# سفينة عرفان: دفتر بیست و یک

*Exported from [Holy-Writings.com](https://www.holy-writings.com/) on 2026-06-20 — 1 clipping.*

---

> Source: Bahá'í Library Online (bahai-library.com), curated by Jonah Winters. Used by permission of the curator. Original citation: Iraj Ayman, سفينة عرفان: دفتر بیست و یک, bahai-library.com.
> ──────────────────────────────────────────────────────────────────────
> 
> ‫انتشارات مجمع عرفان‬
> 
> ‫سفینۀ عرفان‬
> ‫مطالعاتی در اصول معتقدات و آثار مبارکۀ بهائی‬
> 
> ‫دفتر بیست و یکم‬
> ‫مجمع عرفان در سال ‪ ۱۹۹۳‬میالدی با مساعدت‬
> ‫صندوق یادبود حاج مهدی ارجمند تأسیس گردیده و‬
> ‫هدف آن تشویق و ترویج مطالعه و تحقیق در آثار‬
> ‫دسه و نیز اصول معتقدات امر بهائی است‪.‬‬    ‫مقّ‬
> ‫دورههای ساالنۀ مجمع عرفان به زبانهای فارسی و‬
> ‫انگلیسی در مدرسۀ بهائی لوهلن در ایالت‬
> ‫میشیگان‪ ،‬در مدرسۀ بهائی بوش در ایالت‬
> ‫کالیفرنیا و در مرکز مطالعات بهائی در آکوتو‬
> ‫(ایتالیا) و به زبان آلمانی در تامباخ‬
> ‫(آلمان) تشکیل میشود‪ .‬مقاالتی که در این دفتر‬
> ‫درج شده در مجامع مذکور که به زبان فارسی‬
> ‫برگزار شده ارائه گردیده است‪.‬‬
> 
> ‫ّف آراء‬
> ‫مطالب و عقاید مندرج در مقالهها معر‬                  ‫‪‬‬
> ‫نویسندگان آنها است‪.‬‬
> ‫نقل مطالب این مجموعه با ذکر مأخد آزاد است‪.‬‬                  ‫‪‬‬
> 
> ‫نشانی مجمع عرفان‪:‬‬
> ‫‪`Irfán Colloquium‬‬
> ‫‪Bahá'í National Center‬‬
> ‫‪1233 Central Street‬‬
> ‫‪Evanston, IL 60201-1611‬‬
> ‫‪USA‬‬
> ‫‪Phone: 1(847) 733-3501‬‬
> ‫‪Fax: 1(847) 733-3527‬‬
> ‫‪E-mail: contact@irfancolloquium.org‬‬
> 
> ‫انتشارات مجمع عرفان‬
> ‫سفینۀ عرفان‬
> ‫دفتر بیست و یکم‬
> ‫‪ ۱۷۵‬بدیع – ‪ ۱۳۹۷‬شمسی – ‪ ۲۰۱۸‬میالدی‬
> ‫‪ISBN 978-3-942426-27-5‬‬
> ‫سفینۀ عرفان ‪ :‬دفتر بیست و یکم‬
> 
> ‫فهرست مندرجات‬
> 
> ‫‪۵‬‬                                                ‫بیانی از آثار قلم اعلی‬
> 
> ‫‪۷‬‬                                                             ‫پیشگفتار‬
> 
> ‫لئالی عرفان‬
> 
> ‫‪۱۱‬‬                                             ‫منتخباتی ازآثار قلم اعلی‬
> 
> ‫‪۱۶‬‬                               ‫منتخباتی ا زمکاتیب حضرت عبدالبهاء‬
> 
> ‫گلچین عرفان‬
> 
> ‫‪۱۹‬‬   ‫فرامرز دانشپژوه‬                      ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬
> ‫‪۲۶‬‬        ‫فؤاد صدیق‬                 ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ لوح میالد‬
> ‫‪۵۹‬‬        ‫ناصر نبیلی‬                   ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬
> ‫‪۸۱‬‬        ‫وحید رأفتی‬                                  ‫الواح احبای میالن‬
> ‫‪۹۸‬‬        ‫ناصر نبیلی‬         ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬
> ‫‪۱۳۷‬‬       ‫ولیهللا شفاشی‬                         ‫من یظهره هللا موعود بیان‬
> ‫پیوند امر بهائی با اساطیر ایرانی‬
> ‫‪۱۵۵‬‬        ‫شاپور راسخ‬                                     ‫و آئین زردشتی‬
> ‫رسالۀ مدنیه‪ ،‬متنی برای تمام فصول –‬
> ‫‪۱۶۶‬‬          ‫پویا امیری‬               ‫بررسی جایگاه عقل در رساله مدنیه‬
> ‫نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اشتسابی‬
> ‫‪۱۹۲‬‬   ‫فاطمه زهرا هدایت‬           ‫در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫گلبرگهای عرفان‬
> ‫‪۲۱۱‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬              ‫پایانبخش دوران پیامبری‬
> ‫‪۲۱۷‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬                ‫مجلس قدس و بساط بزم‬
> ‫‪۲۱۹‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬                  ‫خداوند بما ناظر است‬
> ‫چگونه حروف اثبات از مظاهر‬
> ‫‪۲۲۰‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬                  ‫نفی محسوب میشوند‬
> 
> ‫رشحات عرفان‬
> 
> ‫‪۲۲۳‬‬               ‫وحید رأفتی‬         ‫واژۀ شافور در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫‪۲۳۴‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬                     ‫مغناطیس تأیید الهی‬
> ‫‪۲۳۸‬‬          ‫فرامرز دانشپژوه‬                    ‫حرمت مظاهر ظهور‬
> 
> ‫یادبود عرفان‬
> ‫‪۲۵۱‬‬                                                ‫دشتر محمد افنان‬
> ‫‪۲۵۴‬‬                                           ‫دشتر حشمت شهریاری‬
> ‫ضمائم‬
> ‫‪۲۵۹‬‬                      ‫شتابشناسی و راهنمای عنوانهای اختصاری‬
> ‫‪۲۶۳‬‬             ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان در دفتر اول تا دفتر بیستم‬
> ‫‪۲۷۷‬‬                                            ‫انتشارات مجمع عرفان‬
> ‫‪۲۷۸‬‬                                 ‫فروشندگان انتشارات مجمع عرفان‬
> ‫‪۲۷۹‬‬   ‫ایرج ایمن‬              ‫آرمان و هدفها و چگونگی مجامع عرفان‬
> ‫‪۲۸۱‬‬                                                 ‫صفحات انگلیسی‬
> ‫منتخباتی از آثار قلم اعلی‬
> 
> ‫ْ‬      ‫َ‬     ‫ُ ْ ُُ‬          ‫ُه َ‬
> ‫رفان ِ‬
> ‫ماء ال ِع ِ ِ‬
> ‫ِ‬  ‫س‬  ‫ق‬‫ِ‬ ‫ف‬‫أ‬ ‫ن‬ ‫م‬  ‫ق‬
> ‫ِ ِ‬ ‫املشر‬ ‫و‬
> ‫ْ َ ْ‬
> ‫كم ِة وال ِ ِ‬
> ‫بيان‬          ‫بال ِح‬
> ‫ص ِن َعكا ِب َما‬
> ‫ّ‬            ‫داء ْال ُحسين َّالذي ُسج َن في ح ْ‬                                                                       ‫اس َتم ْـع ِن َ‬            ‫يا َح َس ُن ْ‬
> ‫ِ‬                               ‫َِ‬                                  ‫ِ‬                                         ‫ِ‬
> ‫وهُ‬            ‫ُ‬     ‫ُ‬   ‫ْ‬   ‫َ‬   ‫َ‬       ‫ْ‬      ‫ُ‬             ‫ّ‬                                ‫ْ‬         ‫ٌ‬     ‫َ‬   ‫ُ‬        ‫َ‬   ‫ْ‬    ‫َ‬     ‫َ‬   ‫َ‬            ‫َ‬ ‫ْ‬                   ‫َ ََ ْ َ‬
> ‫أي جر ٍم حبستم ُ‬                                         ‫حد ِب ِ‬          ‫اكتسبت أ ِيدي الغا ِفلين لو يسئل أحد ِمن أ ٍ‬
> ‫يه َي ْش َهدُ‬                                ‫َّ‬     ‫َُ َُ َ ُ‬                                                        ‫َّ‬                       ‫َ ُ ُ َّ ُ َ َ َ َ ُ‬
> ‫يقول ِإنه أتى ِبشريع ٍة أخر ُ ِإنها ال توا ِفقنا ُِفيما كنا ِف ُِ‬                                    ‫ى‬
> ‫َ ّ َْ َ َ ْ ُ‬                                                                                 ‫ْ ََ‬                      ‫ُ َ‬                     ‫ُ ّ‬               ‫َ َ َ ُ َ َّ‬
> ‫هللا ر ِب العا ِملين أ ِن انظر‬                                               ‫ِبذ ِلك ِكتابنا الذي سم َي ِبالفرق ِان ِمن لدى ِ‬
> ‫حم ُن فيه َو َلك َّن ُه َ ُسو ُل هللا َ ُو َخ َات َم َ‬                                                                          ‫َ َ ََ‬
> ‫الن ّبي َين ِإ َّنا َن ُقو ُل‬                                                                         ‫ِ‬                       ‫ِ ِ ِ ر‬                                 ‫َ‬      ‫َّ‬        ‫ُ‬
> ‫ما أنزله الر‬
> ‫ُ‬                         ‫ّ َُ‬                                         ‫ش َه ُد ب ِه ُخ ِت َ‬             ‫َ ْ َ َ ْ َ َ َ َْ َ َ َ ْ‬
> ‫الر َسالة و ال ُـن ُب َّوة َ ُو‬                                     ‫ِ‬           ‫ت‬
> ‫ِ‬       ‫م‬                  ‫ِ‬            ‫ُ‬      ‫ت ُو ن‬        ‫قد صدقت ِفيما نطق ُ‬
> ‫ُّ ََ‬                                                                                                                        ‫َ‬
> ‫َم ْن َي َّدعي َب ْع َد ُه َه َذا املْ َق ُام األعلى إ َّن ُه في َ‬
> ‫بين و َّإن َك يا أيها‬                               ‫الل ُم ٍ ُ‬                ‫ٍ‬         ‫ض‬                    ‫ِ‬
> ‫َّ ُ َ ْ َ ْ َ َ َ َ َ ُ ّ ُ َ ُ ُ َ ْ َ ْ َ َ َ ََ‬
> ‫السا ِئل أ ِن است ِمع ِنداء هذا القا ِئل ِإنه يقول أ ِن افت ِح البصر ِلترى‬
> ‫َّ َ ُ‬                                ‫َ‬    ‫َ‬                                ‫َْ ُ َ ُ َ َ ُ َ‬                                                             ‫َ ْ َ َ َ َ َ َّ َ‬
> ‫رت الساعة و‬                           ‫منظر األكبر الذي ِف ِيه ين ِطق م ِالك القد ُر تاهللِ ِب ِه ظه ِ‬
> ‫ْ‬   ‫َ‬                                                ‫ْ‬                              ‫ُ‬               ‫َ‬                     ‫َ‬               ‫َ ُ َ ُ ْ َ‬                                  ‫َ‬
> ‫ومة و انش َّق الق َم ُر َ ُو ترى الك َّل في َحش ٍر ُم ْس َت ِم ٍر ِإ ْن أن َت‬                                                                                                ‫ق َام ِت القيم‬
> ‫هللا ِم ْن ق ْب ُُل و َما‬
> ‫َ‬
> ‫ل‬‫ُ‬    ‫س‬  ‫ين َتاهللِ َق ْد َظ َه َر َما َب َّش َر به ُر ُ‬                                                    ‫ُ َ‬
> ‫ِم َن امل َتف ّ ِر ِس َ ُ‬
> ‫ِ‬                                      ‫ِِ‬
> ‫العاملين‬
> ‫ُ َ َ َ َ َ َ َ ُ ُ َّ ُ َ ّ َ َ‬
> ‫حم ُن في الفرق ِان ِبق ِول ِه تعالى يوم يقوم الناس ِلر ِب‬                                                                                           ‫َأ ْن َ َزل ُه َّ‬
> ‫الر َ‬
> ‫َ َ‬
> ‫بين َهذا ل ُه َو‬                                         ‫م‬‫الن ُب َّوة َ ُو َأ َتى َم ْن َأ ْر َس َلها ب ُسلطان ُ‬                                          ‫اط ُّ‬ ‫َْ ُ َ َ ُ‬
> ‫قد طوي ِبس‬
> ‫ٍ‬                          ‫ٍ‬                      ‫ِ‬                                                    ‫ِ‬
> ‫املَلك ْال َعزيز ْال َ‬                                         ‫َ ْ ُ ُ ُ َّ‬                                                  ‫ُ‬   ‫َ ََ ْ َْ ُ‬                               ‫ّ‬
> ‫ميد‬
> ‫ِ‬                 ‫ح‬             ‫ِ‬                            ‫ِ‬       ‫ُ‬       ‫ه‬ ‫ِ ِ‬‫ل‬  ‫ل‬        ‫لك‬     ‫امل‬  ‫ياء‬         ‫ش‬     ‫األ‬       ‫ه‬‫ر‬
> ‫ِِ‬   ‫و‬   ‫ه‬     ‫ظ‬   ‫د‬ ‫ن‬ ‫ع‬‫ِ‬         ‫ت‬     ‫ق‬ ‫ط‬     ‫ن‬   ‫ذي‬ ‫ال‬
> ‫يآء ِل ُظ ُهور ُِه َ ُو ْان َت َظ َر ُك ُّل َنبيّ‬       ‫صف َ‬    ‫َ َ ْ َ َْ ُ َ‬                                                ‫َ َ ََُ ّ‬
> ‫ِ‬                ‫ِ‬    ‫األ‬   ‫ُ‬
> ‫اق‬        ‫ن‬‫ع‬    ‫أ‬       ‫ُ‬
> ‫ت‬     ‫ال‬     ‫ط‬          ‫ذي‬      ‫ال‬        ‫هذا له ُو‬
> ‫ـكنو ِن‬ ‫ل َق َائ ُُه في َه َذا ْال َيوم ْال َبديع َه َذا َل ُه َو ّالذي به َظ َه َر َغ ْي ُب املَـ ـ ُ‬
> ‫ِِ‬                         ‫ِ‬                         ‫ِ‬                                                 ‫ِ‬
> ‫َ ْ‬                 ‫َ‬           ‫ْ َ‬          ‫ُ ُ‬                         ‫اط َـل َع به إ ّال َن ْ‬            ‫ّ َ َّ‬
> ‫اقر ِء ال ُقر َآن َ ُو‬         ‫هيم َُنة َعلى ال َعاملين أ ِن‬  ‫ِ‬     ‫امل‬     ‫ه‬ ‫ِ‬  ‫س‬  ‫ِ‬ ‫ف‬                   ‫ِ ِ‬    ‫ِ‬                        ‫الذي ما‬
> ‫َ‬                      ‫َ‬
> ‫يوم ّالذي أ َن َار م ْ‬ ‫بل ل َت ْعر َف َه َذا ْال َ‬                                ‫ْ َ‬                            ‫ُك ُ‬
> ‫نوار َُو ْج ِه َرّب َك‬
> ‫ِ‬       ‫أ‬     ‫ن‬  ‫ِ‬                                                ‫ِ‬            ‫ِ‬      ‫ُ‬       ‫ق‬     ‫ن‬    ‫م‬  ‫ِ‬   ‫هللا‬
> ‫ِ‬        ‫ب‬
> ‫ِ‬    ‫ت‬
> ‫ّ‬     ‫َ‬       ‫َ‬                 ‫َ‬         ‫ّ‬               ‫ُ‬ ‫ُ‬         ‫َ‬         ‫َ‬
> ‫الظاهر املبين كذ ِلك ن َّو ْرنا أف َق َس َم ِاء اللوح بش ْ‬‫َ‬            ‫َ‬   ‫َ‬               ‫ُ‬             ‫َّ‬
> ‫س ك ِل َم ِتنا التي ِب َها‬       ‫ِ‬    ‫م‬           ‫ِ ِ‬                                                                                      ‫ِ ِ‬
> ‫رين ْال َح ْم ُد هللِ َ ّب ْال َعاملَين‪َ.‬‬  ‫األ َّولين َ ُو اآلخ َ‬        ‫َ‬            ‫َ‬         ‫َ‬  ‫ْ‬    ‫َ‬         ‫َخ َل َق ُ‬
> ‫ِ‬   ‫ر‬                       ‫ِ‬                             ‫ِ‬    ‫ُ‬        ‫ق‬  ‫ل‬  ‫خ‬        ‫هللا‬
> ‫حضرة َبها ُءهللا‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫پیشگفتار‬
> 
> ‫آغاز گفتار ستایش پروردگار است‬
> ‫دفتر بیست و یکم سفینۀ عرفان هنگامی منتشر میشود شه جامعۀ جهانی بهائی با اجرای‬
> ‫برنامه ای سهساله (‪ )۲۰۱۹–۲۰۱۷‬دویستمین سالگرد میالد مؤسسان امر بهائی‪،‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا و حضرت باب‪ ،‬را گرامی میدارد‪ .‬مجمع عرفان نیز در این مراسم‬
> ‫تجلیل مشارشت دارد و از محققان و پژوهشگران دعوت شرده است تا با ارائۀ مطالعات و‬
> ‫تتبعاتی مربوط به جنبههای مختلف این دو ظهور الهی انتشارات مجمع عرفان را در این‬
> ‫مراسم و اقدامات شریک و سهیم نمایند‪ .‬حاصل تعدادی از این پژوهشها در بخش‬
> ‫"گلچین عرفان" در این دفتر درج شده است‪.‬‬
> ‫مقالۀ "جمال ابهی در آئینه لوح میالد" مطالعه ایست تحلیلی از یکی از الواح میالد از‬
> ‫آثار قلم اعلی شه در وصف شب میالد و عظمت یوم میالد مبارک نازل شده است‪ .‬مقالۀ‬
> ‫"طلوع شمس در ژرفنای ظلمت" رویکردی را در بارۀ بدایت وقوف حضرت بهاءهللا به‬
> ‫مأموریت خودشان مطرح میسازد حاشی از آن شه حضرت بهاءهللا از بدایت والدت واقف‬
> ‫بر مقام مظهریت خویش بودند و میقات ظهور آن‪ ،‬یعنی نقطۀ ختامی بر دور بابی‪ ،‬در سنۀ‬
> ‫تسع واقع شد شه مقارن با مسجونیت طلعت ابهی در سیاه چال طهران بود‪ .‬اما‪ ،‬اظهار آن‬
> ‫بنا به حکمتی به تعویق افتاد‪" .‬روایت مظلومیت از لسان عظمت" حکایت مظلومیت‬
> ‫جمال قدم است شه از لسان آن حضرت در آثار مبارشۀ حضرتشان مذشور گردیده‪ ،‬چون‬
> ‫جز خود آن حضرت احدی قادر نیست شه مراتب این مظلومیت را چنانکه باید و شاید‬
> ‫درک نماید و روایت شند‪ .‬جمال ابهی مظهر مظلومیت شبری بودند‪ .‬از جمله نکات جالب‬
> ‫توجه در مقالۀ مزبور اینست شه "هر هنگام شه ما برخالف ارادۀ او (حضرت بهاءهللا)‬
> ‫فکری میکنیم و یا سخنی میگوئیم و یا عملی را مرتکب میشویم؛ در حقیقت بر او ستمی‬
> ‫روا میداریم‪ ".‬در مقالۀ "مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه" از رابطۀ آن‬
> ‫حضرت با اندیشمندانی شه در طول تاریخ به خصوص از منبع وحی الهی شسب فیض‬
> ‫نموده اند و یا صاحبان اندیشه در حوزههای مختلف از جمله تصوف و عرفان و حکمائی‬
> ‫چون نب یل قائنی و اهل حکومت و سیاست و شعرا و هنرمندان و نیز علمای مذهبی سخن‬
> ‫بمیان میآید‪.‬‬
> ‫از آثار مبارشۀ حضرت نقطۀ اولی شه در این دفتر ارائه شده مقالۀ "من یظهره هللا موعود‬
> ‫بیان" است شه پژوهشیست تحلیلی در معانی و مفاهیم اصطالح "من یظهره هللا" در شتاب‬
> ‫مستطاب بیان‪.‬‬
> 
> ‫‪8‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مضامین و مندرجات برخی از آثار حضرت بهاءهللا در مقالۀ "الواح احبای میالن"‬
> ‫بررسی و معرفی شده است‪ .‬ادیان الهی با خصوصیات محیطی شه در آن ظاهر میشوند‬
> ‫ارتباط و با آن شرایط و احوال پیوند دارند و به زبان و با بکار گرفتن مصطلحات و‬
> ‫معتقدات و انتظارات رایج در آن محیط پیام خود را اعالن و ابالغ مینمایند‪ .‬مقالۀ "پیوند‬
> ‫امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زرتشتی" پاره ای از خصوصیات رایج در خاستگاه‬
> ‫امر بهائی را ارائه میدهد‪.‬‬
> ‫از آثار حضرت عبدالبهاء رسالۀ مدنیه در مقالۀ "رسالۀ مدنیه‪ ،‬متنی برای تمام فصول"‬
> ‫مورد بررسی تحلیلی قرار گرفته و جایگاه عقل و خرد را در رسالۀ مزبورتشریح میشند‪.‬‬
> ‫از نکات مهمی شه در آثار حضرت عبدالبهاء تبیین و تشریح شده مشخص شردن عامل‬
> ‫فطرت و تفاوت آن با عامل وراثت در تشکل رفتار و اخالق انسانست شه در مقالۀ "نقش‬
> ‫عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان" مورد استناد و‬
> ‫معرفی قرار گرفته است‪.‬‬
> ‫بخش لئالی عرفان در صدر این دفتر شامل منتخباتی از آثار قلم اعلی و مکاتیب حضرت‬
> ‫عبدالبهاء است‪ .‬آثار مبارشه ای شه در بخش لئالی عرفان در این دفتر منتشر شده مأخوذ‬
> ‫از مجموعه ای از الواح حضرت بهاءهللا و مکاتیب حضرت عبدالبهاء است شه به خط‬
> ‫جناب حسین المع شتابت شده و تا شنون طبع و نشر نشده بود و برای انتشار در سفینۀ‬
> ‫عرفان از مرشز جهانی بهائی واصل گردیده است و در بارۀ مشخصات این مجموعه و‬
> ‫مندرجات آن شرحی مبسوط تحت عنوان "الواح احبای میالن" در بخش "گلچین‬
> ‫عرفان" درج شده‪.‬‬
> ‫بخش گلبرگهای عرفان به ژرفنگری در منتخباتی از آثار مبارشه اختصاص دارد شه‬
> ‫مشتمل بر نکات و دقایق خاصی در مفاهیم و معتقدات امر بهائی میباشند‪ .‬در این بخش‬
> ‫از جمله چگونگی پایانیافتن دوران نبوت و رسالت و پیامبری و یا به عبارت دیگر پایان‬
> ‫دوران "لن تران ی" و آغاز دورانی نوین یا دوران "انظر ترانی" مطرح شده است‪.‬‬
> ‫همچنین چگونگی تبدیل حروف اثبات به مظاهر نفی شرح داده شده‪.‬‬
> ‫بخش چهارم این دفتر‪ ،‬رشحات عرفان ‪ ،‬به شرح و توضیح نکات و مباحث و مطالبی‬
> ‫اختصاص دارد شه گاه به گاه مورد پرسش واقع میشوند‪ .‬این بخش با مقالۀ محققانه ای‬
> ‫آغاز میشود شه سوابق مذهبی وادبی شافور را در فرهنگ ایرانی و شیفیت استفاده از آن را‬
> ‫در آثار مبارشۀ بهائی شرح و بسط میدهد‪.‬‬
> ‫یادنامۀ عرفان در این دفتر شامل معرفی اجمالی دو خادم برازندۀ امر الهی‪ ،‬جناب دشتر‬
> ‫محمد افنان و جناب دشتر حشمت شهریاری‪ ،‬است شه از حامیان و مشاوران و همکاران‬
> ‫صمیمی و پایدار مجمع عرفان بودند‪.‬‬
> 
> ‫‪9‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بخش ضمائم در پایان این دفتر طبق معمول متضمن معرفی اجمالی مجمع عرفان و آرمان‬
> ‫و هدف های مجامع عرفان است شه در بیست و پنج سال گذشته همهساله به زبانهای‬
> ‫فارسی و انگلیسی و آلمانی در امریکا و اروپا تشکیل شده است‪ .‬عالوه براین شامل‬
> ‫شتابشناسی وعنوان های اختصاری مآخذ و مراجعی است شه در متن مقاالت ذشر شده‪ ،‬و‬
> ‫فهرست مقاالت مندرج در دفاتر قبلی سفینۀ عرفان‪ ،‬و فهرست انتشارات مجمع عرفان‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫مجمع عرفان و انتشارات آن با پشتیبانی مستمر صندوق یادبود حاج مهدی ارجمند و‬
> ‫مساعدت سخاوتمندانۀ صنوق پژوهشیاری به یادبود نادیا سعادت پایه گذاری شده و‬
> ‫خدمات و اقدامات آن ادامه یافته است و تبرعات اهدائی دوستداران و پشتیبانان مجمع‬
> ‫عرفان و همکاری ارزشمند دانشپژوهان گرامی ادامۀ منظم و مستمر اقدامات مجمع‬
> ‫عرفان را در بیست و پنج سال گذشته امکانپذیر ساخته است‪ .‬این مساعدتها و‬
> ‫همکاریها مایۀ شمال امتنان مجریان و خادمان مجمع عرفان است‪.‬‬
> 
> ‫ایرج ایمن‬
> 
> ‫می ‪۲۰۱۸‬‬
> 
> ‫‪10‬‬
> ‫لئالی عرفان‬
> 
> ‫‪11‬‬
> ‫‪1۱‬‬
> ‫منتخباتی از آثار قلم اعلی‬
> ‫م ی جناب احمد علیه بهاءهللا‬
> ‫بنام مقصود عالمیان‬
> 
> ‫الحمد هلل از اشراقات انوار شمس عنایت الهی موفق شدی بر آنچه اشثر عباد از آن ممنوع‬
> ‫و محرومند‪ ،‬چه مقدار از صاحبان علم و فضل شه الیوم در سبل ظنون و اوهام سالکند مع‬
> ‫آن شه شل معترف به ظهور حق و قیام موعود بر امرهللا بوده و هستند تبا لهم و للذین‬
> ‫اتبعوهم من دون بینة و شتاب من هللا رب العالمین‪.‬‬
> ‫یا احمد قدر مقام خود را بدان و جهد نما تا فائز شوی به امری شه ذشر آن به دوام ملک و‬
> ‫ملکوت باقی و دائم مشاهده شود‪ .‬آنچه الیوم حواس آن را ادراک مینماید عنقریب به عدم‬
> ‫راجع گردد ولکن آنچه از قلم اعلی جاری باقی بوده وخواهد بود‪ .‬تمسک بحبل عنایة‬
> ‫ربک الغفور الکریم‪ .‬در جمیع امور به حق ناظر باش و به او توشل نما‪.‬‬
> ‫قل‪ :‬یا الهی قد اقبلت الیک بکلی قدر لی ما اردته بجودک انی ال اعلم ما ینفعنی انک انت‬
> ‫العلیم الخبیر‪ .‬اسئلک بالکلمة العلیا و االفق االعلی بان تکتب لی من قلم عنایتک ما ینفعنی‬
> ‫فی شل عالم من عوالمک انک انت المقتدر العلیم الحکیم‪.‬‬
> ‫*********‬
> 
> ‫جناب حاجی احمد علیه بهاءهللا‬
> ‫هو النّاطق فی االفق االعلی‬
> 
> ‫ا ح م د انا اسمعناک ندائی و اریناک افق عرفانی و ذشرناک بما یبقی به ذشرک بدوام‬
> ‫اسمائی فی ملکوتی الممتنع العزیز المنیع‪ .‬به لسان پارسی ندای مظلوم را بشنو تا مقصود‬
> 
> ‫‪ ۱.1‬همۀ آثارمبارشه ای شه در این بخش به نظر خوانندگان گرامی می رسد مأخوذ از مجموعه ای‬
> ‫از الواح حضرت بهاءهللا و مکاتیب حضرت عبدالبهاء است شه به خط جناب حسین المع شتابت‬
> ‫شده است‪ .‬در بارۀ مشخصات این مجموعه ومندرجات آن شرحی مبسوط تحت عنوان "الواح‬
> ‫احبای میالن" در این دفتردرج شده است‪.‬‬
> ‫‪12‬‬
> ‫را بیابی و به خدمتش قیام نمائی‪ .‬هر عملی امروز از عاملی ظاهر شود او بمثابۀ آفتاب‬
> ‫است ما بین اعمال ایام قبل و بعد‪ .‬جهد نما تا فائز شوی به آنچه شه الیوم الیق و سزاست‪.‬‬
> ‫الحمدهلل ندای حق را اصغا نمودی و به عرفانش فائز شدی و ذشرت از قلم اعلی در ایام‬
> ‫الهی جاری و نازل‪ .‬این مقام بسیار عظیم است‪ .‬به اسم محبوب یکتا حفظش نما و لؤلؤ‬
> ‫ثمین عرفان را از نفوس مشرشۀ خائنه مستور دار‪ .‬شذلک یأمرک من عنده شتاب عظیم‪.‬‬
> ‫دنیا فانی و زایل ‪ ،‬آنچه از قلم اعلی مخصوص آن جناب نازل باقی و پاینده خواهد بود‪ .‬ان‬
> ‫اشکر و قل لک الحمد یا مولی العارفین‪ .‬اسئلک بزفرات افئدة المخلصین و عبرات عیون‬
> ‫المقربین بان تقدر لی ما قدرته الصفیائک و تؤیدنی علی خدمة امرک باستقامة التحرشها‬
> ‫شئونات الخلق انک انت المقتدر علی ما تشاء و فی قبضتک ملکوت االسماء و انک انت‬
> ‫المقتدر القدیر‪.‬‬
> ‫*********‬
> ‫جناب محمد صادق ابن ا ح م د علیهما بهاءهللا‬
> ‫بنام مقصود عالمیان‬
> 
> ‫مالحظه نما و تفکر شن در آنچه در عالم واقع شده‪ ،‬علمای ارض وعرفای آن شب و روز‬
> ‫سائل و آمل بودند شه به لقای یوم الهی شه در شتب مذشور و مسطوراست فائز گردند و‬
> ‫حینی شه اصغای لفظ قائم مینمودند جمیع احتراما السمه برمیخواستند و به شلمۀ عجل هللا‬
> ‫فرجه ناطق‪ .‬در این مدت ملتفت نشدند شه چه شدتی در میان است شه از حق فرج آن‬
> ‫حضرت را میطلبند‪ .‬از ادراک این فقره محروم بودند و از این گذشته چون افق عالم به‬
> ‫نور ظهور مبشر اعظم منور شد شل بر اعراض قیام نمودند و بر آن وجود مبارک شه فی‬
> ‫الحقیقه لطیفۀ ربانیه و نغمۀ ملکوتیه بود وارد آوردند آنچه شنیده و دیده شد و بعد آفتاب‬
> ‫حقیقت ازمطلع اراده اشراق فرمود مشاهده شد شه چه گفتند و چه ارتکاب نمودند فی‬
> ‫الحقیقه قلم از ذشر عاجز دیده میشود‪ .‬در اثبات مطالب خود به شتاب متمسکند و از ام‬
> ‫الکتاب غافل و معرض‪ .‬بعد از این نفوس اهل بیان بوده و هستند شه به طنین ذباب از‬
> ‫نغمۀ رباب الهی محروم و از رب االرباب بعید مانده اند‪ .‬حال در قدر و مقام نفوس مقبله‬
> ‫تفکر شن‪ ،‬قسم به آفتاب افق بیان شه این نفوس را مثل و مانند نبوده و نیست چه شه حجاب‬
> ‫اشبر شه علمای عصرند ایشان را از حق جل جالله منع ننمود‪ ،‬اصنام ظنون و اوهام را به‬
> ‫عضد یقین شکستند و به مالک این روز مبین توجه نمودند‪ .‬طوبی لکم بما فزتم بهذا المقام‬
> ‫االعلی الذی شهد له مولی الوری فی سجنه العظیم‪ .‬نوصیکم و احبائی باالستقامة علی هذا‬
> ‫االمر االعظم العظیم‪ .‬البهاء علیکم من لدی هللا الغفور الکریم‪.‬‬
> ‫*********‬
> 
> ‫‪13‬‬
> ‫م ی ابن جناب احمد علیهما بهاءهللا‬
> ‫بنام دانای بیمانند‬
> 
> ‫امروز روزی است شه حقیقت شتاب الهی بر هیکل ظهور ظاهر و ناطق‪ ،‬جمیع من علی‬
> ‫االرض را در شل احیان به افق رحمن دعوت مینماید ولکن سامع شمیاب‪ .‬نیکوست حال‬
> ‫سمع و بصری شه در یوم الهی به مشاهده و اصغاء فائز شد‪ .‬هر نفسی الیوم اقرار نمود به‬
> ‫آنچه از قلم اعلی جاری شد و اعتراف نمود به آنچه لسان عظمت به آن نطق فرمود او از‬
> ‫اهل بصر و سمع مذشور و مسطور است‪ .‬طوبی لک بما فزت بایام ربک و اجبت موالک‬
> ‫اذ ارتفع ندائه بین السموات و االرض‪ .‬قد حضر شتابک و اجبناک بهذا اللوح العظیم‪.‬‬
> ‫البهاء علی ابیک و علیک و علی من معکم من الذین اقبلوا الی االفق االعلی و آمنوا باهلل‬
> ‫الفرد الخبیر‪ .‬ان اقرء ما انزلناه لک و شن من الشاشرین‪.‬‬
> ‫*********‬
> ‫جناب محمد صادق الذی هاجر و فاز‬
> ‫العلی االعلی‬
> ‫ّ‬     ‫بسم ربّنا االقدس االعظم‬
> 
> ‫سبحانک یا من ناح المقربون فی فراقک و اشتعلت افئدة المخلصین شوقا للقائک‪ .‬اسئلک‬
> ‫باالسم الذی اذا ظهر انجذب الملک و الملکوت و ذابت االشباد و القلوب و به ماج بحر‬
> ‫البیان فی االمکان و نطق العندلیب علی االغصان بان تؤید عبادک و اولیائک علی ذشرک‬
> ‫و ثنائک و تبلیغ امرک ثم عرفهم یا الهی ما اردته لهم من بدایع جودک و الطافک لیدعوا ما‬
> ‫دونک عن ورائهم مقبلین الی افق فضلک و مشرق بیانک و مطلع اسمائک و صفاتک‪.‬‬
> ‫ای رب علمهم بجودک و احسانک ما ینبغی لهم فی ایامک‪ .‬انک انت السلطان الذی‬
> ‫خضعت لسلطنتک اعناق االمراء واالقویاء‪ ،‬ال اله اال انت الکافی الباقی الدائم العلیم الحکیم‪.‬‬
> ‫*********‬
> ‫م ی جناب مال حسین علیه بهاءهللا‬
> ‫بنام خداوند توانا‬
> 
> ‫یا حسین ندای مظلوم را به گوش جان اصغا نما‪ .‬لسان قدم به پارسی تکلم میفرماید تا‬
> ‫جمیع عباد شه در آن محل و آن اطرافند مقصود را بیابند و به آن عمل نمایند‪ .‬امروز هر‬
> ‫صاحب نطقی مأمور به تبلیغ است و هرصاحب بیانی به ذشر امر رحمن مکلف‪ .‬باید در‬
> ‫این امراعظم اعلی سعی بلیغ مبذول دارید شه شاید مردگان از شأس حیات بیاشامند و‬
> ‫غافالن ازصهبای آگاهی قسمت برند‪ .‬امروز اشثر نفوس بمثابۀ اعجاز نخل‬
> ‫‪14‬‬
> ‫منقعر‪2۲‬مشاهده میشوند‪ .‬باید ارباب علم و دانائی شمر خدمت محکم نمایند و به تبلیغ امر‬
> ‫محبوب امکان مشغول گردند ولکن در جمیع احوال باید به حکمت ناظر باشند شه مبادا‬
> ‫امری واقع شود و سبب اضطراب نفوس ضعیفه گردد‪.‬‬
> ‫ای ساقیان عالم به روح و ریحان شوثرعرفان را به اسم مقصود عالمیان براهل امکان‬
> ‫مبذول دارید‪ .‬این است خدمت امرالهی‪ .‬طوبی لمن فاز و عمل بما امر به من لدن قوی‬
> ‫قدیر‪ .‬یا حسین نامه ات حاضر و عبد حاضر لدی العرش تمام آن را عرض نمود‪ .‬طوبی‬
> ‫لک بما اقبلت الی االفق االعلی و فزت بهذا اللوح الذی الیعادله شل لؤلؤ ثمین و الحمد هلل‬
> ‫رب العالمین‪.‬‬
> ‫*********‪.‬‬
> ‫جناب علی محمد‬
> ‫هوالشّاهد من افقه االعلی‬
> 
> ‫یا علی محمد ذشرت لدی المظلوم مذشور‪ ،‬اگر ثمرۀ این فقره را بیابی تا جان داری به لک‬
> ‫الحمد یا اله العالمین ناطق شوی‪ .‬قدر ذشر حق را بدان و خود را به اسمش به طراز‬
> ‫اخالق روحانیه مزین دار‪ .‬اخالق حسنه هر یک ناصر حقند‪ .‬در الواح شتی عباد را به‬
> ‫امانت و دیانت و محبت و شفقت و اتحاد امر نمودیم‪ .‬طوبی از برای نفسی شه نصائح‬
> ‫الهی را به گوش حقیقی شنید و به آن عامل شد‪ .‬شکر شن مقصود عالم را و قل‪ :‬لک الحمد‬
> ‫و لک الشکر و لک الثناء و لک الوفاء و لک البهاء و لک الضیاء یا مقصود العالمین و‬
> ‫محبوب العارفین‪.‬‬
> ‫*********‬
> ‫م ی جناب علی محمد علیه بهاءهللا‬
> ‫بسمه المب ّین العلیم‬
> 
> ‫جمیع امم منتظر ایام ظهور بوده و هستند و به شمال عجز و ابتهال لقای موعود را آمل و‬
> ‫سائل‪ .‬و چون وقت رسید و طلعت موعود از افق سماء ظهور ظاهر شد شل بر انکار قیام‬
> ‫نمودند و بر محبوب عالمیان وارد آوردند آنچه را شه عقول و افئده از ادراک آن عاجز و‬
> ‫قاصراست‪ ،‬تا آن شه باالخره در این سجن اعظم محبوس و مسجون مشاهده میشود‪.‬‬
> ‫ولکن قسم به انوارآفتاب معانی شه ذلت سجن و شدت آن اعز است از لذائذ عالم شلها‪ .‬دنیا‬
> ‫را شأنی نبوده و نیست‪ ،‬عنقریب آنچه مشاهده میشود و از بعد میآید به عدم راجع‪.‬‬
> 
> ‫‪" ۲2‬اعجاز نخل منقعر" عبارتی قرآنی است شه در آیۀ بیستم سورۀ قمرآمده است‪ .‬مقصود آن است‬
> ‫شه امروز اشثر نفوس مانند ساق درخت خرمائی هستند شه از ریشه شنده شده باشد‪.‬‬
> ‫‪15‬‬
> ‫طوبی از برای نفوسی شه این دو یوم فانی ایشان را از ملکوت باقی منع ننمود‪ .‬ان اشکر‬
> ‫ربک بهذا الذشر المبین‪.‬‬
> ‫*********‬
> ‫م ی علی محمد ابن جناب ا ح علیهما بهاءهللا‬
> ‫هو الظّاهر المکنون‬
> 
> ‫آیات نازل به شأنی شه هر نفسی خود را از احصای آن عاجز مشاهده نماید‪ ،‬و بینات ظاهر‬
> ‫و عالمات و اشارات شتب الهی و صحف ربانی شل منقضی شد‪ .‬علم ظهور بر طور‬
> ‫مرتفع و حق جل جالله به اعلی النداء ناطق مع ذلک ناس ممنوع و محروم مشاهده می‬
> ‫شوند‪ ،‬ای و نفسی‪3۳،‬چه شه هر چشمی الیق مشاهده نه و هر گوشی قابل اصغاء نه‪ .‬سکر‬
> ‫زخارف فانیه عباد را از نعم باقیه منع نموده‪ ،‬به این ایام قلیله تمسک جسته اند و از ما‬
> ‫عندهللا غافل و محتجبند‪ .‬نیکوست حال نفسی شه حجبات عالم و سبحات امم او را از اسم‬
> ‫اعظم و مالک قدم منع ننمود‪ .‬اوست از اهل بهاء درشتاب اسماء‪ ،‬یشهد بذلک فاطر السماء‬
> ‫فی هذا اللوح المبین‪ .‬الحمد هلل رب العالمین‪.‬‬
> 
> ‫‪۳3‬در عبارت "ای و نفسی"‪ ،‬ای حرف ایجاب و سوگند است‪ ،‬یعنی بلی قسم به ذات و وجودم‪.‬‬
> 
> ‫‪16‬‬
> ‫منتخباتی از مکاتیب حضرت عبدالبهاء‬
> ‫بواسطۀ میرزا علی اشبر زائر‬
> ‫جناب آقا محمد آقای میالنی علیه بهاءهللا االبهی‬
> 
> ‫هواالبهی‬
> 
> ‫ای سرمست جام میثاق وقت اشراق نورتعالیم الهی است و هنگام جلوۀ فیض رحمانی‪ ،‬تا‬
> ‫توانی دهن از لئالی پر شن و بر آفاق نثار نما تا شرق وغرب مستفیض شود و جهان جان‬
> ‫مطلع فیض جانان گردد‪ .‬این حیات روحانی عنایت و هدایت آسمانی است شه حجر و مدر‬
> ‫و شجر را حیات بخشد تا چه رسد به بشر‪ .‬والبهاء علیک عع‬
> ‫*********‬
> ‫بواسطۀ جناب زائر آقا سید مهدی قراباغی‬
> ‫تفلیس محفل روحانی‪ ،‬جناب آقا سید عبدالرحیم شیروانی‪ ،‬جناب حاجی میرزا علی اشبر‬
> ‫میالنی‪ ،‬جناب آقا میرزا اسمعیل تبریزی‪ ،‬جناب آقا مشهدی شاظم شیروانی‪ ،‬جناب آقا محمد‬
> ‫شیروانی‪ ،‬جناب آقا صفدر شیروانی‪ ،‬جناب آقا میرزا اسمعیل عموی تبریزی‪ ،‬جناب‬
> ‫شربالئی علی اشبر مراغۀ‪ ،‬جناب زائر آقا سید مهدی قراباغی علیهم بهاءهللا االبهی‬
> 
> ‫هوهللا‬
> 
> ‫ای یاران رحمانی حمد شنید خدا را شه در چنین عصر مبارک و قرن بدیع اسم اعظم به‬
> ‫عالم وجود قدم نهادید و به مقام محمود پی بردید و از اهل سجود گشتید‪ .‬این محض فضل‬
> ‫و جود است‪ ،‬واال این فانیان شجا و این بخشش بی پایان شجا‪ ،‬نفس قاصر شجا و بحر زاخر‬
> ‫شجا‪ ،‬پشۀ ضعیف شجا و اوج رفیع شجا؟ چون مواهب شلیه مرافق نفوس ضعیفه گردد هر‬
> ‫یک شدید القوی شوند و قویاالرشان گردند‪ .‬مرغ بینوا عنقای مشرق بقا گردد و مور‬
> ‫ضعیف در این دورعظیم سلیمان اورشلیم شود‪ .‬پس باید شما در هر دم صد هزار شکرانه‬
> ‫نمائید شه مظاهر الطاف فرد یگانه گشتید و به موهبتی عظیمه موفق شدید و به پاداش این‬
> ‫بخشش روش اصفیا گیرید و بخشش ملکوت ابهی جوئید و جهان آفرینش را سبب آسایش‬
> ‫شوید و آرایش دهید و این مشروط به آن است شه به موجب تعالیم الهیه در بین جهانیان‬
> ‫سلوک نمائید و خیرخواه ملوک و مملوک گردید و باعث حیات عالم انسانی شوید و مرشز‬
> ‫سنوحات رحمانی‪ .‬ای یاران شب و روز در این فکر باشید و به این ذشر مشغول گردید تا‬
> 
> ‫‪17‬‬
> ‫دلبر امرهللا در انجمن عالم به احسن جمال و ابدع حسن جلوه نماید و علیم التحیة و الثناء‪.‬‬
> ‫عع‬
> ‫*********‬
> ‫بواسطۀ جناب آقا میرعلی اصغر علیه بهاءهللا االنور‬
> ‫جناب آقا میرزا محمد علی خان سرتیپ منشی علیه بهاءهللا االبهی‬
> 
> ‫هواالبهی االبهی‬
> 
> ‫ای ادیب دبستان انشاء وعندلیب گلستان ابداع‪ ،‬هرچند به ظاهر دور از انجمنی وغائب از‬
> ‫این گلزار و چمن فی الحقیقه ندیم شبانگاهی و سهیم مناجات صبحگاه‪ ،‬یعنی در شام و‬
> ‫سحر یادت چون شهد و شکر شام مشتاقان را حالوت بخشد و بر روحانیت دلها افزاید‪.‬‬
> ‫پاک و مقدس اسم اعظمی است شه به یک لطیفۀ ربانیه و نفحۀ رحمانیه شرق وغرب را‬
> ‫دست در آغوش نموده و از بادۀ الفت و محبت مست و مدهوش فرموده‪ ،‬به قسمی شه حکم‬
> ‫یک جان و یک وجدان مانند پرتو مهر تابان یافته شه بر آفاق متعدده تجلی فرموده‪ ،‬این‬
> ‫است جوهر توحید‪ ،‬این است لطیفۀ تجرید‪ ،‬این است وحدت شلیه‪ ،‬این است الفت روحیه‪.‬‬
> ‫اوصاف آن نجم بازغ همواره مسموع مشتاقان است شه الحمد هلل عندلیب گلشنند و شمع‬
> ‫روشن‪ .‬انجمن محافل را به نطق بلیغ بیارایند و صحائف را به بیان فصیح مزین نمایند‪،‬‬
> ‫نار موقدۀ محبت هللا را شعلۀ افروخته اند و شمع میثاق را پروانۀ جان سوخته‪ ،‬ان شاءهللا‬
> ‫چشم از دو جهان دوخته به شلی گرفتار دلبر یکتا گردی و مفتون حسن و جمال محبوب بی‬
> ‫همتا تا آن اقلیم را جنت نعیم شنید و آن ششور را شیفتۀ روی دلبر‪ .‬سراجی برافروزی شه‬
> ‫پرتوش ممتد به ملکوت ابهی گردد و شعاعش روشنی عالم سرمدی‪ .‬چون عون وعنایت‬
> ‫حق همدم گردد و صون و حمایت خداوند حامی دمبدم انسان ضعیف شدیدالقوی گردد و‬
> ‫مور نحیف سلحشور مالء اعلی‪ ،‬هدهد ناتوان قاصد سلیمانی گردد و پشۀ بیجان جند اعظم‬
> ‫رحمانی‪ ،‬به نفحۀ جهانی را معطر شند و به نغمۀ حشر اشبر بر پا نماید‪ ،‬به نطق بلیغ‬
> ‫دبستان توحید بیاراید و به خامۀ فصیح صحائف آفاق را نقوش اشراق بنگارد و لیس ذلک‬
> ‫علی هللا بعزیز‪.‬‬
> ‫الهی الهی هذا عبد انجذب بنفحات قدسک من فردوس محبتک و اهتز من نسائم مواهبک‬
> ‫الهابة من مهب عنایتک و تسعر بین اضالعه و احشائه نار تجلیک الموقدة باریاح‬
> ‫موهبتک‪ .‬ای رب اطلق لسانه بالبیان و ایده ان یجول فی هذا المیدان و یتصادم جنود‬
> ‫الطغیان و یقاوم جیوش العدوان الذین نقضوا المیثاق و افتضحوا فی االفاق و ارادوا ان‬
> ‫یستأصلوا بنیان عهدک المرصوص و یهاجموا علی عبدک المنصوص و یجلبوا علیه‬
> 
> ‫‪18‬‬
> ‫برجلهم و خیلهم و صفوف والوف‪ .‬ای رب اجعل هذا العبد منار معرفتک و مأثرا من مآثر‬
> ‫موهبتک و مطلع االنوار هدایتک و موردا لمیاه عنایتک و مشرقا لنجوم تائیدک و مرشز‬
> ‫الجنود توحیدک‪ .‬انک انت المؤید الموفق الکریم و البهاء علیک‪ .‬عع‬
> 
> ‫‪19‬‬
> ‫گلچین عرفان‬
> 
> ‫‪21‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> 
> ‫مقدّمه‬
> ‫گاه مشاهده میشود دربارۀ آنچه شه به "اظهار امر خفی" حضرت بهاءهللا در سیاهچال‬
> ‫طهران شهرت یافته‪ ،‬آگاه شدن هیکل مبارک از مأموریت الهی خود تعبیر میشود و به‬
> ‫بعضی بیانات از قبیل "شنتَ شأح ٍد ِمنَ العباد‪ ،‬راقدا علی المهاد‪ ،‬مرَّت علی نسائم السبحان و‬
> ‫علَّ َمنی علم ماشان" (لوح سلطان) استناد میشود شه آغاز ابالغ رسالت به آن حضرت است‬
> ‫و بیانات طلعت ابهی در لوح مبارک خطاب به شیخ نجفی راجع به آنچه شه نخستین نزول‬
> ‫وحی تلقی شده دال بر بدایت ارتباط حق با مظهر ظهور خود میپندارند‪.‬‬
> ‫برای مثال‪ ،‬در شتاب «بهاءهللا‪ ،‬شمس حقیقت»‪ ،‬اثر جناب بالیوزی‪ ،‬چنین آمده است‪،‬‬
> ‫"حضرت بهاءهللا دربارۀ لحظاتی شه پی به بعثت و مأموریت الهی خویش بردند چنین‬
> ‫میفرمایند‪" ،‬در ایام توقف در سجن ارض طاء ‪ ...‬احساس میشد از جهت اعالی رأس‬
> ‫چیزی بر صدر میریخت ‪( ""...‬ص‪ )۱۰۷‬در شتاب «نفحات ظهور حضرت بهاءهللا»‪،‬‬
> ‫ج‪ ،۱‬ص‪ ،۱۸‬چنین آمده است‪" ،‬حضرت بهاءهللا همچنان شه در رسالۀ مبارشۀ ابن ذئب‬
> ‫تأیید می فرمایند در این سجن اظلم در حالی شه به استنشاق روائح منتنۀ آن ناچار و در‬
> ‫حینی شه پای مبارک در شند و رأس مبارک در اثر سنگینی سالسل به جلو خم میشد‪ ،‬بر‬
> ‫اولین تجلیات مقام مقدس خود به عنوان مظهر ظهور شلی الهی آگاهی یافتند‪".‬‬
> ‫بیان مشابهی از حضرت اعلی نیز در دست است شه آغاز علم لدنی در ایشان را به سنۀ‬
> ‫ستین نسبت میدهد‪ .‬هیکل مبارک خطاب به محمدشاه میفرمایند‪" ،‬خداوند شاهد است شه‬
> ‫مرا علمی نبود‪ ،‬زیرا شه در تجارت پرورش نمودم‪ .‬در سنۀ ستین قلب مرا مملو از آیات‬
> ‫محکمه و علوم متقنۀ حضرت حجةهللا علیه السالم فرمود تا آن شه ظاهر شردم در آن سنه‬
> ‫امر مستور را و رشن مخزون را‪( ".‬منتخبات آیات از آثار حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬ص‪)۱۴‬‬
> ‫شاید این طرز بیان مطلب بدان علت باشد شه آن را با منطق خود منطبق میسازند و‬
> ‫مظهر ظهور را‪ ،‬طبق آیۀ قرآنی "ما أنا إال بش ٌر مثلکم"‪ ،‬فردی عادی میدانند شه همواره‬
> ‫در انتظار است تا خدایش اراده شند و مطلبی را به صورت وحی به او فرستد و مصداق‬
> ‫ی" ظاهر و باهر گردد‪ .‬در واقع در هنگام اولین نزول وحی‪ ،‬پیامبر الهی‪ ،‬از‬        ‫"إال یوحی إلَ َّ‬
> ‫رسالت خود مطلع شود و تدریجا آن را به اطالع خلق برساند‪.‬‬
> 
> ‫‪22‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اما‪ ،‬در امر مبارک این موضوع به نحوی متفاوت بیان شده و رویداد درون ظلمت‬
> ‫سیاه چال‪ ،‬شه در واقع به نحوی به "طلوع شمس در ژرفنای ظلمت" میتوان تشبیه شرد‬
> ‫(استغفرهللا عن هذا التشبیه)‪ ،‬به نوعی دیگر توصیف شده است‪ .‬در این وجیزه سعی‬
> ‫میشود از زاویه ای دیگر به این موضوع پرداخته شود تا شه شاید مقولۀ بدایت وقوف‬
> ‫حضرت بهاءهللا به مأموریت خود به شلی منتفی شود‪.‬‬
> 
> ‫مقام مظاهر ظهور‬
> ‫در شتب پیشینیان نحوۀ برگزیده شدن مظاهر ظهور و انبیاء جهت هدایت جمهور به نوعی‬
> ‫ذشر شده شه گویی آنها از ابتدا در جریان موضوع نبودهاند و ناگاه خداوند به آنها تجلی‬
> ‫میشند و آنها را از مأموریتشان آگاه میسازد‪ .‬مثال در قرآن آنچه شه در غار حرا رخ‬
> ‫میدهد و با "اقرأ" شروع میشود گویی حضرت محمد را حیران میسازد شه دچار‬
> ‫انصعاق میگردند و خود را در گلیمی میپیچند و عنوان "یا ایها المدثر" را میگیرند‪ .‬یا‬
> ‫حضرت موسی از سدرۀ مشتعله خطابی میشنوند و منصعق میگردند‪ .‬وحی الهی در‬
> ‫مورد حضرت مسیح چون شبوتری از آسمان فرود میآید و ایشان را آگاهی میبخشد‪.‬‬
> ‫اما‪ ،‬در امر مبارک اشارتی لطیف دارند جمال مبارک‪" :‬و این شه از مظاهر امر سؤال‬
> ‫نمودند؛ ایشان در بطن ام دارای مقامات بوده و هستند و به مقتضیات اوقات و اسباب‬
> ‫ظاهر شده‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪)۲۲‬‬
> ‫آنها از قبل واقف به مقام و مأموریت خود هستند و چون میقات معین فرا میرسد آن را‬
> ‫اظهار میشنند‪ .‬از آن گذشته‪ ،‬این نفوس مقدسه قبل از ورود به این عالم‪ ،‬در ذر عما‬
> ‫مأموریت خود را دریافت می شنند و جمال مبارک به این موضوع نیز اشاره دارند‪" ،‬این‬
> ‫سالطین وجود در ذر عما و عوالم ارواح به شمال میل و رغبت جمیع بالیا را در سبیل‬
> ‫حق قبول نمودند‪ .‬لهذا خود را تسلیم در دست اعدا نمایند به قسمی شه آنچه بتوانند از ایذا و‬
> ‫اذیت بر اجساد و اعضاء و جوارح این شینونات مجرده در عالم ملک و شهاده ظاهر‬
> ‫سازند‪( ".‬مجموعه الواح طبع مصر‪ ،‬ص‪)۳۴۳‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در توضیح این موضوع بالصراحه میفرمایند‪" ،‬مظاهر مقدسه لمیزل‬
> ‫حقایق نورانیه بوده و هستند؛ تغییر و تبدلی در ذات آنها حاصل نگردد‪ .‬نهایت آن است شه‬
> ‫قبل از ظهور چون ساشن و صامت مانند نائمند و بعد از ظهور ناطق و شارق مانند‬
> ‫بیدار‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬فصل "یو"‪ ،‬ص‪)۶۳‬‬
> ‫در توضیحی دیگر هیکل مبارک میفرمایند‪" ،‬مقام ملکوتی ایشان محیط بر جمیع اشیا‬
> ‫است و واقع بر جمیع اسرار و عالِم بر جمیع آثار و حاشم بر جمیع اشیا‪ .‬پیش از بعثت و‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بعد از بعثت جمیع یکسان است‪ .‬این است شه میفرماید منم الف و یاء اول و آخر‪ .‬تغییر‬
> ‫و تبدیلی از برای من نبوده و نخواهد بود‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬فصل "نح"‪ ،‬ص‪)۱۶۶‬‬
> ‫"حقیقت مقدسه از بدایت واقف بر سر وجود است و از سن طفولیت آثار بزرگواری از آن‬
> ‫ظاهر و واضح است‪ .‬پس چگونه میشود شه با وجود این فیوضات و شماالت‪ ،‬استشعار‬
> ‫نباشد؟" (مفاوضات‪ ،‬فصل "لط"‪ ،‬ص‪)۱۱۷‬‬
> 
> ‫مأموریت مظاهر ظهور‬
> ‫تحمل مشقات و بالیا در این عالم ادنی صرفا برای هدایت خلق بوده و هست‪ .‬زیرا "بعد‬
> ‫از ظهور این طلعات قدسیه در عالم ظهور و شهاده" برخی به ظلمت جهل و غفلت شه‬
> ‫ثمرۀ اعمال خود ایشان است گرفتار میشوند و بعضی به زخارف دنیویه مشغول‬
> ‫میگردند‪ .‬آنها گویی واقف نیستند شه علت خلقتشان در این عالم چیست‪ .‬بدین لحاظ "آن‬
> ‫جمال غیبی جمیع ناس را به انقطاع شل و انفاق شل دعوت مینماید"؛ اما نفوس اعراض‬
> ‫شنند و اذیت و آزار نمایند‪ .‬اما‪ ،‬چون هدف و مقصود حضرات انبیاء هدایت خلق است‬
> ‫تحمل جمیع این نامالیمات شنند‪ .‬بنابر این‪ ،‬نه تنها بر مقام و موقف و مأموریت خویش‬
> ‫واقفند‪ ،‬بلکه بر شلیۀ مصیبات و مشقاتی شه در عالم عنصری باید تحمل نمایند وقوف تام‬
> ‫دارند زیرا مقصود از ظهور آنها هدایت خلق است‪" ،‬انبیاء و مرسلین محض هدایت خلق‬
> ‫به صراط مستقیم حق آمده اند و مقصود آن شه عباد تربیت شوند تا در حین صعود با شمال‬
> ‫تقدیس و تنزیه و انقطاع قصد رفیق اعلی نمایند‪( ".‬همان‪ ،‬ص‪)۱۶۴‬‬
> ‫این هدایت خلق نه بدان صورت است شه تصور میشود‪ .‬بلکه آنها نوع بشر را واقف‬
> ‫می سازند شه به صورت اسماء و صفات الهی خلق شده و جواهر گرانبهایی در وجودشان‬
> ‫به ودیعه گذاشته شده است شه باید مکشوف گردد‪ .‬آنها به صیقل تربیت نفوس انسانی را‬
> ‫راهنمایی میشنند شه چگونه آن احجار شریمه را از معادن انسانی خارج نمایند و به ظهور‬
> ‫و بروز رسانند‪ .‬در اصل "انسان طلسم اعظم است اما عدم تربیت او را از آنچه با اوست‬
> ‫محروم نموده‪( ".‬لوح مقصود‪ ،‬دریای دانش‪ ،‬ص‪)۱۲‬‬
> ‫شاید بتوان مأموریت مظاهر ظهور را در یک جمله بیان شرد‪" ،‬حق برای ظهور شنوز‬
> ‫مودَعۀ در نفوس انسانی آمده" (اشراقات‪ ،‬ص‪ )۱۴۱‬یا "حق جل جالله از برای ظهور‬
> ‫جواهر معانی از معدن انسانی آمده‪( ".‬همان‪ ،‬ص‪)۱۳۲‬‬
> ‫بنابر این‪ ،‬باید ع ََرض را شنار زد تا جواهر مکنونه و خزائن پنهان در وجود انسانی به‬
> ‫ظهور برسد و مورد استفادۀ خود او و دیگران واقع شود‪" ،‬انسان را به مثابۀ معدن شه‬
> ‫دارای احجار شریمه است مشاهده نما‪ .‬به تربیت‪ ،‬جواهر آن به عرصۀ شهود آید و عالم‬
> ‫انسانی از آن منتفع گردد‪( ".‬دریای دانش‪ ،‬ص‪)۱۲‬‬
> 
> ‫‪24‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫لهذا‪ ،‬قبل از ورود به این عالم است شه مأموریت آنها به ایشان ابالغ میگردد‪ .‬این است‬
> ‫شه حضرت بهاءهللا میفرمایند‪" ،‬این سالطین وجود در ذر عما و عوالم ارواح‪ ،‬به شمال‬
> ‫میل و رغبت‪ ،‬جمیع بالیا را در سبیل حق قبول نمودند‪ .‬لهذا خود را تسلیم در دست اعدا‬
> ‫نمایند‪( ".‬مجموعه الواح طبع مصر‪ ،‬ص‪)۳۴۳‬‬
> ‫ذر عما و عوالم ارواح شجا است؟ حضرت اعلی در توضیح آن میفرمایند‪" ،‬شان هللا ربنا‬
> ‫شما شان لمیکن معه خلقه و الیذشر شی ٌء فی رتبته و هو المتفرد فی الذات و المتقدس فی‬
> ‫بدلیل‬
> ‫ٍ‬     ‫الصفات‪ .‬ما شان المراد من العماء و ال الهواء إال نفسه ألن لو شان غیره لیبطل‬
> ‫المتناع العزلة و اثبات الوحدة ‪( "...‬اسراراآلثار‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪ )۳۹۲‬جناب دشتر رأفتی در‬
> ‫توضیح آن مرقوم داشتهاند‪" ،‬محور اصلی بیانات حضرت رب اعلی در این توقیع منیع‬
> ‫راجع به این مطلب است شه عما مقام مظهر امر و ذشر اول و یا مشیت اولیه است شه بنا‬
> ‫به فرمودۀ مبارک «هو امر الذی خلق ال من شی ٍء» میباشد‪( .‬همان‪ ،‬ص‪)۳۹۳‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در توصیف عما میفرمایند‪ ..." ،‬هذا المقام یعبرون عنه باالحدیة و‬
> ‫العماء و هذا مقام الکنز المخفی المذشور فی الحدیث ‪( "...‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪،۳‬‬
> ‫ص‪ )۱۹۹‬البته‪ ،‬حضرت عبدالبهاء در لوح دیگری اشاره دارند شه مقصود از شنز مخفی‬
> ‫حضرت بهاءهللا است‪" :‬هذا هو الکنز األخفی‪ ،‬و هذا هو السماء الذی صعد الیها عیسی ‪"...‬‬
> ‫(مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪)۲۰۸‬‬
> ‫لهذا‪ ،‬مشیت اولیه شه به خلق اشیاء و بعث رسل میپردازد در عالم عماء مظاهر ظهور را‬
> ‫مبعوث میفرماید و مأمور هدایت خلق میشند‪.‬‬
> 
> ‫مفهوم "کنتُ کأح ٍد ِمنَ العباد"‬
> ‫این بیان مبارک شه مشابه آن از قلم حضرت رب اعلی نیز نقل شد‪ ،‬نه بدان مفهوم است شه‬
> ‫از آن در ظاهر مستفاد میشود‪ .‬حضرت عبدالبهاء در این باب توضیح دادهاند شه مقصود‬
> ‫چیست‪ .‬این ابدا حقیقت محسوسه نیست‪ ،‬بلکه حقیقت معقوله است‪ .‬زیرا زمان برای‬
> ‫خداوند و مظهر او وجود ندارد‪ .‬گذشته و حال و آینده یکسان است‪ .‬عین بیان مبارک‬
> ‫حضرت عبدالبهاء گویای حقیقت مطلب است‪" ،‬آمدیم در بیان عبارت مبارک این شه‬
> ‫ی نسائم‬
> ‫میفرماید‪« ،‬یا سلطان إنی شنت شأح ٍد ِمنَ العباد و راقدا علی المهاد مرت عل َّ‬
> ‫عزیز علیم‪ ».‬این مقام تجلی‬
> ‫ٍ‬    ‫السبحان و علَّ َمنی عل َم ماشان‪ .‬لیس هذا ِمن عندی بل من لدن‬
> ‫است‪ .‬این محسوس نیست‪ ،‬معقول است و این از زمان ماضی و حال و استقبال مبرا و‬
> ‫منزه است‪ .‬این تعبیر و تمثیل است؛ َمجاز است نه حقیقت؛ و نه حالتی شه مفهوم انسان‬
> ‫است‪ .‬یعنی خواب بوده‪ ،‬بیدار شده‪ .‬بلکه انتقال از حالی به حالی است‪ .‬مثال نوم حال‬
> ‫صمت است‪ ،‬بیداری حالت نطق‪ .‬نوم‬     ‫ت َ‬ ‫سکون است و بیداری حال حرشت‪ .‬نوم حال ِ‬
> 
> ‫‪25‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حالت خفاست و بیداری حالت ظهور‪ .‬مثال در فارسی و عربی تعبیر میشود شه زمین‬
> ‫خواب بود‪ ،‬بهار آمد بیدار شد؛ یا زمین مرده بود‪ ،‬بهار آمد زنده گشت‪ .‬این تعبیر تمثیلی‬
> ‫است و تشبیه و تأویل در عالم معانی‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬فصل "یو"‪ ،‬ص‪)۶۳‬‬
> ‫در مقامی دیگر توضیح میفرمایند‪" ،‬در مقاماتی شه ذشر میشود من خوابیده بودم و مرور‬
> ‫شرد نفحات الهی بر من و بیدار شدم‪ ،‬مثل بیان حضرت مسیح است شه میفرمایند جسد‬
> ‫محزون است و روح مستبشر ‪ ...‬این شه بیان میفرمایند جمال مبارک شه در خواب بودم‬
> ‫و نسیم بر من مرور نمود و من را بیدار شرد‪ ،‬راجع به جسد است؛ در عالم حق زمان‬
> ‫ماضی و مستقبل و حال نیست‪ .‬ماضی و مضارع و حال همه یکی است‪( ".‬مفاوضات‪،‬‬
> ‫فصل "لط"‪ ،‬صص‪)۱۱۸-۱۱۷‬‬
> 
> ‫رویداد سیاهچال‬
> ‫آنچه شه در سیاهچال طهران روی داد و ما از آن به عنوان "اظهار امر خفی" یاد میشنیم‪،‬‬
> ‫در واقع نوعی معاشقۀ ذات الهی با خود بوده است‪ .‬اما تعبیراتی شه در این باب بیان شده‬
> ‫متفاوت است‪ .‬حضرت ولی امرهللا آن را "تجلی روح اعظم" بر قلب حضرت بهاءهللا بیان‬
> ‫شردهاند‪ .‬هیکل مبارک بعد از آن شه سیر تکاملی بذر امرهللا را شه در زمان حضرت آدم‬
> ‫غرس شد و تا زمان حضرت رسول رشد و نمو یافت و با ظهور حضرت اعلی به بار‬
> ‫نشست و میوه و ثمرهاش در اثر شهادت حضرت اعلی در آسیاب محن و بالیا "معصور‬
> ‫گشت"‪ ،‬میفرمایند روغن حاصله از آن در زندان سیاهچال مشتعل گشت‪" ،‬در سنۀ تسع‪،‬‬
> ‫در زندان ارض طاء‪ ،‬آن سجن انتن مظلم‪ ،‬زیت این ذبح اعظم و دهن لطیف آن شهید اشبر‬
> ‫افخم و فدایی موعود و مقصود امم‪ ،‬مشتعل و روشن گشت و بر اثر تجلی روح اعظم بر‬
> ‫قلب ممرد الطف جمال قدم و مظلوم عالم رشحی از نور مهیمن حمراء بر عالمیان در‬
> ‫ظلمت آن زندان مبذول گشت ‪( "...‬توقیعات مبارشه خطاب به احبای شرق‪ ،‬ص‪)۴۲۱‬‬
> ‫اما جمال مبارک به رویدادی اشاره دارند شه اگرچه صریحا به واقعۀ سیاهچال مرتبط‬
> ‫نشده‪ ،‬اما فحوای شالم به نحوی است شه میتوان مستفاد شرد شه به واقعۀ مزبور مربوط‬
> ‫میشود‪" ،‬بغتة در دوم ماه مولود‪ ،‬قبل از طلوع‪ ،‬جمیع اطوار و ذشر و فکر منقلب شد؛‬
> ‫انقالبی شه بشارت عروج میداد‪ .‬این انقالب تا دوازده یوم متتابع و متوالی نازل و ظاهر‪.‬‬
> ‫أن ٱنتِهَی األمر‬
> ‫بعد امواج بحر بیان مشهود و تجلیات نیر اطمینان مشرق و موجود‪ .‬إلی ِ‬
> ‫حین الظهور إذا فزت بما جعله هللا مبدء فرح العالمین و مشرق العطاء لمن فِی‬ ‫ِ‬    ‫إلی‬
> ‫السموات و األرضین‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪ / ۱۳۶‬اسراراآلثار خصوصی‪ ،‬ج‪،۲‬‬
> ‫ص‪)۱۸‬‬
> 
> ‫‪26‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫این تحول منجر به ظهور و بروز امر الهی گشت‪ .‬اما‪ ،‬این تحول شه در هیکل عنصری‬
> ‫طلعت ابهی صورت گرفته‪ ،‬در لوح مبارک خطاب به شیخ نجفی به صورت دیگر بیان‬
> ‫گشته و به ریزش آبشاری از بلندای شوهی به درهای تشبیه شده است شه از رأس بر صدر‬
> ‫میریخت‪ .‬در آنجا بیان میفرمایند شه لسان به شلماتی تفوه میشرد شه احدی بر اصغاء آن‬
> ‫قادر نه‪ .‬لهذا امر مبارک به احدی اظهار نشد‪ ،‬هر چند شه نفوسی‪ ،‬به نص مبارک‪ ،‬پی به‬
> ‫ظهور الهی بردند و در سر سر تعداد مؤمنین تکمیل شد‪ .‬جمال مبارک در شتاب بدیع‬
> ‫(طبع آلمان‪ ،‬ص‪ )۵۳‬به این نکته اشارتی گذرا دارند‪" ،‬در این ظهور بدع قدس رحمانی‪،‬‬
> ‫در سنۀتسع‪ ،‬در سر سر نفوس مقدسۀ مطهرۀ زشیه‪ ،‬در همان حین تکمیل شدند‪ ".‬بنابر‬
> ‫صرف "پاشی دل و دیده و پاشی گوش‬    ‫این‪ ،‬امر مبارک اظهار نشد‪ ،‬بلکه نفوس مقدسه به ِ‬
> ‫از آنچه شنیده" موفق به عرفان الهی گشتند‪.‬‬
> ‫آنچه را شه حضرت بهاءهللا در بیان رویداد داخل سیاه چال‪ ،‬شه به نزول وحی تعبیر شده‪،‬‬
> ‫ذشر میفرمایند‪ ،‬در لوح مبارک خطاب به شیخ نجفی (طبع طهران‪ ۱۱۹ ،‬بدیع‪ ،‬ص‪)۱۷‬‬
> ‫به این صورت عز نزول یافته است‪" :‬در ایام توقف در سجن ارض طا‪ ،‬اگرچه نوم از‬
> ‫زحمت سالسل و روائح منتنه قلیل بود‪ ،‬ولکن بعضی از اوقات شه دست میداد احساس‬
> ‫میشد از جهت اعالی رأس چیزی بر صدر میریخت به مثابۀ رودخانۀ عظیمی شه از قلۀ‬
> ‫جبل باذخ رفیعی بر ارض بریزد و به آن جهت از جمیع اعضاء آثار نار ظاهر و در آن‬
> ‫حین لسان قرائت مینمود آنچه را شه بر اصغاء آن احدی قادر نه‪".‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در توضیح آنچه شه در سیاهچال طهران روی داد چنین تبیین‬
> ‫میفرمایند‪" ،‬این بیانی شه میفرماید «از اعالی رأس بر صدر میریخت» آن ظهور و‬
> ‫تجلیات است شه بذاته لذاته است؛ نار محبت است شه مشتعل بنفسه لنفسه است‪".‬‬
> ‫(محاضرات‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪)۱۹۳‬‬
> ‫این عبارات در دیگر آثار جمال مبارک مشاهده شده است‪ .‬از جمله میفرمایند‪" ،‬این ایام‬
> ‫مع احزان وارده‪ ،‬جمال احدیه در شل احیان به ذشر و ثنای ذات مقدسش مشغول‪".‬‬
> ‫(لئالیالحکمة‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ )۳۶۱‬در واقع به نوعی هر دو بیان داللت بر اشتعال نار محبت‬
> ‫الهی به ذات مقدس خویش است‪.‬‬
> 
> ‫کالم آخر‬
> ‫با توجه به آنچه شه ذشر شد‪ ،‬حضرت بهاءهللا از بدایت والدت واقف بر مقام مظهریت‬
> ‫خویش بودند و میقات ظهور آن‪ ،‬یعنی نقطۀ ختامی بر دور بابی‪ ،‬در سنۀ تسع بود شه‬
> ‫مقارن به مسجونیت طلعت ابهی در سیاهچال طهران بود‪ .‬اما‪ ،‬اظهار آن بنا به حکمتی به‬
> ‫تعویق افتاد‪.‬‬
> 
> ‫‪27‬‬
> ‫طلوع شمس در ژرفنای ظلمت‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شاید تعویق اظهار امر مبارک‪ ،‬شه ده سال بعد در باغ رضوان بغداد صورت گرفت‪ ،‬بنا به‬
> ‫تقاضای حضرت رب اعلی از َمن یظهرههللا بوده باشد‪ .‬زیرا در توقیعی شه باید در مکتب‬
> ‫من یظهرههللا خوانده شود میفرمایند‪" ،‬لو تعزلن فی القیمة االخری َمن فی البیان حین الذی‬
> ‫تشرب اللبن ِمن ثدی امک بإشار ٍة ِمن یدک لَکنتَ محمودا فی اشارتک ولو انه ال َریبٌ فیه‬
> ‫فضل عظیما ‪"...‬‬
> ‫ٍ‬     ‫لتصبرن تسعة عشر سنة لتجزی َمن دان به فضال ِمن اندک انک شنتَ ذا‬
> ‫(منتخبات آیات از آثار حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬ص‪ / ۳‬مضمون‪ :‬اگر در رستاخیز بعدی‪ ،‬حتی‬
> ‫وقتی هنوز طفل رضیعی باشی‪ ،‬با اشارت انگشتی جمیع اهل بیان را مردود شماری‪،‬‬
> ‫ممدوحی در امر و محمودی در حکم‪ ،‬گو این شه در این تردیدی نیست شه نوزده سال‪ ،‬به‬
> ‫نشان فضل عظیم خود‪ ،‬به آنهایی شه ایمان آوردهاند مهلت عنایت فرمایی تا از حضرتت‬
> ‫مکافات ایمان خویش ببینند و به پاداش خویش برسند‪).‬‬
> ‫مالحظه میشود شه فضل الهی احاطه شرده و اگرچه آغاز دور بهائی در سنۀ تسع رقم‬
> ‫خورده‪ ،‬اما ظهور و بروزش ده سال به تعویق افتاده تا شه مؤمنین به بیان به شمال رسند و‬
> ‫به موجب بیان موالی خود‪ ،‬حضرت اعلی‪" ،‬ثمرات لیل خود را باطل" نکنند (بیان‪ ،‬واحد‬
> ‫‪ ،۲‬باب ‪ )۷‬و به منیظهرههللا ایمان آورند‪.‬‬
> ‫در بیانی دیگر نیز حضرت بهاءهللا اشاره دارند شه حضرت رب اعلی به ظهور طلعت‬
> ‫ابهی به فاصلۀ نوزده سنه از اظهار امر خود بشارت میدهند‪" ،‬مقصود آن بوده شه‬
> ‫منقطعین را بشارت عنایت فرماید به ظهور شنز مخزون شه از نوزده سنه تجاوز نمینماید‬
> ‫و به عشرین نمیرسد‪( ".‬مجموعه اشراقات‪ ،‬ص‪)۴۸‬‬
> 
> ‫‪28‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬
> ‫فؤاد صدیق‬
> 
> ‫مقدّمه‬
> ‫سالگرد دو عید مولود حضرت رب اعلی و جمال اقدس ابهی شه تا چند سال پیش در شرق‬
> ‫به حساب قمری در اول و دوم محرم و در بالد غرب به ترتیب در روزهای ‪ ۲۰‬اشتبر و‬
> ‫‪ ۱۲‬نوامبر جشن گرفته میشد و اشنون چند سالی است شه در سراسر دنیای بهائی به طور‬
> ‫یکنواخت و در دو روز متعاقب هم در ماه اشتبر جشن گرفته میشود و در سالهای آینده‬
> ‫در نزدیکی همین تاریخ نوسان مختصری خواهد داشت‪ .‬همه میدانیم شه تفاوت سنی‬
> ‫‪۱‬‬
> ‫حضرت رب اعلی و جمال قدم مطابق بشارات گذشته دو سال است و جمال قدم این دو‬
> ‫‪۲‬‬
> ‫روز را یک یوم به حساب آورده اند‪ .‬در این سال پرجالل شه دویستمین سالگرد میالد‬
> ‫موعود عالمیان را دنیای بهائی جشن میگیرد و جامعۀ بزرگتر با جامعۀ بهائیان هم نوا می‬
> ‫باشد به جاست بر الواحی شه به مناسبت یوم میالد این طلعات مقدسه نازل شده مروری‬
> ‫شنیم و نکات مهم آنها را مورد تعمق قرار دهیم‪ .‬تا آنجائی شه میدانیم حضرت رب اعلی‬
> ‫به مناسبت تولد نفس مبارششان توقیعی نازل نفرمودند و بر همان طریق شه خود را فدای‬
> ‫‪۳‬‬
> ‫«بقیةهللا» موعود نمودند‪ ،‬برای خودشان و خصوصیات زندگیشان نام و نشانی نخواستند‪.‬‬
> ‫حتی آن مظهر مقدس الهی‪ ،‬شریعت خود را نیز فدای جمال محبوب نمودند و خود را‬
> ‫‪۴‬‬
> ‫بمانند انگشتری در دست من یظهره هللا نامیدند‪ .‬بر همین منوال جای تعجب نیست شه‬
> ‫برای میالد خودشان نیز توقیع و لوحی نازل نفرموده باشند‪ .‬جمال ابهی الواحی چند به‬
> ‫مناسبت تولد آن شمس هدایت و همچنین به مناسبت میالد نفس مقدس خودشان نازل‬
> ‫فرموده اند‪ .‬باید توجه داشت شه از میان الواحی شه جمال قدم به مناسبت میالد حضرت‬
> ‫رب اعلی نازل فرموده اند اشثرا فقط چند سطر در بارۀ میالد حضرت رب اعلی عباراتی‬
> ‫ذشر شده و در ادامۀ این سطور‪ ،‬میالد حضرت رب اعلی را به ظهور خودشان مرتبط‬
> ‫ساخته و سپس در بارۀ ظهور خودشان سخن میگویند‪ .‬در تجزیه و تحلیل این روند می‬
> ‫توان چنین تصور شرد شه حضرت بهاءهللا ظهور حضرت باب را ظهور قبل خود دانسته‬
> ‫‪۵‬‬
> ‫اند و دو ظهور متعاقب و دو مظهر ظهور را جدا از یکدیگر نداسته اند‪ ،‬گو اینکه چنین‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫مطلبی برای تمام مظاهر مقدسه صادق بوده‪.‬‬
> ‫در آثار بهائی تشریح شده شه روح انسانی دارای ابتدائی است شه در هنگام منعقد شدن‬
> ‫نطفه به آن تعلق میگیرد و بدون انتها است‪ ،‬ولی روح اعظم الهی منبعث از مشیت اولیه‬
> ‫شه متجلی بر قلوب مظاهر الهی میباشد ازلی و ابدی است‪ ،‬یعنی بدون ابتداء و بدون انتهاء‬
> ‫‪۷‬‬
> ‫است و همچنین مظاهر مقدسه از ابتدای ایام به مظهریت خود واقفند‪ ،‬و همچنین اگر‬
> 
> ‫‪29‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فردی موجود باشد شه ظرفیت قبول شردن و تحمل درک امر الهی را داشته باشد در همان‬
> ‫‪۸‬‬
> ‫زمان امر اظهار میشود و دقیقه ای پس و پیش نمیشود‪.‬‬
> ‫الواحی شه جمال مبارک به مناسبت میالد حضرت رب اعلی و نفس مقدسشان نازل‬
> ‫فرموده اند و تا بحال شناخته شده و منتشر گردیده را میتوان چهار تا شش عدد به حساب‬
> ‫آورد‪ .‬این الواح عبارتند از‪:‬‬
> ‫‪ –۱‬لوح مبارک به مناسبت تولد حضرت رب اعلی نازل شده و با مطلع ذیل قوله‬                                                                        ‫‪.1‬‬
> 
> ‫زیز ْال َودو ِد لَوْ ٌح ِم ْن لَدنا اِلی لَ ْیلَ ٍة‬
> ‫االعز‪« :‬بِس ِْم ال َموْ لو ِد الَّذی َج َعلَه هللا م َب ِّشرا ِ ِأل ْس ِم ِه ْال َع ِ‬
> ‫نار َم ْن فِی ْالعالَمینَ » آغاز میگردد (ایام‬                    ‫ت السَّموات َو ْاالَرْ ض ِم ْن نَی ٍِّر بِه اَ َ‬          ‫الح ِ‬
> ‫فیها َ‬
> ‫‪۹‬‬
> ‫تسعه‪ ،‬ص‪.)۱۲‬‬
> ‫‪ –۲‬لوح مبارک شه به نام لوح رؤیا معروف است و در عکا عز نزول یافته و با‬                                                                       ‫‪.2‬‬
> 
> ‫یا اِسْمی اِ ْس َم ْع ِندائی ِم ْن‬                     ‫َلي ْاألَ ْف ِ‬
> ‫نان‬           ‫مطلع ذیل قوله االعز‪« :‬بِ ْس ِم ِه ْالم َغرِّ ِد ع َ‬
> ‫َّک لَه َو ْال َعلیم‬
> ‫ساح ٌل َو ما بَلَ َغ قَع َْره سابِحٌ اِ َّن َرب َ‬‫ِ‬     ‫َک اِلی بَحْ ٍر ما لَه‬      ‫َحوْ ِل َعرْ شی لِیبَلِّغ َ‬
> ‫ْال َکریم» شروع میشود (ایام تسعه‪ ،‬ص‪ .)۱۶‬این لوح در واقع شرح رؤیای‬
> ‫روحانی جمال قدم است شه در انتهایش میفرمایند امروز شه یوم نزول این لوح‬
> ‫است مصادف با میالد حضرت رب اعلی است‪.‬‬
> ‫‪ –۳‬لوح مبارک به مناسبت یوم میالد جمال ابهی نازل شده شه با این عبارات شروع‬                                                                   ‫‪.3‬‬
> 
> ‫ظم قَ ْد جآ َء عید ْال َموْ لو ِد َو ا ْستَقَ َّر َعلَی‬   ‫میشود قوله االعز‪« :‬اَ ْألَ ْقدَس ْاألَ ْمنَع ْاألَ ْع َ‬
> ‫ض َر فیه َذا ْالیَوْ ِم لَدَی ْال َوجْ ِه َو‬
> ‫ش َجمال هللاِ ْالم ْقتَ ِد ِر ْال َعزیز ْال َودو ِد طوبی لِ َم ْن َح َ‬          ‫ْال َعرْ ِ‬
> ‫ُّوم‪( ».‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.)۴۵‬‬           ‫ت ََو َّجهَ اِلَ ْی ِه طَرْ ف هللاِ ْالمهَ ْی ِم ِن ْالقَی ِ‬
> ‫‪ –۴‬لوح مبارک به مناسبت یوم میالد جمال ابهی نازل شده و مصَّدر است با عبارت‬                                                                   ‫‪.4‬‬
> 
> ‫ب َو ال ُّشهو ِد اَ ِن ا ْف َرحوا فی‬ ‫ذیل قوله االعز‪« :‬اَ ْلرَّؤف ْال َکریم الرَّحیم اَ ْن یا َم ََلَ ْال َغ ْی ِ‬
> ‫ت ْاألَ ْشوار َو د ِّو َر ِ‬
> ‫ت‬                         ‫اَ ْنف ِسک ْم ث َّم ا ْستَب ِْشروا فی َذواتِک ْم بِما ظَهَ َر لَیْل الَّذی فی ِه ح ِش َر ِ‬
> ‫دیر‪( ».‬ایام تسعه‪،‬‬   ‫ت اللَّیالی َو ْاألَ ْنهار َو میْقات ْاألَ ْم ِر ِم ْن لَد ْن م ْقتَ ِد ٍر قَ ٍ‬
> ‫ْاألَ ْدوار َو ب ِعثَ ِ‬
> ‫ص‪.)۴۸‬‬
> ‫‪ –۵‬لوح مبارک به مناسبت یوم میالد جمال ابهی شه با عبارت ذیل آغاز میشود‬                                                                       ‫‪.5‬‬
> 
> ‫کان َو‬   ‫اق تَاهللِ ه ِذه لَلَ ْیلَةٌ ما ظَهَ َر ِم ْثلها فِی ْ ِ‬
> ‫األ ْم ِ‬                                                        ‫قوله االعز‪« :‬ه َوهللا اَ ْن یا َمعْ َش َر ْالعش ِ‬
> ‫ق فیهَا الرُّ وح بِنَ ْغ َم ٍة یَ ْهت َُّز ِم ْنها َحقایِق‬          ‫زیز ْال َمن ِ‬
> ‫ان َو نَطَ َ‬         ‫اِ َّن هذا لَفَضْ ٌل ِم ْن لَدَی هللاِ ْال َع ِ‬
> ‫سان‪( ».‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.)۵۵‬‬                 ‫ِْ‬
> ‫األ ْن ِ‬
> 
> ‫‪30‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ص َّدر است با عبارت ذیل قوله‬      ‫‪ –۶‬لوح مبارک به مناسبت ماه میالد جمال ابهی شه م َ‬                            ‫‪.6‬‬
> ‫ظم الذي بِ ِه ْارتَ َعد ْ‬
> ‫َت فَرائِص‬                                   ‫االعز‪« :‬ه َو االَ ْقدَس االَ ْعظَم هذا َش ْه ٌر ِفی ِه ولِ َد ِ‬
> ‫االسْم االَ ْع َ‬
> ‫العالَ ِم َو ا ْستَب َْركَ بِقدو ِم ِه ال َمالء االعلي َو اَ ْهل َمدائِ ِن االَسْما ِء‪( ».‬مائده آسمانی‪ ،‬ج‪،۴‬‬
> ‫ص‪.)۳۴۲‬‬
> ‫شاید بتوان به شش لوح فوق لوح دیگری را اضافه شنیم شه در شتاب " ‪Days of‬‬
> ‫‪ "Remembrance‬لوح شمارۀ ‪ ۴۱‬در صفحات ‪ ۲۰۴–۲۰۲‬درج شده و معادل فارسی و‬
> ‫یا عربی این لوح در تاریخ نگارش این مقاله هنوز منتشر نشده و ممکن است در آیندۀ ایام‬
> ‫منتشر شود‪.‬‬
> ‫بنابر این تعداد شل این الواح شه تا به حال منتشر و مطبوع گردیده ازهفت لوح متجاوز‬
> ‫نیست‪ .‬اگر بخواهیم الواح منتشر شده به عربی را شه به مناسبت یوم میالد نازل شده در‬
> ‫نظر بگیریم فقط چهار لوح میشود زیرا لوح شمارۀ هفت را به دلیلی شه ذشر شد نمیتوان‬
> ‫در جزو این گروه به حساب آورد‪ ،‬لوح شمارۀ ‪ ۶‬در بارۀ ماه تولد است و در بارۀ یوم تولد‬
> ‫شه آن را یوم میالد مینامیم نیست و همچنین لوح رؤیا‪ ،‬لوح شمارۀ ‪ ،۲‬به مناسبت یوم میالد‬
> ‫نازل نشده‪ ،‬بلکه در انتهای آن ذشر شده شه یوم نزول لوح مصادف با میالد حضرت رب‬
> ‫اعلی است‪.‬‬
> ‫اگر در این الواح تمعن شنیم بزودی در مییابیم شه ذشری از تولد جسمانی در آنها نیست و‬
> ‫تولد به نحوی شه ما از آن برای نوع بشر یاد میشنیم در آنها مطرح نشده و مورد نظر‬
> ‫نبوده و تقریبا مطالب عنوان شده با الواح رضوان مشابه میباشند و با هم ارتباط تنگاتنگ‬
> ‫دارند‪ .‬بعبارت دیگر الواح مبارک تماما در بارۀ ظهور امر مبارک است و منظور از‬
> ‫تولد‪ ،‬تولد امر مبارک است و تولد به معنی تجلی روح اعظم الهی بر قالب جسمانی است‬
> ‫و صحبتی از تولد جسمانی و خصوصیات جسمانی و انسانی مبارک نیست‪ .‬گرچه بی‬
> ‫مناسبت نیست شه در بارۀ خصوصیات جسمانی و انسانی جمال قدم در انتهای این قسمت‬
> ‫اشاره ای بشود‪ ،‬حتی هر چه قدرهم مختصر باشد‪ ،‬ولی این مقاله را قدری طوالنی میشند‬
> ‫و از آن باید صرف نظر شرد‪ .‬بنابر این تکیه شالم بر شرح خصوصیات روحانی میالد‬
> ‫جمال قدم خواهد بود شه در این الواح منعکس شده‪.‬‬
> 
> ‫خالصه ای از الواح میالد‬
> ‫مشکل است شه بحر را در شاسه ای گنجاند و الواح الهی را در چند سطر خالصه نمود‪،‬‬
> ‫ولی میتوان نمونههائی عرضه داشت و خصوصیات بارزۀ این الواح را شه گویای‬
> ‫محتوای هریک از آنها باشد ارائه نمود‪.‬‬
> ‫در لوح اول جمال قدم از حضرت رب اعلی به عنوان «مصباح فالح» برای اهل «مدائن‬
> ‫اسماء» و «مطلع فرح و ابتهاج» برای اهل «عالم انشاء» نام میبرند‪ ،‬شخصی شه "خرق‬
> ‫حجبات موهوم نمود" و "دروازۀ علم و بیان" را گشود‪ .‬این یوم (یوم تولد حضرت رب‬
> ‫‪31‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اعلی) را نشانه ای برای یوم دوم مینامند‪ .‬در این لوح میفرمایند قوله االعز‪« :‬اَ ْن یا لَ ْیلَةَ‬
> ‫قام ْاالَسْمآء قَ ْد‬       ‫ب أَ اِنَّه َمولو ٌد اَم ِشتابٌ ال َو نَ ْفسی شلُّ ذلِ َ‬
> ‫ک فی َم ِ‬                                                       ‫فیک أ َّم ْال ِکتا ِ‬
> ‫ِ‬   ‫ب قَ ْد نَری‬‫ْال َوها ِ‬
> ‫ک ی ْذ َشر‬ ‫َج َعلَه هللا مقَ َّدسا َع ْنها بِه ظَهَ َر ْال َغیْب ْال َم ْکنون َو السِّرُّ ْال َم ْخزون ال َو َع ْمری شلُّ ذلِ َ‬
> ‫ت َو ِانَّه لَس ْلطانها بِه ظَهَ َر َمظا ِهر ال قَب َْل اِل ٍه اِ َّال هللا طوبی ِل ْلموقِنینَ ‪( ».‬ایام‬  ‫قام الصِّفا ِ‬ ‫فی َم ِ‬
> ‫تسعه‪ ،‬ص‪ .)۱۲‬مضمون بیانات مبارشه به فارسی چنین است‪ :‬ای شبی شه منسوب به‬
> ‫حضرت وهاب میباشی (شب میالد جمال قدم) ما در تو «امالکتاب» را میبینیم‪ .‬آیا همانا‬
> ‫او (امالکتاب) متولد شده یا یک نوزاد؟ نه قسم به نفسم‪ .‬تمام اینها در مقام اسماء است‪.‬‬
> ‫خداوند او را (این امالکتاب را) مقدس از تمام این امور قرار داده‪ .‬به واسطۀ او (ام‬
> ‫الکتاب)‪ ،‬غیب پنهانشده و رمز پوشیدهشده پدیدار گردید‪ .‬نه‪ ،‬به جانم قسم میخورم شه‬
> ‫تمام اینها در مقام صفات یاد میشوند و همانا او (امالکتاب) مافوق تمام شتب است شه به‬
> ‫واسطه اش مظاهر "غیر از او نیست خدائی به جز خداوند" پدیدار شد‪ .‬خوشا به حال‬
> ‫افرادی شه ایقان حاصل شردند‪.‬‬
> ‫لوح دوم شه به لوح رؤیا تسمیه شده چون بعدا در باره اش مفصلتر صحبت خواهیم شرد‪،‬‬
> ‫وارد شردن خالصه اش ضروری بنظر نمیرسد‪.‬‬
> ‫لوح سوم در سجن عکا به مناسبت تولد جمال ابهی نازل شده‪ .‬در این لوح جمال ابهی خود‬
> ‫را جوهر اطمینان مینامند شه از سطوت سالطین نمیهراسند و از آنها واهمه ای ندارند و‬
> ‫به مؤمنین هشدار میدهند شه مبادا اوهام افرادی شه به آیات الهی شافر شدند آنها را از‬
> ‫«صراط ممدود» منع شند و آنها را تحذیز میفرمایند شه به «برشه و مرداب» قناعت‬
> ‫نکنند‪ ،‬در حالی شه «بحر اعظم» در دسترس آنها است و آنها را از مجادله منع میفرمایند‪.‬‬
> ‫لوح چهارم از الواح دیگر طوالنیتر است و آن را بعدا بطور مفصلتر مورد تشریح قرار‬
> ‫خواهیم داد‪.‬‬
> ‫در لوح پنجم از مؤمنین به «یا معشر العشاق» یاد میفرمایند شه توجهی به عشق و وله و‬
> ‫شوق دارند و میفرمایند در اینجا رمزی نهفته و آنها باید از خمر عرفان یار مخمور و‬
> ‫مست گردند و به فرح و شادی و پایکوبی و سرور قلبی مشغول شوند و باید بادهگساری‬
> ‫(معنوی) را از اغیار پنهان شنند‪ ،‬زیرا آنها نمیتوانند علتش را درک شنند‪ .‬این لوح‬
> ‫مبارک خصوصی ت خودش را شامل است و اسماء توصیف شده همه بر وزن "فعالن"‬
> ‫نازل شده‪ :‬نزهان‪ ،‬رحمن‪ ،‬قمصان‪ ،‬سبحان‪ ،‬اشوان‪ ،‬امکان‪ ،‬جذبان‪ ،‬ریحان‪ ،‬شعشعان‪،‬‬
> ‫منان‪ ،‬خفیان شه حالت مخصوصی به این لوح میدهد‪.‬‬
> ‫لوح ششم در بارۀ ماه میالد است‪ .‬چون لوح مختصر است‪ ،‬ترجمه به مضمون و مفادش‬
> ‫‪۱۰‬‬
> ‫در قسمت یادداشتها وارد شده و دیگردر این مقال تکرار نمیشود‪.‬‬
> 
> ‫مروری بر لوح رؤیا‬
> 
> ‫‪32‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫زمان و مکان نزول‪ :‬لوح رؤیا شه در یوم میالد حضرت رب اعلی ‪ ۱۹‬سال قبل از صعود‬
> ‫جمال قدم در سال ‪ ۱۸۷۳‬در عکا در سرای «عودی خمار» نازل شده و بسیاری از قدمای‬
> ‫امر بر این عقیدت بودند شه پیشگوئیهائی از وقایع آینده در این لوح منیع موجود است‪.‬‬
> ‫حضرت ولی امرهللا‪ ،‬در اشاره به صعود جمال قدم‪ ،‬در لوح قرن میفرمایند قوله االعز‪:‬‬
> ‫«و آنچه در لوح مبارک رؤیا شه نوزده سنه قبل در تجلیل یوم والدت حضرت مبشر اعظم‬
> ‫از سماء مشیت جمال قدم جل شبریائه نازل و بلسان "ورقۀ نوراء" ملبس به "ثیاب بیضاء"‬
> ‫مذشور و مسطور گردیده بود تحقق یافت‪( ».‬شتاب قرن بدیع‪ ،‬ص‪ )۴۴۴‬این بیان مبارک‬
> ‫تاریخ نزول لوح رؤیا را بدست میدهد‪.‬‬
> ‫خصوصیّات لوح ‪ :‬این لوح مبارک همان طوری شه در ابتدای لوح تصریح شده شرح یک‬
> ‫رؤیا است و بسیاری از عبارات در توصیف این رؤیا دارای معنای صریح و واضح نمی‬
> ‫باشند و مانند لوح حوریه‪ ،‬غالمالخلد و لوح «فسبحان ربی االعلی» به زبان رمز نازل‬
> ‫"و َرقه ای نورانی"‬          ‫شده‪ .‬در حالی شه آن حضرت بر عرش الهی ساشن هستند در ابتداء َ‬
> ‫َ‬
> ‫پدیدار میشود شه لباس سفید درخشنده بر تن دارد و مانند ماه آسمان نورافشانی میشند و‬
> ‫وجدها لَ ْم ت ََر َعی ٌْن بِ ِم ْثلِها» در این لوح تکرار میشود‪ .‬این "ورقۀ‬                    ‫عبارت «تَعالَی هللا م ِ‬
> ‫نورانی" نقاب را از قسمت جلوی صورت خود بر میدارد و درخشش صورت نورانیش‬
> ‫آسمانها و زمین را روشن میشند و عبارت «اشرقت السموات و االرض» اشارۀ لطیفی‬
> ‫است به بشارات گذشته در مورد ظهور حضرت رب اعلی‪ .‬و این موجود نورانی مانند‬
> ‫سرو ناز مشیئ نموده و میخرامد‪ .‬برای مالحظۀ ترجمه به مضمون این لوح مبارک به‬
> ‫‪۱۱‬‬
> ‫قسمت یادداشتها رجوع فرمائید‪ .‬در انتهای این لوح بیان شده شه نزولش مصادف با یوم‬
> ‫میالد حضرت رب اعلی است‪ .‬البته در این تصویر باید اشاراتی نیز به حضرت رب‬
> ‫اعلی باشد‪ .‬متن این لوح مبارک را میتوان در ایام تسعه (ایام تسعه‪ ،‬صص ‪)۲۰–۱۶‬‬
> ‫زیارت شرد‪.‬‬
> ‫َک اِلی‬      ‫ِّ‬
> ‫در آغاز لوح میفرمایند قوله االعز‪« :‬یا اِسْمی اِ ْس َم ْع نِدائی ِم ْن َحوْ ِل َعرْ شی لِیبَلغ َ‬
> ‫ساح ٌل َو ما بَلَ َغ قَع َْره سابِحٌ » یا اسمی‪ :‬دراین لوح از "اسمی" نام برده شده شه‬                       ‫ِ‬       ‫بَحْ ٍر ما لَه‬
> ‫یکی از اصحاب باید باشد شه به یکی از اسماء الهی ملقب گردیده‪ .‬تعدادی از این افراد‬
> ‫عبارتند از‪ :‬اسم هللا الجواد‪ ،‬اسم هللا االصدق‪ ،‬اسم هللا المهدی‪ ،‬اسم هللا الجمال و غیره‪.‬‬
> ‫چون بیش از دو ثلث لوح در بارۀ رؤیا است‪ ،‬از تشریح این قسمت بعلت طوالنی شردن‬
> ‫مطلب صرف نظر شرده و فقط در بارۀ یک عبارت از این قسمت صحبت خواهد شد‪.‬‬
> ‫جمال قدم عبارتی را شه حوریۀ سفید پوش ذشر میشند چنین توصیف میفرمایند قوله‬
> ‫ک‬‫ض َو السَّمآء اِلی َم اَوْ َدعْتَ نَ ْف َس َ‬  ‫الئک ْالفِداء یا س ْلطانَ ْاألَرْ ِ‬
> ‫َ‬     ‫ت شلُّ ْالوجو ِد لِبَ‬‫االعز‪َ « :‬و قالَ ْ‬
> ‫ت َعلَیْها عیون اَ ْه ِل‬                    ‫َّ‬
> ‫ت التی ما َوقَ َع ْ‬         ‫ْ‬        ‫ْ‬
> ‫ک األ ْخ َ‬
> ‫ري ال َمقاما ِ‬                          ‫ْ‬
> ‫بَ ْینَ هؤآلء فی َمدینَ ِة عَکا َء اقص ْد َممالِ َک َ‬
> ‫ْاألَسْمآء‪ ».‬شه به این مضمون است شه حوریه میگوید شه شل موجودات فدای گرفتاریها و‬
> ‫بالیائی شه تو متحمل شده ای باشد‪ .‬ای شخصی شه حاشم بر زمین و آسمان هستی‪ .‬چرا‬
> ‫تو خودت را در دست این مردم در عکا رها شرده ای؟ قصد ممالک دیگرشن ‪ ....‬در‬
> 
> ‫‪33‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اینجا الی "ما" بصورت «اِلی َم اَوْ د َْعتَ » ظاهر شده و حرف "م" شه عدد ابجدیش چهل‬
> ‫است بصورت خاصی و رمزی پنهان شده‪.‬‬
> ‫در این عبارت فوق سری نهفته است و بعضی از مؤمنان در ایام جمال قدم بعد از مداقه‬
> ‫در این اثر مبارک بر حقیقتی شه در این عبارت لوح نهفته شده آگاهی یافتند و آن را اظهار‬
> ‫نموده اند‪ .‬حرف "م" شه در واقع "ما" بوده‪ ،‬الف حذف شده و به صورت "م" در آمده‪.‬‬
> ‫مقدار ابجدی "م" عدد چهل است شه اشارت به سالیان رسالت جمال قدم دارد از سال‬
> ‫‪ ۱۸۵۲‬الی سال ‪ ۱۸۹۲‬و به عبارت دیگر اشارت به سال صعود جمال قدم دارد‪.‬‬
> ‫و همین عبارت است شه قدمای مؤمنین را بر آن داشت شه تعبیر درستی از آن بکنند شه‬
> ‫رسال ت جمال قدم چهل سال خواهد بود‪ .‬حضرت عبدالبهاء در اولین لوحی شه بعد از‬
> ‫‪۱۲‬‬
> ‫صعود جمال قدم نازل فرمودند به این مسأله اشاره میفرمایند‪ .‬بعد ازتوصیف رؤیا در‬
> ‫قسمت ثلث آخر لوح این عبارات در باره میالد حضرت رب اعلی نازل شده (شه‬
> ‫مضمونش در یادداشت شمارۀ ‪ ۱۲‬وارد شد) قوله االعز‪:‬‬
> ‫اس‬   ‫ق بِ ِذ ْشری َو س ْلطانی َو اَ ْخبَ َر الن َ‬                      ‫ي الَّذی نَطَ َ‬      ‫«قَ ْد تَصادَفَ ه َذا ال ِّذ ْشر یَوْ َما فی ِه ولِ َد مبَ ِّش ِر َ‬
> ‫َّ‬
> ‫س ظهوری َو َع َّز ْزناه بِیَوْ ٍم اخَ َر الذی فی ِه ظَهَ َر‬                                      ‫بِ َسمآء َم ِشیَّتی َو بَحْ ِر اِرادَتی َو َش ْم ِ‬
> ‫األضْ ِطراب سکانَ‬               ‫ْال َغیْب ْال َم ْکنون َو السِّرُّ ْال َم ْخزون َو ال َّر ْمز ال َمصون الذی بِ ِه اخَ ذ ِ‬
> ‫ْ‬   ‫َ‬           ‫َ‬              ‫َّ‬                ‫ْ‬
> ‫طان ِم ْن ِع ْن ِدنا َو‬     ‫ض َو السَّمآء اِال َم ْن اَ ْنقَ ْذناه بِس ْل ٍ‬                  ‫ق َم ْن فِی ْاألَرْ ِ‬          ‫ص َع َ‬‫ت ْاألَسْمآء َو ا ْن َ‬         ‫َملَکو ِ‬
> ‫ق ْد َر ٍة ِم ْن لَدنا َو اَنَا ْالم ْقتَ ِدر َعلی ما اَشاء ال اِلهَ اِال اَنَا ْال َعلیم ْال َحکیمطوبی لِ َم ْن َو َج َد َعرْ فَ‬
> ‫ت النَّ ْف َحة َو‬    ‫فاح ِ‬ ‫ور َو فی ِه َ‬            ‫ق ا ْس ِم َي ْالغَف ِ‬    ‫ور َو َم ْش ِر َ‬   ‫الظه ِ‬  ‫طلَ َع ُّ‬    ‫هللاِ فی ه َذا ْالیَوْ ِم الذی شانَ َم ْ‬
> ‫الطور ْالم ْلک ِهللِ ْالم ْقتَ ِد ِر‬              ‫ور َو نادَی ُّ‬            ‫ور َم ْن فِی ْالقب ِ‬             ‫الظه ِ‬‫ت النَّ َس َمة َو اَخَ َذ َج ْذب ُّ‬              ‫َس َر ِ‬
> ‫وف َو شلُّ‬     ‫ف بِال َمعْر ِ‬ ‫ْ‬      ‫عار ٍ‬
> ‫ِ‬                                   ‫ْ‬    ‫ْ‬
> ‫قاص ٍد بِال َمقصو ِد َو شلُّ‬      ‫ِ‬           ‫شلُّ‬   ‫فازَ‬  ‫بیر َو فی ِه‬      ‫خَ‬
> ‫لیم ال ِ‬‫ْ‬         ‫ْ‬
> ‫َعالي ال َع ِ‬  ‫ْالمت ِ‬
> ‫ائک ث َّم اَ ْن ِزلْ َعلَ ْی ِه ْم ِم ْن َسمآء‬            ‫بارکْ عَلی اَ ِحب َ‬             ‫َک یا اِلهی ِ‬        ‫َقیم سبْحان َ‬    ‫راط ِه ْالم ْست ٍ‬
> ‫ص ِ‬     ‫ک ِب ِ‬     ‫سالِ ٍ‬
> ‫ت َش ْمس‬          ‫ق الذی ِم ْنه اَ ْش َرقَ ْ‬   ‫َّ‬        ‫ک َو مت ََوجِّ هینَ اِلَی ْاألف ِ‬          ‫َطائک ما یَجْ َعله ْم م ْنقَ ِطعینَ ع َْن دونِ َ‬        ‫َ‬            ‫ع‬
> ‫ْطی‬            ‫ْ‬                  ‫ْ‬
> ‫ک انتَ المقتَ ِدر المتَعالِی المع ِ‬  ‫ْ‬         ‫ْ‬       ‫ْ‬ ‫َ‬      ‫َّ‬              ‫ْ‬         ‫ْ‬                       ‫ْ‬
> ‫ک َو قَدِّرْ یا اِلهی ما یَنفَعه ْم فِی ال ُّدنیا َو األ ِخ َر ِة اِن َ‬                        ‫فَضْ لِ َ‬
> ‫ْالبا ِذل الغنِ ُّي الکریم‪».‬‬
> ‫َ‬   ‫ْ‬       ‫َ‬   ‫ْ‬
> ‫در سه خط اول عبارت فوق به یوم تولد حضرت رب اعلی اشاره شده شه میفرمایند آن‬
> ‫روز را به واسطۀ روز دیگری معزز شردیم و گرامی داشتیم شه منظور یوم تولد جمال‬
> ‫اقدس ابهی است و میفرمایند در روز دیگر "غیب مکنون" و "سر مخزون" و "رمز‬
> ‫مصون" پدیدار شد‪ .‬این بیان مبارک از چند جهت حائز اهمیت است‪ .‬اوال غیب مکنون و‬
> ‫سر مخزون و رمز مصون در هنگام تولد جمال ابهی پدیدار شد و نه در هنگام اظهار امر‬
> ‫آن حضرت و ثانیا این شلمات دارای معانی و سابقههائی است شه ذیال به آنها اشاره می‬
> ‫شود‪:‬‬
> ‫غیب مکنون‪ :‬غیب و شهادت لفظی است شامال قرآنی شه به شرات و اشثرا با یکدیگر در‬
> ‫قرآن مجید وارد شده‪ .‬از لحاظ لغوی غَیب‪ :‬به معنی ناپدید شدن و دور شدن و جدا گردیدن‬
> ‫از شسی‪ ،‬ناپیدا‪ ،‬هر چه ناپدید باشد از تو‪ ،‬هر چیز پنهانی شه آشکار نباشد‪ ،‬مقابل شهادت‪،‬‬
> 
> ‫‪34‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مقابل شهود‪ .‬غیب و عالم غیب مورد توجه شعرا و عرفا نیز بوده و در آثار آنها بوفور‬
> ‫دیده میشود‪ .‬استاد سخن سعدي (گلستان) میفرماید‪:‬‬
> ‫گبر و ترسا وظیفه خور داری‬        ‫ای شریمی شه از خزانۀ غیب‬
> ‫خزانۀ غیب همان شنز مخزون و غیب مکنون است‪.‬‬
> ‫حافظ میفرماید‪:‬‬
> ‫نیست معلوم شه در پردۀ اسرار چه شرد؟‬             ‫ساقیا جام میم ده شه نگارندۀ غیب‬
> ‫در ششاف اصطالحات الفنون آمده‪« :‬هو االمر الخفی ال یدرشه الحس و ال یقتضیه بدیهة‬
> ‫العقل‪ ،‬و هو قسمان‪ :‬قسم ال دلیل علیه ال عقلی و ال سمعی‪ ،‬و هذا هو المعنی بقوله تعالی‪:‬‬
> ‫"و عنده مفاتیح الغیب ال یعلمها اال هو" و قسم نصب علیه دلیل عقلی او سمعی شالصانع و‬
> ‫صفاته و الیوم االخر و احواله وهو المراد بالغیب فی قوله تعالی "الذین یؤمنون بالغیب"‬
> ‫‪۱۳‬‬
> ‫‪( »...‬ششاف اصطالحات‪ :‬ج‪ ،۲‬ص‪)۱۲۵۶‬؛ شه مضمونش از این قرار است شه غیب‬
> ‫امر پنهانی است شه به حواس ظاهر ادراك نشود و بداهت عقل نیز اقتضاء ادراك آن نکند‪،‬‬
> ‫و آن بر دو گونه است‪ ،‬یکی آنکه برای آن دلیل عقلی و سمعی نباشد‪ ،‬و دیگر آنکه برای‬
> ‫آن دلیل عقلی یا سمعی اقامه شده باشد‪ ،‬مانند وجود صانع و صفات او و یوم آخر و‬
> ‫احوالش شه خداوند در قرآن نیز به آن اشاره فرموده‪.‬‬
> ‫دشتر سجادی در بارۀ غیب چنین میگوید‪« :‬غیب‪ :‬در برابر شهادت؛ و عالم غیب در برابر‬
> ‫شهادت است‪ .‬عالم غیب‪ ،‬جهان ارواح‪ ،‬عقول مجرد است و عالم شهادت‪ ،‬پرتو و فیضی‬
> ‫از عالم غیب‪ .‬غیب حاشم بر شهادت است و چون انبیاء و اولیاء بر عالم غیب دسترسی‬
> ‫دارند‪ ،‬از حوادث عالم شهادت خبر میدهند‪ .‬بنابراین‪ :‬آنچه انبیاء و اولیاء و جز آنان از‬
> ‫رازهای نهانی برگیرند‪ ،‬گاه بود شه در سطوری مکتوب بر دل آنان وارد شود‪ .‬گاه بود شه‬
> ‫از راه شنیدن آوازی خوشایند بود‪ .‬گاه بود شه از راه شنیدن آوازی سهمناک بود‪ .‬گاه بود‬
> ‫شه خداوندان رازها‪ ،‬صورتهای امور واقعۀ خود را مشاهده شنند‪ .‬گاه بود شه صورتهای‬
> ‫نیکو و زیبای انسانهائی را بدیده شه در نهایت لطافت و خوبی باشند و با آنان مخاطبت‬
> ‫نمایند و از رازهای نهانی با آنها سخن گویند‪ .‬گاه بود شه صورتهائی دیده شود شه با آنها‬
> ‫مخاطبت نمایند و آن صور به مانند پیکرهای دستساخته در نهایت لطافت باشند‪ .‬گاه بود‬
> ‫شه رازهای نهانی و حقائق جهانی در خطره ای به دل آنان خطور شند ‪ ....‬صاحبان انذار‬
> ‫به واسطۀ نبوت یا شهانت و یا خوابهای صادق نتوانند برای خود دانشی بذاته و لذاته موافق‬
> ‫با آنچه واقع خواهد شد ایجاد شنند‪ ،‬زیرا ناتوانی اینگونه شسان و بنی نوع آنان واضح‬
> ‫است‪ .‬هم ین طور در توانائی قوای دماغی نائم و جز آن هم این شار نبود و نفس وی نیز‬
> ‫چنین قدرتی ندارد شه در حالت بیداری بر ابداع دانش خود‪ ،‬موافق با آنچه واقع میشود‬
> ‫قادرتر میبود‪ .‬وانگهی اگر دانش خود را نسبت به اموری شه در آینده تحقق مییابد خود‬
> ‫بنفسه میتوانست ایجاد شند‪ ،‬شایسته بود شه پیش از آنکه بر وفق آن‪ ،‬ایجاد علم شند تا بدان‬
> ‫علم جزمی حاصل شند‪ ،‬آن را بداند و این امر محال است؛ و نیز گوئیم انسان فی الجمله و‬
> ‫‪35‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪۱۴‬‬
> ‫بالضروره میداند شه آگاه شدن او بر این گونه امور از ناحیۀ چیزی دیگر است ‪»...‬‬
> ‫(اصطالحات عرفانی‪ ،‬ص‪.)۶۱۰‬‬
> ‫عالم غیب‪ :‬در عرف مفسران چیزی است شه برای بشر مجهول است و جز بوسیلۀ‬
> ‫پیغمبران دانستن آن را راهی نیست و با حواس احساس نمیشود و خرد مباشرت آن را‬
> ‫درك نمیکند و ضد آن عالم شهادت است‪ ،‬عالم آینده‪ ،‬حالت آینده‪ .‬غیب الغیوب و غیب‬
> ‫المکنون و غیب المصون‪ :‬مرتبۀ احدیت را گویند‪ .‬جرجانی در معجم تعریفاتش مینویسد‪:‬‬
> ‫غیب الهویه و غیب المطلق‪ :۱۳۰۵#« :‬غیب الهویة و غیب المطلق‪ :‬هو ذات الحق‬
> ‫‪۱۵‬‬
> ‫باعتبار الال تعینن» (تعریفات جرجانی‪ ،‬ص‪ ،۱۳۷‬شمارۀ ‪ )۱۳۰۵‬شه مضمونش از این‬
> ‫قرار است‪ :‬ذات حق تعالی است به اعتبار التعین‪.‬‬
> ‫غیب المکنون و الغیب المصون‪ :۱۳۰۶#« :‬الغیب المکنون و الغیب المصون‪ :‬هو السر‬
> ‫الذاتی و شنهه الذی ال یعرفه اال هو‪ ،‬و لهذا شان مصونا عن االغیار و مکنونا عن العقول و‬
> ‫االبصار» (تعریفات جرجانی‪ ،‬ص‪ ،۱۳۷‬شمارۀ ‪ )۱۳۰۵‬شه مضمونش از این قرار است‪:‬‬
> ‫سر ذاتی و شنهی است شه جز حق تعالی شسی آن را نمیداند و به همین سبب از اغیار‬
> ‫مصون و از عقول و دیدن نهان است‪.‬‬
> ‫غیب مکنون‪ :‬غیب مکنون شه آن را غیب مصون هم گویند‪ ،‬ذات و شنه ذات است شه بجز‬
> ‫خدا شسی از آن آگاه نمیباشد‪:‬‬
> ‫صیاد و ضعیفند و شکاری نکنند‪.‬‬             ‫آنجا بصر و بصیر شاری نکنند‬
> ‫و اما به معنای اخص شه در الواح الهی دیده میشود‪ ،‬غیب مکنون و سر مخزون و رمز‬
> ‫مصون همان طوری شه جمال قدم آن را تشریح فرموده اند شه منظور نفس مقدس جمال‬
> ‫قدم میباشند و در لوح «تجلیات» میفرمایند قوله االعز‪:‬‬
> ‫«تجلی اول كه از آفتاب حقیقت اشراق نمود معرفت حق جل جالله بوده و معرفت‬
> ‫سلطان قدم حاصل نشود مگر بمعرفت اسم اعظم‪ .‬اوست مكلم طور كه بر عرش‬
> ‫ظهور ساكن و مستوی است و اوست غیب مكنون و سر مخزون‪ .‬كتب قبل و بعد‬
> ‫الهی بذكرش مزین و بثنایش ناطق به نصب علم العلم فی العالم و ارتفعت رایة التوحید‬
> ‫بین االمم‪ .‬لقا هللا حاصل نشود مگر بلقا او‪ .‬باو ظاهر شد آنچه كه ازل االزال مستور‬
> ‫و پنهان بوده‪ .‬انه ظهر بالحق و نطق بكلمة انصعق بها من فی السموات و االرض اال‬
> ‫من شاهللا ایمان باهلل و عرفان او تمام نشود مگر بتصدیق آنچه از او ظاهر شده ‪»....‬‬
> ‫(مجموعه ای از الواح‪ ،‬ص‪.)۲۷‬‬
> ‫در مرحلۀ دوم منظور از رمزها‪ ،‬امور و اسراری است شه از انظار پوشیده بوده و‬
> ‫بواسطۀ مظهر ظهور پدیدار شده‪ .‬به عبارت دیگر این امور موجود بودند‪ ،‬ولی به واسطۀ‬
> ‫ظلمت از انظار مخفی بودند‪ .‬بعبارت دیگر نوری شه از مظهر ظهور الهی در عالم‬
> ‫اشراق شرده باعث پدیدار شدن آنچه از قبل موجود بوده ولی به واسطۀ عدم نور و غلبۀ‬
> ‫ظلمت از دید بصیرت بشری غائب بوده‪ .‬در این مورد حضرت عبدالبهاء میفرمایند قوله‬
> ‫‪36‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫االعز‪« :‬هنوز قرن اول است‪ .‬در این مدت قلیله چقدر اسرار كائنات از حیز غیب به عالم‬
> ‫شهود آمده‪ ،‬چه ِسرهاي مكنون و رمزهای مصون كه در غیب امكان بوده ظاهر شده ‪»...‬‬
> ‫(منتخبات مكاتیب‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪.)۱۱۵‬‬
> ‫جمال قدم در لوح شیخ میفرمایند قوله االعز‪« :‬حق جل جالله از برای ظهور جواهر‬
> ‫معانی از معدن انسانی آمده‪ ،‬یعنی مشارق امر و مخازن لئالی علم او چه كه انه تعالی‬
> ‫غیب مكنون مستورعن االنظار ‪( »...‬لوح شیخ‪ ،‬ص‪.)۱۰‬‬
> ‫در عبارات لوح میالد بعد از اشاره به غیب مکنون شه تشریح شد چنین میفرمایند قوله‬
> ‫ور َو َم ْش ِر َ‬
> ‫ق ا ْس ِم َي‬              ‫الظه ِ‬‫طلَ َع ُّ‬‫االعز‪« :‬طوبی لِ َم ْن َو َج َد َعرْ فَ هللاِ فی ه َذا ْالیَوْ ِم الذی شانَ َم ْ‬
> ‫الطور‬ ‫ور َو نادَی ُّ‬    ‫ور َم ْن فِی ْالقب ِ‬    ‫ت النَّ َس َمة َو اَخَ َذ َج ْذب ُّ‬
> ‫الظه ِ‬                                  ‫ت النَّ ْف َحة َو َس َر ِ‬‫فاح ِ‬           ‫ْالغَف ِ‬
> ‫ور َو فی ِه َ‬
> ‫بیر‪ .».‬میفرمایند چه خوش است حال شخصی شه‬                                         ‫ْ‬
> ‫لیم الخَ ِ‬       ‫ْ‬   ‫ْالم ْلک ِهللِ الم ْقتَ ِد ِر المت ِ‬
> ‫َعالي ال َع ِ‬        ‫ْ‬          ‫ْ‬
> ‫رائحۀ الهی را در این یوم شه مطلع ظهور اسم غفور است دریافت – در روزی شه نسیم‬
> ‫الهی وزید و اهل قبور را منجذب شرد و طور بندا درآمد شه سلطنت برای خداوند مقتدر و‬
> ‫آگاه سزاوار است‪ .‬در این مقال هذا در "هذا الیوم"‪ ،‬اسم اشاره به نزدیک است‪ ،‬یعنی‬
> ‫روزی شه اخیرا از آن نام برده شده شه میالد جمال قدم و تولد امر الهی است‪ .‬البته می‬
> ‫توان آن را نیز به یومهللا تعبیر نمود شه خود مطلبی جداگانه است گرچه جدا از یوم ظهور‬
> ‫مظهر امر بدیع نیست‪.‬‬
> ‫ظ ُهو ِر َمنْ فِی ا ْلقُبُو ِر‪ :‬جذبۀ ظهور مردگان را در قبرها برگرفت‪ .‬البته‬                                          ‫َو اَ َخ َذ َج ْذ ُ‬
> ‫ب ال ُّ‬
> ‫منظور از مردگان و اهل قبور‪ ،‬مردگان جسمانی نیست‪ ،‬بلکه مسأله ای روحانی و معنوی‬
> ‫ولی اشاره ای است به قیامت شه در آن هنگام مردگان به جنبش در خواهند آمد‪ ،‬یعنی‬
> ‫هنگام ظهور امر جدید و تولد مظهر الهی‪.‬‬
> ‫صدر به «اَ ْل َّر ُؤفُ ا ْل َکری ُم ال َّرحی ُم»‬
> ‫مروری بر لوح چهارم میالد ُم َّ‬
> ‫لوح دیگری از مجموعۀ شش لوح شه در قسمتهای فوق به آن اشاره شد‪ ،‬لوح مبارک‬
> ‫حضرت بهاءهللا به مناسبت میالد نفس مقدسشان میباشد شه لوح شمارۀ ‪ ۴‬نامیده شده و با‬
> ‫ب َو ال ُّشهو ِد اَ ِن ا ْف َرحوا فی اَ ْنف ِسک ْم ث َّم‬   ‫عبارت « اَ ْلرَّؤف ْال َکریم الرَّحیم اَ ْن یا َم ََلَ ْال َغ ْی ِ‬
> ‫ت اللَّیالی‬ ‫ت ْاألَ ْدوار َو ب ِعثَ ِ‬
> ‫ت ْاألَ ْشوار َو د ِّو َر ِ‬
> ‫ا ْستَب ِْشروا فی َذواتِک ْم بِما ظَهَ َر لَیْل الَّذی فی ِه ح ِش َر ِ‬
> ‫َو ْاألَ ْنهار ‪ »...‬مصَّدر است‪ .‬چون امکان تشریح تمام عبارات پیچیده در این لوح نیست‪،‬‬
> ‫فقط تعداد معدودی از عبارات مورد تشریح قرار میگیرند‪ .‬مضمون شلی لوح در‬
> ‫یادداشت ها وارد شد شه تا اندازه ای بعضی از معانی را روشن میشند و همچنین دیگر‬
> ‫‪۱۶‬‬
> ‫الزم نیست خالصۀ لوح وارد شود‪.‬‬
> ‫ش ُهو ِد‪ :‬یعنی افرادی شه در عوالم غیب ساشنند‪ ،‬یعنی ارواح مقدسه و‬                                                      ‫َم ََلَ ا ْل َغ ْی ِ‬
> ‫ب َو ال ُّ‬
> ‫همچنین افرادی شه در این دنیا هستند و بعبارت دیگر آنهائی شه از دار فانی در گذشته اند‬
> ‫و به لباس باقی ملبس شده و همچنین آنهائی شه هنوز قمیص فانی بر تن دارند‪ .‬هر دو‬
> ‫گروه مورد خطاب قرار گرفته اند‪.‬‬
> 
> ‫‪37‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ک ْم‪ :‬یعنی در نفس و ذات خودتان مسرور باشید و‬                                                 ‫ش ُروا فی َذواتِ ُ‬         ‫ستَ ْب ِ‬ ‫ک ْم ثُ َّم ا ْ‬    ‫س ُ‬ ‫ا ْف َر ُحوا فی اَ ْنفُ ِ‬
> ‫علت آن را در جملۀ بعد ذشر میفرمایند‪ .‬نفس ودیعۀ الهی است و دارای مقامات و مراتب‬
> ‫است و حضرت عبدالبهاء در لوح مبارک (مکاتیب‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ )۸۵‬چهارده مرتبه از نفس‬
> ‫را نام میبرند و ذشر میفرمایند شه مراتب نفس بیش از اینها است‪.‬‬
> ‫ت‬   ‫نان َوس َّد ْ‬    ‫ت فیها اَبْواب ْال ِج ِ‬         ‫عبارت دیگر از لوح مبارک قوله االعز‪َ « :‬و ه ِذه لَ ْیلَةٌ قَ ْد فتِ َح ْ‬
> ‫ران‬‫ط ِر ْالغ ْف ِ‬       ‫َّت نَ َس َمة هللاِ ِم ْن َش ْ‬    ‫وان َو هَب ْ‬  ‫ب ْاألَ ْش ِ‬‫ط ِ‬ ‫من فی ق ْ‬   ‫یران َو ظَهَ َر ِرضْ وان الرَّحْ ِ‬                      ‫اَبْواب الن ِ‬
> ‫عارفین فَیا ب ْشری لِه َذا اللَّی ِْل الَّذی ا ْستَضآ َء ِم ْنه شلُّ ْاألَی ِام َو‬                    ‫ق اِ ْن اَ ْنت ْم ِمنَ ْال ِ‬         ‫الح ِّ‬ ‫ت الساعَة بِ َ‬       ‫َو اَتَ ِ‬
> ‫صیر‪.».‬‬ ‫ٍ‬         ‫ک اِال شلُّ موقِ ٍن بَ‬               ‫ال یَ ْعقِل ذلِ َ‬
> ‫در توصیف یوم میالد میفرمایند شه در این شب دروازههای بهشت باز شد و درهای‬
> ‫دوزخ بسته شد و بهشت الهی و دروازهبان بهشت در وسط عالم پدیدار شد و قیامت بوقوع‬
> ‫پیوست‪ .‬تمام این اوصاف شه البته باید تعبیرات روحانی از آنها شرد همه وصف ظهور‬
> ‫است شه مجددا این حقیقت را تأشید میشند شه در توصیف یوم میالد تفاوتی با یوم ظهور و‬
> ‫اظهار امر دیده نمیشود و از یکدیگر جدا و متمایز نیستند‪.‬‬
> ‫ت فی ِه‬                             ‫ْ‬
> ‫ت فی َحوْ لِه لَیالِی القَ ْد ِر َو ن ِّزلَ ْ‬             ‫در ادامۀ عبارت فوق میفرمایند قوله االعز‪َ « :‬و قَ ْد طافَ ْ‬
> ‫صنَم‬              ‫َ‬
> ‫ت َو َسقَط ال َّ‬             ‫ْنیم ‪َ ...‬و فی ِه تَزَ ْلزَ لت ارْ شان ال ِج ْب ِ‬
> ‫ْ‬           ‫َ‬      ‫ْ‬  ‫َ‬                         ‫باریق ْال َکوْ ثَ ِر َو التَّس ِ‬   ‫ِ‬              ‫ْال َملئ َکة َو الرُّ وح بِاَ‬
> ‫ت ْال َمنات فی نَ ْف ِسها ث َّم ا ْن َک َس َر‬               ‫ناح ِ‬‫ور َو َ‬      ‫ت اَرْ شان ال ُّشر ِ‬     ‫ب َو اَ ْن َع َد َم ْ‬  ‫ْاألَ ْعظَم عَلی َوجْ ِه التُّرا ِ‬
> ‫َّت بِ ِه عیون‬           ‫ت ما قَر ْ‬        ‫ور َو فی ِه ظَهَ َر ْ‬       ‫الظه ِ‬  ‫ظَهْر ْالعزی َو ظَ َّل َوجْ هه م َس َودا بِما طَلَ َع فَجْ ر ُّ‬
> ‫ق َع ْن‬     ‫الل ث َّم عیون النَّبِیینَ َو ْالمرْ َسلینَ فَیا َحبَّذا لِه َذا الفَجْ ِر الذی ظَهَ َر بِال َح ِّ‬
> ‫ْ‬                       ‫َّ‬      ‫ْ‬                                                                                               ‫ْال َعظَ َم ِة َو ْال َج ِ‬
> ‫دار ‪ ...‬فَیا‬                ‫ت ْال ِع ِّز َو ْ ِ‬
> ‫األ ْقتِ ِ‬                    ‫ت ال َّشیاطین ع َِن الصُّ عو ِد اِلی َجبَرو ِ‬                   ‫نیر‪ .‬قلْ فی ِه منِ َع ِ‬                ‫طلَ ِع ِع ٍّز م ٍ‬  ‫َم ْ‬
> ‫میم ‪ ...‬قلْ یا َم ْنبَ َع ال ُّشرو ِر‬            ‫َظم َر ٍ‬    ‫ور َو ا ْهتَ َّز شلُّ ع ٍ‬   ‫وح الَّذی ِم ْنه ب ْعثِ َر ما فِی ْالقب ِ‬                   ‫روحا لِه َذا الرُّ ِ‬
> ‫ق َجمال‬        ‫ْبان بِما اَ ْش َر َ‬   ‫ک فِی ْالحس ِ‬           ‫یان فَارْ ِج ْع اِلی َمقَرِّ َ‬      ‫ک ث َّم اَ ْن یا َم ْع ِدنَ ُّ‬
> ‫الط ْغ ِ‬                                      ‫أس َ‬      ‫فَاضْ ِربْ عَلی َر ِ‬
> ‫ش‬                                ‫ْ‬                                         ‫َّ‬         ‫ْ‬
> ‫کان ‪ ...‬فَیا َحبَّذا ِم ْن ه َذا الفَجْ ِر الذی فی ِه ا ْستَوی َجمال القِد َِم عَلی َعرْ ِ‬                                      ‫األ ْم ِ‬     ‫ق ِْ‬    ‫من ع َْن اف ِ‬  ‫الرَّحْ ِ‬
> ‫ظیم‪.».‬‬                 ‫ْ‬         ‫َ‬
> ‫اِ ْس ِم ِه ْاأل ْعظ ِم ال َع ِ‬
> ‫َ‬
> ‫در این عبارت به‪ :‬لیالی قدر ‪ ،‬نزول مالئکه‪ ،‬اصنام‪ ،‬روشن شدن چشمان پیامبران‪ ،‬جنبیدن‬
> ‫مردگان در قبور‪ ،‬منبع شرور‪ ،‬و استواء جمال قدم بر عرش اسم اعظمش اشاره شده شه‬
> ‫توضیحاتی در این مورد داده میشود شه معنای عبارت را قدری روشن شند‪.‬‬
> ‫َو قَ ْد طافَتْ فی َح ْولِه لَیالِی ا ْلقَ ْد ِر‪ :‬با وجودی شه لیالی قدر معززترین ایام در عالم اسالم می‬
> ‫باشند میفرمایند این لیالی در حول لیلۀ میالد در طواف میباشند و این بواسطۀ مقام و‬
> ‫منزلتی است شه لیلۀ میالد دارد و بخاطر بزرگواری چنین یومی‪ ،‬لیالی قدر در حولش‬
> ‫طائف میباشند‪ .‬اصوال "لیلة القدر" یا "لیالی قدر" شبی پر منزلت در عالم اسالم است و‬
> ‫شاید بتوان گفت پرمنزلت ترین یوم در عالم اسالم‪ .‬زیرا قرآن در آن شب نازل شده و‬
> ‫مطابق آیۀ قرانی این شب بهتر از هزار ماه دانسته شده‪ .‬چون در قرآن شریم چنین وارد‬
> ‫شده شه قرآن در ماه رمضان نازل شده‪ ،‬بر اساس تطبیق منطقی‪ ،‬مفسرین اسالمی لیلة‬
> ‫القدر را یکی از شبهای رمضان دانسته اند ولی مشخصات آن شب داده نشده‪ .‬مفسرین‬
> ‫اسالمی بر اساس احادیث سعی شرده اند موقعیت آن شب را تخمین بزنند و تعیین شنند‪ .‬در‬
> ‫‪38‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ابتداء‪ ،‬دو آیۀ قرآن شه به آن اشاره شد وارد میشود‪ :‬سورةالقدر در قرآن شریم‪ ،‬سورۀ ‪۹۷‬‬
> ‫است و فقط ‪ ۵‬آیه دارد‪« :‬إِنَّا أَنزَ ْلنَاه فِي لَ ْیلَ ِة ْالقَ ْد ِر * َو َما أَ ْد َراكَ َما لَ ْیلَة ْالقَ ْد ِر * لَ ْیلَة ْالقَ ْد ِر‬
> ‫ف َشه ٍْر * تَنَ َّزل ْال َم َالئِ َكة َوالرُّ وح فِیهَا بِإ ِ ْذ ِن َربِّ ِهم ِّمن كلِّ أَ ْم ٍر * َس َال ٌم ِه َي َحتَّى‬      ‫خَ ْی ٌر ِّم ْن أَ ْل ِ‬
> ‫طلَ ِع ْالفَجْ ِر‪ .».‬ترجمۀ آیات ‪ :‬به نام خداوند رحمان و رحیم‪ .‬ما این قرآن عظیمالشأن را‬                                                            ‫َم ْ‬
> ‫در شب قدر نازل كردیم * و تو چه مىدانى شب قدر چیست؟ * شب قدر در مقام و مرتبه‬
> ‫از هزار ماه بهتر و باالتر است * در این شب فرشتگان و روح (یعنى جبرئیل) به اذن خدا‬
> ‫از هر فرمان نازل مىشوند * این شب رحمت و سالمت و تهنیت است تا صبحگاه‪ *.‬در‬
> ‫این آیات و دیگر آیات قران شریم آیهاى كه بیان كند لیله مذكور چه شبى بوده‪ ،‬دیده‬
> ‫ت ِّمنَ ْالهدَى‪».‬‬        ‫اس َوبَیِّنَا ٍ‬ ‫نز َل فِی ِه ْالقرْ آن هدى لِّلنَّ ِ‬      ‫ضانَ الَّ ِذي أ ِ‬     ‫نمىشود‪ ،‬بجز آیۀ « َشهْر َر َم َ‬
> ‫(سورۀ بقره (‪ ،)۲‬آیۀ ‪.)۱۸۵‬‬
> ‫در آیات فوق آن شبى كه قرآن نازل شده را شب قدر نامیده‪ .‬حال لفظ قدر در این آیات‬
> ‫قرآنی چه مفهومی را افاده میشند و یا به چه معنائی میباشد‪ ،‬مورد موافقت همۀ مفسرین‬
> ‫نیست‪ .‬بعضی گفته اند قدر و تقدیر یعنی اندازهگیرى است‪ ،‬پس شب قدر شب اندازهگیرى‬
> ‫است‪ ،‬خداى تعالى در آن شب حوادث یك سال را یعنى از آن شب تا شب قدر سال آینده را‬
> ‫تقدیر مىكند‪ ،‬زندگى‪ ،‬مرگ‪ ،‬رزق‪ ،‬سعادت‪ ،‬شقاوت و چیزهایى دیگر از این قبیل را مقدر‬
> ‫مىسازد؛ بعضى دیگر گفتهاند‪ :‬كلمۀ "قدر" به معناى منزلت است‪ ،‬و اگر شب نزول قرآن‬
> ‫را ش ب قدر خوانده به خاطر اهتمامى بوده كه به مقام و منزلت آن شب داشته‪ ،‬و یا عنایتى‬
> ‫كه به عبادت متعبدین در آن شب داشته‪ .‬بعضى دیگر گفتهاند‪ :‬كلمۀ "قدر" به معناى ضیق‬
> ‫و تنگى است‪ ،‬و شب قدر را بدان جهت قدر خواندهاند كه زمین با نزول مالئكه تنگ‬
> ‫مىگردد‪ .‬پس حاصل آیات مورد بحث به طورى كه مالحظه گردید این شد كه شب قدر‬
> ‫بعینه یكى از شبهاى ماه مبارك رمضان از هر سال است‪ ،‬و در هر سال در آن شب همۀ‬
> ‫امور یکساله تصمیم گرفته میشود و بر آن حکم مىشود‪.‬‬
> ‫شب قدر‬
> ‫بحث روایتى شیعی‪ :‬روایات حاكى از اینكه شب قدر یكى از سه شب نوزدهم‪ ،‬بیست و یكم‬
> ‫و بیست و سوم رمضان هر سال است ‪ .‬و در مجمع البیان است كه از حماد بن عثمان از‬
> ‫حسان ابن ابى على نقل شده كه گفت‪ :‬از امام صادق (ع) از شب قدر پرسیدم‪ ،‬فرمود در‬
> ‫نوزدهم رمضان و بیست و یكم و بیست و سوم جستجویش كن‪.‬‬
> ‫روایات اهل سنت‪ :‬و اما از طرق اهل سنت روایات به طور عجیبى اختالف دارند كه به‬
> ‫هیچ وجه نمى شود بین آنها را جمع كرد‪ ،‬ولى معروف بین اهل سنت این است كه شب‬
> ‫بیست و هفتم است‪ ،‬و در آن شب بوده كه قرآن نازل شده‪ .‬برای این منظور به تفسیر الدر‬
> ‫المنثور سیوطی و دیگر تفاسیر رجوع فرمائید‪ .‬در بعضى از آن روایات عالمتهایى براى‬
> ‫شب قدر ذكر شده‪ ،‬از قبیل این كه‪ :‬صبح شب قدر آفتاب بدون شعاع طلوع مىكند و غیره‪.‬‬
> ‫‪39‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫« فایده در خفاء و پنهان بودن این شب اینست كه مردم در عبادت خدا كوشش كنند و تمام‬
> ‫شبهاى ماه رمضان را احیاء نمایند بجهت امید و طمع در درك شب قدر چنانچه خداوند‬
> ‫سبحان نماز وسطى را در میان پنج نماز شبانه روز مخفى داشت و نیز اسم اعظم خود را‬
> ‫در میان اسامى خدا و ساعت اجابت دعا را در میان ساعتهاى جمعه پنهان نمود ‪ ...‬و از آن‬
> ‫حضرت روایت شده كه شیطان در این شب بیرون نمیآید تا صبح آن طلوع كند و شیطان‬
> ‫در آن شب نمیتواند كه احدى را دیوانه كند یا بیمار نماید یا بزند بیكى از انواع فسادها و‬
> ‫سحر هیچ ساحرى در آن شب كارگر نشود ‪( »...‬مجمع البیان – ترجمه‪ ،‬ج‪،۲۷‬‬
> ‫‪۱۷‬‬
> ‫ص‪.)۱۹۷‬‬
> ‫حافظ شیرینسخن میفرماید‪:‬‬
> ‫آن شب قدر كه این گونه براتم دادند‬         ‫چه مبارك سحرى بود و چه فرخنده شبى‬
> ‫همچنین لوح حضرت عبدالبهاء د ر مورد چند بیت از غزل دیگری از حافظ شه به شب قدر‬
> ‫و یوم استفتاح و به اول و دوم محرم اشاره میشند‪ ،‬تعبیر زیبائی فرموده اند‪ .‬به لوح‬
> ‫‪۱۸‬‬
> ‫مبارک مراجعه شود‪.‬‬
> ‫برای روشن شدن بحث اسالمی در مورد مطالب ذشر شده قسمتی از تفسیر رازی در بارۀ‬
> ‫‪۱۹‬‬
> ‫این موضوع در قسمت یادداشتها وارد شده رجوع فرمائید‪.‬‬
> ‫مقصد از بیان این همه تفاصیل و ذشر تفاسیر و احادیث و شرح و بسط در مورد ارجمند‬
> ‫بودن یوم قدر‪ ،‬برای درک عظمتی است شه یوم قدر در اسالم دارد و یا اینکه باید داشته‬
> ‫باشد و البته این مطلب به اندازۀ شافی حالجی شد‪ .‬بعد از درک این مقال‪ ،‬جان شالم اینست‬
> ‫شه چنین یومی با این همه سابقۀ تاریخی و دینی به دور یوم میالد جمال قدم طواف میشند‬
> ‫و آن را گرامی میدارد شه خود حاشی از عزت یوم میالد جمال ابهی است شه اهل بهاء باید‬
> ‫به آن واقف باشند‪ .‬این عزت و حرمت یوم میالد است شه ما باید به آن پی بریم‪.‬‬
> ‫وح‪ :‬می فرمایند در این شب میالد شه لیلةالقدر بدورش در طواف‬  ‫نُزلَتْ فی ِه ا ْل َملئ َکةُ َو ُّ‬
> ‫الر ُ‬
> ‫است‪ ،‬ملئکه و روح نازل شدند و فرود آمدند‪ .‬این عبارت مبارک اشارۀ لطیفی است شه به‬
> ‫آیۀ قرانی شه در سورةالقدر وارد شده شه قبال ذشری از آن شد شه در شب قدر ملئکه به‬
> ‫زمین فرود می آیند شه در تفاسیر اسالمی نیز وارد شده مورد بحث قرار گرفته‪ .‬برای مثال‬
> ‫رجوع فرمایئد به یادداشت شمارۀ ‪ .۱۹‬ولی تفاوت در اینست شه منظور از ملئکه در این‬
> ‫دور مقدس ارواح مقدس و پاک و مقربین درگاه الهی میباشند‪ ،‬نه آنچه مفسرین اسالمی‬
> ‫نوشته اند‪.‬‬
> 
> ‫‪40‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫صنَ ُم ْاْلَ ْعظَ ُم عَلی َو ْج ِه التُّرا ِ‬
> ‫ب َو اَ ْن َع َد َمتْ اَ ْرکانُ‬                                             ‫سقَطَ ال َّ‬      ‫ت َو َ‬   ‫َو فی ِه تَزَ ْلزَ لَتْ اَ ْرکانُ ا ْل ِج ْب ِ‬
> ‫س َر ظَ ْه ُر ا ْل ُع ّزی‬ ‫سها ثُ َّم ا ْن َک َ‬
> ‫ت ا ْل َمناتُ فی نَ ْف ِ‬   ‫ناح ِ‬
> ‫ش ُرو ِر َو َ‬      ‫ال ُّ‬
> ‫در عبارت فوق از جبت و صنم اعظم و منات و عزی نام برده شده (سورۀ نجم (‪ ،)۵۳‬آیۀ‬
> ‫‪۲۰‬‬
> ‫‪ )۱۹‬شه تمام آنها نامهای اصنام اعراب جاهلیت میباشند‪ .‬در قرآن شریم از سه بت مهم‬
> ‫اعراب جاهلیت یاد شده شه عبارتند‪َ :‬منات‪ ،‬الت و عزی‪ .‬گذشته از آنها همچنین در قرآن‬
> ‫مجید از پنج بت دیگر شه در ایام نوح مورد پرستش بوده اند یاد شده شه عبارتند از یَغوث‪،‬‬
> ‫یَعوق‪َ ،‬ود‪ ،‬نَسْر‪ ،‬سواع‪ .‬همچنین نام بعل برده شده شه از بتهای اعراب نبوده‪ ،‬بلکه از‬
> ‫بتهای بنی اسرائیل بوده است‪.‬‬
> ‫الت و ع ُّزی‬
> ‫ع ُّزی تلفظ میشود عزا – و آن تأنیث أعز است مثل شبری مؤنث اشبر و به معنی اقوى و‬
> ‫اشد است‪ .‬در زبان عبرى "عزى" از "عزرا" یعنى "شدت قوت" گرفته شده است‪ .‬یکی‬
> ‫از دو بت معروف طایفۀ قریش (عرب) در عهد جاهلیت‪ ،‬شه اعراب بتپرست آن را یکی‬
> ‫ترین اصنام‬
> ‫از دختران خدا میدانستند‪ .‬عزي را جدیدتر از الت و مناة دانند‪ ،‬و آن از عظیم ِ‬
> ‫قریش است و آن را زیارت میشردند و هدیه میدادند و بوسیلۀ ذبح قربانی‪ ،‬بدان تقرب می‬
> ‫جستند‪ .‬قریش هیچ یک از بتان را به آن پایه از تعظیم شه عزی را تعظیم میشردند بزرگ‬
> ‫نمیداشتند و پس از عزی الت و از آن پس منات را بزرگ میداشتند‪ .‬اما عزی‬
> ‫اختصاصی شه داشت این بود شه قریش تنها زیارت و قربانی را به او مخصوص میداشتند‬
> ‫و سبب نزدیکی عزی به اینان بوده است‪.‬‬
> ‫الت "الت" در طائف بود و تازهتر از منات شه پارچه سنگ چهار گوشی بود شه تنی از‬
> ‫یهود نزد آن سویق (سبوس) میشوبید‪ .‬پردهداران الت از قبیلۀ ثقیف بنو عتاب پسر مالک‬
> ‫بودند و بنائی بر آن سنگ ساخته بودند ‪ –-‬قریش و تمام عرب الت را بزرگ میداشتند‪.‬‬
> ‫الت همچنان ببود تا قبیلۀ ثقیف اسالم آورد‪ .‬آن هنگام بود شه پیامبر خدا مغیره پسر شعبه‬
> ‫را گسیل داشت تا آن را ویران شند و به آتش بسوزانید‪.‬‬
> ‫«الت» الهه آفتاب شد‪ .‬بت "الت" وقتى به حجاز انتقال یافت‪ ،‬مورد پرستش "ثقیف" و‬
> ‫"قریش" قرار گرفت و مورد احترام بسیار بود‪.‬‬
> ‫بغیر از آنها از ِجبت و طاغوت در قرآن شریم یاد شده‪ .‬مفسرین قران ذشر شرده اند ِجبت‬
> ‫نام هیچ یک از بتهای زمان جاهلیت نیست‪ ،‬بلکه نمادی از بت و بتپرستی است و یا‬
> ‫نماینده ای از تمام بتها‪ .‬و اما طاغوت را هر موجودی دانسته اند شه افراد را به سوی بت‬
> ‫پرستی سوق میدهد مانند شیطان و غیره‪.‬‬
> 
> ‫‪41‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫جبت و طاغوت‬
> ‫"جبْت" فقط یک بار در قرآن مجید ذشر شده و آن هم با طاغوت آمده‪ .‬ولی "طاغوت"‬   ‫نام ِ‬
> ‫هفت بار در آیات قرآنی به طور جداگانه دیده میشود و فقط یک بار‪ ،‬در سورۀ نساء‪ ،‬با‬
> ‫"جبت" به شار برده شده‪ .‬در تفسیر مجمعالبیان چنین وارد شده‪:‬‬
> ‫« جبت‪ :‬در لغت عرب صرف ندارد و بنا بروایتى از سعید بن جبیر این كلمه در لغت اهل‬
> ‫حبشه بمعنى سحر (یا ساحر) است‪ .‬ممكن است این كلمه در زبان عرب و اهل حبشه به‬
> ‫یك معنى بوده است‪ .‬یا اینكه عرب‪ ،‬كلمه را از حبشیان گرفته است‪( ».‬مجمعالبیان –‬
> ‫ترجمه‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪.)۱۸۵‬‬
> ‫همچنین‪ « :‬ابن زید گوید‪ :‬جبت ساحر و طاغوت شیطان است‪ .‬مجاهد و شعبى گویند‪ :‬جبت‬
> ‫سحر است ‪( »...‬مجمع البیان – ترجمه‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪.)۱۸۷‬‬
> ‫در این مورد ابوالفتوح رازی در تفسیر خود "روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر‬
> ‫القرآن" شه به تفسیر رازی مشهور است چنین مینویسد‪« :‬حق تعالى گفت‪ :‬نبینى آنان را‬
> ‫كه ایشان را از كتاب نصیبى دادند ایمان مىآرند به جبت و طاغوت‪ .‬مفسران خالف كردند‬
> ‫در جبت و طاغوت‪ .‬عكرمه گفت‪ :‬دو صنم بودند كه مشركان آن را پرستیدندى‪ .‬ابو عبیده‬
> ‫گفت‪ :‬هر چه بدون خداى پرستند از حجر و مد ر و شجر و صورت و شیطان همه را جبت‬
> ‫و طاغوت خوانند‪ ... ،‬عطیه گفت از عبدهللا عباس كه‪ :‬جبت اصنام است‪ ،‬و طاغوت‬
> ‫ترجمان ایشان كه از ایشان سخن گویند و مردمان را با عبادت ایشان دعوت كنند‪ .‬و‬
> ‫گفتهاند‪ :‬جبت بتان باشند‪ ،‬و طاغوت شیاطین ایشان كه اغراء كنند مردمان را بر عبادت او‪،‬‬
> ‫و هر صنمى را شیاطینى باشد‪( »... .‬تفسیر رازی‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪.)۳۹۳‬‬
> ‫فضل بن حسن طبرسی در تفسیر جوامعالجامع خود مینویسد‪"« :‬جبت" هر معبودى غیر‬
> ‫از خداست و "طاغوت" به معناى شیطان است و روایت شده كه حى بن أخطب و كعب بن‬
> ‫أشرف‪ ،‬با گروهى از یهود به جانب مكه رفتند تا با قریش براى جنگ با پیامبر اسالم (ص)‬
> ‫همپیمان شوند‪ .‬قریشیان به آنان گفتند‪ :‬شما به محمد (ص) نزدیكتر هستید تا ما‪ ،‬و ما از‬
> ‫مكر شما ایمن نیستیم [اگر مىخواهید با شما همپیمان شویم] خدایان ما را سجده كنید تا به‬
> ‫شما اطمینان پیدا كنیم‪ .‬پس یهود سجده كردند و این است منظور از ایمان آوردن آنها به‬
> ‫"جبت" و "طاغوت" زیرا یهود به پیروى از شیطان بتها را سجده كردند ‪( »...‬جوامع‬
> ‫‪۲۱‬‬
> ‫الجامع – ترجمه‪ :‬ج‪ ،۱‬ص‪.)۶۱۰‬‬
> ‫صنم اعظم‬
> 
> ‫‪42‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در عبارت فوق از لوح مبارک از صنم اعظم یاد شده‪ .‬در تاریخ دوران جاهلیت‪ ،‬هبَل‬
> ‫صنم اعظم است شه منزلت زیادی داشت و محلش در درون شعبه بود و ابو سفیان آن را‬
> ‫برای پیروزی در غزوات با حضرت محمد به میدان جنگ میبرد‪ .‬گفته شده شه در دوران‬
> ‫جاهلیت در درون و اطراف شعبه به تنهائی ‪ ۳۶۰‬بت موجود بوده شه مورد ستایش و‬
> ‫پرستش اعراب بوده و هر یک از قبائل نیز بتهائی در نزدیکی اقامت خود داشته اند و‬
> ‫تعداد آنها به قدری زیاد است شه در این مقال شرح و حتی نام بردن آنها ضروری نیست‪.‬‬
> ‫عالقمندان میتوانند به شتاب "االصنام" رجوع فرمایند‪ .‬در این دور مقدس منظور از صنم‬
> ‫‪۲۲‬‬
> ‫اعظم میرزا یحیی ازل است‪.‬‬
> ‫بتهای عرب‬
> ‫ویل دورانت در شتاب "تاریخ تمدن" در بارۀ بتهای عرب مینویسد‪:‬‬
> ‫«در شعبۀ پیش از اسالم تعدادی بت بود شه مظهر خدایان عرب به شمار میرفت‪ .‬یکی از‬
> ‫آنها‪ ،‬هللا‪ ،‬محتمال بت قبیلۀ قریش بود؛ سه بت دیگر‪ ،‬الت و عزي و منات‪ ،‬دختران هللا‬
> ‫بودند‪ .‬اگر بدانیم شه هرودوت ال ایل الت (الالت) را به عنوان بزرگترین خدای عرب یاد‬
> ‫شرده است‪ ،‬شهنسالی این خدایان عربی را دریافت توانیم شرد‪ .‬قریش با پرستش هللا به‬
> ‫عنوان بزرگ خدایان‪ ،‬زمینۀ یکتاپرستی را فراهم شردند و به مردم مکه گفتند شه هللا خدای‬
> ‫سرزمین آنهاست و باید یک دهم محصول و نخستین مولود چارپایان خود را بدو پیشکش‬
> ‫شنند‪ .‬قریش‪ ،‬شه نسب خود را به ابراهیم و اسماعیل میرسانیدند‪ ،‬پردهداران و خادمان و‬
> ‫ناظران امور مالی شعبه را برمیگزیدند؛ و یک اقلیت اشرافی‪ ،‬از فرزندان قصی‪ ،‬زمام‬
> ‫‪۲۳‬‬
> ‫حکومت مکه را به دست داشتند‪( ».‬تاریخ تمدن‪.)۱۸۵۳ ،‬‬
> ‫صنم االعظم همان ُهبَل است‪« :‬و شانت لقریش اصنا ٌم فی جوف الکعبة و حولها و شان‬
> ‫اعظمها عندهم هبَل‪ .‬و شان فیما بلغنی من عقیق احمر علی صورة االنسان‪ ،‬مکسو الید‬
> ‫َصبَه خزَ ْی َمه بن‬
> ‫الیمنی‪ .‬ادرشته قریشٌ شذلک‪ ،‬فجعلوا له یدا من ذهب‪ .‬و شان اول من ن َ‬
> ‫ضر‪ .‬و شان یقال له هبل خزَ یمةَ‪ .‬و شان فی جوف الکعبة‪ ،‬قدامه‬                     ‫درشه بن الیاس بن م َ‬  ‫م ِ‬
> ‫صق" فاذا شکوا فی مولود‪ ،‬اهدوا له‬            ‫ْ‬
> ‫سبعة اقدح‪ .‬مکتوبٌ فی اولها‪" :‬صریحٌ " االخر‪" :‬مل َ‬
> ‫‪۲۴‬‬
> ‫هدیة‪ ،‬ثم ضربوا بالقداح ‪( »...‬االصنام‪.)۲۸–۲۷ ،‬‬
> ‫ُهبَل قریش در درون شعبه و پیرامون آن بتهائی داشتند و بزرگتر آنها نزد ایشان "هبل"‬
> ‫بود و این بت از عقیق سرخ بر صورت انسان ساخته شده بود شه دست راستش شکسته‬
> ‫بود و قریش او را همچنان دستشکسته بدست آوردند‪ .‬پس دستی از طال برای آن‬
> ‫بساختند‪.‬‬
> ‫اْل ْقتِدا ِر‬            ‫قُ ْل فی ِه ُ ِ َ ِ َّیاطینُ ِ ُّ ُ ِ ِ َ َ ُ ِ‬
> ‫ت ا ْل ِعز َو ِْ‬ ‫و‬ ‫ر‬ ‫ب‬‫ج‬ ‫لی‬‫ا‬ ‫د‬‫و‬ ‫ع‬ ‫الص‬ ‫َن‬
> ‫ع‬        ‫ش‬ ‫ال‬ ‫ت‬‫ع‬ ‫ن‬‫م‬
> ‫در این عبارت مبارشه شه راجع به فجر میالد است میفرمایند شیاطین از باال رفتن به‬
> ‫جبروت عز و اقتدار ممنوع شدند‪ .‬این عبارت با توجه به اشاراتی شه به لیلةالقدر شده‬
> ‫‪43‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ریشه قرآنی دارد و در روایات و احادیث وارد شده شه در شب قدر شیاطین به ساحت‬
> ‫اعلی صعود نمیشنند و یا از صعود ممنوع شده اند‪ .‬رجوع شنید به تفسیر مجمعالبیان شه‬
> ‫قبال از آن ذشری به میان آمد‪ .‬در واقع میتوان از این عبارت شه شیاطین از عروج به‬
> ‫ساحت اعلی در این یوم ممنوع شده اند تعبیر بدیعی نمود به این معنی شه شیاطین‬
> ‫معارضین داخلی امر در زمان جمال قدم هستند شه رأس آنها میرزا یحیی ازل بود و این‬
> ‫افراد در ساحت قدس راهی پیدا نمیشنند‪ ،‬یعنی قادر به رخنه شردن و صدمه زدن به هیکل‬
> ‫امر الهی نیستند و از آن ممنوع شده اند‪.‬‬
> 
> ‫میم‬  ‫وح الَّذی ِم ْنهُ بُ ْعثِ َر ما فِی ا ْلقُبُو ِر َو ا ْهتَ َّز ُک ُّل ع ٍ‬
> ‫َظم َر ٍ‬                                                                       ‫فَیا ُروحا ً لِه َذا ُّ‬
> ‫الر ِ‬
> ‫ب ْعثِ َر به معنی پراشنده شد – متفرق شد‬
> ‫ا ْهتَ َّز به معنی جنبید – به حرشت در آمد‬
> ‫عظم رمیم به معنی به معنی استخوان پوسیده است‬
> ‫عبارت فوق نیز شه ذشر میکند در این یوم میالد مردگان به حرشت در آمدند شه اشارت به‬
> ‫ت» ﴿سوره انفطار‪ ،‬سوره ‪ ،۸۲‬آیه ‪ ﴾۴‬همچنین «‬                   ‫آیات قرانی دارد ‪َ « :‬و ِإ َذا ْالقبور ب ْعثِ َر ْ‬
> ‫ور »(سوره عادیات‪ ،‬سوره ‪ ،۱۰۰‬آیه ‪ )۹‬و همچنین‬                  ‫أَفَ َال یَ ْعلَم إِ َذا بعْ ثِ َر َما فِي ْالقب ِ‬
> ‫ال َمن یحْ یِي ْال ِعظَا َم َو ِه َي َر ِمی ٌم» (سوره یس‪ ،‬سوره ‪ ،۳۶‬آیه ‪ )۷۸‬شه همه از عالئم‬                                ‫«ق َ َ‬
> ‫قیامت است شه مردگان بر می خیزند و به جنبش میایند شه همه تعبیرات روحانی دارد شه‬
> ‫به واسطه تولد جمال قدم تمام بشارات گذشته به وقوع پیوست‪.‬‬
> ‫َو فی ِه ُولِ َد َمنْ لَ ْم یَلِ ْد َو لَ ْم یُولَ ْد‬
> ‫در عبارت فوق میفرمایند در یوم میالد جمال قدم‪ ،‬فردی شه نمیزاید و زائیده نمی شود‬
> ‫متولد شد شه اشاره ای است به آیه قرآنی – سورۀ اخالص «قلْ ه َو هللا أَ َح ٌد * هللا ال َّ‬
> ‫ص َمد *‬
> ‫لَ ْم یَلِ ْد َولَ ْم یولَ ْد * َولَ ْم یَكن لَّه كفوا أَ َح ٌد *» (سورۀ اخالص (‪ ،)۱۱۲‬آیههای ‪ .)۴–۱‬بیان‬
> ‫جمال قدم و نظائرش در الواح دیگر تقریبا به همین معنا و به عبارت خدائی غیر از این‬
> ‫خدا نیست پدیدا ر شده و مورد اعتراض دشمنان امرهللا قرار گرفته‪ .‬در عبارت فوق و‬
> ‫نظائرش منظور ذات حق نیست بلکه مظاهر مقدسه هستند شه به شرات در آیات الهی‬
> ‫توضیح و تشریح گردیده ولی معترضین حاضر به درک حقائق و پذیرفتن معانی نیستند‬
> ‫بلکه مستغرق در تعصبات خود هستند‪ .‬از جمله این افراد شیخ محمد تقی نجفی مخاطب‬
> ‫لوح شیخ است شه معروف به "لوح ابن ذئب" میباشد‪ .‬شیخ نجفی بیانات مبارشه را در‬
> ‫این مورد با تنگبینی تمام نوعی شفر میدانست و مصرانه تأشید میشرد شه سورۀ اخالص‬
> ‫را شه به عربی است برای عامۀ مردم شه عربی نمیدانند به فارسی ترجمه شنند شه همه‬
> ‫مطلع شوند شه بابیان به الوهیت حضرت بهاءهللا معتقدند‪ .‬این مطلب بطور تفصیل در‬
> ‫‪۲۵‬‬
> ‫شتب بهائی تشریح شده‪ .‬از جمله رجوع فرمائید به شتاب "لئالی مکنونه"‪ .‬شذب گفتار‬
> ‫معاندین با اندک توجهی به آنچه میگویند آشکار میگردد و الزم به توجیه و تشریح زیاد و‬
> ‫شنکاش ندارد‪ ،‬درست بمانند شتر در داستان موالنا شه در مثنوی معنوی وارد شده‪:‬‬
> ‫از شجا میآیی ای اقبال پی‬              ‫آن یکی پرسید اشتر را شه هی‬
> ‫‪44‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫گفت خود پیداست در زانوی تو‬                                  ‫گفت از حمام گرم شوی تو‬
> ‫در این مورد جمال قدم در لوح شیخ و خطاب به او میفرمایند قوله االعز‪:‬‬
> ‫«آن جناب یا غیر گفته سورۀ توحید را ترجمه نمایند تا نزد شل معلوم و مبرهن گردد شه‬
> ‫حق لم یلد و لم یولد است و بابیها بربوبیت و الوهیت قائلند * یا شیخ این مقام مقام فنای از‬
> ‫نفس و بقاء باهلل است و این شلمه اگر ذشر شود مدل بر نیستی بحت بات است * این مقام ال‬
> ‫أملک لنفسی نفعا و ال ضرا و ال حیاة و ال نشورا است‪( ».‬لوح شیخ‪ ،‬ص‪.)۳۱‬‬
> ‫اهمیت وجود مظاهر مقدسه روح متعالی است شه در آنها متجلی است و گرنه آنها از خود‬
> ‫چیزی ندارند و جسم آنها مانند دیگرافراد بشر است‪ .‬بنابر این وقتی ذشر میشود "لم یلد‬
> ‫ولم یولد" در مورد آن روح است شه به این معنی است شه ازلی و ابدی است و اگر تولدی‬
> ‫ذشر شود برای روح نیست‪ ،‬زیرا روح الهی تولدی ندارد و تولد برای جسمی است شه‬
> ‫روحی شه "لم یلد و لم یولد" است شه در او متجلی است‪.‬‬
> ‫ص ُل اِلی لَئالِی ا ْل ِع ْل ِم َو ا ْل ِح ْک َم ِة الّتی‬             ‫س فی بَ ْح ِر ا ْل َمعانی ِمنْ ه َذا ا ْلبَی ِ‬
> ‫ان َو یَ ِ‬                                                   ‫فَطُوبی لِ َمنْ یَتَ َغ َّم ُ‬
> ‫کونُ ِمنَ‬                                                      ‫َ‬
> ‫ک ا ْل ُمتَعالِی ا ْل ُم ْقتَ ِد ِر ا ْلقَدی ِر فیا َحبَّذا لِ َمنْ یَ ْع ِرفُ َو یَ ُ‬    ‫ت هللاِ ا ْل َملِ ِ‬   ‫ُکنِزَ تْ فی َکلِما ِ‬
> ‫ا ْلعا ِرفینَ‬
> ‫بالفاصله بعد از بیان مبارک در اشاره به عبارت لم یلد و لم یولد‪ ،‬عبارت فوق را نازل می‬
> ‫فرمایند شه باین مضمون است شه خوشا به حال شسی شه در دریای معانی در بارۀ این‬
> ‫بیانی شه ذشر شد غوطه ور شود و در این بحر به مرواریدهای علم و حکمت شه در شلمات‬
> ‫الهی مخزون است برسد‪ .‬خوشا به حال شسی شه پروردگارش را شناخت و از عارفان‬
> ‫محسوب شد‪ .‬یعن ی الزمۀ درک بیان مبارک خوض و غور در شلمات الهی است شه درک‬
> ‫شامل و صحیحی از آنچه بیان شده بدست آید‪.‬‬
> ‫کل ثَ َم َر ٍة ِم ْنها‬         ‫دیع ت ّ‬
> ‫َاّللِ لِ ُ‬         ‫ستْ ش ََج َرةُ ْاْلَ ْعظَ ِم َو اَ ْث َم َرتْ بِفَوا ِک ِه ِعزٍّ بَ ٍ‬    ‫قُ ْل هذا فَ ْج ٌر فی ِه ُغ ِر َ‬
> ‫ک ْم اِلَی‬
> ‫ک ْم َو یُقَربَ ُ‬‫ست َْج ِذبَ ُ‬  ‫ض ت ََرنُّماتِها عَلی ِم ْقدا ِر ُک ْم لِیَ ْ‬‫وح بَ ْع َ‬
> ‫الر ِ‬       ‫َ‬
> ‫ک ْم یا َم ََل ُّ‬    ‫لَنَ َغماتٌ اِذاً نَ ْذ ُک ٌر لَ ُ‬
> ‫هللاِ ا ْل ُم ْقتَ ِد ِر ا ْل َعزی ِز ا ْلقَدی ِر‬
> ‫ّ‬
> ‫در عبارت فوق جمال قدم به شجرۀ اعظم الهی اشاره میفرمایند شه در شب میالد شاشته‬
> ‫شد و دارای میوههای شگفتانگیز گردید‪ .‬البته منظور از شجرۀ اعظم همان دیانت شلی‬
> ‫الهی است شه در قرون و اعصار رهنمون بشر گردیده است و لفظ "غرس شجرۀ اعظم‬
> ‫الهی" همان معنائی را افاده میشند شه تجلی روح اعظم الهی بر افئدۀ مظاهر مقدسه آن را‬
> ‫ترسیم مینماید‪ .‬وجوه تشابه فراوان بین دیانت شلی الهی و درخت موجود است و بهمین‬
> ‫علت است شه در موارد متعدد دیانت شلی الهی به درخت تشبیه شده‪ .‬این وجوه تشابه‬
> ‫عبارتند از‪ :‬بر درخت پرندگان به آواز و سرائیدن مشغولند‪ ،‬درخت سایه دارد و مردم را‬
> ‫در زیر سایه اش از گرمای بی حد محفوظ میدارد‪ ،‬درخت میوه میدهد و باعث پرورش و‬
> ‫تنعم است‪ ،‬درخت ممکن است بسوزد و شعله و نور بدهد و بسیاری وجوه دیگر‪ .‬در لوح‬
> ‫مبارک در این به درخت‪ ،‬در ابتداء از میوههای این درخت نام برده شده‪ .‬و در عبارات‬
> ‫بعد در لوح مبارک میالد یک به یک این میوهها را برشمرده اند شه هر شدام از آنها یکی‬
> ‫‪45‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫از مظاهر مقدسه و شریعتهای موجود است شه همه میوههای این شجره هستند‪ .‬و شاید‬
> ‫بتوان این شجره را شجرۀ الشرقیه و الغربیه نامید شه وصفش در قرآن شریم آمده و‬
> ‫حضرت ولی امرهللا تعبیر بسیار زیبائی از این شجره میفرمایند و بصورت بدیعی آن را‬
> ‫در توقیع منیع نوروز ‪ ۱۱۰‬بدیع ترسیم و توجیه میفرمایند قوله االعز‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬مالحظه نمائید شه شجرۀ الشرقیه و الغربیه شه در عهد آدم ید قدرت الهیه در‬
> ‫ارض مشیت غرس نموده و در ادوار سابقه در ارض میعاد در عهد حضرت خلیل و‬
> ‫حضرت شلیم و حضرت روح در جزیرةالعرب در عهد حضرت خاتم و در ششور‬
> ‫ایران و هندوستان در عهد حضرت زردشت‪ ،‬حضرت بودا و سایر انبیای اولوالعزم‬
> ‫صلوات هللا علیهم اجمعین در مدت شش هزار سال متدرجا نشو و نما نموده و به دم‬
> ‫شهدای ال تعد و ال تحصی سقایت گشته و با وجود هبوب اریاح مخالف و عواصف‬
> ‫گوناگون ریشه اش مستحکم گشته و اغصان و افنان و فروعش در ممالک و بلدان در‬
> ‫خاور و باختر تعدد و امتداد یافته و بمرور ایام ببرگ و شکوفه و گل آراسته و مزین‬
> ‫گشته و سایه بر عالمیان افکنده و روائح معطره اش مشام مؤمنین و مؤمنات را در‬
> ‫بسیط غبرا معطر نموده این شجرۀ الهیه شجرۀ اصلها ثابت فی ارض الکبریاء و فرعها‬
> ‫فی السماء شه ادیان عتیقه در ادوار مختلفه از این اصل قدیم منشعب و متفرع در سنۀ‬
> ‫ستین در اقلیم فارس در مدینۀ طیبۀ شیراز بر اثر ظهور قائم موعود "النقطة االولیه التی‬
> ‫تدور حولها ارواح المرسلین" ثمرۀ ازلیۀ جنیۀ قدسیه اش را شه در هویتش مكنون و‬
> ‫مخزون بوده پس از انقضای شش هزار سال ظاهر و آشكار نمود و عالم كون را پس‬
> ‫از طی مراحل طفولیت و صباوت بمقام بلوغ ذاتی برسانید و این ثمر جنی و رطب‬
> ‫لطیف "زیتونة الشرقیه و الغربیه"‪" ،‬قرة عیون النبیین"‪" ،‬و الظاهر بآثار جمیع‬
> ‫االنبیاء" در مدت شش سنه در آسیاب محن و بال و رنج و ابتال مقهور و مصور گشت‬
> ‫و عاقبةاالمر در خطۀ آذربایجان در اثر رزیۀ عظمی و شهادت كبری خود را در سبیل‬
> ‫ظهور و اشراق "بها السموات و االرض" فدا نمود‪ .‬سپس در سنۀ تسع در زندان ارض‬
> ‫طاء آن سجن انتن مظلم زیت این ذبح اعظم و دهن لطیف آن شهید اكبر افخم و فدائی‬
> ‫موعود و مقصود امم مشتعل و روشن گشت و بر اثر تجلی روح اعظم بر قلب ممرد‬
> ‫الطف جمال قدم و مظلوم عالم رشحی از نور مهیمن حمراء بر عالمیان در ظلمت آن‬
> ‫زندان مبذول گشت و سپس آن لمعۀ نور شه در طور اشبر درخشید و طوریون از‬
> ‫لمعاتش منصعق گشته در مدت ده سال در پس حجبات و سبحات غلیظۀ اهل غل و‬
> ‫بغضاء در مدینةهللا مقنوع گشت و پس از انقضای سنین مهلت در حین حرشت سلطان‬
> ‫ظهور از دارالسالم بغداد بمدینۀ شبیره مصباح محجوب و مغطوء جلوه ای شدید بنمود‬
> ‫و در انتهای واحد از بحبوحۀ رضوان پرتو بر عالمیان بیفکند‪ .‬متعاقبا در ارض سر بر‬
> ‫حسب وعدۀ صریح مبشر امر حضرت رب العالمین در بدایت ثمانین مصباح الهی‬
> ‫بفرموده جمال ابهی در بلور اخری مشتعل گشت و انوار ساطعه اش اقالیم مجاورده را‬
> ‫‪۲۶‬‬
> ‫روشن و منور گردانید ‪( »...‬توقیعات مبارشه‪.)۴۲۲–۴۱۹ ،‬‬
> 
> ‫‪46‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫س ا ْلبَقآء‬  ‫ون و فی ِه اَ َخ َذ َجما ُل ا ْلقِد َِم َکأْ َ‬      ‫ب ا ْل َم ْخ ُز ِ‬  ‫ون َو َغ ْی ُ‬  ‫قُ ْل هذا فَ ْج ٌر فی ِه ظَ َه َر َک ْینُونَةُ ا ْل َم ْکنُ ِ‬
> ‫َریف‬
> ‫ضیع َو ش ٍ‬      ‫ٍ‬        ‫اْل ْنشآء ِمنْ ُکل َو‬      ‫مَل ْ ِ‬ ‫سه ثُ َّم اَ ْنفقَهُ عَلی اَه ِْل َ‬
> ‫َ‬             ‫سقی اَ َو ّالً بِنَ ْف ِ‬     ‫بِاَنا ِم ِل ا ْلبَهآء َو َ‬
> ‫در عبارت فوق مجددا به شینونةالمکنون و غیبالمخزون اشاره شده شه نفس جمال قدم می‬
> ‫باشد و قبال در بارۀ معنای آن و سابقه اش مطالبی نوشته شد‪ .‬در این مقال بیانات حضرت‬
> ‫رب اعلی را به جناب مال حسین بیاد میآوریم شه بشارت رسیدن به شینونة مکنون و رمز‬
> ‫مصون و غیب مخزون به ایشان داده شده و مال حسین موفق به ششف این رمز گردید‪.‬‬
> ‫محتمل است در آن زمان نمیتوانست درک مقامات جمال قدم را بکند ولی ناخود آگاه از‬
> ‫اینکه جمال ابهی دعوت حضرت باب را قبول شردند سرور بیش از حدی وجودش را فرا‬
> ‫گرفت شه از لحاظ تاریخی بسیار مهم است‪ .‬چون جزئیات این حوادث در تواریخ امری‬
> ‫درج گردیده به همین اندازه اشتفاء میشنیم و عالقمندان میتوانند به شتب تاریخی رجوع‬
> ‫فرمایند‪.‬‬
> ‫ت ْاْلَ ْثما ِر ِمنْ ش ََج َر ِة ّ‬
> ‫هللاِ‬                                     ‫ق َو ت َْذ ُک ْر نَ َغما ِ‬ ‫َاّللِ ا ْل َحق لَ ْو تَ ْن ِط ُ‬‫کت ّ‬ ‫ک ِزما َم َ‬       ‫س ْ‬     ‫اَنْ یا قَلَ َم ْاالعلی فَا َ ْم ِ‬
> ‫ک َو‬  ‫ْس َ‬ ‫ساح ِة قُد ِ‬
> ‫َ‬         ‫ک َو یُ ْن ِفضونَ عَنْ‬        ‫اس ُکلُّ ُه ْم یَفِ ُّرنَّ عَنْ َح ْولِ َ‬ ‫ض ِْلَنَّ النّ َ‬      ‫لَتَ ْبقی َوحیداً فِی ْاْلَ ْر ِ‬
> ‫یز‬‫ک ا ْل َعز ُ‬ ‫هللاُ ا ْل َملِ ُ‬
> ‫سرا ِر الَّتی لَنْ یَ ْق ِد َر اَنْ یَ ْح ِملَها اَ َح ٌد اِ َّال ّ‬      ‫ق یَقینٌ یا َحبَّذا ِمنْ اَ ْ‬                ‫اِنَّ هذا لَ َح ٌّ‬
> ‫ا ْل َجمی ُل‬
> ‫این عبارت جمال قدم خطاب به قلم اعلی است شه خود جلوه ای از مظهریت آن حضرت‬
> ‫است و میفرمایند قدری محتاطانه حرشت شن و تمام اثمار آن درخت و نغمات و حقائقش‬
> ‫را شه در عبارات قبل به آن اشاره شد‪ ،‬بیان نکن و علتش را چنین بیان میفرمایند شه اگر‬
> ‫چنین شنی در زمین یکتا و تنها خواهی ماند و همۀ مردم طاقت شنیدن اسرار را ندارند و‬
> ‫از حولت پراشنده میشوند‪ .‬و بعد میفرمایند شه مطلبی شه گفته شد حقیقتی است شه در‬
> ‫آن هیچ شکی راه ندارد‪ .‬مشابه این بیان را حضرت رب اعلی در قیوماالسماء بیان می‬
> ‫فرمایند شه اگر حقائق گفته شود‪ ،‬مؤمنین از دورشان پراشنده میشوند‪ ،‬زیرا همه ظرفیت‬
> ‫شنیدن حقائق را ندارند‪ ،‬قوله االعز‪« :‬یا قرةالعین لو شنت تعلمت و تکلمت من المؤمنین بما‬
> ‫قد شنت علیه بالحق االشبر النفضوا المومنین ‪( »...‬قیوم االسماء‪ ،‬سورۀ ‪.)۴۷‬‬
> ‫ک» بسیار شبیه یک‬                                 ‫ک َو ی ْنفِضونَ ع َْن َ‬
> ‫ساح ِة ق ْد ِس َ‬                                      ‫اس شلُّه ْم یَفِرُّ َّن ع َْن َحوْ لِ َ‬      ‫عبارت‪ِ « :‬ألَ َّن الن َ‬
> ‫آیۀ قرآنی است و شاید جمال قدم به آن نظر داشته اند‪ .‬خداوند به حضرت محمد در قرآن‬
> ‫ب َالنفَضُّ وا ِم ْن َحوْ لِكَ فَا ْعف َع ْنه ْم‬                  ‫شریم چنین نازل فرموده‪« :‬لَوْ كنتَ فَظا َغلِیظَ ْالقَ ْل ِ‬
> ‫اورْ ه ْم فِي ْاألَ ْم ِر ‪( »...‬سورۀ آل عمران (‪ ،)۳‬آیۀ ‪ .)۱۵۹‬مضمون این آیۀ‬                                                                 ‫َوا ْستَ ْغفِرْ لَه ْم َو َش ِ‬
> ‫قرآنی از این قرار است‪ :‬و اگر تو تند خو و سخت دل بودى مردم از پیرامون تو متفرق‬
> ‫مىشدند‪ ،‬پس چون امت به نادانى در بارۀ تو بد كنند از آنان درگذر و از خدا بر آنها طلب‬
> ‫آمرزش كن و براى دلجویى آنان در كار جنگ مشورت نما ‪...‬‬
> ‫برای تکمیل شالم الزم است ذشر شود شه شرح نزول این آیه مربوط به جنگ احد است شه‬
> ‫در ابتدا مؤمنین پیروز بودند و شفار شکست خورده بودند‪ ،‬ولی بعلت شم توجهی مؤمنین‬
> 
> ‫‪47‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪۲۷‬‬
> ‫مسأله برعکس شد‪ .‬شرح این آیه از تفسیر المیزان در یادداشت شمارۀ ‪ ۲۷‬وارد شده‪.‬‬
> ‫عالقمندان میتوانند به آن رجوع فرمایند‪.‬‬
> ‫ک ال َعلِي ْاالبهی َکیْفَ‬  ‫ْ‬    ‫سرا ِر َرب َ‬  ‫ک ما اَ ْظ َه ْرتَ اِ ّال اَقَ َّل ِمنْ اَنْ یُ ْحصی ِمنْ اَ ْ‬          ‫اَما َراَیْتَ یا قَلَ ُم بِاَنَّ َ‬
> ‫ک ثُ َّم‬ ‫ش ِرکینَ ِمنَ ْاْلَشْرا ِر اِذاً ُخ ْذ ِزما َم َ‬        ‫ض ْوضا ُء ا ْل ُم ْ‬      ‫جیج ا ْل ُمنافِقینَ فِی الدیا ِر َو َ‬       ‫ض ُ‬     ‫ارتَفَ َعتْ َ‬‫ْ‬
> ‫وان‬       ‫ی‬
> ‫َ ِ ََ ِ‬‫ح‬  ‫ْ‬
> ‫ل‬ ‫ا‬  ‫ب‬‫ذ‬‫ْ‬   ‫ع‬ ‫ْ‬
> ‫ل‬ ‫ا‬ ‫مآء‬     ‫نْ‬‫م‬   ‫ت‬  ‫نا‬ ‫ک‬ ‫م‬ ‫م‬
> ‫ْ ِ َ ُْ ِ ِ ِ‬  ‫ْ‬
> ‫ل‬ ‫ا‬   ‫ي‬ ‫ق‬ ‫س‬    ‫َ‬ ‫ت‬ ‫نْ‬  ‫َ‬ ‫ا‬ ‫د‬
> ‫ُ‬  ‫ُری‬ ‫ت‬ ‫نْ‬   ‫ا‬ ‫ه‬‫د‬‫و‬
> ‫َ ِ ُ ِ ِ‬‫ج‬  ‫ب‬  ‫ْطاک‬   ‫ع‬ ‫َ‬ ‫ا‬ ‫ما‬     ‫ُر‬  ‫ت‬‫س‬  ‫ا‬   ‫م‬‫ُ‬
> ‫اَ ْ ِ ْ َّ ْ ْ‬‫ث‬ ‫ک‬  ‫س‬  ‫م‬
> ‫ک بِا َ ْم ٍر ِمنْ ِع ْن ِده اِذاً‬    ‫ک الَّذی َخلَقَ َ‬   ‫ک یَأ ُم ُر َ‬  ‫اج ِر عَلی ِم ْقدا ِر ِه ْم َکذلِ َ‬        ‫َ‬
> ‫هللاُ َمعینَهُ ف ْ‬  ‫ک ّ‬    ‫الَّذی َج َعلَ َ‬
> ‫َ‬          ‫ْ‬         ‫َّ‬           ‫ْ‬    ‫َ‬
> ‫الصابِرینَ فیا َحبَّذا ِمنْ هذا ال ُح ْک ِم الذی ِمنهُ اُ ِخذ ِزما ُم‬          ‫َ‬                 ‫ّ‬      ‫کنْ ِمنَ‬ ‫فَا ْع َم ْل بِما اُ ِم ْرتَ َو ال تَ ُ‬
> ‫اْل ْنشآء اِنَّهُ لَ َعلی ُکلش َْي قَ ٌ‬
> ‫دیر‬                                        ‫مَل ْ ِ‬
> ‫ستِ َر ِمنْ َ‬       ‫ت َو ُمنِ َع قَلَ ُم ْاالعلی عَنْ ِذ ْک ِر ما ُ‬       ‫ا ْل َم ْو ُجودا ِ‬
> ‫لوح مبارک با عبارت فوق باختتام میرسد‪ ،‬شه در این مقال در ادامۀ خطاب به قلم اعلی‬
> ‫میفرمایند شه ای قلم اعلی مشاهده میکنی شه آنچه تو نوشتی و آنچه تو از اسرار پدیدار‬
> ‫شردی به قدری شم بود شه قابل شمارش نیست و در واقع نمیتوان آن را به حساب آورد‪.‬‬
> ‫با وجودی شه تو مقدار بسیار شمی نوشتی‪ ،‬صدا و ضوضای منافقین و اشرار و مشرشین‬
> ‫بلند شده‪ .‬بعد ادامه میدهند و به قلم اعلی نصیحت میفرمایند شه از نوشتن خودداری شن و‬
> ‫آنچه را شه خداوند به واسطۀ بخشش به تو عطا شرده مستور و پنهان نگه دار‪ .‬و اگر‬
> ‫میخواهی شه ممکنات را از آب خوشگوار حیوان و آب زندگانی روحانی بیاشامانی شه تو‬
> ‫خودت سرچشمه اش هستی پس فقط به اندازه ای شه میتوانند از آن بهره برند و قابلیت‬
> ‫درک آن را دارند به آنها بده‪.‬‬
> ‫خاتمه‬
> ‫در این مقاله مختصری در باره الواح مولود صحبت شد و خصوصا دو لوح میالد مورد‬
> ‫بررسی قرار گرفت یکی لوح رؤیا شه به واسطه تصادم زمان نزول لوح با میالد حضرت‬
> ‫رب اعلی قسمتی از آن به میالد حضرت رب اعلی اختصاص داده شده و از آن نام برده‬
> ‫شده‪ .‬لوح دیگر شه مورد بررسی قرار گرفته طوالنیترین الواح میالد است و بعضی الفاظ‬
> ‫و عبارات در این لوح مورد مداقه قرار گرفتند‪ .‬در این مقال به اهمیت روحانی میالد‬
> ‫حضرت رب اعلی و جمال قدم توجه شده و از خصوصیات جسمانی شه محیط اجتماعی و‬
> ‫اجداد و خانواده مبارک را در بر می گیرد بواسطه ضیق مجال صحبتی به میان نیامده‪.‬‬
> 
> ‫یادداشتها‬
> ‫‪ –۱‬در روایات اسالمی آمده "اَنَا اَصغَر ِمن َربِّی بِ َسنَتَین" یعنی من از پروردگارم دو سال‬
> ‫شوچکترم‪ .‬این بیان را از حضرت علی امیرالمؤمنین (ع) دانسته اند ولی معنی آن‬
> ‫مکشوف نیست‪ .‬فضالی امر بعنوان بشارات گذشته در اثباتیه و استداللیههای خود ازآن‬
> ‫یاد شرده اند‪ .‬در آثار اسالمی به عنوان مثال رجوع فرمائید به‪« :‬و أما ما ذكره في معنى‬
> ‫خبر أنا أصغر من ربي بسنتین‪ ،‬فلعل األمر بالعكس» (تفسیر الصراط المستقیم‪ ،‬ج‪،۳‬‬
> ‫ص‪.)۱۴۷‬‬
> ‫‪ –۲‬در بارۀ اول و دوم محرم در شتاب مستطاب اقدس نازل قوله االعز‪« :‬قد انتهت االعیاد‬
> ‫ض َي ْاألَ ْمر ِم ْن لَد ْن‬  ‫الی العیدین االعظمین اما االول ایام ‪َ ...‬و ْاألخَ َری ِْن فی یَوْ َمیْن َشذلِ َ‬
> ‫کق ِ‬
> 
> ‫‪48‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫َلیم» (شتاب اقدس‪ ،‬بند ‪ .)۱۰۷ ،۱۱۰‬همچنین در رسالۀ سؤال و جواب نازل‪:‬‬                  ‫ا ِم ٍر ع ٍ‬
> ‫«سؤال‪ :‬از عید مولود‪ .‬جواب‪ :‬مولود اقدس ابهی اول فجر یوم دوم محرم است و یوم اول‬
> ‫مولود مبشر است و این دو یک یوم محسوب شده عند هللا‪( ».‬شتاب اقدس‪ ،‬رساله سؤال و‬
> ‫جواب‪ ،‬فقرۀ ‪.)۴۲ ،۲‬‬
> ‫‪ –۳‬حضرت رب اعلی برای خود هیچ نام و نشانی نخواستند و حتی در اولین اثر خود بعد‬
> ‫از اظهار امر به مالحسین بشرویه ای در قیوماالسماء میفرمایند قوله االعز‪« :‬یا سید‬
> ‫االكبر ما انا شئي اال و قد اقامتني قدرتك علي االمر ‪ ...‬یا بقیة هللا قد فدیت بكلي لك و‬
> ‫رضیت السب في سبیلك و ما تمنیت اال القتل في محبتك و كفي باهلل العلي معتصما قدیما و‬
> ‫كفي باهلل شاهدا و وكیال ‪( »...‬منتخبات آیات‪ ،‬ص‪.)۳۹‬‬
> ‫همچنین حضرت عبدالبهاء در شتاب مقالۀ شخصی سیاح میفرمایند قوله االعز‪« :‬در آغاز‬
> ‫گفتار نمود و مقام بابیت اظهار و از شلمۀ بابیت مراد او چنان بود شه من واسطۀ فیوضات‬
> ‫از شخص بزرگواری هستم شه هنوز در پس پردۀ عزت است و دارندۀ شماالت بی حصر‬
> ‫و حد‪ ،‬به ارادۀ او متحرشم و به حبل والیش متمسک‪ .‬و در نخستین شتابی شه در تفسیر‬
> ‫سورۀ یوسف مرقوم نموده‪ ،‬در جمیع مواضع آن خطابهائی به آن شخص غایب شه از او‬
> ‫مستفید و مستفیض بوده‪ ،‬نموده و استمداد در تمهید مبادی خویش جسته و تمنای فدای جان‬
> ‫در سبیل محبتش نموده‪( ».‬مقالۀ شخصی سیاح‪ ،‬ص‪.)۲‬‬
> ‫‪ –۴‬حضرت رب اعلی میفرمایند قوله االعز‪« :‬الن ال عز اال في عرفان هللا و ال لذة اال‬
> ‫كخاتم في یدي و انني انا‬‫ٍ‬    ‫في توحید هللا فال تحتجبن عن هللا بعد ظهوره فان كل ما رفع البیان‬
> ‫خاتم في یديْ من یظهره هللا ‪( »...‬منتخبات آیات‪ ،‬ص‪ .)۱۱۹‬مضمون این بیانات از این‬
> ‫قرار است شه‪ :‬آنچه در شرع بیان است مانند انگشتری است در دست من و من مانند‬
> ‫انگشتری هستم در دست من یظهره هللا شه جمال قدم باشند‪.‬‬
> ‫‪ –۵‬جمال قدم در لوح نصیر میفرمایند قوله االعز‪« :‬ای نصیر * در ظهور اولم بکلمۀ‬
> ‫ثانی از اسمم بر شل ممکنات تجلی فرمودم بشأني شه احدی را مجال اعراض و اعتراض‬
> ‫نبوده و جمیع عباد را برضوان قدس بیزوالم دعوت فرمودم و بکوثر قدس ال یزالم خواندم‪.‬‬
> ‫مشاهده شد شه چه مقدار ظلم و بغی از اصحاب ضالل ظاهر بشأني شه لَ ْن یحصیَه اال هللا‬
> ‫* تا آنکه باالخره جسد منیر مرا در هوا آویختند و برصاص غل و بغضاء مجروح ساختند‬
> ‫چه‬‫تا آنکه روحم برفیق اعلی راجع شد و بقمیص ابهی ناظر و احدی تفکر ننمود شه بِ ِ‬
> ‫جهت این ضر را از عباد خود قبول فرمودم‪ ،‬چه شه اگر تفکر مینمودند در ظهور ثانیم‬
> ‫باسمی از اسمایم از جمالم محتجب نمیماندند * این است شأن این عباد و رتبه و مقام ایشان‬
> ‫‪( »...‬مجموعه الواح‪ ،‬صص ‪.)۱۷۳ – ۱۷۲‬‬
> ‫‪ –۶‬جمال قدم روح متجلی بر مظاهرمقدسه را یکی دانسته و خود را نوح و ابراهیم و‬
> ‫غیره نامیده اند‪ .‬بعنوان مثال در لوح مریم میفرمایند قوله االعز‪« :‬باری این جان و سر‬
> ‫را فی ازل االزال در راه دوست دادیم و هر چه واقع شود بآن راضی و شاشریم‪ .‬وقتی این‬
> ‫سر بر سر سنان بود و وقتی در دست شمر‪ .‬وقتي در نارم انداختند و وقتي در هوایم معلق‬
> ‫آویختند و كذلك فعلوا بنا المشركون‪ .‬باري اي مریم این لوح را بنالۀ بدیعیه و گریۀ ربیعیه‬
> 
> ‫‪49‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نام نهادیم و نزد تو ارسال داشتیم ‪( »...‬عهد اعلی‪ ،‬ص‪ .)۵۱۳‬همچنین (بشارة النور‪،‬‬
> ‫ص‪.)۵۲‬‬
> ‫‪ –۷‬حضرت رب اعلی در قیوماالسماء بیانی میفرمایند شه داللت بر این دارد شه آن‬
> ‫حضرت در مورد نفس خودشان و مظهریتشان در ایام شودشی واقف بودند قوله االعز‪« :‬و‬
> ‫انی باذن هللا فی صغری قد شنت بالحق علی نفسی علی الحق القوی علیما‪( ».‬قیوم االسماء‪،‬‬
> ‫سورۀ االسم (‪ .))۸۴‬همچنین داستان شیخ عابد‪ ،‬معلم و مدرس حضرت باب در شودشی‪ ،‬و‬
> ‫توضیح عبارت "بسم هللا الرحمن الرحیم" نیز بهمین حقیقت اشارت دارد‪.‬‬
> ‫‪ –۸‬جمال قدم در شتاب بدیع میفرمایند قوله االعز‪ ....« :‬و همچنین مضمون بیان نقطۀ‬
> ‫بیان‪ ،‬روح ما سواه فداه‪ ،‬است شه میفرمایند این شه ما بین ظهورین به طول میانجامد سبب‬
> ‫عدم استعداد ناس است‪ ،‬و شمس حقیقت بعد از غروب در افق ابهی ناظر به عباد خود‬
> ‫بوده‪ ،‬هر حین مالحظه فرماید شه نفسی ظاهر شده شه تواند اصغای شلمةهللا نماید‪ ،‬در‬
> ‫همان حین نفس خود را باو بشناساند و اقل از تسع تسع عشر عشر دقیقه صبر ننماید ‪»...‬‬
> ‫(شتاب بدیع‪ ،‬ص‪.)۸۶‬‬
> ‫‪ –۹‬ایام تسعه‪ ،‬تألیف عبدالحمید اشراقخاوری‪ ،‬ناشر‪ :‬شلمات پرس؛ اولین نشر آمریکا از‬
> ‫نسخۀ مؤسسۀ مطبوعات ملی ایران‪ ،‬نشر ششم ‪ ۱۳۹‬بدیع؛ لسآنجلس‪( ۱۹۸۱ ،‬ایام تسعه)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۰‬ترجمه به مضمون لوح ماه محرم (لوح ششم)‪:‬‬
> ‫اوست پاک و بزرگوار‬
> ‫این ماهی است شه در آن اسم اعظم (جمال قدم) متولد شد‪ ،‬شخصی شه به واسطه اش شتف‬
> ‫عالم به لرزه در آمد و مالء اعلی و اهل مدائن اسماء از اَقدام او طلب تبرک شردند‪ .‬با‬
> ‫روح و ریحان تهلیل (ال اله اال هللا گفتن) شنید و تکبیر گوئید (هللا اشبر گفتن) و تسبیح شنید‬
> ‫(سبحان هللا گفتن)‪ .‬قسم به خداوند شه این ماهی است شه ماههای دیگر از او شسب نور می‬
> ‫شند و در این ماه شخصی شه گنج پنهان شده و غیب نا پیدا بود‪ ،‬پدیدار شد (مقصود جمال‬
> ‫قدم است) و به بلندترین ندا بین مردم ندا شرد شه پادشاهی سزاوار این مولود است شه‬
> ‫بواسطه اش عالم امکان خندان شد و متبسم گردید‪.‬‬
> ‫و درختان به آهستگی به حرشت در آمدند و دریاها به موج آمدند و شوهها به حرشت در‬
> ‫آمدند و بهشت به سخن آمد و صخره (اورشلیم) فریاد زد و اشیاء ندا شردند شه ای مردمان‬
> ‫روی زمین بسوی محل نورافشانی صورت پروردگار رحمن رحیم بشتابید‪.‬‬
> ‫این ماهی است شه در آن بهشتها به نورهای صورت پروردگار رحمن زینت شرده شد و‬
> ‫مرغ بهشتی بر سدرةالمنتهی به آواز خوانی در آمد و قلوب مقربین منجذب شد‪ ،‬و لکن‬
> ‫اشثر مردم از بیخبرانند‪ .‬خوشا به حال شسی شه او را دریافت و شخصی را شناخت شه‬
> ‫موعود شتب خداوند بلندپایه و ستایششده است‪ ،‬و وای به حال شسی شه از وجودی رو‬
> ‫برگرداند‪ ،‬شه صورت اهل مالء اعلی بسویش متوجه شده و هر شخص مشرک راندهشده‬
> ‫از آمدنش مدهوش شده است‪.‬‬
> 
> ‫‪50‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۱۱‬ترجمه به مضمون لوح رؤیا (برای زیارت متن لوح به شتاب ایام تسعه‪ ،‬ص‪،۱۲‬‬
> ‫رجوع فرمائید)‪:‬‬
> ‫به نام او شه بر شاخهها به نغمهسرائی مشغول است‪ :‬ای شخصی شه به یکی از اسماء من‬
> ‫نامیده میشوی! ندای مرا از اطراف عرش من بشنو تا اینکه تو را به دریائی برساند شه‬
> ‫هیچ ساحلی آن را محصور نمیشند و به عمقش هیچ شناگری نرسیده و همانا پروردگار تو‬
> ‫دانا و سخاوتمند است‪ .‬خواستیم شه بر تو منت بگذاریم و از آنچه ما در عالم رؤیا مشاهده‬
> ‫شردیم برای تو بازگو شنیم تا آنکه تو بتوانی عالم نورانی را در عالم تاریک ببینی و یقین‬
> ‫حاصل شنی شه ما دارای عوالم دیگری در این عالم ناسوت هستیم و به این جهت‬
> ‫پروردگار آگاه خود را سپاس گوئی و همانا او اگر بخواهد از یک ذره انوار خورشید را و‬
> ‫علم آنچه‬
> ‫از یک قطره امواج دریا را پدیدار شند‪ .‬همانا او توانا است چنانچه از یک نقطه‪ِ ،‬‬
> ‫بود و میباشد را تفصیل نمود‪ .‬همان ا ما بر عرش خود نشسته بودیم و ورقه ای نورانی شه‬
> ‫لباس سفید بلندی بر تن داشت وارد شد شه بمانند ماه نورانی بود شه در افق آسمان طلوع‬
> ‫می شند‪ .‬چه واال است فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪.‬‬
> ‫هنگامی شه او رو بنده اش را از صورتش برداشت‪ ،‬آسمانها و زمین را نورانی شرد‬
> ‫بمانند اینکه ذات هستی قِدم با انوارش بر او تجلی شرده باشد‪ .‬چه واال است فردی شه او‬
> ‫را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و او لبخند میزد و مانند سرو ناز‬
> ‫در دیدگاه خداوند رحمن میخرامید‪ .‬چه واال است فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ‬
> ‫چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬سپس به سیر پرداخت و اطراف عرش را طواف نمود‬
> ‫بدون داشتن هیچ قصد و اراده ای شه از آن او باشد درست بمانند سوزن عشق و وله شه‬
> ‫بسوی مغناطیس جمال و زیبائی شه در جلوی روی او بود ششیده شده باشد‪ .‬چه واال است‬
> ‫فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و او با مالیمت راه می‬
> ‫رفت و فر و شکوه بر او شرنِش مینمود و ملکوت زیبائی از فراسویش او را به واسطۀ‬
> ‫نیکوئیهای شگفتانگیز و وقار و تناسب اندامش تهلیل میگفت‪ .‬چه واال است فردی شه‬
> ‫او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و ما متوجه موهای سیاهش در‬
> ‫درازای گردن سفیدش شدیم‪ ،‬درست بمانند آن بود شه شب و روز در این مقام ابهی و‬
> ‫مقصد اقصی دست در آغوش هم انداخته اند‪ .‬چه واال است فردی شه او را بوجود آورد شه‬
> ‫هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و چون دقیقتر به صورتش نگاه شردیم ما نقطۀ پنهان‬
> ‫شده در زیر پردۀ واحدیه را یافتیم شه از افق پیشانیش نورافشان بود شه بمانند آن بود شه‬
> ‫الواح عشق خداوند عالمیان و دفترهای عاشقان در دنیا تفصیل شده اند‪ .‬چه واال است‬
> ‫فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و این نقطه حاشی از‬
> ‫نقطۀ دیگری بود شه در باالی سینه دست راستش قرار داشت‪ .‬چه واال است فردی شه‬
> ‫‪51‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫موالی رموز و آنچه آشکار است شه او را خلق شرد وجودی شه هیچ چشمی مانندش را‬
> ‫ندیده است‪ .‬هیکل خداوند قیام نمود و به آرامی شروع به راه رفتن شرد و در پشت سر او‬
> ‫ورقه (حوریه) نیز راه میرفت در حالی شه گوش فرا میداشت و منجذب از آیات‬
> ‫پروردگارش و با حالت هیجان و شور وله از آیات پروردگارش بود شه آن را اضغاء می‬
> ‫نمود‪ .‬چه مبارک است نفسی شه او را آفرید شخصی شه مانندش را شسی ندیده‪ .‬سپس به‬
> ‫سرور و فرح و شوقش افزوده شد تا اینکه حالتش دگرگون شد و مدهوش برزمین افتاد‪.‬‬
> ‫هنگامی شه به هوش آمد و از زمین برخاست‪ ،‬به پروردگارش نزدیک شد و گفت نفس من‬
> ‫برای مسجونیت تو فدا باد ای وجودی شه رمز غیب در ملکوت انشاء میباشی‪ .‬چه واال‬
> ‫است فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬و او به سوی‬
> ‫مشرق عرش ن گاه میکرد مانند شخصی شه در مستی و سرگردانی فرورفته تا آنکه دستش‬
> ‫را به دور گردن پروردگارش قرار داد و آن را بسوی خود ششاند‪ .‬در این هنگام شه او‬
> ‫نزدیک شد ما هم باو نزدیک شدیم و در او دریافتیم آنچه را شه در صحیفۀ مخزونۀ حمراء‬
> ‫از قلم اعالی ما نازل شده‪ .‬چه واال است فردی شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی‬
> ‫مانندش را ندیده است‪ .‬سپس سرش را خم شرد و دو انگشتش را زیر صورتش قرار داد‬
> ‫بمانند آن بود شه هالل ماه به ماه تمام (ماه شب چهارده) نزدیک شده‪ .‬چه واال است فردی‬
> ‫شه او را بوجود آورد شه هیچ چشمی مانندش را ندیده است‪ .‬در این موقعیت به صدائی‬
> ‫بلند گفت شه تمام وجود برای بالیای تو فدا باد ای سلطان زمین و آسمان‪ .‬برای چه نفست‬
> ‫را بین این افراد در مدینۀ عکا قرار دادی (این عبارت به صورت رمز معنای خاصی‬
> ‫دارد)؟ قصد ممالک دیگر (عالم جاودان) شن‪ ،‬مقاماتی شه چشمهای اهل عالم اسماء بر آن‬
> ‫نیفتاده‪ .‬بر آنچه بوقوع پیوست ما تبسمی شردیم‪ .‬شما‪ ،‬ای هوشیاران شه بر ششتی قرمز‬
> ‫رنگ (سفینۀ حمراء) من سوار هستید‪ ،‬در مورد این ذشر شیرین و آنچه را ما از سر‬
> ‫مستسر پدیدار مخفی اراده شردیم شناسائی حاصل شنید‪.‬‬
> ‫این ذشر مصادف با روزی شه در آن مبشر به ظهور من متولد شد‪ ،‬فردی شه به ذشر من و‬
> ‫سلطنت من گویا شد و مردم را به آسمان مشیت من و دریای ارداه من و خورشید ظهور‬
> ‫من آگاهی داد‪ .‬و ما آن را (روز میالد حضرت رب اعلی) معزز شردیم به روز دیگری‬
> ‫(میالد جمال قدم) شه در آن غیب مکنون و سر مخزون مصون پدیدار شد‪ ،‬فردی شه به‬
> ‫واسطۀ او ساشنان ملکوت اسماء مضطرب شدند و اهل زمین و آسمان بیهوش شدند و بر‬
> ‫زمین افتادند و ما دست آنها را گرفتیم و آنها را بلند شردیم‪ ،‬و این واسطۀ چیرگی از جانب‬
> ‫ما بود و توانائی از طرف ما و قدرت از جهت ما‪ .‬و من مقتدر هستم بر آنچه بخواهم‪،‬‬
> ‫هیچ خدائی نیس ت مگر من شه داننده و دانا است‪ .‬چه خوش است حال شخصی شه رائحۀ‬
> ‫خداوند را در این یوم دریافت‪ ،‬یومی شه محل طلوع ظهور الهی است و محل اشراق اسم‬
> ‫من شه آمرزنده است و روزی شه در آن نسیم خوشبوی الهی وزید و نسمة هللا مرور شرد و‬
> 
> ‫‪52‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫روزی شه ششش ظهور افراد مرده را برگرفت و طور ندا شرد شه سلطنت سزاوار خداوند‬
> ‫توانای واالی دانای آگاه است و روزی شه در آن هر آرزومندی به آرزویش رسید و تمام‬
> ‫عارفان به عرفان شخصی رسیدند شه به جستجوی او مشغول بودند و سالکان به صراط‬
> ‫مستقیم او رسیدند‪ .‬ای پروردگار این روز را بر احباء مبارک شن و بر آنها از آسمان‬
> ‫بخششت نازل شن آنچه شه آنها را از منقطعان از دون تو شند و از متوجهان به سوی افقی‬
> ‫شه از او خورشید بخشش تو اشراق شرد‪ .‬ای خداوند برای آنها مقدر شن آنچه برای آنها‬
> ‫در این دنیا و دنیای دیگر سودمند است‪ .‬همانا تو مقتدر و بلند قدر و بخشنده و دهنده و بی‬
> ‫نیاز و بخشاینده هستی‪.‬‬
> ‫‪ –۱۲‬حضرت عبدالبهاء در اولین لوح شه از یراعۀ مقدس آن حضرت بعد از صعود جمال‬
> ‫قدم عز نزول یافت چنین میفرمایند قوله االعز‪:‬‬
> ‫ق العالَ ِم و َیلوح و یضیء ِمن‬                  ‫ر‬
> ‫َ ِ ِ‬‫ش‬ ‫ْ‬   ‫م‬   ‫ْ‬
> ‫َن‬ ‫ع‬       ‫غاب‬
> ‫َ‬      ‫آفاق األ َم ِم قَ ْد‬‫ِ‬             ‫«أِ َّن النَّی َِّر األَ ْعظ َم المتَلئَلَ علی‬
> ‫یار َو یَ ْنشر نَفَحا ِ‬
> ‫ت‬                               ‫َ‬
> ‫وار علی األ ْخ ِ‬              ‫َ‬
> ‫وان و یفیض األ ْن َ‬                           ‫َ‬
> ‫افقِ ِه االبهی و َملَکوتِ ِه االعلی علی األ ْش ِ‬
> ‫وح الرُّ ؤیا الم ْنت َِشر ِة فِی البَسیط ِةَ‬  ‫واح َشما أَ ْخبَ َر بِ ِه ِم ْن قَبْل فِی لَ ِ‬                  ‫ب و األَرْ ِ‬              ‫ت َعلَی القلو ِ‬             ‫الحیا ِ‬
> ‫َ‬
> ‫ک الفِداء یا سلطانَ‬       ‫صاحت و قالت شلُّ الوجود لِبالئِ َ‬    ‫ْ‬              ‫ْ‬     ‫َ‬           ‫ذلک‬
> ‫َ‬              ‫ْ‬        ‫ُّ‬
> ‫قال و قوله ال َحق ِعن َد‬       ‫َ‬         ‫الغَبرا ِء َ‬
> ‫ک األ ْخری‬  ‫ِ َ ِ َ‬‫َ‬
> ‫ک‬  ‫ل‬‫ما‬ ‫م‬  ‫ْ‬
> ‫د‬ ‫ص‬  ‫ْ‬
> ‫ق‬ ‫ا‬ ‫ء‬
> ‫َ‬ ‫ا‬ ‫عک‬    ‫ة‬ ‫َ‬ ‫ن‬ ‫دی‬
> ‫ِ ِ َ ِ‬  ‫م‬   ‫ی‬    ‫ف‬   ‫ء‬ ‫ال‬ ‫هؤ‬       ‫نَ‬ ‫ْ‬
> ‫ی‬  ‫ب‬
> ‫َ َ َ‬‫ک‬      ‫س‬‫ف‬‫ْ‬ ‫َ‬ ‫ن‬  ‫تَ‬    ‫ْ‬
> ‫َع‬ ‫د‬ ‫وْ‬   ‫أ‬ ‫م‬   ‫لی‬
> ‫ِ ِ َ‬    ‫أ‬  ‫ء‬   ‫َّما‬
> ‫س‬   ‫ال‬     ‫األرض َو‬
> ‫ِ‬
> ‫َ‬
> ‫س ْمنا أ ْع ِرفوا هذا ال ِّذ ْش َر األحْ لی‬‫ذلک تَبَ َّ‬‫َ‬                           ‫َ‬             ‫َ‬
> ‫ت َعلَیْها عیون أ ْه ِل األسْما ِء ِع ْن َد‬                         ‫ت اَلتِی ما َوقَ َع ْ‬   ‫َّ‬    ‫ال َمقاما ِ‬
> ‫و ما أَ َر ْدناه ِمنَ السِّرِّ الم ْست َِسرِّ األَ ْخفی انتهی‪ ،‬یا أَ ِحبا َء هللاِ أیاشم َو التَّزَلزَ َل و األضْ ِط َ‬
> ‫راب َو‬
> ‫األستقا َم ِة الکبری‬    ‫وم ال َم ْشهو ِد الیَوم یَوم ِ‬        ‫مول َو الخمود ِمن هذا الیَ ِ‬                        ‫رار َو الخ َ‬           ‫األضْ ِط َ‬       ‫الفَزَ َع و ِ‬
> ‫وخ بَ ْینَ َم ََل األنشا ِء ‪( »...‬منتخبات مکاتیب‪ ،‬ج‪ ،۱‬صص ‪.)۶– ۵‬‬                                                        ‫ت َو الرُّ س ِ‬         ‫الیَوم یَوم الثُّبو ِ‬
> ‫مضمون بیان مبارک از این قرار است‪ :‬نیر اعظم نورانی از افق عالم غائب گردید ولی از‬
> ‫افق ابهی و ملکوت اعالیش بر عالم عالمیان آشکار است و نورافشان و افاضۀ انوار بر‬
> ‫نیکان مینماید و نسائم روحبخش بر قلوب و ارواح میفرستد‪ ،‬همان طوری شه از قبل در‬
> ‫لوح رؤیا شه در عالم خاک منتشر شده خبر داد و فرمود و فرمایش او درست است‪:‬‬
> ‫"حوریۀ بهشتی با صدائی بلند گفت شه تمام ممکنات ذی جود برای بالیائی شه تو متحملش‬
> ‫شدی فدا باد ای سلطان زمین و آسمان – چرا نفست را در بین این مردم در مدینۀ عکا رها‬
> ‫شردی؟ قصد ممالک روحانی دیگر شن‪ ،‬مقاماتی شه چشمهای اهل ملکوت اسماء به آن‬
> ‫نیفتاده‪ .‬بر این گفتار ما لبخندی زدیم – این بیان شیرین را و آنچه ما از سر پوشیده شده‬
> ‫در روپوش ذشر شردیم شما دریابید‪ ".‬انتهای بیان مبارک‪ .‬ای احبای الهی مبادا در شما‬
> ‫تزلزل و پریشانی و فزع و درماندگی و افسردگی و سستی و پژمردگی بوجود آید از این‬
> ‫واقعه ای شه اتفاق افتاده‪ .‬امروز یوم استقامت شبری است و الیوم یوم ثبوت و رسوخ بین‬
> ‫مالء انشاء ‪....‬‬
> ‫‪ –۱۳‬ششاف اصطالحات الفنون و العلوم‪ ،‬ج ‪۲–۱‬؛ تألیف شیخ محمد بن علی تهانوی؛‬
> ‫تحقیق علی دحروج‪ ،‬نقل النص الفارسی الی العربیه عبدهللا الخالدی‪ ،‬ترجمه االجنبیه‬
> ‫جورج زیناتی‪ ،‬ناشر‪ :‬مکتبة لبنان ناشرون‪ ،‬طبع اول‪ ،‬بیروت‪( ۱۹۹۶ ،‬کشاف‬
> ‫اصطالحات)‪.‬‬
> 
> ‫‪53‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۱۴‬فرهنگ اصطالحات و تعبیرات عرفانی‪ ،‬تألیف سید جعفر سجادی‪ ،‬ناشر‪ :‬انتشارات‬
> ‫طهوری‪ :‬زبان و فرهنگ ایران – ‪ ،۱۲۳‬چاپ هفتم‪ ،‬طهران‪ ۱۳۸۳ ،‬شمسی (اصطالحات‬
> ‫عرفانی)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۵‬معجم التعریفات‪ ،‬تألیف عالمه علی بن محمد السید الشریف الجرجانی‪ ،‬متوفی‬
> ‫‪۸۱۶‬ه‪.‬ق‪ ،.‬تحقیق محمد صدیق المنشادی‪ ،‬ناشر‪ :‬دارالفضلیه‪ ،‬قاهره‪( ،‬تعریفات جرجانی)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۶‬ترجمه به مضمون لوح چهارم – لوح میالد جمال قدم شه مصَّدر به عبارت‪« :‬اَ ْلرَّؤف‬
> ‫ْال َکریم الرَّحیم اَ ْن یا َم ََلَ ْال َغ ْی ِ‬
> ‫ب َو ال ُّشهو ِد اَ ِن ا ْف َرحوا فی اَ ْنف ِسک ْم ‪( » ....‬متن لوح در صفحات‬
> ‫‪ ،۵۴–۴۸‬ایام تسعه درج گردیده) از این قرار است‪:‬‬
> ‫اوست مهربان و بخشنده و مهربان‬
> ‫ای ساشنین دنیای قابل رؤیت و عالم غیر قابل رؤیت! در وجود خودتان شادی شنید و در‬
> ‫ذوات خود مسرور باشید برای اینکه شبی فرا رسید شه در آن شورها محشور گردیدند و‬
> ‫ادوار به گردش آمدند و شبها و روزها و میقات امر از جانب مقتدر قدیر برانگیخته‬
> ‫شدند‪ .‬مژده بر اهل مالء اعلی باد بر این روح بزرگوار شگفتانگیز‪.‬‬
> ‫امشب شبی است شه در آن دروازههای بهشت باز شد و دروازههای دوزخ بسته شد و‬
> ‫نگهبان بهشت خداوند رحمن در قطب جهان پدیدار شد‪ .‬و نسیم الهی از جانب بخشش‬
> ‫خداوند وزید و ساعت و قیامت براستی آمد‪ ،‬اگر شما از عارفان باشید‪ .‬مژده باد بر این‬
> ‫شبی شه تمام ایام از او شسب نور شردند و شسی بر آن ِخ َرد ندارد مگر هر نفس موقن‬
> ‫بصیری‪.‬‬
> ‫براستی در حولش‪ ،‬شبهای قدر در طواف بوده اند و در آن شب مالئکۀ روح با ظروفی‬
> ‫پر از آبهای بهشتی شوثر و تسنیم به پائین فرود آمدند و در آن شب تمام بهشت به زیور‬
> ‫خداوند مقتدر عزیز منان مزین گردید‪ .‬و "تمام آنچه بود" برانگیخته شد و به حیات جدید‬
> ‫مفتخر گردید و در آن شب رحمت الهی بر تمام اهل عالم پیشی گرفت‪ .‬مژده باد بر شما‬
> ‫ای گروه روحانیان از این فضل آشکار الهی‪.‬‬
> ‫و در این شب پایههای "جبت" لرزید و "صنم اعظم" بر زمین افتاد و بدیها از ریشه‬
> ‫برگرفته شدند و بت "منات" در وجودش نوحه شرد و سپس پشت بت "عزی" شکست و‬
> ‫صورتش سیاه شد‪ .‬تمام این امور به این علت بود شه فجر ظهور پدیدار شد شه به واسطۀ‬
> ‫پدیدار شدنش چشمهای عظمت و شکوه و چشمان انبیاء و رسوالن روشن شد‪ .‬چه خوش‬
> ‫است این فجری شه به راستی از مطلع عز نورانی پدیدار شد‪.‬‬
> ‫بگو در آن فجر شیاطین از باال رفتن به جبروت عز و اقتدار بازداشته شدند و باعث شد‬
> ‫شه قلوب آنهائی شه بر خداوند مقتدر عزیز مختار اعتراض شردند‪ ،‬جریحهدار شود‪ ،‬و در‬
> ‫آن شب صورت تباهشاران تیره شد و صورتهای ابرار از این زیبائی الهی نورانی شد‪،‬‬
> ‫جمالی شه ظهورش را ملکوت غیب و شهود و همچنین اهل مالء عالین منتظر بودند‪ .‬چه‬
> ‫پر نزهت است این روحی شه بواسطه اش آنهائی شه در قبور بودند خارج شدند و هر‬
> ‫استخوان پوسیده ای شه در قبور قرار داشتند به حرشت آمدند‪.‬‬
> 
> ‫‪54‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بگو ای سرچشمۀ تمام بدیها بر سرت بکوب و آنگاه ای محل انباشتن سرششیها به جای‬
> ‫خودت در جهنم برگرد‪ ،‬برای آنکه جمال رحمن از افق امکان اشراق شرد با درخششی شه‬
> ‫نورش تمام سرزمین های الهی را در برگرفت‪ ،‬و از او روح مقتدر عزیز منان الهی آفریده‬
> ‫شد‪ ،‬و به واسطۀ او انگشتان اراده (ارادۀ خداوند) از روپوش عظمت بیرون آمد و پرده‬
> ‫های (اوهام) موجودات را به سلطنت توانای بلند مرتبه و بزرگوارش پاره شرد‪ .‬چه خوش‬
> ‫است این فجری شه در آن جمال قدم بر تخت اسم اعظم عظیمش نشست‪.‬‬
> ‫و در آن نفسی متولد شه "نه میزاید و نه زائیده میشود‪ .".‬خوشا به حال نفسی شه در‬
> ‫دریای معانی این بیان غوطهور شود و مرواریدهای علم و حکمت را دریابد شه در شلمات‬
> ‫خداوند بلند مرتبۀ توانای قدیر پنهان شده‪ .‬بسیار نیکو است حال نفسی شه به این مطلب‬
> ‫شناسائی حاصل شند و از شناسندگان باشد‪.‬‬
> ‫بگو این صبحگاهی است شه در آن دستههائی از اهل بهشت و مالئکۀ پاکصفت فرود‬
> ‫آمدند و بعضی از آنها بسوی مالء اعلی با نفحات جمال ابهای خداوند صعود نمودند‪ .‬و از‬
> ‫این نفحات مالئکۀ دیگری فرود آمدند شه شاسههائی مملو از شوثر جاودان را در دست‬
> ‫داشتند و چنین نوشابه ای را به افرادی تقدیم شردند شه مشغول طواف در اطراف محلی‬
> ‫بودند شه جمال قدم بر عرش اسم بخشنده اش مستوی بود‪ .‬چه نیکو است حال فردی شه‬
> ‫در پیشگاهش حضور یافت و جمالش را زیارت شرد و نغمات وحیش را شنید و قلبش‪ ،‬از‬
> ‫شلماتی شه از دو لب پاک‪ ،‬واال و نورانی او خارج شد‪ ،‬زنده شد‪.‬‬
> ‫بگو این صبحگاهی است شه در آن درخت بزرگ شاشته شد و مثمر به میوههای شگفتآور‬
> ‫بلند مرتبه شد‪ .‬قسم به خداوند شه از برای هر میوه ای از این درخت نغماتی است و در‬
> ‫این هنگام ای گروه روحانی برای شما از بعضی از ترنماتش به اندازۀ قابلیت شما یاد می‬
> ‫شنیم تا اینکه شما را مجذوب و نزدیک به خداوندی شند شه توانا و بلند مرتبه و قدیر است‪.‬‬
> ‫چه خوش است صبحگاهی شه از آن خورشید (الهی) از شرانۀ پاک به امر خداوند غیر‬
> ‫قابل دسترس بلند مرتبۀ واال اشراق شرد‪.‬‬
> ‫بگو این صبحگاهی است شه در آن "ذات پنهان و غیب پوشیده شده" پدیدار شد‪ .‬و در آن‬
> ‫جمال قدم شاسۀ جاودان را با انگشتان بهاء (حضرت بهاءهللا ) برگرفت و اول خودش از‬
> ‫آن نوشید‪ ،‬سپس آن را به مردم روی زمین از هر فرد شمرتبه تا شریف انفاق شرد‪ .‬چه‬
> ‫نیکو است حال شخصی شه آن را برگرفت و به حب بلند مرتبۀ واالی او نوشید‪.‬‬
> ‫و همانا میوه ای از آن درخت گویا شد به آنچه درخت در شوه طور در بقعۀ مبارشۀ‬
> ‫نورانی گویا شد و آنچه را گوشهای حضرت موسی از آن شنید شه او را از ممکنات‬
> ‫منقطع شرد و او را به سوی محل پاک پر اطمینان نزدیک شرد‪ .‬چه نیکو است این ششش‬
> ‫خداوند توانای بلند مرتبۀ بزرگ‪.‬‬
> ‫و میوۀ دیگری از آن درخت گویا شد به آن چیزی شه بواسطه اش روح (حضرت عیسی‬
> ‫مسیح) منجذب شد و به سوی آسمان عز مبین صعود شرد‪ .‬چه نیکو است این روحی شه‬
> ‫در جلوی رویش روحاالمین (جبرئیل) با گروهی از مالئکۀ مقربین ایستاد‪.‬‬
> 
> ‫‪55‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫و میوه ای از آن درخت گویا شد به آنچه قلب حضرت محمد رسول خداوند را منجذب شرد‬
> ‫و از این ندای بلند مرتبه باال رفت (معراج شرد) به سوی سدرةالمنتهی و ندای خداوند را‬
> ‫از پس سراپردۀ بزرگی از رمز اسم من شه پاک و واال و بزرگ است شنید‪ .‬پس چه نیکو‬
> ‫است این درختی شه براستی قد ششید شه در سایه اش مردم زمین قرار گیرند‪.‬‬
> ‫همانا ای قلم اعلی – قسم بخداوند راستی! زمام اختیار را در دست گیر و قدری مالحظه‬
> ‫شار باش شه اگر گویا شوی و بازگوئی شنی از نغمات میوههای این درخت خداوند‪ ،‬تو در‬
> ‫زمین منفرد و بدون یاور خواهی شد‪ ،‬برای اینکه مردم همه از دورت فرار خواهند شرد‬
> ‫و از ساحت پاک تو پراشنده خواهند شد و این حقیقتی غیر قابل انکار است‪ .‬چه نیکو‬
> ‫است رموزی شه هیچ نفسی توانا بر دوش گرفتنش نیست مگر خداوند پادشاه بلند مرتبۀ‬
> ‫زیبا‪.‬‬
> ‫آیا ای قلم‪ ،‬تو ندیدی شه آنچه را تو از رموز پروردگار واالی پرشکوه پدیدار شردی شمتر‬
> ‫از آنست شه به شمار آید – با این وصف باعث شد شه فریاد منافقین از اطراف و اشناف و‬
> ‫ضوضای مشرشین از بدشاران بلند شود‪ .‬پس در این هنگام زمام اختیار را در دست گیر و‬
> ‫بیش از این حرف نزن و سپس بپوشان (مستور دار) آنچه را شه خداوند به جودش به تو‬
> ‫عنایت شرده‪ .‬اگر میخواهی اهل عالم را از آب گوارای زندگانی بنوشانی شه خداوند تو‬
> ‫را سرچشمه اش قرار داده به اندازۀ ظرفیت آنها جاری شن‪ .‬این چنین نفسی شه تو را به‬
> ‫واسطۀ امری از جانبش آفرید به تو فرمان میدهد‪ .‬پس عامل شو به آنچه مأمور شدی و از‬
> ‫صابرین مباش‪ .‬چه نیکو است این حکمی شه زمام موجودات را بر گرفت و قلم اعلی را‬
> ‫مانع از بازگوئی شد از آنچه از اهل عالم ناسوت پوشیده شده‪ .‬همانا او بر هر چیزی توانا‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫‪ –۱۷‬ترجمۀ تفسیر مجمعالبیان‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ :۲۷‬مؤلف شتاب‪ :‬فضل بن حسن طبرسی‪،‬‬
> ‫متوفی ‪ ۵۴۸‬ه‪.‬ق‪ ،.‬ترجمه‪ :‬حسین نوری همدانی‪ ،‬محقق‪ :‬مفتح‪ ،‬محمد مفتح؛ ترجمه‪ :‬احمد‬
> ‫بهشتی‪ ،‬تصحیح هاشم رسولی و دیگران‪ ،‬ناشر‪ :‬فراهانى‪ ،‬چاپ اول‪ ،‬طهران (مجمع البیان‬
> ‫– ترجمه)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۸‬حضرت عبدالبهاء در لوح «جناب آقا محَّرم ساكن گنجه» چنین میفرمایند قوله‬
> ‫االعز‪:‬‬
> ‫"هوهللا ای محرم محرم حافظ شیرازی میگوید‪:‬‬
> ‫كه ماه امن و امان است و سال صلح و صفا‬               ‫ببین هالل محرم بخواه ساغر راح‬
> ‫مقابل شب قدر است و روز استفتاح‬                      ‫عزیزدار زمان وصال كاندم‬
> ‫زیرا كه دو روز از بدایت این ماه دو مولد مبارك است‪ .‬مالحظه كن كه چگونه خدا از‬
> ‫لسان او جاری نموده است‪ .‬پس تو به مقتضای این نام در میان انام خلق را به صلح و‬
> ‫سالم بخوان تا وحدت عالم انساني جلوه نماید و قلوب به یكدیگر التیام یابد‪ .‬و علیك البهاء‬
> ‫االبهی‪ .‬عع" (مآخذ اشعار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪)۲۱۹‬‬
> 
> ‫‪56‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دو بیت فوق از غزل شماره ‪ ۹۲‬حافظ (شه در بعضی مجموعهها وارد نشده) استخراج‬
> ‫شده‪:‬‬
> ‫ببین هالل محرم بخواه ساغر راح–––شه ماه امن و امانست و سال صلح و صالح‬
> ‫نزاع بر سر دنیای دون گدا نکند–––به آشتی ببر ای نور دیده گوی فالح‬
> ‫عزیز دار زمان وصال را شان دم–––مقابل شب قدرست و روز استفتاح‬
> ‫بیار باده شه روزش بخیر خواهد بود–––هر آنکه جام صبوحی نهد چراغ صباح‬
> ‫شدام طاعت شایسته آید از من مست–––شه بانَگِ شام ندانم ز فالق االصباح‬
> ‫دال تو غافلی از شار خویش و میترسم–––شه شس درت نگشاید چو گم شنی مفتاح‬
> ‫به بوی وصل چو حافظ شبی به روز آور–––شه بشکفد گل بختت ز جانب فتاح‬
> ‫زمان شاه شجاع است و دور حکمت و شرع‬
> ‫به راحت دل و جان شوش در مساء و صباح‪.‬‬
> ‫‪ –۱۹‬ابوالفتوح رازی در تفسیر روضالجنان چنین مینویسد‪:‬‬
> ‫«فصل اول در سبب این نام و اصل و مأخذ او‬
> ‫علما در او خالف كردند‪ .‬بیشترینه ایشان گفتند‪ :‬یعنى شب تقدیر احكام و تقدیر قضایا آنچه‬
> ‫خواهد بودن در سال از آجال و ارزاق و اقسام‪ ،‬همه در این شب كنند‪ ... ،‬و روایت كرد‬
> ‫ابو الضحى از عبدهللا عباس كه او گفت‪ :‬خداى تعالى حكمها در شب نیمۀ ماه شعبان فصل‬
> ‫كند و در شب قدر به فریشتگان سپارد‪ ،‬و براى آن مبارك خواند او را كه در او خیرهاى‬
> ‫بسیار و بركت بسیار از آسمان فرود آید بر امت محمد – صلى هللا علیه و آله ‪ ...‬ابوبكر‬
> ‫وراق گفت‪ :‬براى آن شب قدر خواند این شب را كه هر بىقدرى در این شب با قدر و‬
> ‫منزلت شود چون طاعت كند و این شب را احیا كند‪ .‬و گفتند‪ :‬براى آن كه طاعت در این‬
> ‫شب بنزدیك خداى تعالى قدر و منزلت تمام دارد‪ .‬سهل بن عبدهللا گفت‪ :‬براى آن كه خداى‬
> ‫تعالى رح مت در این شب بر بندگان تقدیر كند‪ .‬بهرى دگر گفتند‪ :‬براى آن كه در این شب‬
> ‫فریشتگان با قدر و منزلت از آسمان به زمین آیند‪ .‬خلیل احمد گفت‪ :‬براى آن كه در این‬
> ‫شب زمین بر فریشتگان تنگ شود از بسیارى كه فرود آیند‪ ،‬من قول العرب‪ :‬قدرت علیه‬
> ‫قدرا إذا ضیقت علیه‪ ،‬و منه قوله‪َ :‬و َم ْن ق ِد َر َعلَ ْی ِه ِر ْزقه‪.‬‬
> ‫فصل دویم در ذكر اختالف علما در وقتش‬
> ‫صحابه خالف كردند در او‪ .‬بعضى گفتند‪ :‬این در عهد رسول بود‪ .‬چون رسول – علیه‬
> ‫السالم – برفت‪ ،‬این معنى برداشتند‪ ،‬و بعضى دگر گفتند‪ :‬تا به قیامت باشد‪ .‬ابو مرثد گفت‬
> ‫از أبو ذر غفارى – رحمةهللا علیه – پرسیدم حدیث شب قدر و آن كه مرفوع است یا‬
> ‫نیست! گفت‪ :‬من از رسول – علیه السالم – پرسیدم و گفتم‪ :‬این چیزى است كه در عهد‬
> ‫انبیاء باشد یا پس از ایشان باشد؟ گفت‪ :‬ال بل تا به قیامت باشد‪ .‬دیگرى گفت از ابوهریره‬
> ‫پرسیدم كه‪ ،‬مىگویند‪ :‬شب قدر برداشتند از میان ما؟ گفت‪ :‬دروغ گفت آن كه این دعوى‬
> ‫كرد‪ .‬گفتم‪ :‬كى باشد در سال؟ گفت‪ :‬در ماه رمضان‪ .‬بعضى دگر از صحابه گفتند‪ :‬او‬
> ‫مرفوع نیست‪ ،‬و لكن در جمله سال باشد تا اگر كسى طالق خورد یابنده را آزاد كند تا به‬
> ‫‪57‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شب قدر طالق و عتق موقوف باشد بر یك سال‪ ،‬تا یك سال تمام بنگذرد واقع نباشد‪ ،‬و این‬
> ‫یك روایت است از عبدهللا مسعود‪ ،‬و مذهب ابوحنیفه است‪.‬‬
> ‫اما جمهور علما برآنند كه این شب در ماه رمضان باشد هر سال‪ ،‬و این قول عبدهللا عمر‬
> ‫است و حسن بصرى و سعید جبیر‪.‬‬
> ‫آنگه خالف كردند در ماه رمضان كه كدام شب باشد‪ .‬ابو رزین گفت‪ :‬شب اول ماه‬
> ‫رمضان باشد‪ .‬حسن بصرى گفت‪ :‬شب هفدهم ماه رمضان باشد و آن شب بود كه بر دگر‬
> ‫روز وقعۀ بدر بود‪ ،‬و درست آن است كه در عشر اواخر بود از ماه رمضان – و این‬
> ‫مذهب اهل البیت است و شافعى‪ .‬و ابوهریره خبرى دگر روایت كرد كه رسول گفت‪:‬‬
> ‫فالتمسوا هذه فى العشر الغوابر‪ ،‬گفت‪ :‬در دهۀ باقى طلب باید كردن‪ .‬و امیر المؤمنین على‬
> ‫– علیه السالم – گفت‪ :‬رسول – صلى هللا علیه و على آله – در عشر اواخر اهل خود را‬
> ‫بیدار كردى در ماه رمضان‪.‬‬
> ‫آنگه خالف كردند كه كدام شب باشد از این شبها! ابو سعید خدرى گفت‪ :‬رسول – علیه‬
> ‫السالم – شب بیست و یكم ماه رمضان تا روز نماز كرد‪ ،‬و آن شب باران از آسمان‬
> ‫مى آمد‪ ،‬و كان المسجد على عریش‪ ،‬و مسجد به چفته پوشیده بود‪ ،‬آب فرو مىآمد و رسول‬
> ‫– علیه السالم – سجده مى كرد در میان آب و گل‪ .‬بامداد چون از مسجد بیرون آمد‪ ،‬اثر‬
> ‫آب و گل بر روى رسول بود‪ .‬بعضى دگر گفتند‪ :‬شب بیست و سهام باشد و این در اخبار‬
> ‫اهل البیت است‪ .‬مردى بنزدیك رسول آمد از جهینه و گفت‪ :‬یا رسول هللا! از قبیلۀ ما تا‬
> ‫به مدینه راه دور است‪ ،‬مرا راه نماى بر شب قدر در ماه رمضان‪ .‬گفت‪ :‬علیك بلیلة ثلث‪،‬‬
> ‫و عشرین‪ ،‬گفت‪ :‬شب بیست و سهام نگاه دار‪ .‬و عبدهللا عمر گفت‪ :‬در عهد رسول چند‬
> ‫كس در خواب دیدند از صحابه كه شب قدر شب بیست و سهام است‪ ... .‬من طعام بخوردم‪.‬‬
> ‫گفت‪ :‬نعل من بیارى‪ .‬من نعلینى پیش رسول نهادم‪ .‬بپوشید و بیرون آمد تا به مسجد آید‪.‬‬
> ‫مرا گفت‪ :‬كارى دارى؟ گفتم‪ :‬یا رسول هللا! بنو سلمه مرا فرستادهاند تا بپرسم كه شب قدر‬
> ‫كدام شب باشد؟ گفت‪ :‬امشب چندم است از ماه؟ گفتم‪ :‬شب بیست و دوم است‪ .‬گفت‪ :‬فردا‬
> ‫شب باشد – شب بیست و سهام‪... .‬‬
> ‫فصل سهام در عالمات او‪ :‬حسن بصرى روایت كرد كه رسول – علیه السالم – گفت‪ :‬شب‬
> ‫قدر شبى باشد خوش و روشن‪ ،‬نه گرم باشد و نه سرد باشد‪ ،‬بامدادش آفتاب برآید و او را‬
> ‫شعاع نباشد‪ .‬عبید بن عمیر گفت‪ :‬در اواخر ماه رمضان در كشتى بودم‪ ،‬شبى از شبها آب‬
> ‫دریا برگرفتم و باز خوردم‪ ،‬عذب زالل یافتم‪ ،‬بدانستم كه آن شب شب قدر است‪.‬‬
> ‫فصل چهارم در فضائل و خصایص این شب‬
> ‫ابو هریره روایت كرد كه از رسول – علیه السالم – كه او گفت‪ :‬هر كه شب قدر نماز كند‬
> ‫از سر ایمان و احتساب‪ ،‬خداى تعالى گناهان گذشته بیامرزد او را‪ .‬و در خبر است كه‪:‬‬
> ‫شیطان در این شب بیرون نیاید و بر دگر روز تا چاشتگاه و نتواند كه كسى را رنجى‬
> ‫رساند از خیالى و فسادى‪ .‬و سحر هیچ ساحر در این شب اثر نكند‪.‬‬
> ‫عبدهللا عبا س روایت كرد كه‪ :‬خداى تعالى در این شب فریشتگان را فرماید تا با جبریل از‬
> ‫سدرةالمنتهى به زمین آیند‪ .‬هفتاد هزار فریشته به زمین آیند با لواهاى نور‪ .‬چون به زمین‬
> 
> ‫‪58‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫آیند لواها به چهار جایگاه بزنند‪ :‬بر پشت خانۀ كعبه و بر سر تربت رسول – علیه السالم‬
> ‫– و به مسجد بیتالمقدس و به كوه طور سینا‪.‬‬
> ‫آنگه جبریل گوید‪ :‬پراشنده شوى‪ ،‬پراگنده شوند‪ .‬هیچ سراى و حجرهاى و خانهاى و‬
> ‫سفینهاى بنماند كه در آن جا مؤمنى یا مؤمنهاى باشد اال كه فریشتگان در آن جا شوند اال‬
> ‫خانهاى كه در او سگى یا خوكى یا خمرى یا جنبى از حرام یا صورتى باشد‪ .‬همه تسبیح و‬
> ‫تهلیل و استغفار مىكنند براى امت محمد‪.‬‬
> ‫چون وقت صبح باشد‪ ،‬روى با آسمان نهند‪ .‬ساكنان آسمان دنیا به استقبال آیند و گویند‪ :‬از‬
> ‫كجا مىآیى؟ گویند‪ :‬از زمین كه دوش شب قدر بود امت محمد را‪ .‬گویند‪ :‬ما فعل هللا‬
> ‫بحوائج امة محمد؟ ‪....‬‬
> ‫فصل پنجم در آنچه مستحب است كه در این شب كنند و گویند‬
> ‫در خبر است كه یكى از زنان رسول گفت‪ :‬یا رسول هللا! اگر شب قدر یابم‪ ،‬چه گویم؟‬
> ‫گفت‪ ،‬بگو‪ :‬اللهم انك عفو تحب العفو فاعف عنی‪ .‬و شریح بن هانی روایت كرد از عایشه‬
> ‫كه او گفت‪ :‬اگر شب قدر دریابم‪ ،‬از خداى جز عافیت نخواهم‪ .‬عامر بن ربیعه گفت‪ :‬هر‬
> ‫كه او در شب قدر نماز شام و خفتن بكند‪ ،‬حظ خود گرفته باشد از شب قدر‪ .‬و نمازى‬
> ‫معین نیست در اخبار اصحاب ما جز كه روایت كردهاند كه در این شب صد ركعت نماز‬
> ‫باید كردن‪ ،‬اعنى شب بیست و سهام‪ .‬و از جمله نوافل ماه رمضان است‪ ،‬از جمله هزار‬
> ‫ركعت‪ .‬و صادق – علیه السالم – گفت‪ :‬هر كه او شب بیست و سهام ماه رمضان سورتى‬
> ‫الروم و العنكبوت بخواند‪ ،‬غفر هللا له البتة ‪( »...‬تفسیر رازی‪ ،‬ج‪ ،۲۰‬صص ‪– ۳۴۲‬‬
> ‫‪.)۳۵۲‬‬
> ‫ْ‬              ‫َ‬     ‫َ‬
> ‫‪ –۲۰‬قرآن مجید‪ ،‬سورۀ نجم (‪ ،)۵۳‬آیات ‪ ۱۹‬و ‪« : ۲۰‬أفَ َرأیْتم َّ‬
> ‫الالتَ َوالع َّزى * َو َمنَاةَ‬
> ‫الثَّالِثَةَ ْاأل ْخ َرى *»‪.‬‬
> ‫‪ –۲۱‬ترجمۀ تفسیر جوامعالجامع‪ ،‬جلدهای ‪۶ – ۱‬؛ تألیف فضل بن حسن طبرسی‪ ،‬متوفی‬
> ‫‪۵۴۸‬ه‪.‬ق‪.‬؛ مترجم‪ :‬علی عبدالحمیدى‪ ،‬اشبرغفورى‪ ،‬احمد امیرى شادمهرى‪ ،‬عبدالعلی‬
> ‫صاحبی و دیگران؛ ناشر‪ :‬آستان قدس رضوى‪ ،‬بنیاد پژوهشهاى اسالمى‪ ،‬چاپ اول‪،‬‬
> ‫مشهد‪۱۳۷۵ ،‬ه‪.‬ش‪( .‬جوامع الجامع – ترجمه)‪.‬‬
> ‫‪ –۲۲‬در مورد «صنم اعظم» در این دور مبارک به قاموس توقیع مبارک ‪ ۱۰۵‬بدیع‪،‬‬
> ‫اسرار ربانی‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ۵۵‬رجوع شود (اسرار ربانی‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۵۵‬‬
> ‫‪ –۲۳‬تاریخ تمدن‪ ،‬تألیف ویل دورانت‪ ،‬ترجمه به فارسی‪ ،‬نشر الکترونیکی (تاریخ تمدن)‪.‬‬
> ‫‪ –۲۴‬االصنام – بتهای عرب‪ ،‬تألیف هشام بن محمد الكلبى‪ ،‬ترجمه به فارسی‪ :‬سید‬
> ‫محمد–رضا جاللی نائینی‪ ،‬تهران‪ ،‬نشر نو‪ ،‬چ دوم‪۱۳۶۴ ،‬ش (االصنام)‪.‬‬
> ‫‪ –۲۵‬لئالی مکنونه‪ ،‬تالیف فؤاد صدیق‪ ،‬ناشر‪ :‬مؤسسۀ مطبوعاتی مرآت‪ ،‬دهلی نو‪۲۰۱۷ ،‬‬
> ‫(لئالی مکنونه)‪ .‬رجوع فرمائید به بخش سوم تحت عنوان توحید – توحید و انی اناهللا‪،‬‬
> ‫ص‪.۱۳۵‬‬
> ‫‪ –۲۶‬توقیعات مبارشه حضرت ولی امرهللا خطاب به احبای شرق‪ ،‬ناشر‪ :‬لجنۀ ملی نشر‬
> ‫آثار امری به لسان فارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ ۱۹۹۲ ،‬میالدی (توقیعات مبارکه)‪.‬‬
> 
> ‫‪59‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۲۷‬در تفسیر المیزان در توصیف آیۀ قرانی سورۀ آل عمران‪ ،‬آیۀ ‪" : ۱۵۹‬لَوْ كنتَ فَظا‬
> ‫ب َالنفَضُّ وا ِم ْن َحوْ لِكَ " چنین وارد شده‪:‬‬‫َغلِیظَ ْالقَ ْل ِ‬
> ‫«این آیات نیز تتمۀ آیاتى است كه در خصوص جنگ احد نازل شده‪ ،‬و این آیات متعرض‬
> ‫مسألۀ دیگرى است كه براى مسلمین پیش آمد و آن عبارت بود از تأسف و حسرتى كه از‬
> ‫كشته شدن جنگجویانشان و بزرگانشان در دلشان پر شده بود‪ ،‬و قلم درشت كشتگان از‬
> ‫طایفۀ انصار بود‪ ،‬چون از مهاجرین – بطورى كه گفته شده – به جز چهار نفر كشته‬
> ‫نشدند‪ ،‬و این حدس انسان را قوى مىكند كه بیشتر مقاومت از ناحیۀ انصار‪ ،‬و بیشتر ترس‬
> ‫و وحشت از ناحیۀ مهاجرین بوده‪ ،‬و مهاجرین قبل از انصار گریختند‪.‬‬
> ‫و كوتاه سخن اینكه آیات مورد بحث خطا و خبطى را كه باعث این اسف و حسرت شد‬
> ‫بیان مىكند‪ ،‬و سپس به امر دیگرى اشاره مىكند كه زائیدۀ آن أسف و حسرت بود‪ ،‬و آن‬
> ‫عبارت بود از سوء ظن به رسول خدا (ص)‪ ،‬و اینكه آن جناب‪ ،‬باعث شد كه مسلمانان‬
> ‫گرفتار آن حسرت و أسف شوند‪ ،‬و در آن مهلكه بیفتند‪ ... ،‬و خالصه معناى آیه نهى‬
> ‫مؤمنین است از اینكه مثل كافران باشند‪ ،‬و در بارۀ كسانى كه در بیرون شهر یا در غیاب‬
> ‫بستگان و یا در جنگ از دنیا بروند بگویند‪ :‬اگر نزد ما مانده بودند نمىمردند و كشته‬
> ‫نمىشدند‪ ،‬براى اینكه این سخن آدمى را به سوى عذابى قلبى و شكنجهاى الهى كه همان‬
> ‫حسرت باشد گرفتار مى كند‪ ،‬عالوه بر اینكه سخنى است ناشى از جهل‪ ،‬براى اینكه دورى‬
> ‫فالن شخص از خانواده و بستگانش‪ ،‬نه او را زنده مىكند و نه مىمیراند‪ ،‬و اصوال احیا و‬
> ‫اماته از شؤون مختص به خداى تعالى است‪ ،‬خداى وحده كه شریكى براى او نیست‪ ،‬پس‬
> ‫زنهار كه شما مسلمانان مثل آن كفار نباشید‪ ،‬كه خدا بدانچه مىكنید بصیر و بینا است‪.‬‬
> ‫هللاِ لِ ْنتَ لَه ْم ‪ "...‬كلمۀ «فظ» به معناى جفاكار بىرحم است و غلیظ‬ ‫‪ "....‬فَبِما َرحْ َم ٍة ِمنَ َّ‬
> ‫بودن قلب كنایه است از نداشتن رقت و رأفت‪ ،‬و كلمۀ «انفضاض» كه مصدر فعل‬
> ‫«انفضوا» است متفرق شدن است‪ .‬در این آیۀ شریفه التفاتى به كار رفته‪ ،‬چون در آیات‬
> ‫قبل خطاب متوجه عموم مسلمین بود‪ ،‬و در این آیه متوجه شخص رسول خدا (ص) شده‪،‬‬
> ‫و خطاب در اصل معنا در حقیقت باز به عموم مسلمین است و مىخواهد بفرماید‪ :‬رسول‬
> ‫ما به رحمتى از ناحیۀ ما نسبت به شما مهربان شده است‪ ،‬و به همین جهت به او امر‬
> ‫كردیم كه از شما عفو كند و برایتان استغفار نماید و با شما در امور مشورت كند‪ ،‬و وقتى‬
> ‫تصمیمى گرفت بر ما توكل كند‪ ... .‬و این سخن به خاطر اینكه حرف «فا» در اول آن‬
> ‫آمده فرع و نتیجهگیرى از كالمى دیگر است كه البته صریحا در آیات نیامده‪ ،‬ولى سیاق‬
> ‫بر آن داللت دارد و تقدیر كالم چنین است‪" :‬و اذا كان حالهم ما تریه من الشباهة بالذین‬
> ‫كفروا‪ ،‬و التحسر على قتالهم‪ ،‬فبرحمة منا لنت لهم‪ ،‬و اال النفضوا من حولك‪( ».".‬تفسیر‬
> ‫المیزان – ترجمه‪ ،‬ج‪ ،۴‬صص ‪.)۸۸ –۸۴‬‬
> 
> ‫‪60‬‬
> ‫طلعت جمال ابهی در آئینۀ الواح میالد‬        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪61‬‬
> ‫"ای امة هللا اگر از منزل پرسی‪ ،‬سجن‪ ،‬و اگر از غذا پرسی‪ ،‬محن و بالیا‪ ،‬و اگر از‬
> ‫جسد پرسی‪ ،‬در ضعف‪ ،‬و اگر از روح پرسی‪ ،‬در سرور و فرحی شه مقابله نمی‬
> ‫نماید بآن سرور من علی االرض ‪"...‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬
> ‫ناصر نبیلی‬
> ‫راقم این رساله و نگارندۀ این مقاله افتخار دارد شه به مناسبت دویستمین سالگرد میالد‬
> ‫جمال اقدس ابهی‪ ،‬در بارۀ یکی از مهمترین جلوههای حیات آن محبوب بیهمتا‪ ،‬یعنی‬
> ‫مظلومیت «مظهر مظلومیت شبری» مطالبی را بنگارد و تقدیم خوانندگان آن نماید‪ .‬امید‬
> ‫آن است شه این قلم ناتوان بتواند تا حدی بیان شنندۀ این جلوه از حیات «مظلوم آفاق» باشد‪.‬‬
> ‫عنوان این مقاله «روایت مظلومیت از لسان عظمت» است‪ ،‬یعنی حکایت مظلومیت جمال‬
> ‫قدم جل ذشره االعظم از زبان خود ایشان و در آثار مبارشۀ حضرتشان‪ ،‬چرا شه همان گونه‬
> ‫شه در این مقاله خواهد آمد‪ ،‬جز خود آن حضرت احدی قادر نیست شه مراتب این‬
> ‫مظلومیت را درک شند و روایت نماید‪.‬‬
> ‫مظلومیت مظاهر الهیه‬
> ‫میدانیم شه شلمۀ مظلومیت به معنای تحمل ظلم و حمل آن است و ظلم از نظر مفهومی جنبه‬
> ‫ای سلبی‪ ،‬و از جنبۀ وجودی‪ ،‬وجودی عدمی دارد‪ ،‬یعنی ظلم عدم عدل است و عدل‬
> ‫مطابق تعریفی قدیمی شه حضرت بهاءهللا در یکی از آثار مبارشه آن راتائید فرموده اند‬
> ‫«عطاء شل ذی حق حقه» است‪ ۱.‬بنابر این ظلم عبارت است از عدم اعطاء حق به‬
> ‫صاحب حق و از میان بردن و ضایع نمودن و سلب آن است‪ .‬لذا میزان مظلومیت هر ذی‬
> ‫حقی بستگی به میزان حقی دارد شه صاحب آن است و از او باز ستانده شده است‪ .‬مطابق‬
> ‫اعتقادات اهل بهاء در مورد مظاهر الهی‪ ،‬ایشان مشیت اولیه و سبب و علت آفرینش عالم‬
> ‫امکان هستند و مظهر «یفعل مایشاء و یحکم مایرید» اند‪ ،‬و و در حقیقت صاحب تمامی‬
> ‫حق و نفس حق هستند‪ .‬بنابر این هر امری شه بر خالف ارادۀ ایشان شه عین حق است از‬
> ‫سوی هر شس در عالم امکان سر زند ستمی است شه بر ایشان شه صاحب اصلی حق‬
> ‫هستند وارد میآید و البته این مظالم وارده بر مظاهر الهیه درجاتی گوناگون ومتفاوت‬
> ‫دارند‪ .‬از جهتی دیگر از آن جا شه ایشان مشیت اولیه و واسطۀ خلقت وعلت خلق هستند‪،‬‬
> ‫مطابق نظر حکما به معلول خود یعنی عالم امکان‪« ،‬عالقۀ علیت»‪ ۲‬دارند و البته در‬
> ‫سلسله درجات این عالئق‪ ،‬تعلق ایشان به عالم انسان و دوستان حضرت یزدان شأن‬
> ‫دیگری دارد‪ ،‬عالقه ای شه حضر ت عبدالبهاء در بیان رابطۀ بین حق و خلق‪ ،‬آن را تحت‬
> ‫عنوان «تعلّق حق به خلق» ذشر فرموده اند‪ ۳،‬عالقه ای شه شدید و در نهایت درجۀ ممکن‬
> ‫است و حضرت عبدالبهاء در مناجاتی در بارۀ آن چنین فرمایند «از من به من مهربان‬
> ‫تری‪ ،‬محبتت پیشتر و بیشتر ‪ ،»...‬یعنی این تعلق حق به خلق حتی شدیدتر از تعلقی است‬
> 
> ‫‪62‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شه خود ما به خودمان داریم‪ ،‬چرا شه او از ما به ما مهربانتر است‪ ،‬لذا ستمی را شه ما بر‬
> ‫خودمان روا میداریم بر او گرانتر میآید تا برما‪ .‬در اینجا باید گفت شه نه تنها مظالمی‬
> ‫شه در عالم وجود برهمۀ مظلومین وارد میآید پیامبران را به اندوهی بیانتها دچار مینماید‬
> ‫بلکه حتی ضری و صدمه ای شه بابت ارتکاب این ظلم بر خود ظالم وارد میآید حزنی‬
> ‫شدید متوجه مظهر ظهور مینماید چرا شه او در هر حال به همۀ مخلوقات خویش چه بی‬
> ‫گناه و چه گناهکار‪ ،‬چه عاصی و چه مطیع تعلق خاطر دارد و رحمت واسعۀ خود را از‬
> ‫ایشان دریغ نمیدارد‪ ،‬چنان چه در بارۀ این معنا در مناجاتی چنین میفرماید‪ ...« :‬توئی‬
> ‫آن کریمی که امطار سحاب سماء رحمتت بر شریف و وضیع باریده و اشراقات آفتاب‬
> ‫بخششت بر عاصی و مطیع تابیده‪ ۴».‬همچنین میتوان مظاهر این محبت و رحمت عام را‬
> ‫در آثار مبارشۀ دیگری آن جا شه آن حضرت مظلومیت خود را روایت مینمایند مالحظه‬
> ‫نمود‪ .‬مثال در لوح سلطان خطاب به ناصرالدین شاه شه مظالم او بر مظلوم آفاق شهرۀ‬
> ‫آفاق است و در لوح مریم آن حضرت او را ظالم عجم مینامند میفرمایند «ان الذین‬
> ‫حولک یحبونک النفسهم و الغالم یحبک لنفسک و ما اراد اال ان یقربک الی مقر الفضل‬
> ‫و یقلبک الی یمین العدل و کان ربک علی ما اقول شهیدا» (یعنی شسانی شه پیرامون تو‬
> ‫هستند تو را به خاطر خودشان دوست دارند و من تو را به خاطر خودت دوست دارم و از‬
> ‫این دوست داشتن اراده ای ندارم جز آن شه تو را به جایگاه فضل نزدیک گردانم و به‬
> ‫سوی دادگری هدایتت نمایم و بر آن چه شه میگویم پروردگار تو گواه است)‪ .‬بی تردید آن‬
> ‫حضرت همان گونه شه در بسیاری از بیانات مبارشۀ خویش فرموده اند هیچ گونه مداهنه‬
> ‫ای با امثال ناصرالدین شاه نداشته اند‪ ،‬چنان چه در بیانی در این خصوص چنین میفرمایند‬
> ‫«‪ ...‬سالطین مظاهر قدرت و رفعت و عظمت الهی بوده و هستند‪ .‬این مظلوم با احدی‬
> ‫مداهنه ننموده‪ ،‬کل بر این فقره شاهد و گواهند‪ ۵».‬نصایح قلم اعلی در آثار مبارشه‬
> ‫خطاب به ظالمان ارض از امرا گرفته تا علما و اظهار امید آن حضرت بر این شه ایشان‬
> ‫به حق اقبال نمایند نشان از آن دارد شه حضرتشان به جمیع نظر عنایت داشتند و نگران‬
> ‫حال آنان و جامعۀ بشری بودند‪.‬‬
> ‫نکته ای را شه در اینجا باید یآد آور شد این است شه هم چنان شه مظلومیت مظاهر مقدسه‬
> ‫به تعلق ایشان به عالم امکان مرتبط است‪ ،‬مظلومیت ما هم تابعی از تعلق ما به جهان‬
> ‫هستی به طور عموم‪ ،‬و عالم انسان و دوستان حق به نحو خاص است‪.‬‬
> ‫نکتۀ شلی مهم دیگری را شه در بارۀ مظلومیت مظاهر مقدسه باید بیان نمود این است شه‬
> ‫همچنان شه در عرصۀ هستی این مظلومیت اندازه و نهایتی ندارد و بیانتها است در‬
> ‫عرصۀ زمان هم ابتدا و انتهائی برای آن متصور نیست و این مظلومیت متعلق به همۀ‬
> ‫اعصار است‪ ،‬هم چنان شه در آثار مبارشه ای شه در این مقاله ذشر خواهند شد‪ ،‬مظلومیت‬
> ‫هر یک از این مظاهر ظهور به منزلۀ مظلومیت همۀ آنها در طول تاریخ بوده و هست‪.‬‬
> ‫شاید بتوان با این توضیح مختصر و ذشر شلیاتی در بارۀ مظلومیت مظاهر الهیه تا حدی با‬
> ‫نگاهی بشری به عظمت و نا متناهی بودن این مظلومیت و مراتب آن پی برد‪ .‬باید اذعان‬
> ‫نمود شه پی بردن به شیفیت آن شما هو حقه برای ما شه در رتبۀ خلق هستیم امکانپذیر‬
> ‫نیست و ادراک این مقام و شریک بودن در احساس این مظلومیت شناختی قلبی و ماوراء‬
> ‫‪63‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫عقل منطقی الزم دارد شه تعمق در آثار مبارشه آنجا شه روایت این مظلومیت میشود‬
> ‫میتواند تا حدی این شناخت را برای ما فراهم آورد‪ .‬مظلوم آفاق در آثار مبارشۀ خویش در‬
> ‫موارد متعددی تصریح مینمایند شه احدی نمیتواند به حقیقت مظلومیت ایشان پی برد‪ .‬از‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫جمله در بیانی در این باره میفرمایند «ال یعلم ماورد علینا اال هللا العزیز العلیم‪».‬‬
> ‫جمال ابهی مظهر مظلومیت کبری‬
> ‫اما بعد از این بحث شلی در بارۀ مظلومیت مظاهر الهیه‪ ،‬باید گفت مظلومیت مظهر ظهور‬
> ‫اله ی در این دور یزدانی دارای جوانب و وجوهی است شه در ادیان گذشته سابقه و نظیر و‬
> ‫مثیلی ندارد‪ .‬میدانیم در میان پیروان ادیان الهی و در شتب آسمانی هر یک از مظاهر‬
> ‫ظهور به لقبی خاص مشهور و مخصص هستند‪ ،‬از جمله حضرت ابراهیم به «خلیل»‪،‬‬
> ‫حضرت موسی به «شلیم»‪ ،‬حضرت مسیح به «روح»‪ ،‬و حضرت محمد به «حبیب»‪ ،‬شه‬
> ‫هر یک از این القاب نمایانگر جنبههای برجسته ای از شیوۀ زندگی و سیرۀ این مظاهر‬
> ‫الهیه بوده است‪ .‬اما در این دور یزدانی‪ ،‬مظهر ظهور شلی الهی و موعود جمیع ادیان در‬
> ‫بسیاری از آثار مقدسۀ خود‪ ،‬خویشتن را به لقب «مظلوم» ملقب‪ ،‬و به این اسم موسوم و به‬
> ‫این صفت موصوف فرموده است‪ ،‬چه در بیاناتی شه در ارتباط مستقیم با مظلومیت آن‬
> ‫حضرت بوده اند‪ ،‬مثال آنجا شه در شتاب عهدی‪ ،‬مقصود خود را با عنوان «مظلوم» از‬
> ‫حمل شدائد بیان میفرمایند و یا در بیاناتی شه موضوع آنها ارتباط مستقیمی با مقام‬
> ‫مظلومیت ایشان ندارند‪ ،‬مثال آنجا شه میفرمایند «‪ ...‬یا عبدالوهاب علیک بهائی‪ ،‬این که‬
> ‫سؤال از بقای روح نمودی این مظلوم شهادت میدهد بر بقای آن ‪ ۷»....‬این شه چرا در‬
> ‫این بیان‪ ،‬جمال قدم از مظلومیت خود مایه میگذارند و از مقام و موضع مظلومیت خویش‬
> ‫شهادت بر بقای روح میدهند و نه از جایگاه جالل و جبروت خود‪ ،‬الیق تعمق بسیار است‬
> ‫و البته باید دلیل آن را در آثار مظلومیت جستجو نمود‪ .‬در اینجا باید گفت شه آن حضرت‬
> ‫نه تنها در دفعات پر شماری در آثار مبارشۀ خویش‪ ،‬خود را «مظلوم » و یا «مظلوم‬
> ‫آفاق» و یا «مظهر مظلومیت شبری» خطاب فرموده اند بلکه بخش قابل توجهی از آثار‬
> ‫خود نظیر لوح حوریه‪ ،‬لوح مالحالقدس‪ ،‬لوح مریم‪ ،‬و لوح احتراق و بعضی دیگر از آثار‬
> ‫مبارشه را به صورت ویژه‪ ،‬به شرح بالیای وارده بر خود و حکایت مظلومیت خویش‬
> ‫اختصاص داده اند و در بخشهای عمده ای از الواح دیگری مانند لوح شیخ و الواح ملوک‬
> ‫و در بسیاری دیگر از الواح مبارشه‪ ،‬به روایت این مظلومیت پرداخته اند‪ ،‬و این مطلب‬
> ‫نشان از اهمیت فوقالعاده این روایت دارد‪.‬‬
> ‫در اینجا و در پاسخ به این پرسش شه چرا جمال ابهی در بیشتر موارد در آثار مبارشه خود‬
> ‫را به این عنوان‪ ،‬یعنی «مظلوم»‪ ،‬نام نهاده اند‪ ،‬باید گفت شه هرچند همۀ مظاهر الهیه در‬
> ‫طول تاریخ «مظلوم» بوده اند و برای انجام رسالت خویش رنجهای جانشاه تحمل نموده‬
> ‫اند و حتی بعضی در این راه جان داده اند‪ ،‬اما آن چه شه باعث میشود شه جمال اقدس‬
> ‫ابهی خود را با این اسم مسمی مینمایند و به این نام مینامند‪ ،‬شدت و حدت و عظمت بی‬
> ‫سابقۀ مظلومیتی است شه آن حضرت در ابعاد مختلف و گوناگون در حیات خویش تحمل‬
> ‫فرموده اند و البته همان گونه شه میدانیم بیسابقه بودن این مظلومیت در رابطه با ظلم بی‬
> 
> ‫‪64‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫سابقه ای است شه در این دور‪ ،‬عالم وجود را در بر گرفته است‪ .‬این شه در اینجا ذشر می‬
> ‫شود «عالم وجود» برای این است شه فی المثل در هیچ دورانی در تاریخ بشر ظلمی را شه‬
> ‫اشنون بر محیط زیست ما وارد شده است‪ ،‬وارد نیامده‪ .‬مظلوم آفاق در آثار متعددی از‬
> ‫جمله «پنج شنز» آن جا شه میفرمایند "‪ ...‬آمده ام در این عالم پر آالیش که از ظلم‬
> ‫ظالمین و تعدی خائنین باب آسایش بر تمام وجوه مسدود است ‪ "...‬و مقدمۀ لوح حکمت‬
> ‫شه در توصیف روزگار خویش میفرمایند "‪ ...‬فی هذه االیام التی فیها تغبر وجه العدل‬
> ‫‪ "...‬و «قد احترق المخلصون» و در دیگر الواح مبارشه‪ ،‬از این ظلم و جور بی سابقه‬
> ‫سخن میگویند و بالطبع این مظلومیت بی سابقه در رابطه با این چنین ظلم بی سابقه ای‬
> ‫است شه عالم را در بر گرفته‪ .‬آن حضرت در آثار پر شماری از بیپیشینهبودن‬
> ‫مظلومیت خود از وجوه مختلف‪ ،‬چه از نظر «شدت» و چه از جهت «تنوع» و چه از‬
> ‫جنبۀ «استمرار» آن‪ ،‬یاد مینمایند‪ .‬از جمله در زیارتنامۀ آن حضرت شه مآخوذ از آثار‬
> ‫خود ایشان است در این خصوص چنین میفرمایند "اشهد بان ما رات عین االبداع مظلوم‬
> ‫شبهک" یعنی گواهی میدهم به این شه چشم ابداع مظلومی چون تو را ندید‪ .‬همچنین در‬
> ‫توصیف شدت بالیا و مظالم وارده بر حضرتشان در لوح «شیخ نجفی» شعری را شاهد‬
> ‫و کل بال ایوب بعض بلیتی"‬                 ‫آورده و میفرماید "و حزنی ما یعقوب بث اقله‬
> ‫یعنی آن چه از احزان یعقوب شه شایع است جزو شمترین احزان من بود و تمام بالیای‬
> ‫ایوب بخش شوچکی از بالیای من است‪ .‬و در جائی دیگر از این لوح میفرمایند "یا شیخ‬
> ‫وارد شد براین مظلوم آن چه که شبه ومثل نداشته و کل را بکمال تسلیم و رضا الجل‬
> ‫تهذیب نفوس و ارتفاع کلمة هللا حمل نمودیم‪ ".‬مالحظه میشنیم شه در این بیان شوتاه و‬
> ‫مختصرحضرت بهاءهللا هم بیمثیلبودن مظلومیت خویش را توصیف میفرمایند و هم‬
> ‫مراتب قبول و رضای خود را برای تحمل آن‪ ،‬و هم مقصد از قبول این مظلومیت را بیان‬
> ‫میفرمایند‪ .‬در جائی دیگر در همین لوح‪ ،‬در بارۀ مظالم وبالیای وارد بر خود میفرمایند‬
> ‫"و ال یخفی علی اهل البصر و الناظرین الی المنظر االکبر بانی فی اکثر ایامی کنت کعبد‬
> ‫جالس تحت سیف علق بخیط واحد و ال یدری متی ینزل‪ .‬اینزل فی الحین او بعد حین‪ .‬و‬
> ‫فی کل ذالک نشکر هللا رب العالمین" میفرمایند‪ :‬بر اهل بصر و ناظرین به سوی منظر‬
> ‫اشبر (یعنی نفس مقدس خودشان) پنهان نماند این شه من در بیشتر روزهای زندگیم مانند‬
> ‫بنده ای بودم شه زیر شمشیری نشسته است شه به یک رشته باریک نخ آویزان شده است و‬
> ‫نمیداند شه این شمشیر‪ ،‬این لحظه فرود می آید یا لحظۀ دیگر‪ ،‬و در همۀ آن لحظات‪،‬‬
> ‫خداوند و پروردگار جهانیان را شکر میکنم‪ .‬مال حظه میفرمائید شه در این بیان آن‬
> ‫حضرت چگونه بر استمرار این بالیا و ال ینقطع بودن آن در زمان حیاتشان‪ ،‬تأشید‬
> ‫میفرمایند‪.‬‬
> ‫در لوح مریم هم آن حضرت در قسمتهای مختلفی از این لوح‪ ،‬به توصیف شدت و‬
> ‫عظمت و استمرار مظلومیت خود پرداخته و چنین میفرمایند "ای مریم مظلومیتم‬
> ‫مظلومیت اسم اولم را از لوح امکان محو نمود و از سحاب قضا امطار بال فی کل حین بر‬
> ‫این جمال مبین باریده ‪ "...‬در این بیان‪ ،‬جمال جانان در توصیف شدت مظلومیتشان‪،‬‬
> ‫مظلومیت «اسم اول» خود را شه بنا به فرمودۀ حضرت ولی امرهللا مقصود حضرت نقطۀ‬
> ‫‪65‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اولی است‪ ۸،‬نسبت به مظلومیت خویش محو میانگارند‪ ،‬حال آن شه مظلومیت آن حضرت‬
> ‫هم مطابق آن چه شه در زیارتنامۀ مشترک ذشر شده است‪ ،‬از اول ابداع شبه و مثلی‬
> ‫نداشته‪ .‬این شه با وجود این‪ ،‬چرا مظلومیت مظلوم آفاق مظلومیت اسم اول ایشان را از‬
> ‫لوح امکان محو مینماید دالیل متعددی میتواند داشته باشد شه در حقیقت‪ ،‬خود مظهر‬
> ‫مظلومیت شبری از آن آگاه است‪ .‬از جمله این دالیل میتواند طوالنی بودن دوران رسالت‬
> ‫حضرت بهاءهللا نسبت به دوران حضرت رب اعلی باشد شه همراه با بالیای ال تحصی بود‬
> ‫و شاید یک وجه دیگر آن این باشد شه مظالمی شه از جانب خویشان و بستگان و نزدیکان‬
> ‫مظلوم آفاق بر آن حضرت وارد آمدند و برای ایشان بسیار ناگوار و دردآور بودند بر‬
> ‫حضرت اعلی وارد نیامد و افراد خاندان افنان نه تنها با امر آن حضرت مخالفتی ننمودند‬
> ‫بلکه اشثریت ایشان به امر مبارک ایمان آوردند و بر عهد و پیمان الهی ثابت ماندند و‬
> ‫بعضی از ایشان مانند «حاج سید جواد شیرازی» و «میرزای شیرازی» شه رسما در‬
> ‫جرگۀ پیروان امر بابی نبودند در خفا به حمایت امر آن حضرت پرداختند‪.‬‬
> ‫توجه داشته باشیم شه مطلع و عنوان این لوح مبارک «هوالمحزون فی حزنی» است‪ ،‬در‬
> ‫حالی شه اشثریت قریب به اتفاق آثار مبارشه با ذشر اسماء الهیه آغاز میشوند مانند‬
> ‫«هوالعلیم والحکیم» و یا «تعالی هللا شأنه العظمة و االقتدار» یا «تعالی شأنه حکمت و‬
> ‫البیان»‪ ،‬اما در مطلع این لوح‪ ،‬خداوند با عنوان «هو المحزون فی حزنی» یاد میشود و‬
> ‫این عنوان‪ ،‬خود نشان از اندوه مقدس و بی شران حضرت بهاءهللا ناشی از بالیای وارده‬
> ‫برایشان را دارد‪ ،‬اندوهی شه خدا را در این غم بی انتهای مظهر ظهورخویش‪ ،‬شریک‬
> ‫خود گردانیده است‪ .‬به راستی بر سر مظلوم آفاق چه آمده است شه خداوندی شه در آثار‬
> ‫مبارشه از جمله لوح احتراق «بهجت العالمین» و مصدر سرور جهانیان است در اینجا‬
> ‫اینچنین محزون و اندوهگین است‪ .‬در بیانی دیگر در این لوح میفرمایند "قسم بجمال‬
> ‫حق که حسین بر مظلومیتم گریست و خلیل از دردم خود را بنار افکند ‪ "...‬و در قسمتی‬
> ‫دیگراز آن‪ ،‬در توصیف شدت بالیای وارده برخود میفرمایند "تاّلل حملت ماال یحمله‬
> ‫االبحار و االمواج و االثمار و ال ما کان و ما یکون ‪ "...‬یعنی سوگند به خداوند حمل نمودم‬
> ‫آن چه را شه نه دریاها و امواج و اثمار و نه آن چه شه بود وهست تحمل ننمود‪ .‬و در‬
> ‫جائی دیگر در توصیف عظمت مظلومیت و اندوه بی انتهای خویش میفرمایند "ای مریم‬
> ‫جمیع میاه عالم و انهار جاریۀ آن از چشم غالم است که به هیئت غمام ظاهر شده و بر‬
> ‫مظلومیت خود گریسته» و باالخره در توصیف شریک بودنشان در مظلومیت همۀ‬
> ‫مظاهر الهیه میفرمایند "‪ ...‬وقتی این سر بر سر سنان بود و وقتی در دست شمر‪ ،‬وقتی‬
> ‫در نارم افکندند و وقتی در هوایم معلق آویختند و کذالک فعلوا ابنا المشرکون‪".‬‬
> ‫مالحظه میفرمائید شه در این لوح یک جا میفرمایند شه خلیل به خاطر درد من خود را‬
> ‫در نار افکند و جای دیگر می فرمایند من خود خلیل بودم شه در نار افکنده شدم و این همان‬
> ‫مطلبی است شه در مقدمۀ این مقاله ذشر شد‪ ،‬یعنی این شه مظلومیت مظاهر ظهور‪،‬‬
> ‫محدودیت زمانی ندارد و در اینجا گوئی شه این مظهر ظهور شلی الهی در ظهور‬
> ‫مظلومیت خویش نه تنها بار مظالم عصر خود بلکه ثقل همۀ ستمهائی را شه بر شلیۀ‬
> ‫مظاهر الهیه در ادوار ماضیه رفته است شلهم و به تنهائی بر دوش میکشد و مظهر شلیۀ‬
> ‫‪66‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مظلومیت همۀ مظاهر الهیه است‪ .‬پس عجب نیست اگر تصور نمائیم شه شلمۀ «مظلوم»‬
> ‫در حال و آیندۀ جهان و در میان پیروان ادیان لقب اصلی شارع این امراعظم باشد شه خود‬
> ‫برای خود اختیار نموده است‪.‬‬
> ‫از دیگر آثار مبارشه ای شه جمال اقدس ابهی در آن در قالب یک رویا به نحو تاثرانگیز و‬
> ‫شگفتآوری از بالیا و مصائب و مظلومیت بی منتهای خویش سخن میگویند‪ ،‬لوح‬
> ‫مبارک «حوریه» است‪ .‬مطابق آن چه شه در این لوح‪ ،‬لسان عظمت از مظلومیت خود‬
> ‫روایت مینماید‪ ،‬هنگامی شه حوریۀ بهشتی از یکی از غرفات فردوس خارج میشود و‬
> ‫در برابر ایشان جلوه مینماید و با حضرتشان مواجه میگردد و روبروی آن حضرت می‬
> ‫ایستد و بر چهرۀ مبارک مینگرد‪ ،‬آثار حزن شدیدی را در چهرۀ آن حضرت مشاهده می‬
> ‫شند و خطاب به ایشان میگوید "اجد فیک من آثار الحزن الذی ما شهدت فی احد دونک‬
> ‫کانی اری بان االمکان قد حزن بحزنک ‪ "...‬حوریه میگوید در تو نشانههای اندوهی را‬
> ‫میابم شه در هیچ شس بجز تو ندیدم‪ ،‬مثل این شه عالم امکان به حزن تو محزون شده است‪.‬‬
> ‫او هیکل مبارک را قسم میدهد شه راز غم خود را برایش افشاء نمایند و آن حضرت‬
> ‫روایت میفرمایند شه در جواب او فرمودند‪" :‬قلت لها ال تسئلینی فی ذلک النک لن‬
> ‫تستطیعی ان تسمعی منی فی حزنی ولو کان اقل من الحرف ذکرا‪ ".‬یعنی به او گفتم در‬
> ‫این باره از من چیزی مپرس برای اینکه تو هرگز توانائی و استطاعت آن را نداری شه‬
> ‫دربارۀ اندوه من چیزی بشنوی‪ ،‬ولو آن شه شمتر از یک حرف باشد‪ .‬با تفکر در این بیان‬
> ‫مبارک شاید بتوانیم تا حدی به عظمت حزنی پی ببریم شه در اثر مظالم وارده بر ایشان‪،‬‬
> ‫بر آن حضرت وارد آمد به شأنی شه حتی حوریه هم شه نزدیکترین به ایشان و مظهر‬
> ‫صفات و اسماء خود آن حضرت است‪ ،‬طاقت شنیدن حرفی از آن را ندارد‪ .‬در ادامه‬
> ‫مظلوم آفاق خطاب به حوریه میفرماید "ثم اقسمک باّلل المقتدر المهیمن القیوم بان‬
> ‫ترفعی یدک عنی و اترکینی وحده ثم ارجعی الی محلک فی الفردوس و ال تسئلین فیما ال‬
> ‫اقدر ان اذکر لک ولو کان اقل من الحرف رمزا‪ ".‬یعنی سپس سوگند میدهم تو را به‬
> ‫خداوند مقتدر و مهیمن و قیوم‪ ،‬به این شه دست از من برداری و من را تنها بگذاری و رها‬
> ‫شنی و سپس به محل خود در فردوس برگردی و از آن چه شه قادر نیستم برای تو ذشر‬
> ‫نمایم‪ ،‬ولو شمتراز حرفی از آن راز را‪ ،‬از من نپرسی‪ .‬در این جا جمال ابهی از اندوه‬
> ‫راز گونه ای سخن میگویند شه نه خود میخواهند شه از آن سخن گویند و نه حوریه قادر‬
> ‫به شنیدن شرح آن است‪ .‬در ادامۀ این لوح مبارک‪ ،‬حضرت بهاءهللا در توصیف نشانه‬
> ‫های ناشی از بالیای وارده بر ایشان چند نشان را شه حوریه در وجود مبارششان یافته‬
> ‫است‪ ،‬به این شرح بیان میفرمایند «تزلزل سری‪ ،‬حنین قلبی‪ ،‬تصرخ کینونتی‪ ،‬احتراق‬
> ‫عظمی‪ ،‬ترجف جلدی‪ ،‬اضطراب نفسی‪ ،‬تبلبل جسمی» یعنی لرزش درون من‪ ،‬نالۀ دل‬
> ‫من‪ ،‬سوزش استخوان من‪ ،‬از جای برشنده شدن پوست من‪ ،‬پریشانی نفس من‪ ،‬و پاره پاره‬
> ‫شدن شالبد من‪ .‬سپس در ادامۀ شرح این گفت و گو با حوریه‪ ،‬جمال قدم برای این شه او را‬
> ‫متوجه عظمت حزن و اندوه خویشتن نمایند‪ ،‬میفرمایند "قلت لها فو حزنی الذی ما اتاه من‬
> ‫سرور ال تسئلینی من شیئی فنظری الی قلبی لیظهر لک ماتطلبین" یعنی به حوریه گفتم‬
> ‫سوگند به آن اند وهی شه برای آن شادمانی در پی نمیآید هیچ چیز از من مپرس‪ .‬پس‬
> ‫‪67‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نگاه شن به قلب من برای آن شه آن چه در جست و جوی آن هستی برای تو آشکار شود‪.‬‬
> ‫مالحظه میفرمائید شه در این جا جمال ابهی به اندوه خویش قسم یاد مینمایند‪ ،‬اندوهی شه‬
> ‫در راه خدا بر ایشان وارد شده‪ ،‬لذا تقدس یافته است‪ .‬اما مطابق آن چه شه در ادامۀ این‬
> ‫لوح شرح داده شده‪ ،‬حوریه هر قدر شه در وجود مبارک تفحص میشند قلبی نمییابد‪ .‬لذا‬
> ‫به جمال قدم میگوید "کلما تفحصت ما وجدت فیک من قلب ال طلع منه امرک‪ ".‬یعنی‬
> ‫هرچه تفحص نمودم در تو قلبی نیافتم تا به واسطۀ آن از حال تو باخبر شوم‪ .‬پس از این‪،‬‬
> ‫جمال قدم درتوصیف اندوه بی شرانی شه حوریه با آن روبرو میگردد و شرح مواجهۀ خود‬
> ‫با او‪ ،‬صحنۀ بسیار تأثر انگیز و دراماتیکی را ترسیم نموده و میفرمایند "فلما سمعت‬
> ‫رفعت رأسها و وجدت عینیها فاضتا من الدم کان البحور ظهرت من قطره من دموعها‪.‬‬
> ‫فلما وقعت عینا ها علی عینی قد اخذ البکاء زمام الصبر عنها وضجت بضجیج لن اقدر آن‬
> ‫اذکره او اصفه الی ان بکیت ببکائها و رفعت یدیها الی کتفی و وضعت یدی الی کتفیها و‬
> ‫بکینا بما ال عد له بحیث ال یحصیه زمان و ال ازل و ال ابد و ال حقب و ال عهد ‪ "...‬یعنی‬
> ‫چون این سخن حوریه را شنیدم‪ ،‬سرش را بلند شردم و آنگاه دو چشمش را پر از خون‬
> ‫یافتم‪ ،‬مانند این شه دریاها از قطره ای از اشکهای (خونین) او پدید آمدند‪ .‬پس هنگامی‬
> ‫شه دو چشمش بر چشم من افتاد و نگاه ما در هم آمیخت گریه عنان صبر را از او گرفت‬
> ‫و ضجه نمود‪ ،‬ضجه ای شه قادر نیستم آن را ذشر نمایم و یا وصف شنم‪ ،‬تا این شه من هم با‬
> ‫گریۀ او به گریه افتادم و دستش را بر روی شانه ام نهادم و دست خودم را بر شانۀ او‬
> ‫گذاشتم و هر دو با هم گریستیم‪ ،‬گریستنی شه معادلی برای آن نیست به شأنی شه برای آن‬
> ‫زمانی را نمیتوان محاسبه نمود‪ ،‬نه ازلی و نه ابدی و نه سالیانی و نه عهدی‪ ،‬یعنی‬
> ‫«گریستنی تمام ناشدنی و دائمی شه حکایت از غمی بی پایان دارد»‪ .‬در ادامۀ این لوح و‬
> ‫شرح این «رویای بقا» مالحظه میشنیم شه حوریه نه تنها در وجود مبارک قلبی را‬
> ‫مشاهده نمی نماید بلکه هر چقدر شه جستجو میکند در هیکل آن حضرت‪ ،‬شبدی را هم نمی‬
> ‫یابد‪ .‬گوئی شه هر دو از شدت آتش بالیا و احزان وارده از اهل نفاق بر مظلوم آفاق‪ ،‬ذوب‬
> ‫شده اند و از میان رفته اند‪ .‬جمال اقدس ابهی در شرح این رویا منشأ این بالیا و مظالم و‬
> ‫در نتیجه احزان وارده بر ایشان را از زبان فرشتۀ مخلوق خود‪ ،‬یعنی حوریه‪ ،‬افشا‬
> ‫میفرمایند‪ ،‬آن جا شه حوریه آن جمال بی همتا را در منتهای بال مییابد و دیده اش بر‬
> ‫جمال آن محبوب دلربا گشوده میشود و خطاب به آن جمال ازلی میفرماید "قد اجد منک‬
> ‫رائحه المحبوب وانت محبوب العالمین‪ .‬لو انت‪ ،‬هو لم تغیر وجهک الجمیل اهذا من مَل‬
> ‫الفرقان او من اهل البیان فوا حسره للخالیق اجمعین‪ ".‬یعنی همانا من از تو بوی خوش‬
> ‫و رائحۀ محبوب را میشنوم‪ .‬اگر تو او هستی (یعنی محبوب زیبای من هستی) پس چرا‬
> ‫روی زیبای تو دگرگون شده است؟ آیا این «به خاطر بالیای وارده» از اهل اسالم و‬
> ‫پیروان فرقان است‪ ،‬یا از اهل بیان؟ پس حسرت فراوان بر همۀ خالیق باد‪ .‬آن چه شه‬
> ‫ذشر شد مختصری بود از آن چه شه لسان عظمت از مظلومیت خود در این رویا روایت و‬
> ‫حکایت فرموده است‪.‬‬
> 
> ‫‪68‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حزب مظلوم‬
> ‫اما بعد از آن چه شه در بارۀ مراتب مظلومیت مظلوم آفاق و عظمت این مظلومیت و‬
> ‫مراتب دیگر آن ذشر شد‪ ،‬تذشر این مطلب برای ما پیروان آن حضرت حائز اهمیت بسیار‬
> ‫است شه جمال قدم نه تنها خود را مظلوم آفاق خوانده است‪ ،‬بلکه در بسیاری ازبیانات‬
> ‫مبارشۀ خویش پیروان راستین خود را «حزب مظلوم» نام نهاده است و آنان را به این‬
> ‫صفت خاصۀ خود‪ ،‬متصف و مفتخر و متباهی فرموده است‪ .‬نامیدن اهل بهاء به عنوان‬
> ‫حزب مظلوم از جانب جمال اقدس ابهی هم حکایت از انتساب پیروان آئین بهائی به نام آن‬
> ‫حضرت دارد و هم به تبع آن نش ان از آن دارد شه این پیروان هم باید متصف به صفت‬
> ‫مظلومیت حقیقی باشند تا بتوانند عضوی از اعضاء این حزب باشند و البته شه این تسمیه و‬
> ‫این اتصاف در نظر اهل انصاف‪ ،‬بار گران و ثقل عظیمی را بر دوش اهل بهاء گذاشته‬
> ‫است شه همانا بر آوردن خواسته و انتظار حق از بندگان خود‪ ،‬یعنی متصف شدن ایشان به‬
> ‫صفت مظلومیت حقیقی است‪.‬‬
> ‫باید گفت شه در آثار مبارشه در موارد عدیده ای جمال قدم نه تنها به مظلومیت پیروان خود‬
> ‫شهادت داده اند‪ ،‬بلکه این مظلومیت را هم مانند مظلومیت خود در تاریخ بشر «بی نظیر‬
> ‫وبی مثیل دانسته اند‪ ».‬از جمله در یکی از الواح مبارشه در این باره میفرمایند‪" :‬از‬
> ‫صبر و سکون و تسلیم و رضا مظاهر عدل شده اند و در اصطبار بمقامی رسیده اند که‬
> ‫کشته شده اند و نکشته اند‪ ،‬مع آن که بر مظلومهای ارض وارد شد آن چه که تاریخ عالم‬
> ‫شبه آن را ذکر ننموده و چشم امم مثلش را ندیده‪ ۹".‬و در اینجا باید بر این نکته اشاره‬
> ‫نمود شه به نظر میرسد مقصد اصلی از برگزاری بزرگداشتهائی چون دویستمین‬
> ‫سالگرد میالد جمال اقدس ابهی باید بمنصۀ ظهور رسیدن و تحقق انتظاراتی باشد شه آن‬
> ‫حضرت از بندگان خود داشته و دارد و از جمله بزرگترین این انتظارات متصف شدن این‬
> ‫بندگان به صفت مظلومیت حقیقی است و برای متصف شدن به چنین صفتی ودارا بودن‬
> ‫چنین منقبتی باید نسبت به این مفهوم یعنی مظلومیت‪ ،‬شناخت وعرفان شافی حاصل نمود‬
> ‫و وجوه مختلف این معنا را دریافت‪ ،‬و البته تنها راه رسیدن به این شناخت مشاهدۀ تجلی‬
> ‫این مظلومیت در مرآت تامه و مجلی اسماء و صفات حق یعنی مظهر مظلومیت شبری‬
> ‫است‪ .‬بنابر این برای رسیدن به مراتب بینش و عمل شه مقصد غائی از مطالعات و‬
> ‫تحقیقات بهائی است الزم است تا سعی شنیم تا آنجا شه میتوانیم وجوه مختلف مفهوم این‬
> ‫مظلومیت حقیقی را دریابیم و بفهمیم و به موجب این درک و فهم عمل نمائیم تا آن وقت‬
> ‫بتوانیم عضوحقیقی حزب مظلوم باشیم‪.‬‬
> ‫وجوه مختلفۀ مفهوم مظلومیت‬
> ‫یکی از وجوه بارز و شاخصههای مظلومیت حقیقی‪« ،‬مقبولیت و محبوبیت» آن در نزد‬
> ‫حق است‪ .‬در این خصوص میتوانیم به بیان مشهوری از لسان عظمت ناظر باشیم شه‬
> ‫خطاب به یکی از پیروان خویش چنین میفرمایند‪" :‬محبوب عالمیان در سجن اعظم‬
> ‫ساکن است و قدر این مظلومیت را دانسته‪ ،‬تو هم بدان‪ .‬لعمرهللا مظلومیت بسیار محبوب‬
> ‫است‪ .‬کوثر عرفان رحمن را پنهانی بنوش و قدر بدان‪ .‬ایام غلبۀ ظاهریه خواهد آمد‪،‬‬
> ‫‪69‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ولکن این لذت را نخواهد داشت‪ .‬و اگر درست مالحظه کنی‪ ،‬عظمت امر را با حالت‬
> ‫مذکوره مشاهده نمائی‪ .‬این است بیان احلی که از قلم اعلی جاری شد‪ .‬طوبی لک بما‬
> ‫فزت به‪ ۱۰".‬در این بیان مبارک در رابطه با مفهوم مظلومیت به چند نکتۀ مهم میتوان پی‬
> ‫برد‪ .‬نخست آن شه مظلومیت در نزد حق بسیار محبوب است‪ .‬دوم‪ ،‬در این مظلومیت‬
> ‫لذت و حالوتی است شه در ایام غلبه و قدرت ظاهریه نخواهد بود‪ .‬و سوم ‪ ،‬در همان‬
> ‫حالت مذشوره‪ ،‬یعنی مظلومیت‪ ،‬میتوان عظمت امر را مشاهده نمود‪ .‬خالصه بر طبق این‬
> ‫بیان مبارک سه خصیصۀ محبوبیت و لذت و فیض و عظمت را در این حالت مظلومیت‬
> ‫میتوان مشاهده نمود‪ .‬اما چرا مظلومیت محبوب است؟ برای آن میتوان دالیل چندی‬
> ‫مطرح نمود‪ .‬باید گفت شه برای ما اهل بهاء اعظم دلیل بر این محبوبیت آن است شه‬
> ‫محبوب عالمیان و آن شه مظهر محبوبیت است آن را بسیار محبوب دانسته است‪ ،‬بر آن‬
> ‫شهادت داده است‪ .‬دوم آن شه تجربۀ بشری محبوبیت مظلومیت را اثبات مینماید‪.‬‬
> ‫براستی چرا برای میلیونها مسیحی صلیب محبوب و مقدس است و بر آن بوسه میزنند و‬
> ‫آن را نماد آئین خویش قرار داده اند؟ برای آن شه صلیب جایگاهی بود شه مظلومیت مسیح‬
> ‫در آن به اوج خود و اعلی درجۀ آن رسید و در اوج این مظلومیت بود شه به ملکوت‬
> ‫عروج نمود‪ .‬یا آن شه چرا حضرت نقطۀ اولی ابالغ رسالت خود را طی رویائی دریافت‬
> ‫میفرمایند شه در آن مشاهده میکنند شه از خون گلوی بریدۀ امام حسین چند قطره می‬
> ‫نوشند؟‪ ۱۱‬برای این شه این رویا پیام مظلومیت امام حسین را به آن حضرت میرساند‪،‬‬
> ‫مظلومیتی شه با رسالت آن مظلوم بی همتا عجین بود‪ .‬باید گفت شه مظلومیت نه تنها‬
> ‫الزال در نزد مظاهر مقدسه محبوب بوده است‪ ،‬بلکه حتی در خارج از حوزۀ دین در نزد‬
> ‫بسیاری از شخصیتهای بزرگ تاریخی و مصلحین اجتماعی همچون سقراط‪ ،‬و نهایتا‬
> ‫همۀ اندیشمندان هم محبوب بوده و هست و این بحث در بارۀ «محبوبیت مظلومیت» در‬
> ‫جامعۀ بشری و از دیدگاههای مختلف اندیشمندان مانند فیلسوفان و روانشناسان و جامعه‬
> ‫شناسان‪ ،‬میتواند زمینۀ بسیار جالبی جهت تحقیق محققین باشد‪.‬‬
> ‫در اینجا این پرسش پیش میآید شه براستی در این مظلومیت چه فضیلتی نهفته است شه‬
> ‫سلطان سالطین عالم خود را به نام نامی آن نام مینهد و آن را محبوب میشمارد و حالوتی‬
> ‫را برای آن قائل است شه درایام غلبۀ ظاهریه نخواهد بود؟ آیا همچنان شه منظور نظر‬
> ‫بسیاری از مردمان و البته از جنبۀ منفی آن میباشد‪ ،‬مظلومیت‪ ،‬مفعولیت و مقهوریت و‬
> ‫فروپاشی در برابر ستم است یا آن شه مظلومیتی شه منظور نظر حق است وجوه متمایزۀ‬
> ‫دیگری دارد؟ و مقاصد دیگری را دنبال مینماید؟ و آن چگونه مظلومیتی است شه در‬
> ‫نظر حق محبوب است و شیرینی و حالوت و عظمت دارد؟‬
> ‫در تعریف مظلومیت‪ ،‬میتوان گفت شه مظلومیت حقیقی گذشتی آگاهانه و عاشقانه و هدف‬
> ‫مند از حق خویشتن در باالترین مدارج اختیار و اقتدار و اشتیاق است و این اشتیاق تحمل‬
> ‫بال در سبیل خدا شه مظلومیت حقیقی را محقق میسازد در بیانات مبارشۀ متعددی تجلی‬
> ‫نموده است‪ ،‬از جمله آنجا شه میفرمایند "انی فدیت بنفسی فی سبیل هللا واشتاق البالیا فی‬
> ‫حبه ورضائه‪ ۱۲ ".‬از نظر عرفاء اشتیاق خواستن چیزی است شه انسان داشته است و آن‬
> ‫را از دست داده است و منتهی درجۀ خواستن است‪ .‬جمال ابهی در یکی از الواح مبارشه‬
> ‫‪70‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اشتیاق خود در تحمل بال و فدا شدن در سبیل الهی را چنین توصیف میفرمایند‪ ..." :‬و انا‬
> ‫نسئل هللا بان یجری علینا ما یحب و یرضی من حکم القضاء فی عوالم االمضاء و سیظهر‬
> ‫ذالک و بعض ما ارادوا النی انفقت روحی و نفسی و جسدی فی سبیل محبوبی و اشتیاقی‬
> ‫الی هللا کاشتیاق العین الی الجمال و الحوت الی الزالل بل ازید من ذالک و اعلی عما‬
> ‫یحصی من القلم االعلی علی االلواح‪ ۱۳".‬در مقدمه ای بر این بیان‪ ،‬جمال قدم از توطئه‬
> ‫هائی پرده برمیدارند شه از جانب دشمنان بر علیه ایشان چیده شده است و از خداوند می‬
> ‫خواهند شه به زودی آن چه را مورد رضای او است و بعضی از آن چه شه دشمنان در‬
> ‫بارۀ ایشان اراده نموده اند در بارۀ ایشان مجری دارد و آن گاه از اشتیاق خود سخن می‬
> ‫گویند‪ ،‬اشتیاقی شه مانند شوق دیده است به دیدن زیبائی‪ ،‬و اشتیاق ماهی است برای رسیدن‬
> ‫به آب زالل‪ ،‬بلکه بیشتر از آن است و این اشتیاق باالتر از آن چیزی است شه در الواح‬
> ‫مبارشه احصاء شده و از آن یاد گردیده‪ .‬در قسمتی از لوح سلطان هم حضرت بهاءهللا در‬
> ‫بارۀ اندوه شدید خود به خاطر بندگان و اشتیاق آن حضرت در جهت تحمل بالیا به خاطر‬
> ‫نجات این بندگان سخن گفته و چنین میفرمایند‪ ..." :‬قد استهل مدمعی الی آن بل مضجعی‬
> ‫و لیس حزنی لنفسی‪ ،‬تاّلل رأسی یشتاق الرماح فی حب مواله و ما مررت علی شجر اال و‬
> ‫قد خاطبه فوادی یا لیت قطعت السمی و صلب علیک جسدی فی سبیل ربی بما اری الناس‬
> ‫فی سکرهم یعمهون ‪( "...‬یعنی همانا اشک من به نحوی جاری شد شه بسترم خیس شد و‬
> ‫اندوه من به خاطر خودم نیست‪ .‬سوگند به خداوند شه سر من اشتیاق دارد تا در راه دوستی‬
> ‫موالیش بر سر نیزه رود‪ .‬و من برهیچ درختی نگذشتم مگر آن شه قلبم آن را مورد‬
> ‫خطاب قرار داد شه ای شاش به اسم من بریده میشدی (یعنی این شه برای من صلیب می‬
> ‫شدی) و جسد من در راه پروردگارم بر تو مصلوب میشد‪ ،‬برای این شه مردم را در‬
> ‫مستی خود سرگردان نبینم‪ ).‬بنابر این مظلومیت حقیقی چنین خواستنی و چنین اشتیاقی‬
> ‫است‪ ،‬بال را در سبیل خدا و نه پذیرش ظلم و سر تسلیم نهادن در برابر ستم‪ .‬به یاد‬
> ‫بیاوریم همان نفس مقدسی شه لقب مظلوم را برای خود اختیار نمود در بیانی مهیمن برای‬
> ‫ظالمان ارض خط و نشان میکشد و مراتب عدم گذشت خویش را در مقابل مظالم حتی‬
> ‫احدی از آنان اعالن مینماید و بر سر ایشان فریاد میزند و میفرماید "ای ظالمان ارض‪،‬‬
> ‫از ظلم دست خود را کوتاه نمائید‪ ،‬زیرا که قسم یاد نمودم که از ظلم احدی نگذرم‪ ".‬او‬
> ‫از حق خویشتن میگذرد‪ ،‬اما اندک ستمی را بر دیگران روا نمیدارد‪ .‬بنا بر این حق در‬
> ‫برابر مظالمی شه بر مردم جهان و مظاهر وجود رفته است هرگز شوتاه نیامده است‪ .‬اما‬
> ‫در عین حال گذشتن از حقوق فردی را‪ ،‬شه خود او به ما بخشیده است‪ ،‬و فدا نمودن آن چه‬
> ‫را شه در حقیقت به رسم امانت به ما سپرده است‪ ،‬برای رسیدن به ارزشهای برتر و‬
> ‫اهداف متعالی از ما خواسته است و نه خدای ناخواسته ضایع نمودن و هدر دادن این‬
> ‫حقوق را‪ .‬حضرت بهاءهللا در بیانات بسیار به عدم این تضییع تصریح مینمایند و از‬
> ‫جمله در بیانی میفرمایند "در صحیفۀ بیان این کلمۀ علیا مسطور و مرقوم بگو ای‬
> ‫دوستان جهد نمائید شاید مصیباتی که فی سبیل هللا بر این مظلوم و شما وارد شده بین‬
> ‫ناس ضایع نشود‪ ۱۴".‬مظلوم آفاق در بیانی شه از قبل به آن اشاره شد مقصود خود را از‬
> ‫تحمل بالیا و قبول مظلومیت در سبیل حق را "اخماد نار ضغینه و بغضا" اعالم نموده و‬
> ‫‪71‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫چنین میفرمایند "مقصود این مظلوم از حمل شدائد و بالیا و انزال آیات و اظهار بینات‬
> ‫اخماد نار ضغینه و بغضاء بوده که شاید آفاق افئدۀ اهل عالم به نور اتفاق منور گردد و‬
> ‫به آسایش حقیقی فائز گردد‪ ۱۵".‬و میدانیم شه خاموش نمودن این آتش دشمنی شدید و‬
> ‫بغضا خود به جهت وصول به هدف اصلی این دور و شور مبارک‪ ،‬یعنی اتفاق اهل عالم و‬
> ‫وحدت عالم انسانی است‪ .‬بنا بر این علت غائی و مقصد نهائی از قبول مظلومیت را باید‬
> ‫هدف عالی تحقق وحدت عالم انسانی بدانیم شه محور اصلی تعالیم بهائی است‪ .‬همان گونه‬
> ‫شه مالحظه میگردد در این بیان مظلوم آفاق نه تنها حمل شدائد و بالیا و قبول مظلومیت‬
> ‫از جانب حضرتشان را به عنوان حجت در ردیف آیات نازله ذشر فرموده اند‪ ،‬بلکه در این‬
> ‫بیان‪ ،‬آن را مقدم بر این آیات قرار داده اند‪ ،‬چرا شه همان طور شه میدانیم آیات بر دو قسم‬
> ‫هستند‪ :‬آیات تدوینی شه نوشته میشوند و آیات تکوینی شه درعالم شون تحقق خارجی می‬
> ‫یابند و مظلومیت‪ ،‬اعظم آیت تکوینی مظهر امر الهی است شه مظلوم آفاق در آیات تدوینی‬
> ‫خود از آن روایت میفرماید و البته این روایت در بر دارندۀ اتمام حجت قاطعی است‬
> ‫برای اهل بهاء و مردم دنیا‪.‬‬
> ‫یکی دیگر از لوازم این مظلومیتی شه منظور نظر حق است قدرت و اقتدار و عظمت‬
> ‫است‪ ،‬قدرت و عظمتی شه همچنان شه در لوح مبارک ذشر شد در همان حالت مظلومیت‬
> ‫مشاهده میشود‪ .‬برای همین است شه مظهر مظلومیت شبری در نهایت صالبت ظالمان‬
> ‫ارض را مورد خطاب قرار میدهند‪ .‬این اقتدار را میتوانیم در بیانات پر شماری در آثار‬
> ‫مبارشۀ آن حضرت علی الخصوص در الواح ملوک و سالطین خطاب به صاحبان قدر ت‬
> ‫بیابیم‪ .‬از جمله در بیانی در این باره میفرمایند "اسمع ندائی مرة اخری من شطر سجنی‬
> ‫لیخبرک بما ورد علی جمالی من مظاهر جاللی و تعرف صبری بعد قدرتی و اصطباری‬
> ‫بعد اقتداری‪ ۱۵".‬در این بیان مبارک مظلوم آفاق از مظالمی سخن میگویند شه از مظاهر‬
> ‫جالل حق‪ ،‬یعنی پادشاهان‪ ،‬بر حضرتشان وارد شده‪ ،‬و در مواجهه با این مظالم‪ ،‬از‬
> ‫صبری حکایت مینمایند شه مسبوق به قدرت است‪ ،‬و اصطباری شه پیشینه ای از اقتدار‬
> ‫دارد و اگر دراین بیان مبارک دقت شنیم در مییابیم شه این قدرت و اقتدار بر آن صبر و‬
> ‫اصطبار شه از لوازم مظلومیت در مواجهه با مظالم هستند‪ ،‬سبقت دارند‪ ،‬یعنی این صبر و‬
> ‫اصطبار مبتنی ومتکی بر آن قدرت و اقتدار هستند‪ .‬بنابر این مظلومیت حقیقی قدرت و‬
> ‫اقتدار قبلی ای را همراه دارد شه به آن شکوه و عظمت میدهد و عنوان این سخن یعنی‬
> ‫«روایت مظلومیت از لسان عظمت» هم اشاره به همین معنا دارد‪.‬‬
> ‫بدیهی است شه توأم بودن این اقتدار و عظمت با مظلومیت در نزد مظهر ربوبیت باید در‬
> ‫آئینۀ وجود عباد مظلوم هم تجلی و نمود داشته باشد شه البته ما در بسیاری از موارد‪،‬‬
> ‫جلوههائی از این اقتدار را در مواجهه با مظالم‪ ،‬در حیات بسیاری از پیروان این حزب‬
> ‫مظلوم مشاهده نموده و مینمائیم‪.‬‬
> ‫یکی از وجوه دیگر این مظلومیت افشاگری در بارۀ مظالم است‪ .‬همچنان شه در ابتدا‬
> ‫اشاره شد لسان عظمت در بسیاری از آثار مبارشۀ خویش‪ ،‬شرح این مظلومیت را حکایت‬
> ‫و روایت میفرمایند و در اینجا نکتۀ قابل تأمل این است شه آن حضرت این روایت را برای‬
> ‫طیف وسیعی از مخاطبان خود‪ ،‬یعنی از مریم گرفته شه از بستگان دلبند ایشان بود تا‬
> ‫‪72‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نفوس مقدسۀ دیگری شه به ایشان بسیار نزدیک بودند و تا رؤسا و پادشاهان عالم و تا حتی‬
> ‫شیخ نجفی شه دشمن عنود امرهللا بود بیان میفرمایند‪ .‬اما بی شک یکی از دردآورترین‬
> ‫جنبههای بیان این مظلومیت و اوج این درد آنجا است شه آن حضرت برای رفع شبهات‬
> ‫جهت حفظ امرهللا‪ ،‬شرح مظالم وارده از جانب برادر خود یعنی شسی شه به ید عنایت‬
> ‫خویش او را پروردند‪ ،‬برای دشمن خویش‪ ،‬یعنی شیخ نجفی‪ ،‬روایت میشنند و از آن‬
> ‫کوه مینمایند و میفرمایند "یا شیخ ان قلمی ینوح لنفسی و اللوح یبکی بما ورد علی‬    ‫ِش ِ‬
> ‫من الذی حفظناه فی سنین المتوالیات و کان ان یخدم امام وجهی فی اللیالی و االیام الی‬
> ‫ان اغواه احد خدامی الذی سمی بسید محمد ‪ ...‬ورد منهما علی ما صاح به کل عالم و ناح‬
> ‫به کل عارف و ذرفت دموع المنصفین ‪ ۱۶"...‬میفرمایند ای شیخ همانا قلم من بر من نوحه‬
> ‫مینماید و لوح گریه میکند از آنچه شه بر من وارد شد از جانب شسی شه در سالهای‬
> ‫متوالی او را حفظ نمودم‪ ،‬و او شبها و روزها خدمت من را میشرد تا این شه یکی از‬
> ‫خدام من شه به سید محمد موسوم است او را اغواء نمود و بعد در ادامۀ بیان میفرمایند از‬
> ‫آن دو تن (یعنی میرزا یحیی و سید محمد) بر من وارد شد آن چه شه به خاطر آن همۀ‬
> ‫عالمیان فریادی از درد برآوردند و تمام عارفان به واسطۀ آن نوحه نمودند و اشکهای‬
> ‫انسانهای منصف به واسطۀ آن چه شه از این دو تن بر من وارد شد جاری شدند‪ .‬این بیان‬
> ‫مبارک مصداق این شعر است شه‪:‬‬
> ‫شه با من هر چه شرد آن آشنا شرد‬                ‫من از بیگانگان هر گز ننالم‬
> ‫تصور میکنیم شه مصدر صبر و به تعبیر لوح احتراق «صبر العالمین» از ظلمهای وارده‬
> ‫از خویشان خویش به شجا باید رسیده باشد شه شرح این مظالم را برای دشمنان خود بیان‬
> ‫نماید؟ مظالمی شه نه تنها بر شخص ایشان بلکه بر مبنای این بیان مبارک بر امر الهی و‬
> ‫بر شل عالم و برعارفین و بر منصفین و عدالتخواهان و بر خود حق وارد آمد‪.‬‬
> ‫خالصۀ مطلب آن شه مظلوم آفاق همواره شرح مظالمی را شه از جانب دشمنان امر و از‬
> ‫سوی اهل نفاق و شقاق و از جانب خویشان و اطرافیان و حتی پیروانشان بر ایشان وارد‬
> ‫میآمد برای طیف وسیعی از مخاطبان خود‪ ،‬چه خویش و چه بیگانه و چه دوست و دشمن‬
> ‫حکایت و روایت میفرمودند و در بیان آن‪ ،‬چیزی فروگذار نمینمودند‪.‬‬
> ‫بر مبنای آن چه شه ذشر شد‪ ،‬ظلمهای وارده بر مظلوم آفاق از جانب افراد مختلفی به عمل‬
> ‫آمده است شه میتوان آنها را در سه گروه متفاوت جای داد‪ :‬خویشان و اطرافیان نزدیک‪،‬‬
> ‫دشمنان خارجی امر‪ ،‬و باالخره پیروان‪.‬‬
> ‫مظلومیت جمال ابهی در قبال اقرباء و اطرافیان نزدیک‬
> ‫در قسمت قبلی این مقاله ذشر مختصری از مظالم وارده بر جمال ابهی‪ ،‬از جانب برادر بی‬
> ‫وفا شد‪ .‬بی تردید این ذشر مختصر‪ ،‬هرگز نمیتواند بیانشنندۀ مظالمی باشد شه در طول‬
> ‫قریب چهل سال از جانب این برادر بی وفا‪ ،‬یعنی میرزا یحیی‪ ،‬بر آن حضرت وارد آمد‪.‬‬
> ‫شرح این مظالم را جمال ابهی در بخش وسیعی از آثار پر شمار خود بیان فرموده اند شه‬
> ‫نشان از اثرات بسیار ناگوار و ویرانگر این مظالم دارد‪ .‬برای درک این مطلب شافی‬
> ‫است شه با یک بررسی مختصر به این نکته واقف ش ویم شه مظلوم آفاق در میان آثار خود‬
> 
> ‫‪73‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اثری مهم چون «شتاب بدیع» را به جهت رفع شبهات میرزا یحیی و پیروان او اختصاص‬
> ‫داده اند و در آخرین اثر مهم خود موسوم به «لوح شیخ» قریب به یک سوم این لوح را و‬
> ‫در چهل و دو صفحه‪ ،‬چه به صورت مستقیم و چه غیر مستقیم‪ ،‬به شرح اقدامات میرزا‬
> ‫یحیی و پیروان او‪ ،‬در جهت تضعیف امرهللا و مظالم وارد از جانب ایشان پرداخته اند‪.‬‬
> ‫در همان لوح مریم شه فقراتی از آن از قبل ذشر شد‪ ،‬جمال قدم از ستمهائی سخن به میان‬
> ‫میآورند شه در دوران بغداد از جانب به ظاهر دوستان و احباء بر ایشان وارد آمد‪،‬‬
> ‫دوستان و احبائی شه عمدتا از پیروان میرزا یحیی بودند و در اثر القائات او عمل می‬
> ‫نمودند‪ .‬آن حضرت در بارۀ ابتالئات خود در آن دوران چنین میفرمایند‪" :‬ای مریم از‬
> ‫ارض طاء بعد از ابتالی ال یحصی بعراق عرب بامر ظالم عجم وارد شدیم و از ُغل اعداء‬
> ‫علی‪ ".‬ایشان در این بیان در توصیف‬  ‫ّ‬     ‫به ِغل احباء مبتال گشتیم و بعد‪ ،‬هللا یعلم ماورد‬
> ‫شدت بالیای وارده در اثر غل و حسد احباء و در رأس آن میرزا یحیی میفرمایند‪ :‬و بعد‬
> ‫خدا میداند که بر من چه وارد شد‪ .‬در این بیان علت حدوث این مظالم را «حسد» ذشر‬
> ‫میفرمایند و در بیانی دیگر در همین لوح مبارک علت حدوث این حسد را مشخص نموده‬
> ‫و میفرمایند "شئونات قدرتم سبب حسد اعداء شد و بروزات حکمتم علت غل اولی‬
> ‫البغضا‪ ".‬مظلوم آفاق در این لوح‪ ،‬شرح مختصری از سفر خود به شوههای سلیمانیه و‬
> ‫بالیائی شه بر آن حضرت وارد شد بیان‪ ،‬و سپس علت تصمیم خود را برای این هجرت‬
> ‫بیان نموده میفرمایند "دو سنه او اقل از ما سوی هللا احتراز جستم و از غیر او چشم‬
> ‫برداشتم که شاید نار بغضاء ساکن شود و حرارت حسد بیفسرد‪".‬‬
> ‫رش َکن غل اعداء و گرانباری زنجیر قَره َشهَر را تحمل‬  ‫این شه مظلوم آفاق سنگینی َش َم ِ‬
> ‫مینمایند و از آن فرار اختیار نمیشنند و این شه آن حضرت هم چنان شه در یکی از الواح‬
> ‫مبارشه در برابر تهدیدات دشمنان خارجی‪ ،‬چنین میفرمایند شه "‪ ...‬سینه را سپر نمودیم و‬
> ‫تیر قضا را بجان محتاجیم‪ ،‬از نام بیزاریم و از هر چه غیر اوست در کنار‪ ،‬فرار اختیار‬
> ‫نکنیم و به دفع اعدء نپردازیم‪ ۱۷".‬اما چون به غل و حسد احباء دچار میشود به یکباره و‬
> ‫بی خبر سر به صحرا و بیابان میگذارد و هم چنان شه خود فرموده خیال بازگشتنی هم در‬
> ‫سر نداشته‪ ،‬نشان از آن دارد شه مظالم وارده به آن حضرت از جانب خویشان و اطرافیان‬
> ‫شه موجد اصلی آن حسد بود‪ ،‬در شام ایشان به مراتب تلختر و ناگوارتر و نارواتر از ستم‬
> ‫هائی بود شه از جانب اعداء بر حضرتشان وارد میشد‪ ،‬مظالمی شه نه تنها در دوران‬
> ‫حیات عنصری آن حضرت‪ ،‬بلکه در عهد میثاق و در دورۀ والیت حضرت شوقی ربانی‬
> ‫از جانب خویشان و اطرافیان ناقض عهد و پیمان بر حضرت مولیالوری و بر حضرت‬
> ‫ولی امرهللا وارد شد‪ .‬اما تو گوئی شه همۀ آنها تماما بر نفس مظلوم آفاق وارد آمد‪ .‬آن‬
> ‫حضرت در این لوح همچنین از بیتوجهیها و بیاعتنائیهائی شه در ایام غیبت و هجرت‬
> ‫ایشان ازجانب بستگان‪ ،‬از جمله برادران‪ ،‬بر ایشان روا داشته شد مظلومانه گالیه می‬
> ‫نمایند و میفرمایند "در این مدت مهاجرت احدی از اخوان و غیره استفسار از این امر‬
> ‫ننموده‪ ،‬بلکه خیال ادراک هم نداشته‪ ،‬مع آن که اعظم بود این امر از خلق سموات و‬
> ‫ارض ‪ "...‬همان گونه شه میدانیم این بی مهری و بی اعتنائی و حتی مخالفت با امر مبارک‬
> ‫در تمام دوران حیات عنصری آن حضرت ادامه داشت و هم چنان شه اشاره شد به نسل‬
> ‫‪74‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫های بعدی از بستگان ایشان و تا دوران والیت حضرت شوقی ربانی امتداد پیدا نمود و‬
> ‫پیشاپیش رنجها و احزانی جانشاه بر آن حضرت وارد نمود و تا آن جا شه مغایر و مخالف‬
> ‫منافع امر مبارک نبود مظلوم آفاق سعی نمود شه بر این مظالم وارده از جانب بستگان و‬
> ‫نزدیکانی چون شاتب وحی سرپوش بگذارد و این رنج جانشاه را به تنهائی تحمل نماید‪،‬‬
> ‫رویه ای را شه ما میتوانیم در مورد مرشز میثاق و والیت امر هم سراغ داشته باشیم‪ .‬اما‬
> ‫فصل اشبر‪ ،‬در ارتباط با میرزا یحیی‪ ،‬برادر بی وفای حضرت بهاءهللا‪ ،‬و اعالن نقض‬
> ‫عهد ناقض اشبر در دورۀ حضرت عبدالبهاء‪ ،‬و تنبیهاتی شه حضرت شوقی ربانی در بارۀ‬
> ‫نزدیکان خود اعمال نمودند‪ ،‬تنها در زمانی رخ دادند شه امرهللا از جانب این نافرمانان و‬
> ‫ناقضان عهد‪ ،‬در معرض خطر شدید قرار گرفت‪ .‬چگونه میتوانیم ابعاد رنجهای جان‬
> ‫شاهی را درک شنیم شه مظلوم آفاق در زمان حیات عنصری خویش از برادر بی وفای‬
> ‫خود‪ ،‬یعنی میرزا یحیی‪ ،‬و بعد از صعود به عالم باال از فرزند عهد شکن خویش‪ ،‬یعنی‬
> ‫ناقض اشبر‪ ،‬و باالخره از اشثر فرزندان و نوادگان ناقض عهد و نافرمان خود تحمل‬
> ‫فرمود؟ شدامین قلم میتواند شه شرح این رنج و الم را رقم زند؟ و شدامین خامه از عهده‬
> ‫بر آید تا در این مقاله شرح این غم جانسوز را بیان نماید؟‬
> ‫مظلومیت مظهر جالل و عظمت در برابر دشمنان خارجی و صاحبان‬
> ‫قدرت‬
> ‫در ارتباط با مظالمی شه از جانب دشمنان خارجی و صاحبان قدرت ظاهری‪ ،‬یعنی امراء‬
> ‫و علماء بر مظلوم آفاق وارد شد و همچنین مظلومیت آن حضرت در برابر این مظاهر‬
> ‫اقتدار‪ ،‬هم چنان شه از قبل ذشر شد‪ ،‬آن چه شه به نحوی بارز مشاهده میشود‪ ،‬ظهورات‬
> ‫مراتب عظمت و اقتدار آن حضرت در برابراین صاحبان قدرت و افشای مظالم وارده از‬
> ‫سوی آنان بر نفس مظهر ظهور و بر احبای مظلوم او و انذارات حق در بارۀ این‬
> ‫ستمکاران است‪ .‬در بیانات مبارشه ای شه به روایت این مظلومیت میپردازند مالحظه‬
> ‫میشنیم شه آن حضرت ضمن بیان شرح رقتانگیزاین مظالم‪ ،‬نه ترحم بلکه احترام‬
> ‫مخاطبین خویش را برمیانگیزند و طلب مینمایند و حتی با تجلی جبروت و عظمت الهی‬
> ‫رعب و ترس در دل آنان میاندازند‪ .‬از جمله در لوح رئیس شه در آن مظلوم آفاق شرح‬
> ‫نسبتا دقیقی از مظالمی را شه بر ایشان و همراهان آن حضرت در قلمرو عثمانی وارد آمده‬
> ‫است را بیان فرموده و سپس صدر اعظم عثمانی را مورد خطاب و عتاب خویش قرار می‬
> ‫دهند و خطاب به صدر اعظم میفرمایند "‪ ...‬از این غالم و دوستان حق گذشته چه که‬
> ‫جمیع اسیر و مبتالیند و ابداً هم از امثال تو توقعی نداشته و ندارند‪ .‬مقصود آن است که‬
> ‫سر از فراش غفلت برداری و بشعور آئی ‪ "...‬و در واقع در این بیان ضمن این شه در‬
> ‫نهایت درجۀ مناعت طبع بینیازی خود را از او و امثال او بیان میفرمایند و تصریحا بی‬
> ‫شعوری شسی را شه زندانی او بودند به وی گوشزد مینمایند‪ ،‬در همین لوح مبارک است‬
> ‫شه خطاب به وی میفرمایند‪" :‬همچو مدان که غالم را ذلیل نمودی و یا بر او غالبی‪،‬‬
> ‫مغلوب یکی از عبادی ولکن شاعر نیستی‪ ،‬پستترین و ذلیلترین مخلوق بر تو حکم‬
> ‫مینماید و آن نفس و هوی است ‪ "...‬این رویه را میتوان در دیگر الواح جمال مبارک‬
> ‫‪75‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫خطاب به صاحبان قدرت مالحظه نمود شه در آنها‪ ،‬آن حضرت ضمن شرح ستمهائی شه‬
> ‫از جانب این صاحبان قدرت ظاهره‪ ،‬بر ایشان وارد آمده است‪ ،‬آنان را ابتدا نصیحت‬
> ‫وسپس انذار فرموده و عاقبت شوم ایشان را در صورتی شه به انذارات حق توجه ننمایند‬
> ‫گوشزد میفرمایند‪ .‬از جمله در یکی از الواح مبارشه طی بیانی شه مطلع آن چنین است‬
> ‫"یا ملک قد کنا بام العراق الی ان حم الفراق توجهنا الی ملک االسالم بامره ‪ "...‬شرح‬
> ‫سرگونی خود را از بغداد تا مسجونیت خویشتن و همراهان در سجن عکا را شرح داده و‬
> ‫روایت ستمهائی را شه بر ایشان رفته است بیان نموده و در ادامه در نهایت قدرت می‬
> ‫فرمایند "لو یستروننی فی اطباق التراب یجدوننی راکبا علی السحاب و داعیا الی هللا‬
> ‫المقتدر القدیر‪ ۱۸".‬یعنی اگر من را در زیر زمین هم پنهان نمائید سوار بر ابر در حالی‬
> ‫شه دعوت شننده (هم ه) به سوی خداوند مقتدر بسیار توانا هستم خواهید یافت و به این‬
> ‫وسیله بر عدم تأثیر ستمهای ظالمان در جهت جلوگیر از پیشرفت امر تأشید میفرمایند‪.‬‬
> ‫تقریبا در تمام این الواح شه خطاب به ظالمان ارض نازل شده است ضمن بیان نصایح و‬
> ‫انذارات‪ ،‬بی قدر بودن قدرت و سطوت آنان را گوشزد میفرمایند‪ .‬به عنوان مثال در‬
> ‫بیانی در این خصوص چنین میفرمایند "هل تفرح بما عندک من الزخارف بعد اذ تعلم‬
> ‫انها ستفنی او تسر بما تحکم علی شبر من االرض بعد اذ کلها لم تکن عند اهل البهاء اال‬
> ‫کسواد عین نمله میته دعها الهلها ثم اقبل الی مقصود العالمین‪ ۱۹".‬میفرمایند آیا به‬
> ‫خاطر گنجهائی شه در نزد تو است شادمانی میشنی؟ پس از آن شه میدانی همانا آنها به‬
> ‫زودی از میان میروند؟ و یا از این شه بر یک وجب خاک فرمانروائی میشنی مسروری؟‬
> ‫بعد از این شه همۀ اینها در نزد اهل بهاء چیزی جز مثل و مانند سیاهی چشم مورچۀ مرده‬
> ‫نیستند؟ آنها را به اهلش واگذار و سپس به سوی مقصود جهانیان روی آور‪ .‬مالحظه‬
> ‫میفرمائید شه در این بیان ضمن این شه بیارزشی و بیقدری ثروت و دولت ناپلئون را‬
> ‫چون سیاهی چشم مورچۀ مرده در نزد اهل بهاء توصیف میفرمایند‪ ،‬در ضمن و در‬
> ‫حقیقت‪ ،‬انتظار خود از اهل بهاء را هم بیان میفرمایند‪ ،‬یعنی این شه اهل بهاء و حزب‬
> ‫مظلوم هم باید در برابر ثروت و قدرت دنیوی‪ ،‬این چنین دیدگاهی را داشته باشند‪.‬‬
> ‫در رابطه با علماء هم مظلوم آفاق در آثار خویش شرح مظالمی را شه آنان برعلیه مظهر‬
> ‫امر و احبای الهی و عالم انسانی روا داشتند به روشنی بیان میفرمایند و نیات خائنانه و‬
> ‫مکر و ریای آنان را افشاء مینمایند و سنگینی بار گناهانشان را در اثر این مظالم به آنان‬
> ‫نشان میدهند و ایشان را نصیحت و انذار میفرمایند و عاقبت پر وبال این علماء را در‬
> ‫صورت عدم قبول دعوت حق و عمل به توبه و انابه پیش چشمشان میآورند‪ .‬مثال در‬
> ‫لوح شیخ نجفی از زبان او در مناجاتی شه به او توصیه مینمایند شه تالوت شند اعمال‬
> ‫سوئش را پیش چشمش میآورند و نتایج این اعمال را آشکار مینمایند و از زبان او طی‬
> ‫مناجاتی چنین میفرمایند‪" :‬ای رب اشهد بظلمی سقطت اثمار سدره عدلک و بنار‬
> ‫عصیانی احترقت افئده المقربین من خلقک و ذابت اکباد المخلصین من عبادک فآه آه من‬
> ‫بعدی و غفلتی و جهلی و ذلتی و اعراضی و اعتراضی‪ .‬کم من ایام فیها امرت عبادک و‬
> ‫اولیائک علی حفظی و انی امرتهم بضرک و ضر امنائک و کم من لیال فیها ذکرتنی‬
> ‫بفظلک و دللتنی الی صراطک و انی اعرضت عنک و عن آیاتک‪ ".‬یعنی ای خدای من‬
> ‫‪76‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫به واسطۀ ستم من میوههای درخت عدل ریختند و به آتش گناه من دلهای نزدیکان به حق‬
> ‫سوختند و شبدهای مخلصین ذوب شدند‪ .‬پس آه آه از شقاوت و بیرحمی من‪ .‬پس آه آه از‬
> ‫ستم من‪ .‬پس آه آه از دوری من (از حق) و غفلت من و نادانی من و ذلت من و روی‬
> ‫گردانی من (از خداوند) و اعتراض من (بر او)‪ .‬چه روزهائی شه در آنها بندگان و‬
> ‫دوستانت را بر نگهبانی از من فرمان دادی و همانا من ایشان را به زیانرساندن به تو و‬
> ‫امنای تو فرمان دادم و چه شبهائی شه من را به فضلت یاد نمودی و به راه مستقیمت هدایت‬
> ‫فرمودی وهمانا من از تو و آیات تو روی برگرداندم‪.‬‬
> ‫در یکی دیگر از الواح خطاب به علماء‪ ،‬همین مضامین را میتوان مشاهده نمود‪ .‬یعنی‬
> ‫ابتدا جمال ابهی ستمهای این ستمشاران را یک یک پیش چشم آنان میآورند و از جمله می‬
> ‫فرمایند "یا ایها المشهور بالعلم قد افتیت علی الذین ناح لهم کتب العالم و شهد لهم دفاتر‬
> ‫االدیان کلها و انک انت یا ایها البعید فی حجاب غلیظ‪ ".‬یعنی ای شسی شه مشهور به علم‬
> ‫هستی فتوا دادی بر شسانی شه شتابهای عالم بر آنها نوحه نمودند‪ ،‬و گواهی دادند بر آنها‬
> ‫دفاتر ادیان (شتب آسمانی) و تو ای بعید و دور از حق در حجاب غلیظی هستی‪ .‬و در‬
> ‫جائی دیگر در همین لوح میفرمایند "قد صاح من ظلمک دین هللا فیما سواه و انک تلعب‬
> ‫و تکون من الفرحین‪ ".‬یعنی همانا دین خدا از ستم تو در آن چه خارج از (طریق) آن‬
> ‫رخ داد‪ ،‬فریاد برآورد و همانا تو مثل اطفال بازی میکنی و از مسروران هستی‪ .‬در جائی‬
> ‫دیگر میفرمایند "قد قطعت بضعه الرسول و ظننت انک نصرت دین هللا‪ ".‬یعنی همانا‬
> ‫قطعه ای از گوشت پیغمبر را جدا شردی و گمان نمودی شه دین خدا را یاری می نمائی‪.‬‬
> ‫و در مقامی دیگر میفرمایند "قد ذاب کبد البتول من ظلمک و ناح اهل الفردوس فی مقام‬
> ‫کریم‪ ".‬یعنی همانا شبد حضرت فاطمه ذوب شد از ستم تو و اهل فردوس در مقام شریم‬
> ‫نوحه نمودند‪ .‬در قسمتی دیگر از این لوح این علماء را انذار فرموده و عاقبت حال آنان‬
> ‫را پیش چشم ایشان آورده و چنین میفرمایند "یا غافل التطمئن بعزک و اقتدارک مثلک‬
> ‫کمثل بقیه اثر الشمس علی رئوس الجبال سوف یدرکه الزوال من لدی هللا الغنی المتعال‪.‬‬
> ‫قد اخذ عزک و عز امثالک و هذا ما حکم من عنده امااللواح‪ ۲۰".‬یعنی ای غافل به عزت‬
> ‫و اقتدارت مطمئن مباش مثل تو مانند باقیماندۀ اشعۀ خورشید بر سر شوه است‪ .‬از جانب‬
> ‫خداوند غنی و متعال‪ ،‬زوال آن را در بر خواهد گرفت و نابود خواهد شد‪ .‬همانا عزت تو‬
> ‫و امثال تو گرفته شد و این چیزی است شه امااللواح از جانب او (خداوند) به آن حکم داد‪.‬‬
> ‫مظلومیت مظهر مظلومیت کبری در برابر احباء‬
> ‫اما مظلومیت جمال ابهی در مواجهه با دوستان و پیروان خویش‪ ،‬حکایت شگفت دیگری‬
> ‫دارد و موضوعی است شه شاید بیشتر باید مد نظر ما پیروان آن حضرت به عنوان حزب‬
> ‫مظلوم باشد‪.‬‬
> ‫نگارندۀ این سطور شاید تصور شند شه مظالم وارده بر مظلوم آفاق تنها از جانب دشمنان‬
> ‫خارجی چون علماء و امراء و دشمنان داخلی چون ناقضان عهد و اهل نفاق اتفاق افتاده و‬
> ‫میافتد‪ ،‬و شاید هرگز به ذهنش خطور ننماید شه خود نیز ممکن است به نحوی ستمی بر‬
> ‫محبوب مظلوم خویش وارد آورد‪ ،‬اما باید گفت شه نه چنین است‪.‬‬
> 
> ‫‪77‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در مقدمۀ این مقاله ذشر شد شه ظلم به معنی تضییع حق است‪ ،‬و مظاهر مقدسه نفس حق‬
> ‫هستند و هر عملی شه از جانب بندگان بر خالف ارادۀ ایشان شه عین حق است سر زند‪،‬‬
> ‫ظلمی است شه بر ایشان روا داشته شده است‪ ،‬و این عمل خالف ارادۀ ایشان‪ ،‬نه تنها از‬
> ‫جانب امراء و علماء‪ ،‬بلکه میتواند از جانب پیروان آن حضرت نیز سر زند‪ ،‬شه برای‬
> ‫حضرتش به مراتب ناگوارتر و سختتر از اعمال دشمنان است و در این خصوص میتوان‬
> ‫مثالهای متعددی از اعمالی را ذشر نمود شه از جانب احباء سر زدند شه در واقع ستمهائی‬
> ‫بودند شه از جانب پیروان حزب مظلوم بر مظلوم آفاق وارد آمدند‪ .‬از جمله بعد از واقعۀ‬
> ‫تلخ قتل چند نفر از ازلی ها در عکا شه منجر به احضار حضرت بهاءهللا به مقر حکومت و‬
> ‫بازداشت موقت و بازجوئی از ایشان شد‪ ،‬آن حضرت در طی لوحی چنین فرمودند "لیس‬
> ‫ضری سجنی بل عمل احبائی الذین ینسبون انفسهم الی و یرتکبون ما ناح به قلبی و قلمی‬
> ‫‪ ...‬لیس ذلتی سجنی لعمری انه عز لی بل الذله عمل احبائی الذین ینسبون انفسهم الینا و‬
> ‫یتبعون الشیطان فی اعمالهم‪ ۲۱".‬میفرمایند ضر و زیان وارده بر من‪ ،‬زندانی شدن من‬
> ‫نیست‪ ،‬بلکه عمل احبای من است شه خودشان را به من نسبت میدهند و مرتکب میشوند‬
> ‫آن چه را شه قلب و قلم من از آن نوحه نمود ‪ ...‬ذلت من زندان من نیست‪ .‬سوگند به جانم‬
> ‫به درستی شه آن عزتی برای من است‪ .‬بلکه ذلت‪ ،‬عمل شسانی است شه خود را به ما‬
> ‫نسبت میدهند و در اعمالشان از شیطان پیروی مینمایند‪ .‬علی رغم شأن نزول این بیان‪،‬‬
> ‫باید توجه داشت شه آن چه آن حضرت در این خصوص بیان فرموده اند میتواند برای‬
> ‫همۀ مکانها و زمانها صادق باشد‪ .‬مالحظه میفرمائید شه در این بیان در دو موضع‪ ،‬آن‬
> ‫حضرت تأشید میفرمایند شه ضرر و ذلت ایشان زندانی شدنی نیست شه دو پادشاه مستبد‬
> ‫برای ایشان روا داشته اند‪ ،‬بلکه عمل احبائی است شه خود را به ایشان نسبت میدهند‪،‬‬
> ‫اعمالی شه قلب و قلم مظلوم آفاق از آن نوحه مینماید‪ .‬توجه داشته باشیم شه در اینجا‬
> ‫دیگر پای دشمنان خارجی و داخلی امر در میان نیست‪ ،‬بلکه پای شسانی در میان است شه‬
> ‫در زمرۀ احباء محسوب میشوند و ادعای ایمان مینمایند‪ .‬جمال قدم در یکی دیگر از‬
> ‫بیانات خود به اعمال شسانی اشاره میفرمایند شه ادعای ایمان دارند‪ ،‬اما با اعمالشان ذیل‬
> ‫اطهر را در میان مردم آلوده شرده اند و چنین میفرمایند "محبوب عالم در سجن اعظم‬
> ‫جمیع را نصیحت میفرماید‪ ،‬بسی از نفوس ادعای ایمان نموده اند و از افعالشان ذیل‬
> ‫اطهر انور مالک قدر بین بشر آلوده شد ‪«( "...‬دریای دانش»‪ ،‬ص‪)۱۰۴‬‬
> ‫در اینجا ذشر این نکته الزم است شه انگیزه و عامل چنین اعمالی شه قلب و قلم جمال قدم‬
> ‫از آن شکایت و نوحه مینمایند‪ ،‬لزوما سوء نیت عامالن آن نبوده است‪ ،‬بلکه انگیزۀ این‬
> ‫اعمال میتواند از طرفی غفلت آن احباء در برابر نفس و هوی‪ ،‬و از سوی دیگر بی‬
> ‫تدبیری و بیعقلی و عدم رعایت حکمت از جانب آنان باشد‪.‬‬
> ‫در رابطه با غفلت در برابر نفس و هوی‪ ،‬مظلوم آفاق در بیانی از ستم و جفائی سخن می‬
> ‫گویند شه در اثر این غفلت میتواند از جانب گروهی از بندگان و پیروان آن حضرت بر‬
> ‫ایشان وارد آید و در این خصوص چنین میفرمایند‪" :‬ای پسران غفلت و هوی دشمن مرا‬
> ‫در خانۀ من راه داده اید و دوست مرا از خود رانده اید‪ .‬چنان چه حب غیر مرا در دل‬
> ‫منزل داده اید بشنوید بیان دوست را و به رضوانش اقبال نمائید‪ .‬دوستان ظاهر نظر به‬
> ‫‪78‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مصلحت خود یکدیگر را دوست داشته و دارند‪ ،‬ولکن دوست معنوی شما را الجل شما‬
> ‫دوست داشته و دارد‪ ،‬بلکه مخصوص هدایت شما بالیای ال تحصی قبول فرموده‪ .‬به‬
> ‫‪۲۲‬‬
> ‫چنین دوست جفا مکنید و به کویش بشتابید ‪"...‬‬
> ‫در این بیان‪ ،‬خداوند شسانی را مورد خطاب خود قرار میدهد شه در اثراین غفلت‪ ،‬فریب‬
> ‫نفس را میخورند و دشمن خدا را در خانۀ او‪ ،‬یعنی قلب خود‪ ،‬راه میدهند و در نتیجه‬
> ‫دوست او را از این منزل بیرون میکنند‪ ،‬چرا شه به فرمودۀ حق در بیانی دیگر "ارادۀ من‬
> ‫و غیر من چون آب و آتش در یک دل و قلب نگنجد‪ ۲۳".‬و این دشمن میتواند طیف‬
> ‫وسیعی از آمال دنیوی ما باشد شه ما آنها را در قلب خود راه میدهیم‪ ،‬و بعد در این بیان‪،‬‬
> ‫این ابناء غففلت و هوی را نصیحت میفرماید شه به بهشت او روی آورند و آنگاه حق‬
> ‫تعلق خاطر خویش را به خلق ابراز میدارد و میگوید دوست معنوی شما را به خاطر‬
> ‫خودتان دوست دارد و در اینجا مراتب تعلق خود را به خلق خود بیان میدارند و سپس‬
> ‫مظلومیت خود را در راه هدایت ما به یاد ما میآورد و آن را برای ما حجت قرار میدهد‬
> ‫و باالخره میفرماید شه به چنین دوستی شه به خاطر شما تحمل بالیای بی شمار نمود جفا‬
> ‫و ظلم نکنید‪ .‬میدانیم شه بر مبنای آن چه شه در شتب آسمانی و از جمله آثار بهائی ذشر‬
> ‫شده است قلب انسان منزل خداوند است‪ ،‬یعنی جایگاه نزول او‪ .‬حال در نظر بیاوریم خانه‬
> ‫ای را شه صاحب آن هستیم و منزلگاه ما است به شسی امانت بدهیم و چون بخواهیم وارد‬
> ‫آن بشویم ببینیم آن شخص خانه را به دشمن ما سپرده است‪ .‬آیا ظلم و ستمی باالتر از این‬
> ‫برای ما قابل تصور هست؟ لذا باید شدیدا متوجه و مراقب باشیم شه هنگامی شه ارادۀ غیر‬
> ‫او را در قلب خود جای میدهیم در حقیقت ستمی را در اثر غفلت و هوی بر جمال ابهی‬
> ‫وارد میآوریم‪ ،‬ستم و جفائی را شه حق در این بیان به صراحت از آن نام میبرد‪.‬‬
> ‫بیاناتی شه در آنها چه تلویحا و چه تصریحا از ظلمی شه ممکن است از جانب بندگان بر‬
> ‫صاحب اصلی حق وارد آید سخن به میان میآید‪ ،‬پر شمار هستند‪ ،‬مخصوصا آنجا شه این‬
> ‫بندگان با استفاده از نعمت هائی شه حق به ایشان بخشیده باعث آزردگی او میشوند‪ .‬از‬
> ‫جمله در بیانی در این خصوص چنین میفرمایند "ای پسر هوی تا کی در هوای نفسانی‬
> ‫طیران نمائی‪ .‬پر عنایت فرمودم تا در هوای قدس معانی پرواز کنی نه در فضای وهم‬
> ‫‪۲۴‬‬
> ‫شیطانی‪ .‬شانه مرحمت فر مودم تا گیسوی مشکینم شانه نمائی نه گلویم بخراشی‪".‬‬
> ‫در بیانی دیگر به لسان عربی در یکی از الواح مندرج در مجموعه آیات الهی‪ ،‬خطاب به‬
> ‫یکی از احبای الهی پیامی مظلومانه ای را به احبای خود میدهند و در بیانی به این‬
> ‫مضمون میفرمایند شه بگو ای قوم‪ ،‬این غالم را نفروشید‪ ،‬نه به این دنیا و نه به آخرت‪.‬‬
> ‫و سپس قسم یاد مینمایند و میفرمایند شه تمام آنچه شه در آسمانها و زمینها است با یک‬
> ‫‪۲۵‬‬
> ‫موی این غالم برابری نمینمایند‪.‬‬
> ‫در هر حال در تعداد پر شماری از بیانات مبارشه مظهر مظلومیت شبری از آنچه شه به‬
> ‫واسطۀ احباء بر ایشان رفته است گله و شکایت مینمایند و از جمله در مطلع یکی از‬
> ‫الواح خود چنین میفرمایند‪" :‬یا سمندر لو تطلع بحزنی لتنوح لنفسی بما ورد علی من‬
> ‫الذین ادعوا حبی‪ .‬ان الظالم عمل ما ناح به قلبی و قلمی و نزلت عبرات عیون العدل فی‬
> ‫ایامی ‪ ۲۶"...‬میفرمایند ای سمندر اگر اندوه مرا دریابی همانا به خاطر آنچه شه از جانب‬
> ‫‪79‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مدعیان دوستی من بر من وارد آمد نوحه مینمائی‪ .‬همانا (آن) ستمکار عمل نمود آنچه را‬
> ‫شه به واسطۀ آن‪ ،‬قلب من و قلم من نوحه نمود و اشکهای دیدگان عدل و دادگری در‬
> ‫روزگار من فرو ریختند‪.‬‬
> ‫همان گونه شه اشاره شد عامل دیگری شه میتواند موجب شود تا ما بر مظلوم آفاق ستم روا‬
> ‫داریم‪ ،‬عدم رعایت حکمت و بیتدبیری ما است شه در فقراتی از بیانات مبارشۀ جمال‬
> ‫ابهی از این بیحکمتیها و بیتدبیریها شکایت میشنند‪ ،‬و از جمله در بیانی در این‬
> ‫خصوص چنین میفرمایند‪" :‬در اکثری از الواح کل را به حکمت امر نمودیم‪ ،‬معذالک در‬
> ‫بعضی از مدن و قری‪ ،‬ظاهر شد آن چه که سبب فزع مقربین و جزع مخلصین گشت‬
> ‫‪۲۷‬‬
> ‫‪"...‬‬
> ‫در بیانی دیگر در بارۀ ضری شه اختالفات بین احباء و بیحکمتی آنان بر اساس امر وارد‬
> ‫آورده چنین میفرمایند‪ ..." :‬حال تفکر نمائید حق در چه مقام از سمو حکمت و علو‬
> ‫مرحمت است و ناس در چه مقام‪ ،‬کل را به محبت و وداد امر نمودیم‪ ،‬به اختالف‬
> ‫برخواستند‪ ،‬و به حکمت دعوت فرمودیم‪ ،‬اجابت ننمودند‪ ،‬چنان چه شنیده اید که در‬
> ‫بعضی از بالد اختالف مابین احباب ظاهر و همچنین در بعضی مدن خالف حکمت‬
> ‫مشهود‪ ،‬چنانچه ضوضاء مشرکین و منافقین در اماکن معلومه که خود آن جناب مذکور‬
> ‫داشتید مرتفع شد‪ ،‬سبب نفی احباءهللا از عراق‪ ،‬اجتماع بوده و همچنین علت نفی از‬
> ‫ارض سر‪ ،‬مع ذالک آن چه نهی میشود احدی اصغاء ننموده و نمینماید اال من شاءهللا‪.‬‬
> ‫اگر چه نفی علت اثبات شده و خروج سبب انتشار امرهللا گشته ولکن چون ضر اجتماع‬
> ‫به اصل شجره وارد است‪ ،‬باید دوستان حق از آن اجتناب نمایند و ارادۀ خود را در ارادۀ‬
> ‫‪۲۸‬‬
> ‫او فانی سازند ‪"...‬‬
> ‫شگفت آن شه تظلمات مظلوم آفاق در برابر ستمهائی شه از جانب بندگان بر ایشان وارد‬
> ‫شده و میشود لحنی نه مقتدرانه‪ ،‬همچنان شه در مقابل صاحبان قدرت بیان شده است‪،‬‬
> ‫دارد‪ ،‬بلکه با حالتی گالیهآمیز و مظلومانه ابراز میگردند و در نهایت رأفت و محبت بیان‬
> ‫میشوند‪ ،‬هر چند شه ستمهای احباء و پیروان آن حضرت بر ایشان بمراتب گرانتر از‬
> ‫مظالمی بوده شه دشمنان امر و صاحبان قدرت بر حضرت و امر او و احبای او روا داشته‬
> ‫و میدارند‪.‬‬
> ‫در رابطه با مظلومیت حضرت بهاءهللا در برابر احباء و بندگان خود شه از آن سخن به‬
> ‫میان آمد‪ ،‬آن چه را شه به عنوان پیروان مظلوم آفاق و حزب مظلوم او باید همیشه مد نظر‬
> ‫داشته و شدیدا مراقب آن باشیم آن است شه مبادا ما شه باید آیت مظلومیت باشیم و در این‬
> ‫سبیل به او تأسی شنیم برعکس شاری شنیم شه در مقابل مظهر مظلومیت‪ ،‬در نقش ظالم و‬
> ‫ستمکار ظاهر بشویم و به چنین دوستی جفا روا داریم‪ ،‬خانۀ او را به دیگری واگذاریم و‬
> ‫گلویش را بخراشیم و او را در بازار این جهان مادی جهت رسیدن به آمال دنیوی خود‬
> ‫بفروشیم و طوری رفتار نمائیم شه همان گونه شه او در دوران حیات عنصری خویش بی‬
> ‫خبر از میان دوستان و بستگان خود سر به بیابان نهاد‪ ،‬در این هنگام نیز روح با عظمتش‬
> ‫ما را ترک نماید و از میانمان رخت بربندد‪ .‬با یادآوری مطلبی شه در آغاز سخن گفته شد‪،‬‬
> ‫یعنی این شه هر هنگام شه ما برخالف ارادۀ او فکری میکنیم و یا سخنی میگوئیم و یا‬
> ‫‪80‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫عملی را مرتکب میشویم‪ ،‬در حقیقت حق او را ضایع نموده ایم و بر او ستمی روا داشته‬
> ‫ایم‪ ،‬به یاد داشته باشیم شه اگر غفلت شنیم و فریب هوی و هوس خود را بخوریم‪ ،‬در زمرۀ‬
> ‫«پسران غفلت و هوی» محسوب میشویم و به دوست حقیقی جفا میشنیم‪.‬‬
> ‫جمال ابهی در یکی از بیانات مبارشۀ خویش آثار ظلمی را شه به واسطۀ همۀ ظالمان از‬
> ‫هر گروه و قشری بر آن حضرت وارد گشته و در وجود مبارششان باقی مانده به زبان‬
> ‫خویش این گونه توصیف میفرمایند‪ ..." :‬قسم به آفتاب معانی که از ظلم این ظالمان‬
> ‫قامتم خم شده و مویم سفید گشته‪ .‬البته اگر بین یدی العرش حاضر شود‪ ،‬جمال قدم را‬
> ‫نمیشناسی‪ ،‬بلکه طراوتش از ظلم مشرکین تبدیل شده و نظارتش تمام شده‪ ،‬تاّلل قلب و‬
> ‫‪۲۹‬‬
> ‫فواد وحشا‪ ،‬جمیع آب شده ولکن بقوه اله بین عباد حرکت مینمایم ‪"...‬‬
> ‫در این دویستمین سالگرد والدت حضرت بهاء هللا به یاد مظلومیت شبرای آن جمال ابهی‬
> ‫هستیم‪ ،‬مظلومیتی شه چون آیات تدوینی او اعظم آیت تکوینی او و حجت بر حقانیت او‬
> ‫است‪ .‬در زمان حاشمیت این تمدن مادی ستمگر ‪ ،‬و در روزگاری شه به فرمودۀ حق "…‬
> ‫نالۀ عدل بلند است و حنین انصاف مرتفع‪ ،‬دود تیرۀ ستم عالم و امم را احاطه نموده‬
> ‫‪ ۳۰"...‬و دخان تیرۀ ظلم و اعتساف‪ ،‬اطراف و اشناف جهان را فرا گرفته‪ ،‬ما پیروان حزب‬
> ‫مظلوم باید ناظر به مراتب مظلومیتی باشیم شه از آن مظلوم آفاق بمنصۀ ظهور رسید و‬
> ‫مادام شه مظلومیت به معنی فدا نمودن آگاهانه و مشتاقانۀ حق خویشتن‪ ،‬یعنی حقی شه‬
> ‫خداوند به ما اعطاء نموده است و به رسم امانت به ما سپرده است میباشد‪ ،‬برای تحقق‬
> ‫نوایای الهی‪ ،‬باید سعی شنیم تا به مظلوم آفاق تأسی نمائیم و در ارتباط با این معنا در اثر‬
> ‫اقدام او طی طریق نمائیم‪.‬‬
> ‫چه خوش است شه این سخن را با قسمتی از لوح مبارشی از جمال اقدس ابهی به پایان‬
> ‫ببریم و حسن ختام بخشیم شه سرآغاز این مقاله به طراز مطلع آن مزین شد‪ ،‬و در عین‬
> ‫حال چکیده و خالصه ای گویا از روایت مظلومیت مظلوم آفاق و مظهر مظلومیت شبری‪،‬‬
> ‫جمال اقدس ابهی از لسان خود آن مححبوب بی همتا است‪.‬‬
> ‫"االقدس االبهی ای امة هللا‪ ،‬اگر از منزل پرسی سجن‪ ،‬و اگر از غذا پرسی‪ ،‬بالیا و محن‪،‬‬
> ‫و اگر از جسد پرسی‪ ،‬در ضعف‪ ،‬و اگر از روح پرسی‪ ،‬در سرور و فرحی که مقابله نمی‬
> ‫نماید بآن سرور من علی االرض‪ .‬حبس را قبول فرمودیم تا گردنهای عباد‪ ،‬از سالسل‬
> ‫نفس و هوی فارغ شود‪ ،‬و ذلت اختیار نمودیم تا عزت احباء از مشرق اراده اشراق‬
> ‫نماید‪ .‬همچه مدان که حق عاجز است‪ ،‬قسم باسم اعظم که اگر اراده نماید ارواح جمیع‬
> ‫امم را‪ ،‬بکلمه اخذ نماید‪ ،‬معذالک از ظلم ظالمین چشم پوشید و حمل بالیای ال تحصی‬
> ‫‪۳۱‬‬
> ‫فرموده‪ ،‬تا کل را بمدینۀ باقیۀ ابدیه کشاند‪ ،‬ال یعلم ذالک اال اولو االلباب ‪"...‬‬
> 
> ‫‪81‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مآخذ و توضیحات‬
> ‫‪ –۱‬لوح رحمت‪ ،‬از الواح نازله در بغداد‪.‬‬
> ‫‪ –۲‬حکماء معتقد به سه قسم عالقه هستند‪ :‬عالقۀ «علیت»‪ ،‬یعنی عالقۀ علت به معلول؛‬
> ‫عالقۀ «معلولیت»‪ ،‬یعنی عالقۀ معلول به علت؛ و عالقۀ «معیت»‪ ،‬شه بین دو جزئی‬
> ‫برقرار است شه هیچ یک علت و معلول دیگری نیستند‪ ،‬مانند تعلق روح به جسد یا جسم‬
> ‫(نقل از «رشحات حکمت» تألیف عزیزهللا سلیمانی)‪.‬‬
> ‫‪ –۳‬این عبارت عنوان یکی از مباحث مفاوضات است‪.‬‬
> ‫‪« –۴‬ادعیۀ حضرت محبوب»‪ ،‬ص‪.۲۹۹‬‬
> ‫‪« –۵‬لوح شیخ نجفی»‪ ،‬ص‪.۵‬‬
> ‫‪ –۶‬لوح مبارک سلطان‬
> ‫‪« –۷‬مجموعه الواح طبع مصر»‪ ،‬ص‪.۱۶۰‬‬
> ‫‪« –۸‬قرن بدیع»‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪.۱۱۸‬‬
> ‫‪ –۹‬لوح شیخ نجفی‪.‬‬
> ‫‪« –۱۰‬دریای دانش»‪ ،‬ص‪.۱۳۳‬‬
> ‫‪ –۱۱‬این مطلب اشاره دارد به بیان حضرت اعلی در «صحیفۀ اصول و فروع» شه چون‬
> ‫در عالم رویا مشاهده نمودند شه از خون گلوی بریدۀ حضرت امام حسین (ع) هفت قطره‬
> ‫نوشیدند به رسالت خود عارف گشتند‪.‬‬
> ‫‪ –۱۲‬لوح ثانی ناپلئون‪.‬‬
> ‫‪ –۱۳‬لوح رحمت‪.‬‬
> ‫‪ –۱۴‬لوح شیخ نجفی‪.‬‬
> ‫‪ –۱۵‬لوح امپراتور روس‪.‬‬
> ‫‪ –۱۶‬لوح شیخ نجفی‪.‬‬
> ‫‪ –۱۷‬لوح شکر شکن‪.‬‬
> ‫‪ –۱۸‬لوح ثانی ناپلئون‪.‬‬
> ‫‪ –۱۹‬همان‪.‬‬
> ‫‪ –۲۰‬لوح برهان‪.‬‬
> ‫‪« –۲۱‬بهاءهللا شمس حقیقت»‪ ،‬ص‪.۴۰۴‬‬
> ‫‪ –۲۲‬شلمات مکنونۀ فارسی‪.‬‬
> ‫‪ –۲۳‬همان‪.‬‬
> ‫‪ –۲۴‬همان‪.‬‬
> ‫‪« –۲۵‬آیات الهی»‪ ،‬نقل به مضمون‪ .‬این بیان طی لوحی با این عبارت ذشر شده "‪ ...‬قل‬
> ‫ال تشتروا الغالم ‪"...‬‬
> ‫‪ –۲۶‬شتاب «آیات بینات»‪ ،‬ص‪.۱۱۶‬‬
> ‫‪ –۲۷‬همان‪ ،‬ص‪.۱۴۰‬‬
> ‫‪« –۲۸‬لئالی الحکمة»‪ ،‬ص‪.۳۶۸‬‬
> 
> ‫‪82‬‬
> ‫روایت مظلومیت از لسان عظمت‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪« –۲۹‬مائده آسمانی»‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪.۳۷‬‬
> ‫‪« –۳۰‬دریای دانش»‪ ،‬ص‪.۵۴‬‬
> ‫‪« –۳۱‬آثار قلم اعلی»‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪.۵‬‬
> 
> ‫‪83‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬
> ‫وحید رأفتی‬
> ‫به لطف نوادگان جناب حاجی میرزا احمد میالنی فتوشپی دو مجموعۀ خطی از الواح‬
> ‫صادره از اقالم طلعات مقدسۀ بهائی خطاب به جناب حاجی احمد میالنی و اعضای عائلۀ‬
> ‫ایشان و بعضی دیگر از احبای میالن به دست حقیر رسیده شه در ذیل به معرفی و توضیح‬
> ‫اجمالی بعضی از مطالب مطروحه در این الواح میپردازد‪.‬‬
> ‫مجموعۀ اول شه جناب مارک مدسین (‪ )Marc Chauvet Medecin‬آن را در اختیار‬
> ‫این عبد گذاشتهاند در ‪ ۴۰۷‬صفحه با خط دست بوسیلۀ جناب حسین المع شتابت شده است‪.‬‬
> ‫هر صفحۀ این مجموعۀ نفیسه شامل پانزده سطر میباشد و در صفحۀ آخر این مجموعه‬
> ‫چنین آمده است‪:‬‬
> ‫"هو – شلیۀ الواح فامیلی و غیرۀ نازله از قلم جمال اقدس ابهی جل ثنائه و شلک گهربار‬
> ‫حضرت عبدالبهاء ارواحنا لرمسه االطهر فداه را محض یادگاری به جهت برادرعزیزتر‬
> ‫از جان و روان آقا میرزا جالل احمدزادۀ میالنی استنساخ نمود‪ .‬امید است شه مطبوع و‬
> ‫مقبول واقع گردیده و در حین تالوت تذشاری برای طلب عفو و غفران جهت این عبد‬
> ‫ذلیل باشد‪ .‬به تاریخ روز سه شنبه ‪ ۱۱‬شهراالسماء سنۀ ‪ ۱۱۲‬بدیع مطابق ‪ ۷‬شهریور‬
> ‫ماه ‪ ۱۳۳۴‬خورشیدی [‪ ۲۹‬آگست ‪۱۹۶۵‬م]‪ .‬المع"‪.‬‬
> ‫این مجموعۀ مبارشه از ابتدا تا صفحۀ ‪ ۲۵۲‬شامل الواح جمال قدم است و پس از صفحات‬
> ‫‪ ۲۵۵–۲۵۳‬شه سفید مانده صفحات ‪ ۲۵۶‬تا ‪ ۴۰۱‬آن اختصاص به درج مکاتیب حضرت‬
> ‫عبدالبهاء پیدا نموده و چند صفحۀ آخر شامل دو دستخط از آثار حضرت ورقۀ مبارشه علیا‬
> ‫است‪ .‬الواح مندرج در این مجموعه غالبا خطاب به جناب حاجی احمد میالنی و اعضای‬
> ‫عائلۀ ایشان مرقوم شده و بعضی از الواح مندرج در آن به اعزاز سایر احبای الهی در‬
> ‫میالن و بالد تفلیس و بادشوبه عز صدور یافته است‪ .‬اشثر مندرجات این مجموعه به زبان‬
> ‫فارسی و عربی است و چند مکتوب حضرت عبدالبهاء شه به زبان ترشی مرقوم شده نیز‬
> ‫در آن به چشم میخورد‪.‬‬
> ‫جناب مارک مدسین شه این مجموعه را به لطف در اختیار حقیر گذاشته اند نوۀ معنویه‬
> ‫خانم حکیم هستند شه دختر جناب حسین المع بوده اند‪ .‬جناب حسین المع شاتب این‬
> ‫مجموعه فرزند حاجی محمدعلی و ایشان یکی از اوالد جناب حاجی احمد میالنی بوده‬
> ‫اند‪.‬‬
> ‫مجموعۀ دوم شه آن هم به خط جناب حسین المع در‪ ۲۲۴‬صفحه شتابت شده در صفحۀ اول‬
> ‫حاوی این عبارات است‪:‬‬
> ‫‪84‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫"مجموعه ای از الواح مقدسۀ متعالیۀ حضرت بهاءهللا جلت عظمته و ثنائه شه به افتخار‬
> ‫جناب حاجی احمد میالنی و اوالد و فامیل او نازل گشته"‪.‬‬
> ‫جناب المع در ذیل صفحۀ آخر‪ ،‬یعنی در صفحۀ ‪ ۲۲۴‬این مجموعه نیز چنین مرقوم‬
> ‫فرموده اند‪" :‬محض یادگاری جهت نور دیدۀ عزیزم رضوانیه خانم فرقانی نوۀ عموی‬
> ‫بزرگوارم تحریر نمود‪ .‬در تاریخ روز سه شنبه ‪ ۲۰‬اسفند ماه ‪ ۱۳۳۶‬برابر با دهم‬
> ‫شهرالعالء ‪ ۱۱۴‬بدیع [‪ ۱۱‬مارچ ‪۱۹۵۸‬م]‪ .‬عبد ذلیل حسین المع"‪.‬‬
> ‫این مجموعه به لطف جناب ویکتور فرقانی فرزند جناب سهیل فرقانی و نوۀ رضوانیه‬
> ‫خانم فرقانی به دست حقیر رسیده و لطف و مرحمت ایشان مایۀ تشکر و امتنان قلبی است‪.‬‬
> ‫رضوانیه خانم فرقانی فرزند غالم اسبقی و غالم فرزند سلیمه خانم و سلیمه دختر آقا محمد‬
> ‫باقر بوده و محمد باقر یکی از پسران حاجی احمد میالنی است‪ .‬نکته ای شه در بارۀ‬
> ‫مندرجات این مجموعه باید خاطر نشان شود آن است شه همۀ الواح موجود در آن از آثار‬
> ‫جمال قدم بوده و تمام آن الواح در مجموعۀ اول شه وصف آن گذشت نیز شتابت شده و‬
> ‫موجود است‪ .‬نکتۀ دیگر آن شه الواح مبارشۀ مندرج در این دو مجلد تا آنجا شه‬
> ‫مالحظات این عبد نشان میدهد شمتر به دست طبع و انتشار سپرده شده و در مجلدات‬
> ‫‪۱‬‬
> ‫چاپ شدۀ الواح مبارشه مالحظه نمیگردد‪.‬‬
> ‫باری‪ ،‬حاجی احمد پسر میرزا علی اشبر میالنی است و علی اشبر را پسر دیگری نیز به‬
> ‫نام حاجی میرزا محمد تقی بوده است‪ .‬حاجی احمد از قدمای احبای آذربایجان بوده و در‬
> ‫آثار حضرت رب اعلی به «اسبق» ملقب گشته و ارزش ابجدی «اسبق» با «حاجی‬
> ‫میالنی» برابر است‪ ،‬یعنی رقم ‪ ۱۶۳‬میباشد‪ .‬حاجی محمد تقی میالنی نیز در آثار‬
> ‫حضرت رب اعلی به «فتیق» ملقب شده و شلمۀ «فتیق» نیز با «مم تقی» (مخفف محمد‬
> ‫تقی) یعنی رقم ‪ ۵۹۰‬از نظر ارزش ابجدی مطابق است‪.‬‬
> ‫حاجی احمد میالنی شسی است شه عرش مطهر حضرت رب اعلی پس از شهادت مدتی‬
> ‫در شارخانۀ حریر بافی او در تبریز مخفی بوده و سپس آن عرش مقدس به طهران انتقال‬
> ‫یافته است‪ .‬حاجی احمد و اوالد او در صفحات آذربایجان مصدر خدمات مهمۀ عدیدۀ‬
> ‫مستمره بوده‪ ،‬مورد اذیت و آزار فراوان قرار گرفته‪ ،‬مال و منال آنان بارها به غارت‬
> ‫رفته و مورد صدمات طاقتفرسا واقع شده اند‪.‬‬
> ‫جناب فاضل مازندرانی در مجلد هشتم شتاب ظهور الحق در بارۀ جناب حاجی احمد‬
> ‫میالنی و اوالد ایشان چنین نوشته اند شه ‪ ..." :‬از وجوه مؤمنین مخلصین ابناء حاجی‬
> ‫احمد میالنی معروف‪ ،‬برادران احمد اف خصوصا حاجی محمدعلی‪ ،‬اشبر اخوان‪ ،‬شه در‬
> ‫تبریز خانه خریده اقامت نمود و میرزا عنایت‪ ،‬اصغر اخوان‪ ،‬شه سالها در تبریز و طهران‬
> ‫عضو محفل روحانی و محفل ملی بهائی و رایت مرتفعۀ امر ابهی است نیز در بخش سابق‬
> ‫مسطور داشتیم و تجارتخانۀ برادران احمد اف مخصوصا در تفلیس مرشز این فئه و محل‬
> ‫پذیرائی از مسافرین و واسطۀ ارسال مراسالت به ارض مقصود بود و این خانوادۀ وسیعه‬
> ‫جمعیتی از ذشور و اناث فراهم آورد شه آحادشان با تعلق و حمیت دینیۀ ارثیه و اشتسابیه‬
> 
> ‫‪85‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در آذربایجان‪ ،‬طهران و غیرهما به نصرت و خدمت پرداختند و در اثر انقالب بلشویکی‬
> ‫‪۲‬‬
> ‫در خاک روسیه تجارتشان پراشنده شده از میان رفت ‪."...‬‬
> ‫جناب فاضل مازندرانی همچنین در صفحۀ ‪ ۵۰۵‬مجلد چهارم شتاب اسراراآلثار فقره ای‬
> ‫از لوح جمال قدم را شه حاوی ذشری از جناب حاجی احمد و اوالد ایشان میباشد نقل‬
> ‫فرموده اند‪ .‬متن فقرۀ مزبور به نقل ازمجموعۀ اول مذشور در فوق به این شرح است‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬نذشر الف و الحاء [احمد] لیفرح و یکون من الشاشرین فی العشی و االشراق‪ .‬یا احمد‬
> ‫نشهد انک فزت بآیاتی و سمعت ندائی و اقبلت الی افقی اذ شان القوم فی غفلة و ضالل‪.‬‬
> ‫طوبی لک و لمن ذشرک بما انزله الرحمن فی االلواح و طوبی لمقبل ما منعته سطوة العباد‬
> ‫عن هللا رب االرباب‪ .‬و نذشر محمدا قبلی علی و نبشره بعنایتی و فضلی الذی سبق العباد‬
> ‫اسمع النداء من القلم االعلی انه ذشرک بما قرت به االبصار‪ .‬انزلنا لک لوحا و ارسلناه‬
> ‫الیک من قبل لتفرح و تکون فی وله و انجذاب‪ .‬و نذشر من سمی بمحمد صادق الذی اقبل‬
> ‫الی االفق االعلی اذ شان القوم معرضین عن هللا رب االرباب‪ .‬اشکرهللا بما ذشرک لسان‬
> ‫العظمة اذ شان المظلوم بین ایدی االشرار‪ .‬قد شربت شأس العطاء من ید ربک مولی الوری‬
> ‫و فزت بما شان مسطورا فی الزبر و االلواح‪ .‬نسئل هللا ان یمدک و یؤیدک علی الذشر و‬
> ‫الثناء انه لهو العزیز العالم‪ .‬یا قلم اذشر من سمی بمحمد قبل باقر الذی فاز بایام هللا منزل‬
> ‫اآلیات قد اقبل اذ اعرض عن هللا من فی االقطار‪ .‬قد اخذ الکتاب اذ نبذوا الذین انکروا حق‬
> ‫هللا و برهانه و شفروا بما اتبعوا شل جاهل مرتاب‪ .‬انا ذشرناک من قبل و فی هذا الحین‬
> ‫ان ربک هو المقتدر المختار‪ .‬و نذشرعلی قبل اشبر فی منظر االنور لیشهد له ذشرهللا‬
> ‫‪۳‬‬
> ‫بدوام اسمائه و صفاته انه هو العزیز الغفار ‪."...‬‬
> ‫همان طور شه در لوح فوق مذشور شده و جناب فاضل نیزاشاره فرموده اند حاجی احمد‬
> ‫میالنی را فرزندان متعددی بوده است‪ .‬از قرار معلوم از ازدواج اول حاجی احمد شه با‬
> ‫خانمی به نام فاطمه صورت گرفته دو دختر به نامهای محترم خانم و زهراء سلطان و‬
> ‫پسرانی به اسامی محمدعلی‪ ،‬علی اشبر‪ ،‬محمد صادق‪ ،‬محمد باقر‪ ،‬و علیمحمد به منصۀ‬
> ‫ظهور رسیده اند‪ .‬نتیجۀ ازدواج دوم ایشان با خانمی به نام نرگس یک پسر بوده شه عنایت‬
> ‫هللا نام یافته و با نام خانوادگی احمدپورمیالنی سالها در جامعه بهائی ایران موفق به‬
> ‫خدمات ارزنده گردیده واز جمله دراولین محفل روحانی ملی بهائیان ایران نیز عضویت‬
> ‫‪۴‬‬
> ‫یافته است‪.‬‬
> ‫تهیۀ شجرهنامۀ مفصل این عائله منوط به مطالعات آیندگان است‪ ،‬اما آنچه فعال به اختصار‬
> ‫در بارۀ اوالد جناب حاجی احمد میالنی میتوان گفت به شرح ذیل است‪:‬‬
> ‫همان طور شه اشاره شد حاجی احمد را دو دختر به نامهای محترم خانم و زهراء سلطان‬
> ‫بوده و اسامی پسران جناب حاجی و اوالد آنان به این شرح است‪:‬‬
> ‫محمدعلی شه پدر احمد‪ ،‬جالل‪ ،‬و حسین المع بوده و دختری به نام طوبی نیز داشته است‪.‬‬
> ‫علی اشبر شه از اوالد و احفاد ایشان حقیر را اطالعی در دست نیست‪.‬‬
> ‫محمد صادق شه پسرانی به نام شعاع هللا‪ ،‬محمد تقی و احمد و دختری به نام جمیله داشته‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫‪86‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫محمد باقر شه پدر سلیمه خانم اسبقی است و از اوالد و احفاد دیگر ایشان حقیر را اطالعی‬
> ‫در دست نیست‪.‬‬
> ‫علیمحمد شه حبیبهللا و روحانگیز فرزاندان او هستند‪.‬‬
> ‫حاجی احمد‪ ،‬چنانچه اشاره شد‪ ،‬از ازدواج دوم خود صاحب عنایتهللا احمدپور میالنی‬
> ‫شده و از ایشان فؤاد احمدپور و گلوریا احمدپور به منصۀ ظهور رسیده اند‪.‬‬
> ‫در محامد جناب حاجی میرزا احمد میالنی و اوالد ایشان حضرت عبدالبهاء در یکی از‬
> ‫الواحی شه در مجموعۀ اول مذشور در فوق توصیف گردید چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"بواسطۀ جناب حاجی حسین میالنی‬
> ‫میالن – حضرت حاجی محمد علی آقا احمد اف‪ ،‬جناب حاجی محمد صادق احمد اف‪،‬‬
> ‫جناب حاجی علی اشبر احمد اف‪ ،‬جناب حاجی محمد باقر احمد اف‪ ،‬جناب حاجی علی‬
> ‫محمد احمد اف‪ ،‬جناب عنایت هللا احمد اف‪ ،‬ضلع محترمه حاجی محمدعلی و فرزند دلبندش‬
> ‫حسین آقا‪ ،‬جناب آقا علی‪ ،‬جناب آقا محسن و احبای الهی علیهم بهاءهللا االبهی‬
> ‫هوهللا – ای یاران قدیم و دوستان دیرین عبدالبهاء‪ ،‬حضرت فائز به رفیق اعلی مقرب‬
> ‫درگاه شبریاء مشرف به مقعد صدق جناب احمد تأسیس بنیانی نمود شه ایوان رحمت‬
> ‫موهبت پروردگار و قصر مشید پایدار است و در مرور قرون و اعصار باقی و برقرار‪.‬‬
> ‫این بنیان از هر آفتی محفوظ و مصون است و از هر صدمه ای محروس و محروز‪.‬‬
> ‫قوای عالم ملکی خللی در آن ننماید و مرور دهور و احقاب فتوری در این بنیان نیندازد‪.‬‬
> ‫پس آن خاندان باید درهر دم هزار شکرانه به عتبۀ حضرت رحمن تقدیم نمایند شه حضرت‬
> ‫احمد موفق بر تأسیس این بنیان گشت‪ .‬اگر چه حال معلوم و مشهود نه ولی عنقریب‬
> ‫شوشت این بنیان و علویت این قصر مشید ظاهر و آشکار گردد‪ .‬آن شخص جلیل مانند‬
> ‫دهقان در مزرعۀ آمال تخم پاشی افشاند شه در بهاران سبزی و خرمی و در تابستان برشت‬
> ‫خرمنی آن مشهود و عیان گردد‪ .‬ای یاران الهی درگاه چنین رب شریم جمال مبارک‬
> ‫‪۵‬‬
> ‫شایان عبودیت است و سزاوار خدمت و علیکم البهاء االبهی‪ .‬عع"‪.‬‬
> ‫حال شه در بارۀ مجموعۀ الواح این عائله و خانوادۀ جناب حاجی احمد میالنی اطالعاتی‬
> ‫مجمل عرضه گردید به ذشر این مطلب میپردازد شه بررسی جامع‪ ،‬دقیق و مفصل همۀ‬
> ‫مطالب مندرج در این مجموعۀ نفیسه در این مقاله امکان پذیر نیست‪ .‬لذا شلیاتی در بارۀ‬
> ‫بعضی ازمشخصات و مطالب اصلی مندرج در این مجموعه را در سطور ذیل مد نظر‬
> ‫قرار میدهد‪:‬‬
> ‫بی گمان اظهار مرحمت و عنایت موفور نسبت به جناب حاجی احمد میالنی از نکاتی‬
> ‫است شه مکررا در الواح این مجموعه به چشم میخورد‪ .‬مثال جمال قدم در لوحی شه به‬
> ‫اعزاز «حبیب روحانی جناب آقا محمدعلی علیه بهاءهللا»‪ ،‬یعنی یکی از ابناء جناب حاجی‬
> ‫احمد میالنی‪ ،‬از لسان میرزا آقا جان خادم هللا عز نزول یافته و به تاریخ ‪ ۱۵‬صفر سنۀ‬
> ‫‪۱۳۰۱‬ه‪.‬ق [‪ ۱۶‬دسامبر ‪۱۸۸۳‬م] مورخ میباشد چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬هو السامع المجیب‪ ،‬انا نذشر االلف و الحاء الذی ذشره القلم االعلی فی الواح شتی و‬
> ‫نذشره فی هذا الحین بفضل مبین‪ .‬حق جل جالله شهادت میدهد بر این شه او به شهادة هللا‬
> ‫‪87‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فائز شد و از بحر حبش آشامید‪ .‬در ایامی شه جمیع ناس به شمال اعراض قیام نمودند اال‬
> ‫من شاءهللا او ندای الهی را شنید و به قلب منیر به افق اعلی اقبال نمود‪ .‬طوبی له ثم طوبی‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫له و از سماء مشیت مخصوص او نازل شد آنچه شه آالء ارض به آن معادله ننماید ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت بهاءهللا در لوحی شه به اعزاز «جناب حاجی علیمحمد علیه بهاءهللا»‪ ،‬یکی‬
> ‫دیگر از پسران جناب حاجی احمد‪ ،‬پس از صعود ایشان عز نزول یافته چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"هو المعزی المسلی‬
> ‫یا علی قبل محمد نسئل هللا تبارک و تعالی ان یؤیدشم علی الصبر واالصطبار فیما ورد‬
> ‫علیکم من قضائه المبرم المحکم‪ .‬انه ما من اله اال هو یفعل ما یشاء و یحکم مایرید و هو‬
> ‫المقتدر العزیز الحمید‪ .‬اذا فزت بلوحی ول وجهک شطر من سمی باحمد فی شتابی المبین‬
> ‫و قل‪:‬‬
> ‫اول نفحة تضوعت من آیات هللا مولی الوری و اول نور اشرق من افق سماء العطاء علیک‬
> ‫یا من شربت رحیق الوحی من ایادی عنایة ربک مالک االسماء اشهد انک اجبت مولیک اذ‬
> ‫ارتفع ندائه و اقبلت الیه اذ اعرض عنه اشثر عباده‪ .‬انت الذی ما اضعفتک قوة العالم و ما‬
> ‫منعتک سطوة االمم و اقبلت الی افق الظهور و سمعت ندآء مکلم الطور و شنت فی ایامک‬
> ‫خادما قائما متمسکا متشبثا بکل ما ظهر من لدی هللا ربک و رب آبائک االولین‪ .‬اللهم یا‬
> ‫الهی و سیدی و سندی اسئلک بهذا الرمس االطهر ان تقدر لی و لزائریه خیر اآلخرة و‬
> ‫‪۷‬‬
> ‫االولی انک انت مولی الوری ال اله اال انت الغفور الکریم‪.".‬‬
> ‫جمال قدم پس از صعود جناب حاجی احمد در یکی دیگر از الواح مبارشه نیز چنین می‬
> ‫فرمایند‪:‬‬
> ‫"جناب محمد قبل علی ابن من صعد الی هللا – هو المشفق الکریم‬
> ‫‪ ...‬طوبی لکم یا ابناء االلف و الحآء الذی اذ فارغ الجسد ماج بحر الغفران و هاج عرف‬
> ‫عنایة الرحمن و استقبله المالئکة و الروح لعمرهللا قد ورد فی مقام شان منورا بالنور االبدی‬
> ‫و مزینا بهذا االسم الذی اذ اشرق من افق البیان نادی االمکان و من فیه تبارک هللا رب هذا‬
> ‫الضیف العزیز البدیع ‪ ...‬اعلم قد صعد الی الرفیق االعلی من له شأن عندهللا رب العرش‬
> ‫العظیم‪ .‬نسئل هللا تبارک و تعالی ان یرفع مقامه فی شل االحیان و ینزل علیه رحمة من‬
> ‫عنده و یجعله معاشر المالء االعلی الذین ما اقبلوا اال الی هللا و ما سجدوا اال لوجهه العزیز‬
> ‫العلیم‪ .‬انا نوصیک و اولیائی بذشره بعد صعوده بما انزله هللا له من سماء عطائه من قبل و‬
> ‫من بعد انه یحب اولیائه الذین نبذوا ما سویه متمسکین بحبله و متشبثین باذیال ردائه المقدس‬
> ‫العزیز المنیر‪:‬‬
> ‫النور الساطع الالمع من افق سماء عنایة هللا و الروح المعطر المبارک من لدی العزیز‬
> ‫النوار علیک یا اسم االلف و الحآء فی ناسوت االنشاء و مظهر الباء و الهاء فی شتاب‬
> ‫االسماء نشهد انک سبقت اشثر العباد اذ اتی مالک االیجاد بسلطان غلب الوجود من الغیب و‬
> ‫الشهود‪ .‬و نشهد انک فزت بما ال فاز به العباد اال من شاءهللا ربک العزیز العلیم‪ .‬و نشهد‬
> ‫انک اجبت موالک اذ ارتفع النداء و اقبلت بقلبک اذ اشرق نوره‪ .‬نسئله تعالی ان ینزل‬
> ‫علیک فی شل االوان و االحیان نعمة من عنده و مائدة من لدنه و رحمة من جانبه انه ولی‬
> ‫‪88‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫من وااله ال اله اال هو الفرد الواحد الغفور الرحیم‪ .‬البها ِء من لدنا علیک و علی اولک و‬
> ‫آخرک و ظاهرک و باطنک و رحمة هللا و برشاته علی ابنائک و الذین یحبونک امرا من‬
> ‫‪۸‬‬
> ‫لدی هللا رب العرش العظیم و الکرسی الرفیع‪".‬‬
> ‫و نیز جمال قدم در لوح نازله به اعزاز یکی دیگر از ابناء جناب حاجی احمد میالنی‬
> ‫چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"جناب حاجی علی اشبر علیه بهاءهللا‬
> ‫هو الذاشر و هو المذشور‬
> ‫یا ابن االلف و الحاء انا اردنا ان نذشره مرة اخری فضال من لدی هللا مولی الوری‪ .‬قل‬
> ‫الهی الهی تری و تعلم احد محبیک صعد الی رفیقک االعلی و قصد افقک االبهی‪ .‬اشهد یا‬
> ‫الهی و اله الکائنات و مقصودی و مقصود الممکنات بان عبدک احمد علیه بهائک و‬
> ‫رحمتک آمن بک و بآیاتک و اقبل الی سماء امرک فی اول ایامک اذ اعرض عنک اشثر‬
> ‫خلقک‪ .‬اشهد انه شرب رحیق الحیوان من شأس عطائک و شوثر البیان من قدح جودک و‬
> ‫شرمک‪ .‬هو الذی یا الهی اعترف بما نزل من سماء فضلک و اقر بما نطق به لسان‬
> ‫عظمتک‪ .‬ای رب فانزل علیه من سحاب عنایتک امطار رحمتک و من سماء شرمک ما‬
> ‫‪۹‬‬
> ‫یقربه فی شل االحوال الیک‪ .‬انک انت الفضال الکریم‪".‬‬
> ‫و نیز در ذشر مناقب و محامد جناب حاجی احمد میالنی جمال قدم از جمله چنین می‬
> ‫فرمایند ‪ ..." :‬از آن شجره‪ ،‬یعنی جناب ا ح [احمد] آثار باقیه و اثمار جنیه ظاهر میشود‪.‬‬
> ‫‪۱۰‬‬
> ‫حال این مقام مستور است‪ .‬مبشر حق و مخبر حق‪ ،‬تعالی هذا الفضل العظیم ‪."...‬‬
> ‫و حضرت عبدالبهاء در یکی از الواح صادره به اعزاز «جناب حاجی محمدعلی ابن من‬
> ‫صعد الی هللا من اهل میالن علیه بهاءهللا االبهی» چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"هواالبهی – ای سلیل آن شخص جلیل پدر چون مظهر الطاف جلیل اشبر گردد آثار عنایت‬
> ‫از هر جهت احاطه نماید و انوار موهبت از هر افق بر رویش بتابد‪ .‬آن پدر بزرگوار‬
> ‫چون از هر جهت مهبط مالئکۀ رحمت بود لهذا در سالله نیز مظهر فیض و برشت شد شه‬
> ‫شل به نور هدایت شبری مهتدی و به فیوضات عظمی مجتنی و به رداء عنایت شبریاء‬
> ‫‪۱۱‬‬
> ‫مرتدی و به خدمت امرهللا موفق و مؤید ابدی ‪."...‬‬
> ‫و نیزحضرت عبدالبهاء در یکی دیگر از الواح مبارشه چنین می فرمایند‪:‬‬
> ‫"تفلیس و میالن‬
> ‫حضرات اخوان ابناء متصاعد الی هللا حاجی احمد علیه وعلیهم بهاءهللا‬
> ‫هوهللا‬
> ‫ای برادران چون اختران‪ ،‬در این روز شه جشن رضوان است و بهار روحبخش رحمن و‬
> ‫ربیع بدیع حضرت یزدان‪ ،‬شلک عبدالبهاء در جوالن است و سرش موضوع بر آستان شه‬
> ‫ای خداوند مهربان این برادران نجوم افق محبتند و مرغان گلستان عنایت‪ .‬این خاندان‬
> ‫ساللۀ آن بندۀ صادقند و دودمان آن نخل باسق‪ .‬عین عنایت را شامل شن و لطف و‬
> ‫مرحمت را شامل تا در ظل شجرۀ میثاق روز به روز روشنتر گردند و در درگاه احدیتت‬
> 
> ‫‪89‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مقبولتر‪ .‬ای پروردگار مهربان جانها نثار نمودند و صدهزار اذیت و آزار تحمل‬
> ‫‪۱۲‬‬
> ‫فرمودند‪ .‬توئی غمخوار‪ ،‬توئی آمرزگار‪ ،‬توئی مهربان شردگار‪ .‬عع"‪.‬‬
> ‫از جمله مواضیعی شه در الواح عدیدۀ موجود درمجموعۀ الواح احبای میالن به شرات به‬
> ‫چشم میخورد لزوم تبلیغ امرهللا‪ ،‬خدمت به امر مبارک‪ ،‬اتحاد و اتفاق‪ ،‬استقامت بر امر‪،‬‬
> ‫عهد و میثاق الهی و لزوم استقامت بر آن‪ ،‬غنیمت دانستن ایام حیات‪ ،‬تقوی و تقدیس‪ ،‬لزوم‬
> ‫عمل به تعالیم الهیه و تخلق به اخالق حسنه‪ ،‬عظمت ظهور جمال قدم و لزوم صبر بر‬
> ‫بلیات و مصائب است‪ .‬شثرت نصوص و بیانات مبارشه در بارۀ این مواضیع مانع از نقل‬
> ‫تمام آنها است اما برای آن شه نمونهای از این گونه الواح عرضه شده باشد دو لوح مبارک‬
> ‫حضرت بهاءهللا را ذیال نقل می نماید‪ .‬تا آنجا شه بر حقیر معلوم است این الواح در منابع‬
> ‫مطبوع الواح حضرت بهاءهللا تا شنون به طبع نرسیده است‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا میفرمایند‪:‬‬
> ‫"م ی جناب تقی‬
> ‫هو السامع المجیب‬
> ‫یا تقی تقوی درع است از برای هیکل امر و رضوان است از برای جنت علیا و دربان‬
> ‫است از برای باب بیان‪ .‬طوبی از برای نفسی شه خود را به این درع از سهام عصیان‬
> ‫حفظ نمود‪ .‬اوست از اهل بهاء در شتاب اسماء‪ .‬ای دوستان امروز روز ذشر و محبت و‬
> ‫شفقت است‪ ،‬با یکدیگر به شمال اتحاد به ذشر مالک ایجاد مشغول باشید‪ ،‬انه یکفیکم و‬
> ‫یقربکم الیه وهو الرقیب القریب‪ .‬البهاء علیک و علی الذین فازوا بعرفان هللا مالک هذا‬
> ‫‪۱۳‬‬
> ‫الیوم البدیع‪.".‬‬
> ‫و نیز جمال قدم در لوحی دیگر چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"م ی جناب حاجی حسین‬
> ‫بسمی المغرد علی االغصان‬
> ‫ای دوستان هر عاملی را به عمل بشناسید وهر نفسی را به صفاتش‪ ،‬چه بسیار از عباد به‬
> ‫اعمال شنیعه عاملند و خود را از اهل حق میشمرند‪ .‬امروز باید شل به شتاب الهی‬
> ‫متمسک باشند و به آنچه در او نازل عامل‪ .‬هواهای نفسانیه ناس را به اعمال شنیعۀ‬
> ‫مردوده مشغول نموده‪ .‬ای دوستان آفتاب تقوی را به سحاب هوی ستر منمائید‪ ،‬به امرش‬
> ‫‪۱۴‬‬
> ‫عامل شوید و به حکمش ناظر‪ ،‬انه یحکم شیف یشاء و هو المقتدر القدیر"‪.‬‬
> ‫مندرجات مجموعۀ الواح احبای میالن مملو از استشهاد به آیات قرانی و اشارات عدیده به‬
> ‫اصطالحات آن سفر شریم است‪ .‬در این مجموعه ادعیه و مناجاتهای مبارشه نیز به وفور‬
> ‫مالحظه میگردد و مملو از نصایح و مواعظ قلم اعلی و حضرت عبدالبهاء است‪ .‬عظمت‬
> ‫و عزت محتوم امر الهی و شرح وظائف و مسئولیتهای احبای الهی از جمله دیگر‬
> ‫مواضیعی است شه در الواح این مجموعه به چشم میخورد‪ .‬قضیۀ تحقق وعود و بشارات‬
> ‫الهیه و شرح و توضیح این مطلب شه امیال و اهداف و مقاصد اهل ادیان و مظاهر مقدسۀ‬
> ‫قبل شال در این ظهور به تحقق پیوسته است نیز از اهم مطالب مندرجه در این مجموعۀ‬
> ‫مبارشه است‪.‬‬
> ‫‪90‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در این مجموعه از حروف اختصاری بسیار استفاده شده است‪ .‬چنان شه در سطور فوق‬
> ‫مالحظه میگردد‪ ،‬مثال «م ی» به عنوان مخفف «میالن» به شار رفته‪ ،‬و دو حرف «ا ح»‬
> ‫مخفف نام جناب حاجی احمد میالنی است شه گاهی به صورت «ا ح م د» نیز مذشور شده‬
> ‫است‪« .‬ت ف» اشاره به تفلیس و «م ه» مخفف نام اسمهللا مهدی دهجی است‪.‬‬
> ‫هرچند اشثریت الواح جمال قدم در این مجموعه از قلم آن حضرت عز نزول یافته اما‬
> ‫بعضی از الواح صادره به لسان میرزا آقا جان خادمهللا است و در این قبیل الواح تاریخ‬
> ‫صدور لوح نیز مندرج گردیده است‪.‬‬
> ‫یکی از مشخصات عمدۀ مندرجات مجموعۀ الواح احبای میالن اشتمال آن به الواح و‬
> ‫مکاتیب عدیده ای است شه از قلم حضرت بهاءهللا و حضرت عبدالبها به اعزاز زنان‬
> ‫جامعۀ بهائی در بالد آذربایجان عز صدور یافته است‪ .‬این مطلب از این نظر حائز اهمیت‬
> ‫است شه با صدور این آثار خطاب به زنان بهائی هویت و شخصیت فردی آنان جدا از‬
> ‫انتساب آنان به مردان بهائی به استقالل مورد شناسائی و تجلیل قرار میگیرد و نقش و‬
> ‫مسئولیت زنان در ظل امر مبارک محل ستایش و موضوع شرح و بسط واقع میشود‪ .‬در‬
> ‫جامعه ای شه اصول و افکار و عادات اجتماعی و حیات اقتصادی آن مبتنی بر‬
> ‫مردساالری و لزوم تبعیت و وابستگی به مردان در خانواده و اجتماع‪ ،‬مدار همۀ امور‬
> ‫است توجه طلعات مقدسه به زنان‪ ،‬شناسائی هویت و استقالل شخصیتی آنان و دادن‬
> ‫مسئولیت مستقیم به بانوان از اهمیتی فوقالعاده برخوردار است تا استعدادات و شماالت‬
> ‫آنان را بپروراند‪ ،‬به امکانات و امتیازات وجودی خود مطمئن سازد و از آنان دعوت نماید‬
> ‫تا مسئولیت و نقش عظیم خود را بشناسند و با شور و شعف‪ ،‬و مستقل از ارزشهای‬
> ‫مرسوم در جامعه‪ ،‬به میادین خدمت وارد گردند‪ .‬واالتر از همۀ این نکات بخشیدن حس‬
> ‫اعتماد به جامعۀ اماءالرحمن است شه به حمایت بی دریغ طلعات مقدسۀ امر در مساعی و‬
> ‫اقدامات خود مطمئن باشند و به حق الیقین بدانند شه مشمول ادعیۀ طلعات مبارشه اند تا به‬
> ‫اجرای آنچه از اصول و نوایای امر مبارک است موفق و مؤید گردند‪.‬‬
> ‫نمونه ای از الواح جمال قدم خطاب به اماء رحمانی در میالن‪ ،‬لوح نازله خطاب به ضلع‬
> ‫جناب حاجی احمد میالنی است شه متن آن به شرح ذیل است‪:‬‬
> ‫"م ی‬
> ‫ضلع جناب احمد علیهما بهاءهللا‬
> ‫به نام یکتا خداوند بیمانند‬
> ‫یا ورقتی و امتی‪ ،‬بشنو ندای مظلوم را شه از شطر سجن تو را ذشر مینماید‪ .‬علما و‬
> ‫فقهای حزب قبل از عنایت الهی محرومند و از عرفانش ممنوع‪ ،‬چه شه عملی از ایشان‬
> ‫ظاهر نه تا مستحق فیوضات فیاض حقیقی شوند‪ .‬جزای اعمال شل را از عرفان غنی‬
> ‫متعال در یوم مآل منع نموده و تو الحمد هلل ادراک ایام حق را نمودی و به عرفانش فائز‬
> ‫گشتی‪ .‬طوبی از برای تو و از برای امائی شه به فیض اعظم فائز گشتند و به آنچه در‬
> ‫شتاب الهی از قبل و بع د مذشور و مسطور است رسیدند‪ .‬این نعمت عظمی را به اسم‬
> ‫مالک اسماء و فاطر سماء حفظ نما و اماء آن ارض را از قبل مظلوم تکبیر برسان تا شل‬
> ‫‪91‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫به شمال تقدیس و تنزیه به ذشر حق جل جالله ناطق و مشغول باشند‪ .‬انه یؤید عباده و‬
> ‫امائه علی ما یحب و یرضی و هو الفرد الواحد المقتدر العلیم الحکیم‪ .‬البهاء علیک و علی‬
> ‫‪۱۵‬‬
> ‫االمآء الالئی آمن بالفرد الخبیر‪.".‬‬
> ‫همان طور شه اشاره شد مجموعۀ الواح احبای میالن مملو از تلویحات و تصریحات به‬
> ‫مصطلحات قرآنی و نقل و استشهاد به آیات عدیده در آن سفر عظیم است‪ .‬در این مقاله‬
> ‫قصد آن نیست شه همۀ آیات و مصطلحات مورد شرح و مطالعه قرار گیرد‪ ،‬اما به عنوان‬
> ‫نمونه به چند مورد از این موارد اشاره میشند‪:‬‬
> ‫اول – او ادنی‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در یکی از الواح مبارشه میفرمایند‪:‬‬
> ‫"ضلع جناب حاجی علی اشبر علیها بهاءهللا االبهی‬
> ‫هواالبهی‬
> ‫ای ورقۀ طیبۀ متوجهۀ به ملکوت قدم‪ ،‬در جنت ابهی و فردوس اعلی و حدیقۀ قدس او‬
> ‫ادنی ذشرت مذشور و یادت مرشوز قلوب اماءهللا‪ ،‬دیگر فضلی اعظم از این میجوئی و‬
> ‫موهبتی اشبر از این میطلبی؟ عنقریب اشراقات انوار این مقام را از آفاق وجود چون‬
> ‫‪۱۶‬‬
> ‫اشعۀ ساطعۀ از شمس حقیقت مشاهده نمائی‪ .‬عع"‪.‬‬
> ‫در لوح فوق اصطالح «او ادنی» ناظر به آیۀ مبارشه قرآنیه است شه در سورۀ نجم‪ ،‬آیات‬
> ‫‪ ۹ – ۷‬میفرماید‪" :‬و هو باالفق االعلی ثم دنا فتدلی فکان قاب قوسین او ادنی"‪ .‬مفهوم‬
> ‫فارسی آیات مبارشه آن شه رسول خدا در افق اعلی بود و بعد نزدیک شده به حدی شه‬
> ‫‪۱۷‬‬
> ‫فاصلۀ او به اندازۀ فاصله دو شمان یا شمتر شد‪.‬‬
> ‫آراء قرآنشناسان در بارۀ این آیات چنین است شه حضرت رسول اشرم در معراج خود به‬
> ‫آسمانها آنقدر به خدا و یا جبرئیل نزدیک شد شه فاصله میان او تا حق تعالی به اندازۀ‬
> ‫فاصله دو شمان و حتی شمتر گردید‪ .‬مفاهیم عرفانی این آیات مبتنی برقربیت الهیه و‬
> ‫نزدیک شدن به بارگاه حضرت پروردگاراست‪ .‬در لوح مبارک‪ ،‬بیان حضرت عبدالبهاء‬
> ‫مبنی بر «حدیقۀ قدس او ادنی» میتواند تلمیحی به مجاورت و قربیت روضۀ مبارشه‬
> ‫حضرت بهاءهللا و مقام مقدس حضرت رب اعلی تلقی گردد‪.‬‬
> ‫دوم – جبت ‪ ،‬طاغوت و عزی‬
> ‫حضرت بهاءهللا در یکی از الواح نازله خطاب به جناب حاجی احمد میالنی میفرمایند‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬هذا شتاب من لدنا الی الذی آمن باهلل المهیمن العزیز القدیر و انقطع عما سواه و توجه‬
> ‫الی مقر االمر الذی بظهوره ظهر الزلزال و سقط الجبت و انکسرت ارشان الطاغوت و‬
> ‫‪۱۸‬‬
> ‫اشرقت شمس شلمة العلیا عن افق البقا بضیاء مبین ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت بهاءهللا در لوحی شه به اعزازجناب آقا محمدعلی ابن جناب حاجی احمد‬
> ‫میالنی عز نزول یافته چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬حمد مقدس از دالالت و اشارات ممکنات واجبالوجودی را الیق و سزاست شه به‬
> ‫یک شلمۀ علیا اهل ناسوت انشاء را به افق اعلی جذب نمود‪ ،‬به شأنی شه از مال و اموال و‬
> ‫زخارف و ثروت دنیا شلها گذشتند و در سبیل دوست یکتا انفاق نمودند آنچه را شه مطلع‬
> ‫‪92‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نور بود از برای ظلمت عالم و مشرق بینائی بود از برای شوران بادیههای گمراهی و‬
> ‫شوثر زالل بود از برای تشنگان بیدای نادانی‪ ،‬تعالت شئونهم وعظمت مقاماتهم و شبرت‬
> ‫مراتبهم‪ .‬قد سمعوا و اقبلوا و اجابوا مولیهم فی یوم فیه ناح الجبت و صاح الطاغوت و نعق‬
> ‫‪۱۹‬‬
> ‫العزی و امثالها ‪."...‬‬
> ‫و در لوح نازله به اعزاز جناب آقا محمد صادق جمال قدم چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬الحمد هلل الذی انزل النعمة و اظهر ما اراد انه لهو المراد فی اآلخرة و االولی ‪...‬‬
> ‫اسئلک بسلطان االسماء الذی به ناحت الجبت و جنوده بان تؤید احبائک علی ذشرک و‬
> ‫‪۲۰‬‬
> ‫ثنائک و ما ینبغی الیامک ‪." ...‬‬
> ‫جبت‪ ،‬طاغوت و عزی از شلمات قرآنی است‪ .‬در آیۀ ‪ ۵۱‬سورۀ نساء آمده است شه‪" :‬الم‬
> ‫تر الی الذین اوتوا نصیبا من الکتاب یؤمنون بالجبت و الطاغوت و یقولون للذین شفروا‬
> ‫هؤالء اهدی من الذین آمنوا سبیال"‪ .‬معنی فارسی شالم الهی آن شه آیا احوال شسانی را شه‬
> ‫بهره ای از شتاب آسمانی دارند‪ ،‬ندانسته ای شه به جبت و طاغوت ایمان میورزند و در‬
> ‫بارۀ شافران میگویند شه اینان از مؤمنان راهیافتهترند‪.‬‬
> ‫نام عزی همراه با نام دو بت دیگر یعنی الت و منات در آیات شمارۀ ‪ ۱۹‬و ‪ ۲۰‬سورۀ نجم‬
> ‫در قرآن آمده است شه خداوند میفرماید‪" :‬افرأیتم الالت و العزی و مناة الثالثة االخری"‪.‬‬
> ‫مفهوم مطلب به فارسی آن شه آیا شما الت و عزی را نگریسته اید و آن دیگری منات را‬
> ‫شه سومین است‪.‬‬
> ‫جبت در معارف قرآنی عبارت از هر چیزی است شه به جای خدا پرستیده میشود و چنین‬
> ‫چیزی می تواند عبارت از بت و شاهن و ساحر و نظائر آن باشد‪ .‬در ریشه و اصل این‬
> ‫لغت بحث بسیار است‪ .‬بعضی از لغتشناسان آن را یونانی و بعضی دیگرآن را حبشی‬
> ‫‪۲۱‬‬
> ‫دانسته اند‪.‬‬
> ‫طاغوت معموال به معنی شیطان گرفته میشود و به هر چیزی شه به جای خدا پرستیده‬
> ‫شود‪ ،‬نظیر اصنام‪ ،‬اشجار‪ ،‬آفتاب و غیره اطالق میگردد‪ .‬اصل و ریشۀ این شلمه را نیز‬
> ‫لغت شناسان عبری و یا آرامی و سریانی و حبشی گرفته اند‪ .‬برداشت اهل عرفان از‬
> ‫طاغوت طغیان و گردنششی و جباریت است و عبارت از هر چیزی است شه بنده را از‬
> ‫‪۲۲‬‬
> ‫حق بگرداند و بما سوی هللا سوق دهد‪.‬‬
> ‫عزی نام یکی از خدایان مؤنث دورۀ جاهلی قبل از اسالم است و همان طور شه نقل شد با‬
> ‫نامهای الت و منات در سورۀ نجم در قرآن آمده است‪ .‬عبادت این بتها در بین قبایل‬
> ‫مختلف عرب پیش از اسالم رواج داشته و ظاهرا عزی از دو خدای دیگر پراهمیتتر‬
> ‫‪۲۳‬‬
> ‫بوده و معابد متعدد داشته و از عظیمترین اصنام قریش محسوب میشده است‪.‬‬
> ‫سوم – یوم تبلی السرائر‪ ،‬قیامت‪ ،‬ساعة‪ ،‬صیحه‪ ،‬قارعه‬
> ‫در الواح متعدد مندرج در مجموعۀ الواح احبای میالن به فرا رسیدن روز قیامت و تجلی‬
> ‫یوم جدید اشاره شده و در شرح و بیان این مطالب مصطلحاتی از قرآن شریم مورد‬
> ‫استشهاد قرار گرفته است‪ .‬از جمله حضرت بهاءهللا در یکی از الواح جناب آقا محمدعلی‬
> 
> ‫‪93‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ابن حاجی احمد میالنی میفرمایند‪ ..." :‬قد اتی الیوم و ظهر ما شان مستورا فی افئدة القوم‪،‬‬
> ‫‪۲۴‬‬
> ‫یوم تبلی السرائر است‪ ،‬خافیۀ صدور و خائنۀ اعین ظاهر و مشهود ‪."...‬‬
> ‫عبارت «یوم تبلی السرائر» آیۀ شمارۀ ‪ ۹‬در سورۀ طارق است شه در آن خداوند به‬
> ‫بازگرداندن انسان در روز قیامت یعنی روز آشکار شدن رازها و امور پنهانی اشاره می‬
> ‫شند و میفرماید شه روز قیامت روز ظهور اسرار باطنی اشخاص است‪ .‬عبارت «خافیۀ‬
> ‫صدور و خائنۀ اعین» نیز شه در لوح مبارک آمده ناظر به آیۀ ‪ ۱۹‬در سورۀ غافر در‬
> ‫قرآن مجید است شه میفرماید‪" :‬یعلم خائنة االعین و ما تخفی الصدور"‪ .‬یعنی خداوند به‬
> ‫خیانت چشمها و آنچه خلق در دلهای خود پنهان میدارند واقف و آگاه است‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا در لوحی دیگر شه در مجموعۀ مورد مطالعه به چشم میخورد می‬
> ‫فرمایند‪ ..." :‬قل لک الحمد یا مولی الملکوت و مالک الجبروت اسئلک باسمک الذی به‬
> ‫اقمت القیامة و اظهرت اسرارها و الساعة و اشراطها و به اخرقت الحجبات و السبحات ان‬
> ‫‪۲۵‬‬
> ‫تجعلنی قائما علی خدمتک ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت بهاءهللا در لوحی دیگر در همان مجموعه چنین می فرمایند‪ ..." :‬ان انصفوا‬
> ‫فی امرهللا و ظهوره و التتبعوا شل متوهم بعید‪ .‬قد ظهرت القارعة و ارتفعت الصیحة و‬
> ‫‪۲۶‬‬
> ‫القوم فی نوم عجیب ‪."...‬‬
> ‫قضایای مربوط به قیامت‪ ،‬عالئم و نامها و اوضاع و شرایط وقوع آن شه از ارشان‬
> ‫اعتقادی اسالم محسوب می گردد در بیش از ششصد آیه از آیات قرآنیه مورد شرح و بسط‬
> ‫قرار گرفته است‪ .‬ساعت و قارعه و صاخه و اصطالحات دیگری نظیر یوم الفصل و یوم‬
> ‫الوعید و یوم التالق از جمله اسامی روز قیامت است شه در قرآن به شار رفته است‪ .‬آیات‬
> ‫شمارۀ ‪ ۴۲ – ۴۱‬سورۀ ق حاشی از آن است شه‪" :‬و استمع یوم یناد المناد من مکان قریب‪.‬‬
> ‫یوم یسمعون الصیحة بالحق ذلک یوم الخروج"‪ .‬معنی شالم الهی آن شه به ندای منادی در‬
> ‫روزی شه از جائی نزدیک برخیزد گوش ده‪ ،‬آن روزی شه صیحه را به حق بشنوند آنگاه‬
> ‫روز رستاخیر است‪ .‬قارعه به معنی در هم شوبنده و خرابشننده نیز از اوصاف قیامت‬
> ‫است‪ .‬در ابتدای سورۀ قارعه – ‪ ۱۰۱‬در قرآن آمده است شه‪" :‬القارعة ما القارعة و ما‬
> ‫‪۲۷‬‬
> ‫ادریک ما القارعة"‪.‬‬
> ‫آنچه در سطور فوق مذشور شد شرحی به اختصار در بارۀ بعضی از مصطلحات قرآنی‬
> ‫بود شه در مجموعۀ الواح احبای میالن آمده است‪ .‬در این مقاله آیات عدیدۀ قرآنیه ای شه‬
> ‫در الواح مزبور مورد نقل و استشهاد قرار گرفته مد نظر واقع نشده و بررسی معانی و‬
> ‫تفاسیر و تآویل این آیات خود مطالعاتی جداگانه را اقتضاء مینماید‪.‬‬
> ‫در بارۀ مندرجات مجموعۀ الواح احبای میالن ذشر این مطلب نیز مفید است شه ابیاتی از‬
> ‫شعرای ایران در این الواح مورد نقل و استشهاد قرار گرفته است‪ .‬از جمله ابیات معروف‬
> ‫مولوی یعنی "باز آمد آن مغنی با چنگ ساز شرده ‪ "...‬و بیت "زین مردمان سست عناصر‬
> ‫دلم گرفت ‪ "...‬در الواح مندرج در این مجموعه مندرج گشته است‪ .‬چون الواح مبارشه ای‬
> ‫شه شامل ابیات فوق میباشد‪ ،‬و شرح منابع ابیات مزبور‪ ،‬در شتاب مآخذ اشعار ارائه‬
> ‫گشته‪ ۲۸‬در این مقام به همین اشارۀ مختصر اشتفاء مینماید و صرفا به توضیح این نکته‬
> ‫‪94‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫میپردازد شه بیت معروف جمال قدم از قصیدۀ ساقی از غیب بقا‪ ،‬یعنی بیت "پای نه بر‬
> ‫فرق ملک آنگه درآ در ظل فقر ‪ "...‬نیز در الواح عدیده مورد استشهاد واقع شده و آن‬
> ‫الواح‪ ،‬به استثنای لوح صادره به اعزاز احبای الهی در تفلیس‪ ،‬در ذیل "پای نه بر فرق‬
> ‫‪ "...‬در مجلد دوم شتاب مآخذ اشعار مندرج گشته است‪ .‬در این مقام متن لوح احبای تفلیس‬
> ‫را نیز مندرج میسازد زیرا تا آنجا شه بر این عبد معلوم است تمام این لوح در منابع چاپی‬
> ‫مکاتیب حضرت عبدالبهاء و شتاب مآخذ اشعار تا شنون به طبع نرسیده است‪ .‬متن لوح‬
> ‫مزبور چنین است‪:‬‬
> ‫"تفلیس احبای الهی علیهم بهاءهللا االبهی مالحظه نمایند‬
> ‫هوهللا‬
> ‫ای دوستان یزدان‪ ،‬صبح عبودیتی از مطلع رحمتی به انوار موهبتی طالع و الئح گشته شه‬
> ‫پرتو خضوع و خشوعش آفاق را روشن و نورانی نموده و شعاع تذلل و انکسارش ظلمات‬
> ‫تدلل و استکبار را زائل فرموده‪ .‬ای یاران موعد خضوع و خشوع است و موسم بندگی و‬
> ‫شرمندگی‪ ،‬زمان عبودیت است و وقت تبتل و رقیت‪ .‬بزرگواری در بندگی است و‬
> ‫شهریاری درعبودیت درگاه حضرت احدیت‪ ،‬پای نه بر فرق ملک آنگه درآ در ظل فقر تا‬
> ‫ببینی ملک باقی را شنون از هر شنار‪.‬‬
> ‫این بندگی آزادگی است و این عبودیت سلطنت دو جهان ملک و ملکوتی‪ ،‬چه شه بندگی‬
> ‫آستان مقدس جمال بهاء ست و آزادگی در جمیع عوالم بی منتها‪ .‬ای یاران رحمن همت‬
> ‫شنید تا چون قوای اعظم وجود در عوالم باطن و شهود فتوحات قلبیه و روحانیه گردد و‬
> ‫افق ملک را مطلع ملکوت نماید و آوازۀ تقدیس و جانفشانی یاران روحانی به مسامع شرق‬
> ‫و غرب رسد و ندای یا بهاءاالبهی از حضیض ادنی به سمع اهل صوامع الهوت اعلی‬
> ‫‪۲۹‬‬
> ‫واصل گردد‪ .‬و البهاء علیکم یا احباءهللا‪ .‬عع"‪.‬‬
> ‫نکتۀ دیگر در بارۀ الواح مندرج در مجموعۀ الواح احبای میالن ناظر به لوح صادره از‬
> ‫قلم حضرت عبدالبهاء خطاب به جناب حاجی علی محمد ابن حاجی احمد میالنی است‪.‬‬
> ‫این لوح مبارک نیز تا آنجا شه بر این عبد معلوم است در منابع متداول مکاتیب حضرت‬
> ‫عبدالبهاء تا شنون به طبع نرسیده و لذا طبع و انتشار آن در این مقام مغتنم تواند بود‪ .‬در‬
> ‫این لوح حضرت عبدالبهاء به چند اثر اساسی در زمینۀ فلسفه و فقه اسالمی اشاره فرموده‬
> ‫اند شه تحریر توضیحی به اختصار در بارۀ این آثار مفید به نظر میآید‪ .‬متن لوح مزبور‬
> ‫به شرح ذیل است‪:‬‬
> ‫"هواالبهی‬
> ‫جناب حاجی علی محمد ابن من صعد الی هللا علیه بهاءهللا االبهی مالحظه نمایند‬
> ‫هواالبهی‬
> ‫ای ناظر به منظر انور‪ ،‬چون جمال بی زوال برقع غیب بر افکند و در عرصۀ وجود جلوۀ‬
> ‫مشهود فرمود جمعی مدعی عرفان بودند به وادی حرمان فتادند‪ ،‬به اشارات و‬
> ‫اوهامات خویش شناسائی خواستند و چون مطابق تصورات خود نیافتند علم انکار‬
> ‫برافراختند و به دم اطهرش فتوی دادند و نشناختند و تو شه نه مدعی عرفان بودی و نه در‬
> ‫‪95‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دبستان علماء اعیان داخل شدی‪ ،‬نه شفا و اشارات خواندی و نه فصوص و فتوحات نظر‬
> ‫شردی‪ ،‬نه شرح لمعه مطالعه نمودی و نه فقه و اصول تدرس و تدریس شردی‪ ،‬به جوهر‬
> ‫مقصود رسیدی و در مقام ششف و شهود حاضر شدی و مؤمن به جمال موعود گشتی و‬
> ‫در هوای محبت رب ودود پرواز نمودی‪ .‬هنیئا لک هذه الکأس الطافحة بصهباء معرفة هللا‬
> ‫‪۳۰‬‬
> ‫و البهاء علیک و علی الذین سکروا منها‪ .‬عع"‪.‬‬
> ‫در بارۀ شفا‪ ،‬اشارات‪ ،‬فصوص‪ ،‬فتوحات و شرح لمعه شه در لوح فوق مذشور شده مقاالت‬
> ‫جامعی در دایرةالمعارف فارسی به طبع رسیده و وجود این مقاالت ما را در این مقام از‬
> ‫شرح و بسط مفصل مطالب در بارۀ این شتب بی نیاز میسازد‪ .‬لذا در سطور ذیل به نقل‬
> ‫از دایرةالمعارف مزبور چند جمله ای در معرفی شتب مزبور مرقوم میدارد تا اطالعاتی‬
> ‫مختصر در بارۀ این آثار در اختیار خوانندگان گرامی قرار گیرد‪.‬‬
> ‫«شفا» نام مهمترین و مفصلترین شتاب ابوعلی سینا است شه در منطق و فلسفۀ طبیعی و‬
> ‫الهی و نیز ریاضیات به رشتۀ تحریر در آمده و قسمتهائی از آن به زبانهای اروپائی و‬
> ‫فارسی ترجمه و طبع گردیده است‪ .‬طبع نسخۀ شامل شفا به زبان عربی در قاهره صورت‬
> ‫‪۳۱‬‬
> ‫گرفته و بر شفا شروح و تعلیقات و حواشی زیادی نوشته شده است‪.‬‬
> ‫شتاب «اشارات» شه نام شامل آن «اشارات و تنبیهات» میباشد نیز اثری فلسفی و عرفانی‬
> ‫ا ز ابن سینا است شه در آن منطق و طبیعیات و علوم ما بعد الطبیعه به زبان عربی مورد‬
> ‫مطالعه قرار گرفته و شاید آخرین اثر ابن سینا باشد‪ .‬اصل عربی این شتاب مکررا به طبع‬
> ‫رسیده و ترجمۀ فارسی آن نیز به صورت شامل در سال ‪ ۱۳۲۲‬ه‪.‬ش ‪۱۹۴۳ /‬م در طهران‬
> ‫انتشار یافته است‪ .‬شتاب اشارات و تنبیهات ابن سینا مورد شرح و بسط بسیاری از‬
> ‫نویسندگان دیگر قرار گرفته و تفاسیر و تعلیقات آن نیز مکررا در هند و مصر و ایران و‬
> ‫‪۳۲‬‬
> ‫ترشیه انتشار یافته است‪.‬‬
> ‫مقصود از «فصوص»‪ ،‬شتاب «فصوص الحکم» ابن عربی است شه در آن اصول عرفان‬
> ‫و حکمت اهل تصوف و قضایای مربوط به وحدت وجود مورد مطالعۀ ابن عربی قرار‬
> ‫گرفته است‪« .‬فصوص الحکم» در سال ‪ ۶۲۷‬ه‪.‬ق ‪۱۲۳۰ /‬م تألیف شده و شامل بیست و‬
> ‫هفت فصل است شه از آنها به "فص" یعنی نگین انگشتری تعبیر شده و هر فصی منسوب‬
> ‫به یکی از پیغمبران الهی است‪.‬‬
> ‫«فصوص الحکم» عمیقترین اثر محییالدین ابن عربی در معارف اهل تصوف است و‬
> ‫درک و فهم مندرجات آن به سهولت امکانپذیر نیست‪ .‬متن عربی شتاب «فصوص‬
> ‫الحکم» و شروح و تعلیقات آن مکرر به طبع رسیده و در زمینۀ تصوف و عرفان اسالمی‬
> ‫‪۳۳‬‬
> ‫«فصوص الحکم» ابن عربی شتابی درسی برای عالقمندان به این علوم بوده است‪.‬‬
> ‫«فتوحات» شه نام آن در لوح مبارک آمده همان شتاب «فتوحات مکیه» (الفتوحات المکیه)‬
> ‫اثر معروف و مهم محییالدین ابن عربی است شه در چهار مجلد به رشتۀ تحریر درآمده و‬
> ‫شامل جمیع علوم و معارف اهل تصوف است‪ .‬این شتاب شه حاوی پانصد و شصت فصل‬
> ‫میباشد‪ ،‬مکرر به طبع رسیده و از تعقید و رموز و اسرار اهل عرفان حکایت میشند و به‬
> ‫‪۳۴‬‬
> ‫این جهت مورد نقد و ایراد بسیاری از متشرعین قرار گرفته است‪.‬‬
> ‫‪96‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫«شرح لمعه» نام شتابی به زبان عربی است شه زینالدین علی عاملی مشهور به شهید ثانی‬
> ‫آن را در شرح شتاب «لمعۀ دمشقیه»‪ ۳۵‬در سنۀ ‪ ۹۵۷‬ه‪.‬ق ‪۱۵۵۰ /‬م به رشتۀ تحریر در‬
> ‫آورده و آخرین اثر شهید ثانی محسوب میگردد‪ .‬این شتاب از مهمترین شتب فقهی شیعۀ‬
> ‫امامیه است‪.‬‬
> ‫بر «شرح لمعه» شروح و تعلیقات بسیار نوشته اند‪ .‬این شتاب نزد علمای تشیع به ایجاز و‬
> ‫بالغت اشتهار دارد و لذا یکی از شتب مهمۀ درسی طالب علوم دینی شیعۀ امامیه محسوب‬
> ‫‪۳۶‬‬
> ‫میشود‪« .‬شرح لمعه» شهید ثانی به شرات به طبع رسیده است‪.‬‬
> ‫غیر از شتب فوقالذشر حضرت عبدالبهاء در لوح فوق به "فقه و اصول" نیز اشاره‬
> ‫فرموده اند‪« .‬فقه» علم به احکام شرعیه از روی ادلۀ تفصیلی است شه عبارت از قرآن و‬
> ‫سنت و اجماع و عقل‪ ،‬یا قیاس میباشد‪ .‬فقه را علم به واجبات‪ ،‬مستحبات‪ ،‬محرومات و‬
> ‫مکروهات نیز دانسته اند‪ .‬شرح مفصل مطالب مربوط به «فقه» در ذیل همین شلمه در‬
> ‫دایرةالمعارف فارسی و نیز در دایرةالمعارف تشیع مذشور شده و مطالب مربوط به این‬
> ‫مبحث مفصلتر از آن است شه در این مختصر بتوان به توضیح آنها پرداخت‪.‬‬
> ‫«اصول» نیز شه از آن با عنوان علم اصول فقه یاد میشود یکی از علوم مهمۀ اسالمی‬
> ‫است و آن علم به قواعدی است شه بر اساس آنها میتوان احکام شرعی را استخراج و‬
> ‫استنباط نمود‪ .‬علم اصول به علم اصول دین یعنی علم شالم و علم اصول حدیث نیز اطالق‬
> ‫میشود‪ .‬قواعد علم اصول فقه بنا بر معارف شیعۀ امامیه مبتنی بر قرآن‪ ،‬شناسائی حدیث‬
> ‫و سنت نبوی‪ ،‬اجماع علمای مذهبی در امورغیر مصرحه در قرآن و حدیث و عقل استوار‬
> ‫است و اهل سنت به جای عقل قیاس را در علم اصول فقه معتبر میشناسند‪ .‬در زمینۀ‬
> ‫"اصول یا علم اصول فقه" میتوان به دائرةالمعارف فارسی و یا به ذیل "اصول فقه" در‬
> ‫‪۳۷‬‬
> ‫مجلد دوم دایرةالمعارف تشیع مراجعه نمود‪.‬‬
> ‫مسکالختام این مقاله را به درج لوحی اختصاص میدهد شه خطاب به احبای تفلیس از قلم‬
> ‫حضرت عبدالبهاء عز صدور یافته و در مجموعۀ مورد مطالعه مندرج گردیده است‪:‬‬
> ‫"هواالبهی‬
> ‫تفلیس احباءهللا علیهم بهاءهللا االبهی مالحظه نمایند‬
> ‫هواالبهی‬
> ‫ای شمعهای انجمن محبتهللا‪ ،‬نار موقدۀ ربانیه شه در شجرۀ مبارشه تجلی فرمود شعاع‬
> ‫ساطعش بر آفاق آفرینش منتشر گشت و جهان ظلمانی را عالم نورانی نمود‪ .‬جمیع ذرات‬
> ‫وجود از پرتو این تجلی استفاضه و استفاده نمودند لکن بعضی چون صفحات شفاف‬
> ‫صافیه بودند‪ ،‬اقتباس انوار و اسرار شردند و برخی چون حجر و مدر و تراب مغبر‬
> ‫بودند‪،‬عکس و اثر برداشتند‪ .‬بعضی معادن مستعده بودند لعل بدخشان شدند و یاقوت و‬
> ‫لؤلؤ و مرجان گشتند و برخی حدید و نحاس شدند و بعضی جوهر نفیس شدند و برخی‬
> ‫خزف خسیس گشتند‪.‬‬
> ‫پس ای دردیششان خمخانۀ محبتهللا‪ ،‬بادۀ صافی عرفان نوشید و نغمۀ اسرار رحمن‬
> ‫شنوید‪ .‬جهدی شنید شه از این فیض و تجلی جواهر وجود شوید و معدن محمود گردید‪،‬‬
> ‫‪97‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ذهب ابریز شوید و فلز عزیز گردید‪ ،‬درۀ بیضاء شوید و لؤلؤ الال گردید‪ .‬همتی شنید شه‬
> ‫در این عهد و عصر جلیل به عهد و پیمان حضرت یزدان قیام نمائید و انوار مشرق امکان‬
> ‫شوید‪ .‬در این عالم خاک زینت افالک گردید و مظهر الطاف جمال لوالک شوید‪ .‬قسم به‬
> ‫جمال مبین شه چنان فضلی در حق دوستان الهی مقدر شه چشم ابداع ندیده و سمع‬
> ‫عالم انشاء نشنیده‪ ،‬عنقریب ظاهر و باهر شود‪ .‬و البهاء و الروح علیکم یا احباء الرحمن‪.‬‬
> ‫‪۳۸‬‬
> ‫عبده عباس‪.".‬‬
> 
> ‫یادداشتها‬
> 
> ‫‪ –۱‬چون مندرجات مجموعۀ دوم در مجموعۀ اول نیز عینا موجود است‪ ،‬در این مقاله تمام‬
> ‫ارجاعات به مجموعۀ اول خواهد بود و از آن تحت عنوان «مجموعۀ الواح میالن» یاد‬
> ‫خواهد شد‪.‬‬
> ‫‪ –۲‬اسدهللا فاضل مازندرانی‪« ،‬ظهور الحق» (طهران‪ :‬مؤسسه ملی مطبوعات‪۱۳۱ ،‬ب)‪،‬‬
> ‫ج‪ ، ۸‬قسمت اول‪ ،‬صص ‪ .۹۸–۹۷‬شرحی در بارۀ سوابق خانوادگی و ایمانی عائلۀ‬
> ‫حاجی احمد میالنی در مجلد سوم شتاب «ظهور الحق» (النگنهاین‪ :‬لجنه ملی نشر آثار‪،‬‬
> ‫‪۲۰۰۸‬م‪ ،‬صص ‪ )۳۷–۳۵‬نیز به طبع رسیده است‪.‬‬
> ‫‪ –۳‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪.۶۵‬‬
> ‫‪ –۴‬شرحی از احوال و خدمات جناب عنایتهللا احمدپور میالنی در شتاب «عالم بهائی»‬
> ‫(ج‪ ،۱۶‬صص ‪ )۵۳۰ –۵۲۹‬به زبان انگلیسی منتشر گردیده است‪.‬‬
> ‫‪ –۵‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۲۷۳–۲۷۲‬‬
> ‫‪ –۶‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۱۱۵–۱۱۴‬‬
> ‫‪ –۷‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۲۱۶–۲۱۵‬‬
> ‫‪ –۸‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۹۱–۹۰‬‬
> ‫‪ –۹‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪.۱۸۲‬‬
> ‫‪ –۱۰‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪.۱۰۹‬‬
> ‫‪ –۱۱‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۲۶۲–۲۶۱‬‬
> ‫‪ –۱۲‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۳۲۱–۳۲۰‬‬
> ‫‪ –۱۳‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۲۰۵–۲۰۴‬‬
> ‫‪ –۱۴‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪.۲۰۵‬‬
> ‫‪ –۱۵‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۷۶–۷۵‬‬
> ‫‪ –۱۶‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۳۱۵–۳۱۴‬‬
> ‫‪ –۱۷‬ترجمۀ فارسی آیات قرآنیه در این مقاله مبتنی بر قرآن شریم‪ ،‬همراه با ترجمه‬
> ‫(طهران‪ :‬دوستان‪۱۳۶۸ ،‬ه‪.‬ش‪ ،).‬مترجم بهاءالدین خرمشاهی‪ ،‬خواهد بود‪.‬‬
> ‫‪ –۱۸‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۵۰–۴۹‬‬
> ‫‪ –۱۹‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪.۹۲‬‬
> ‫‪98‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۲۰‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۱۷۳‬‬
> ‫‪ –۲۱‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ «جبت» به دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی‬
> ‫(طهران‪ :‬دوستان – ناهید‪۱۳۷۷ ،‬ه‪.‬ش‪ ،).‬ج‪ ،۱‬ص‪ ،۸۳۴‬اثر بهاءالدین خرمشاهی و‬
> ‫دایرةالمعارف تشیع‪ ،‬ج‪ ،۵‬صص ‪ ۲۹۳–۲۹۲‬مراجعه فرمائید‪.‬‬
> ‫‪ –۲۲‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ «طاغوت» به دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی‬
> ‫(ج‪ ،۲‬صص ‪ )۱۳۹۷ –۱۳۹۶‬مراجعه فرمائید‪ .‬و نیز نگاه شنید به دایرةالمعارف تشیع‬
> ‫(ج‪ ،۱۰‬ص‪ )۴۲۸‬و اسرار اآلثار (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی مطبوعات‪۱۲۹ ،‬ب)‪ ،‬ج‪ ،۴‬صص‬
> ‫‪.۲۷۷–۲۷٦‬‬
> ‫‪ –۲۳‬مطالب مربوط به «عزی» را میتوان در دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی (ج ‪،۲‬‬
> ‫ص‪ )۱۴۵۴‬و نیز در دایرةالمعارف تشیع (ج‪ ،۱۱‬ص‪ )۲۸۱‬مورد مطالعه قرار داد‪.‬‬
> ‫‪ –۲۴‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪ .۸۳‬حضرت بهاءهللا در لوحی دیگر شه درشتاب لئالی‬
> ‫الحکمة (ریودوژانیرو‪ :‬دارالنشر البهائیة‪۱۹۹۰ ،‬م‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ )۲۲۱‬به طبع رسیده چنین‬
> ‫میفرمایند‪:‬‬
> ‫" ‪ ...‬سبحان هللا‪ ،‬قلم متحیر و لوح متحیر شه چه ذشر نماید و اثر چه ظاهر شود‪ ،‬یومی‬
> ‫عظیم است و یوم تبلی السرائر شاهد و گواه او‪ ،‬اسرار قلوب و صدور مشهود‪ ،‬خائنة‬
> ‫االعین و خافیة الصدور وصف این یوم است ‪."...‬‬
> ‫‪ –۲۵‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪ .۱۹۴‬جمال قدم در لوحی دیگر شه درشتاب آیات الهی‬
> ‫(النگنهاین‪ :‬لجنۀ ملی نشر آثار‪۱۹۹۶ ،‬م‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ )۲‬به طبع رسیده نیز چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫" ‪ ...‬بگو امروز واقعۀ مذشوره واقع شد و ساعت و اشراط آن مشهود‪ ،‬یوم تبلی السرائر‬
> ‫امروز است و یوم تمر الجبال امروز‪ ،‬صیحه مرتفع و ارض متحرک و مهتز و نور از‬
> ‫افق مکلم طور مشرق و الئح و صریر قلم از اعلی مقام عالم مرتفع ‪."...‬‬
> ‫‪ –۲۶‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬ص‪ .۲۴۷‬جمال قدم در یکی دیگر از الواح مندرج در همین‬
> ‫مجموعه (صص ‪ )۲۶ –۲۵‬نیز چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫"بسم ربنا االقدس االعظم العلی االبهی – حمد مقدس از حروف و الفاظ ساحت عز اقدس‬
> ‫حضرت مقصودی را الیق و سزاست شه به شلمۀ عالم را جمع نمود و به شلمۀ دیگر مابین‬
> ‫حق و باطل تفصیل داد و اوست آن شلمۀ شه به شل اسماء نامیده شده‪ ،‬در هر حین به هیئت‬
> ‫بدیع ظاهر و مجلی‪ .‬اوست شه در مابین آسمان و زمین به شلمۀ مبارشۀ قد ظهر محبوب‬
> ‫العالمین نطق نمود و او بود آن صیحه شه ذشرش در شتب قبل مسطور بود و اوست آن‬
> ‫شلمۀ شه به شمال قدرت و غلبه ندا فرمود و فرمود منم ممیز عالم و مفصل عالم‪ ،‬منم آن‬
> ‫میزانی شه به او سنجیده میشود اعمال اهل عالم‪ ،‬سبحانه سبحانه ما اعظم سلطانه و ما‬
> ‫اشبر عزه و اقتداره ‪."...‬‬
> ‫و نیز نگاه شنید به ذیل «صیحه» در اسرار اآلثار‪ ،‬ج‪ ،۴‬صص ‪.۲۶۵–۲۶۴‬‬
> ‫‪ –۲۷‬در ترجمۀ فارسی این آیه در شتاب قرآن شریم‪ ،‬همراه با ترجمه (ص‪ )۶۰۰‬چنین آمده‬
> ‫است‪" :‬درهم شوب‪ .‬درهم شوب چیست؟ و تو چه دانی شه درهم شوب چیست؟"‪.‬‬
> 
> ‫‪99‬‬
> ‫الواح احبّای میالن‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ قیامت‪ ،‬ساعت‪ ،‬صیحه و قارعه به ذیل این‬
> ‫مصطلحات در شتاب دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی مراجعه فرمائید‪.‬‬
> ‫‪ –۲۸‬نگاه شنید به ذیل «باز آمد آن مغنی ‪ »...‬و «زین مردمان سست عناصر ‪ »...‬در‬
> ‫مجلدات دوم و سوم شتاب مآخذ اشعار در آثار بهائی‪.‬‬
> ‫‪ –۲۹‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۳۳۰–۳۲۹‬‬
> ‫‪ –۳۰‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۳۴۶–۳۴۵‬‬
> ‫‪ –۳۱‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ شتاب شفا به دایرةالمعارف فارسی (ج‪،۲‬‬
> ‫بخش اول‪ ،‬صص ‪ ،)۱۴۸۰ –۱۴۷۹‬به سرپرستی غالمحسین مصاحب‪ ،‬مراجعه فرمائید‪.‬‬
> ‫در بارۀ آثار ابن سینا شتاب فهرست نسخههای مصنفات ابن سینا به وسیلۀ یحیی مهدوی به‬
> ‫رشتۀ تحریر در آمده و این اثر شه از انتشارات دانشگاه طهران میباشد در سال ‪۱۳۳۳‬‬
> ‫ه‪.‬ش‪ .‬در طهران انتشار یافته است‪ .‬مقالۀ جامع و مفصل «ابن سینا» در مجلد چهارم‬
> ‫دائرةالمعارف بزرگ اسالمی نیز حاوی شرحی مبسوط در بارۀ احوال و آراء و آثار ابن‬
> ‫سینا است‪.‬‬
> ‫‪ –۳۲‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ شتاب اشارات به دایرةالمعارف فارسی (ج‪،۱‬‬
> ‫ص‪ )۱۵۴‬مراجعه فرمائید‪ .‬شتاب االشارات و التنبیهات در سالهای ‪ ۱۳۷۹–۱۳۷۷‬ه‪.‬ق‪.‬‬
> ‫در سه جلد در طهران در مطبعۀ حیدریه به طبع رسیده است‪.‬‬
> ‫‪ –۳۳‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ شتاب فصوصالحکم به دایرةالمعارف فارسی‬
> ‫(ج‪ ،۲‬بخش اول‪ ،‬ص‪ )۱۹۰۵‬مراجعه فرمائید‪ .‬مقدمۀ شتاب فصوصالحکم (بیروت‪:‬‬
> ‫دارالکتب العربی‪۱۹۸۰ ،‬م)‪ ،‬شه به قلم ابوالعالء عفیفی به رشتۀ تحریر درآمده نیز حاوی‬
> ‫شرحی جامع در بارۀ شتاب فصوصالحکم و آراء ابن عربی است‪ .‬شرح احوال و عقاید و‬
> ‫آثار ابن عربی در مجلد چهارم دائرةالمعارف بزرگ اسالمی نیز به تفصیل به طبع رسیده‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫‪ –۳۴‬برای مالحظۀ شرح مطالب در بارۀ شتاب فتوحات مکیه به دایرةالمعارف فارسی‬
> ‫(ج‪ ،۲‬بخش اول‪ ،‬ص‪ )۱۸۴۴‬مراجعه فرمائید‪.‬‬
> ‫‪ –۳۵‬شتاب لمعۀ دمشقیه شتاب فقهی معروفی است شه شهید اول یعنی شمسالدین محمد بن‬
> ‫مکی عاملی آن را نوشته و بعدا بوسیلۀ بسیاری از فقها شرح و بسط یافته است‪ .‬از جملۀ‬
> ‫مهمترین شروح آن شتاب شرح لمعه اثر شهید ثانی است‪ .‬برای مالحظۀ شرحی در بارۀ‬
> ‫لمعۀ دمشقیه‪ ،‬اثر شهید اول‪ ،‬به دایرةالمعارف تشیع (ج‪ ،۱۴‬صص ‪ )۵۱۴–۵۱۰‬مراجعه‬
> ‫فرمائید‪.‬‬
> ‫‪ –۳۶‬شرحی در معرفی شتاب شرح لمعه در دایرةالمعارف فارسی (ج‪ ،۲‬بخش اول‪،‬‬
> ‫ص‪ )۱۴۶۳‬به طبع رسیده است‪.‬‬
> ‫‪ –۳۷‬قضایای مربوط به فقه و اصول فقه را میتوان در آثاری نظیر دایرةالمعارف فارسی‬
> ‫(ج‪ ،۲‬بخش اول‪ ،‬صص ‪ )۱۹۱۴–۱۹۱۳‬و دایرةالمعارف تشیع (ج‪ ،۱۲‬صص ‪–۳۵۷‬‬
> ‫‪ ۳۶۲‬و ج‪ ،۲‬صص ‪ )۲۵۰–۲۴۶‬مورد مطالعه قرار داد‪.‬‬
> ‫‪ –۳۸‬مجموعۀ الواح میالن‪ ،‬صص ‪.۳۳۶–۳۳۵‬‬
> ‫‪100‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬
> ‫ناصر نبیلی‬
> ‫دوستان عزیز؛ عنوان این سخن یکی از جلوههای حیات حضرت بهاءهللا؛ یعنی مناسبات و‬
> ‫روابط آن حضرت با صاحبان اندیشه و خرد است‪ .‬همان گونه شه میدانیم هر وقت از آن‬
> ‫حضرت یاد میشنیم در واقع از نفس (خرد) داریم سخن میگوئیم‪ ،‬چرا شه ایشان در‬
> ‫مواضیع متعددی از آثارشان‪ ،‬وقتی شه از خویشتن سخن میگویند خود را مظهر خرد می‬
> ‫نامند‪ ،‬مثال آن جا شه میفرمایند «حضرت موجود میفرماید‪ :‬زبان خرد میگوید هر که‬
> ‫دارای من نباشد دارای هیچ نه؛ از هر چه هست بگذرید و مرا بیابید؛ منم آفتاب بینش و‬
> ‫دریای دانش ‪( »...‬دریای دانش‪ ،‬ص‪ )۲۳‬و در حقیقت خود را مظهر بینش ودانش می‬
> ‫خوانند‪ ،‬زیرا شه مظاهر مقدسه‪ ،‬در حقیقت در مقام عقل اول‪ ،‬اول صادر از حق هستند و‬
> ‫بدیهی است شه با خلق خود و بخصوص اندیشمندان وعلمای حقیقی‪ ،‬مناسبات و تعلقات‬
> ‫خاصی دارند‪ .‬همچنین این حقیقت شه بعضی از صاحبان اندیشه در همۀ عرصههای آن‬
> ‫در واقع ملهم از ادیان الهیه بوده و در دامان این ادیان پرورش یافته اند خود به چنین‬
> ‫مناسباتی اهمیتی خاص و فوقالعاده میدهد‪.‬‬
> ‫در این دور مبارک در موارد متعددی در آثار الهی بیاناتی را زیارت میشنیم شه با آن چه‬
> ‫شه صاحبان اندیشه در ادوار گذشته گفته اند شباهت زیاد داشته و حتی در برخی از موارد‬
> ‫بر آنها انطباق دارند و البته این خود نشان از منبع و منشأ مشترک آثار الهیه با آن چه شه‬
> ‫صاحبان خرد از ادیان گذشته اخذ نموده اند دارد‪ .‬پس عجب نیست شه فی المثل وقتی یکی‬
> ‫از حکمای الهی مانند افالطون در بیش از دوهزار و پانصد سال قبل خالء (مطلق) را‬
> ‫محال میداند‪ ،‬حضرت عبدالبهاء هم در بیانی بفرمایند (الن الخالء محال)‪ ،‬چرا شه به‬
> ‫فرمودۀ جمال ابهی در لوح حکمت؛ حکماء قدیم هم حکمت را از انبیاء الهی اخذ نموده اند‪.‬‬
> ‫بنابر این میتوان گفت شه مناسبات مظاهر الهیه با حکمای الهی و اندیشمندان حقیقی‬
> ‫مناسباتی با خویشاوندان خویش است‪.‬‬
> ‫در اینجا باید به نکتۀ مهم دیگری هم اشاره نمود و آن عبارت از این است شه «نطق» یا‬
> ‫اندیشه به قول اهل منطق (فصل قریب) نوع انسان از «جنس قریب خود» یعنی حیوان‬
> ‫‪101‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫است و انسانبودن انسان و خاصبودن او مبتنی بر این معنا؛ تنها به اندیشۀ او است و‬
> ‫البته اندیشه ثمرۀ ودیعۀ الهی‪ ،‬یعنی روح انسانی‪ ،‬است و به همین جهت است شه‬
> ‫مولوی میفرماید‪:‬‬
> ‫مابقی تو استخوان و ریشه ای (دفتر دوم؛‬                ‫ای برادر تو همه اندیشه ای‬
> ‫بخش‪.)۹‬‬
> ‫اما در این دور مبارک و ظهور شلی الهی یعنی در دورانی شه مقدر است «عقل» به‬
> ‫رتبۀ بلوغ خود برسد و با وجود بستری از اندیشه شه طی قرنها گسترده شده و‬
> ‫میراث عظیم فرهنگی شه از گذشته فراهم گردیده و در دورانی شه طبق حدیث شریف‬
> ‫بیست و پنج حرف باقیمانده از علم و دانائی مکشوف میگردند و به فرمودۀ حق‬
> ‫دریای دانش به موج آمده است‪ ،‬تصور بلندی و فخامت جایگاهی شه صاحبان اندیشه‬
> ‫در سالها و قرون آتیه دارند بسیار دشوار و دور از دیدگان و ابصار میباشد و بی‬
> ‫تردید آثار پر شماری شه از جانب طلعات مقدسه نازل گردیده و همچنین تبینات و‬
> ‫توقیعات حضرت ولی امرهللا منابع بسیار عظیمی هستند شه طی قرون متمادی‬
> ‫صاحبان خرد را مجذوب خود نموده و بستر بسیار وسیعی را برای تفکر و اندیشه‬
> ‫فراهم خواهد آورد‪.‬‬
> ‫اما جدا از روابط و مناسبات جمال ابهی با صاحبان اندیشه به عنوان نفس خرد و‬
> ‫منشأ و مصدر آن‪ ،‬در رتبۀ بشری هم آن حضرت از این بابت جایگاه خاصی را‬
> ‫دارند‪ ،‬چرا شه متعلق به خاندانی بودند فرهیخته و ادبپرور و دوستدار هنر و‬
> ‫صاحب اندیشه‪ ،‬و اشرافیت خاندان میرزا بزرگ نوری و احترامی را شه این خاندان‬
> ‫محترم در میان بزرگان و فرهیختگان ششور داشتند بیشتر ناشی از همین مراتب علم‬
> ‫و هنر و حکمت ایشان بود شه آن حضرت در رتبۀ بشری نیز به عنوان میرزا حسین‬
> ‫علی نوری و میراثدار بزرگواری فرهنگی این خاندان به اشمل ما یمکن از آن‬
> ‫برخوردار بودند‪.‬‬
> ‫مناسبات جمال ابهی با صاحبان اندیشه را میتوان در دو گروه جدا مد نظر قرارداد؛‬
> ‫اول اندیشمندانی شه متعلق به ادوار گذشته بودند و در ایام حیات عنصری آن‬
> ‫حضرت نمیزیستند‪ ،‬مانند حکما و عرفا و ادبا و هنرمندان دوران گذشته؛ شه‬
> ‫مناسبات آن حضرت را با آثار ایشان باید مد نظر داشت؛ دوم صاحبان اندیشه شه در‬
> ‫ایام جمال مبارک زندگی میشردند و حیات داشتند و یا به زیارت آن حضرت نائل‬
> ‫گردیده و به شرف معاشرت با مهبط وحی الهی مشرف بودند؛ مانند مخاطب «چهار‬
> 
> ‫‪102‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫وادی» و بعضی دیگر از عرفای شردستان عراق؛ و یا آن شه این مناسبات به واسطۀ‬
> ‫مکاتبات فی مابین با آن حضرت حاصل گردید‪.‬‬
> ‫در این جا باید به این نکتۀ مهم اشاره نمود شه مناسبات حضرت بهاءهللا با‬
> ‫اندیشمندانی شه در دوران حیات ایشان میزیستند و همدورۀ آن حضرت بودند طبیعتا‬
> ‫تحت تأثیر مناسبات حضرتشان با اندیشمندان و متفکرین ادوار گذشته در حوزههای‬
> ‫مختلف اندیشه مانند عرفان و فلسفه و شالم و علم و هنر؛ و البته حوزۀ دین شه در بر‬
> ‫دارندۀ همۀ اینها است؛ بود و این همه را میتوان در آثار آن حضرت یا به صورت‬
> ‫اشارات و خطابات به این اندیشمندان مثال اهل حکمت و عرفان مالحظه شرد و یا در‬
> ‫مورد شعرا؛ در قالب نقل بعضی از اشعار ایشان در ضمن آثار الهیه مشاهده نمود‪.‬‬
> ‫مطلب دیگری را شه به طور شلی در رابطه با مناسبات آن مظهر امر الهی با میراث‬
> ‫اندیشۀ بشری در شروع شوری شه خود مؤسس آن بودند؛ باید بیان نمود شه بر‬
> ‫مناسبات ایشان با اندیشمندان تأثیرگذار بود‪ .‬این بود شه آن حضرت در آغاز این‬
> ‫شور‪ ،‬در یک خانهتکانی تمدنی بعضی از این دستآوردهای میراث گذشتۀ تمدن‬
> ‫بشری را عینا به طراز قبول مزین داشتند و حتی به تجلیل آنها پرداختند و برخی را‬
> ‫اصالح و تعدیل و تعمیر فرمودند و تعدادی را بکلی مردود شمرده و شنار گذاشتند‪.‬‬
> ‫و در عین حال در طریق تفکر و مسیر اندیشه؛ طریقی بدیع و طرحی نو در انداختند‬
> ‫شه به نحو بیسابقه ای هادی و راهنمای اندیشمندان و الهامبخش آنان در طی قرون‬
> ‫آتیه در همۀ حوزههای اندیشه خواهد بود‪.‬‬
> ‫نکته ای را شه در رابطه با مطلب اخیر باید گفت آن است شه جمال ابهی در مناسبات‬
> ‫خود با اهل خرد در زمان حیات عنصری خود و در طی آثار خود خطاب به این‬
> ‫اندیشمندان است شه مناسبات خود را با صاحبان اندیشه در گذشته را؛ توضیح و‬
> ‫تشریح میفرمایند و تکلیف آیندگان را در این خصوص مشخص مینمایند‪.‬‬
> ‫در اینجا حتما باید به این مطلب اشاره نمود شه این تعیین تکلیف در ارتباط با میراث‬
> ‫گذشته را نه تنها در آثار خود آن حضرت‪ ،‬بلکه در الواح و رساالت صادره از‬
> ‫یراعۀ مقدسۀ حضرت عبدالبهاء و حضرت ولی امرهللا نیز میتوان مالحظه نمود‪ .‬به‬
> ‫یاد داشته باشیم شه جمال قدم در زمان حیات خویش به فرزند برومند خود دستور‬
> ‫صدور دو اثر مهم را صادر فرمودند؛ یکی در زمینۀ عرفان و به لسان طریقت‪،‬‬
> ‫یعنی «تفسیرحدیث شنت شنز»‪ ،‬و دیگری در زمینۀ یکی از شاخههای حکمت عملی‬
> ‫(سیاست)‪ ،‬یعنی «رسالۀ مدنیه»‪ .‬هر چند شه همۀ تبینات حضرت عبدالبهاء و‬
> ‫حضرت ولی امرهللا بر آثار حضرت بهاءهللا را باید مبین مناسبات جمال ابهی با‬
> 
> ‫‪103‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫صاحبان اندیشه دانست؛ اما صدور دو اثر مذشور شه در زمان حیات آن حضرت و‬
> ‫تحت هدایت مستقیم خود ایشان از قلم حضرت عبدالبهاء نازل گردیدند در این میان‬
> ‫جایگاه خاصی را دارند‪.‬‬
> ‫مطلب دیگری را شه در خصوص مناسبات جمال ابهی با صاحبان اندیشه باید بیان‬
> ‫نمود و به آن پرداخت؛ رفتار و سلوک آن حضرت و جنبههای مختلف این رفتارها و‬
> ‫روشهای رفتاری با شماری از آنان است شه با ایشان مالقات نموده و حتی برای‬
> ‫دورانی با آن حضرت معاشرت و یا مکاتبه داشتند‪ .‬مهر و صمیمیت فوقالعاده‬
> ‫نسبت به آنان؛ بندهپروری شه از جنبههای ربانیت آن حضرت بود؛ مماشات جمال‬
> ‫ابهی با این گونه نفوس؛ و سعی در پیراستن ایشان از باورها و تعلقاتی شه می‬
> ‫توانست مانع آنان از رسیدن به مقصد حقیقی حیات‪ ،‬یعنی عرفان مشرق وحی‪ ،‬شود‬
> ‫را میتوان از جنبههای مختلف سلوک و رفتار آن حضرت با چنین نفوسی دانست؛‬
> ‫شه سعی میشود در ادامۀ این سخن تا حد امکان به این موارد مد نظر قرار گیرند‪.‬‬
> ‫در ایام اقامت در طهران‪ ،‬گذشته از مناسبات آن حضرت با مردم عادی‪ ،‬ایشان به‬
> ‫مناسبت پیشینۀ خانوادگی در دستگاه وزارت‪ ،‬با بیشتر بزرگان و شسانی شه مناصب‬
> ‫عالیۀ دولتی و درباری داشتند در ارتباط بودند‪ ،‬ضمن این شه از مراشز قدرت به‬
> ‫شدت دوری میگزیدند‪ ،‬و چنان چه مشهور است مناصبی را شه به ایشان پیشنهاد‬
> ‫نمودند نپذیرفتند‪ .‬اما این گونه نفوس احترام آن حضرت را تا حدود زیادی رعایت‬
> ‫مینمودند و ایشان نیز روابط احترامآمیزی با این صاجبان مناصب داشتند‪ .‬حتی می‬
> ‫توان گفت شه تبعید جمال ابهی به شربال نیز تبعید محترمانه ای بود و صدر اعظم از‬
> ‫آن حضرت تقاضا نمود شه برای مدتی ایران را ترک گویند‪ .‬پس از بازگشت از‬
> ‫شربال و هنگامی شه میرزا آقاخان نوری سمت صدر اعظمی ایران را داشت‪ ،‬احترام‬
> ‫زیادی را برای آن حضرت قائل بود و حتی هنگامی شه واقعۀ رمی شاه اتفاق افتاد‬
> ‫برادر صدر اعظم از طرف او میهماندار هیکل مبارک بود و شگفت آن شه همان‬
> ‫صدر اعظم بود شه حضرتشان را از واقعه ای شه رخ داده بود و خطری شه ایشان را‬
> ‫تهدید مینمود با خبر نمود؛ در حالی شه به عنوان صدر اعظم مملکت‪ ،‬شاید بسیار‬
> ‫طبیعی بود شه خود وی نسبت به دستگیری آن حضرت اقدام نماید و به این مناسبت‬
> ‫نزد شاه تقرب یابد‪ .‬لذا با توجه به آن چه شه گفته شد مناسبات حضرت بهاءهللا با‬
> ‫بعضی از اهل سیاست یکی از مواردی است شه در این سخن مورد توجه قرار می‬
> ‫گیرد‪.‬‬
> 
> ‫‪104‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با اهل تصوف و عرفان‬
> ‫دربارۀ مناسبات جمال ابهی با اهل تصوف و عرفان‪ ،‬جای آن دارد شه ابتدا به نقطه‬
> ‫نظرگاه آن حضرت به این حوزه از اندیشه توجه نمائیم و نظر اندازیم‪.‬‬
> ‫نخست این مطلب شه آثار اولیۀ حضرتشان چه در ارض طا و چه در سلیمانیه و چه‬
> ‫در بغداد تماما به لسان طریقت و مطابق مشرب اهل عرفان نازل گردیده شایان توجه‬
> ‫فراوان است‪ ،‬هرچند شه دیدگاههای آن حضرت در آثار عرفانی ایشان‪ ،‬در مواردی‬
> ‫اساسی چون «نظریۀ وحدت وجود» تفاوت بنیادی با نظریات عرفای اسالمی دارد؛‬
> ‫اما در موارد متعددی نیز در آثار مبارشه نشانههای همراهی و تأیید جمال ابهی را با‬
> ‫نظریات ایشان شه البته مآخوذ از برداشت صحیح ایشان از وحی الهی است را‬
> ‫مالحظه میشنیم‪ .‬لذا چنین دیدگاهی نمیتواند در مناسبات آن حضرت با اهل تصوف‬
> ‫وعرفان بی تأثیر باشد‪.‬‬
> ‫هم چنان شه میدانیم مراودات حضرت بهاءهللا با این گروه از صاحبان اندیشه‬
> ‫درحقیقت در ایام توقف ایشان در سلیمانیه آغاز گردید‪ .‬بعد از اقامت اولیه در بغداد‬
> ‫و پس از مدت شوتاهی بود شه آن حضرت بنابه دالیل و حکمتهائی شه در لوح‬
> ‫«مریم» و دیگر آثار ذشر گردیده به شوههای سلیمانیه پناه بردند و مدتی در آنجا در‬
> ‫غاری عزلت گزیدند و همان جا بود شه در اثر رویائی شه یکی از مشایخ سلیمانیه از‬
> ‫اهل تصوف مشاهده نمود‪ ،‬راز بزرگواری جمال جانان تا حدودی برای مشایخ آن‬
> ‫سامان آشکار گردید و یکی از ایشان به نام شیخ اسمعیل شه شیخ طائفۀ خالدیه بود از‬
> ‫ایشان تقاضا نمود شه حضرتشان به سلیمانیه تشریف برده و در آنجا اقامت گزینند و‬
> ‫آن حضرت این تقاضا را به طراز قبول مزین فرمودند و البته نفس قبول این تقاضا‬
> ‫از جانب جمال ابهی و ترک عزلتی شه خود برای خود مقرر فرموده بودند‪ ،‬به تنهائی‬
> ‫نشان از اهمیت مناسباتی عطوفتآمیز و مهربانانه ای دارد شه آن حضرت با این‬
> ‫گروه از صاحبان اندیشه داشتند‪ .‬آن حضرت ابتدا در مسجد و یا حسینیه ای اقامت‬
> ‫گزیدند و سپس شیخ مذشور از ایشان تقاضا و خواهش نمود شه به خانقاه طایفۀ خالدیه‬
> ‫بروند و حضرتشان آن خواسته را قبول فرموده‪ ،‬در خانقاه شیخ و مرشز آن طائفه در‬
> ‫حجره ای استقرار یافتند (نقل از ظهورالحق‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪.)۱۴۶‬‬
> ‫با مطالعۀ شرح وقایع پر رمز و راز دوران اقامت آن سلطان ازلیه در شهر سلیمانیه‬
> ‫جنبههای شگفتی از مناسبات ایشان با اهل تصوف و عرفان بر ما مکشوف میگردد‪.‬‬
> ‫در ایام توقف در سلیمانیه هنگامی شه بیش از پیش مراتب عالیۀ روحانیه و فضل و‬
> ‫شمال ایشان آشکار میگردد‪ ،‬موجب میشود شه طالب علوم دینییۀ «اهل تصوف» به‬
> ‫‪105‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اتفاق شیخ خالد به حضور مبارک شتافته‪ ،‬حوزۀ درس آراسته و درخواست تفسیر و‬
> ‫تبیین مطالب شتاب «فتوحات مکیه»‪ ،‬یکی از آثار مهم «محیی الدین عربی» را از‬
> ‫ایشان بنمایند‪ .‬جمال ابهی این تقاضا را قبول فرمودند‪ .‬لذا طالب هر روز ورقی از‬
> ‫شتاب مذشور را میخواندند و آن حضرت مطالب و معارف آن را شرح و بسط می‬
> ‫دادند (با آن شه آن شتاب را هرگز مطالعه نکرده بودند)‪ .‬بنا به نوشتۀ مورخ نامدار‬
> ‫امر فاضل مازندرانی‪« :‬تموجات بحر زخار عرفان الهی چنان احاطه شرد شه افکار‬
> ‫شل شب و روز مستغرق در آن معارف گشت و پس از توضیح مقصد شیخ محیی‬
> ‫الدین‪ ،‬به تالمذه میگفتند‪ ،‬آن چه ذشر شد مقصود شیخ بود ولی برای این طیر عراقی‬
> ‫نغماتی دیگر است و مطالبی فوق مطالب شیخ بیان میفرمودند تا آن شه درسها به‬
> ‫انتها رسید‪( ».‬همان‪ ،‬ص‪.)۱۴۷‬‬
> ‫این شه جمال ابهی تقاضای تالمذه را قبول میفرمایند و با ایشان همدلی نموده و به‬
> ‫شرح آراء ابن عربی برای ایشان میپردازند و بعد از این مماشات و همراهی با این‬
> ‫تالمذه‪ ،‬بر بستر ذهنی ایشان نغمات طیر عراقی را برایشان میسرایند خود نشان از‬
> ‫روش پرورشی آن حضرت و رویۀ پروردگاری ایشان دارد‪ ،‬و نحوۀ مناسبات‬
> ‫حضرتشان را با اهل عرفان بیان میدارد‪.‬‬
> ‫همان گونه شه میدانیم جمال قدم در ایام اقامت در سلیمانیه تقاضای دیگری را از‬
> ‫عرفای مذشوره اجابت نموده و بنا بر خواهش آنان بر سبک قصیدۀ تائیه ابن فارض‪،‬‬
> ‫شاعر و عارف نامدار عرب‪ ،‬قصیدۀ مشهور به «عز ورقائیه» را سرودند و به‬
> ‫واسطۀ سرودن این قصیده‪ ،‬همگان را شگفتزده و حیران فصاحت و معانی عالیۀ‬
> ‫مودوعه در آن نمودند‪ .‬و این اجابت تقاضاهای عرفا‪ ،‬به همین جا ختم نگردید و بعد‬
> ‫از برقراری این آشنائیها و مراودات‪ ،‬در سالهای بعد‪ ،‬جمال ابهی در ایام اقامت در‬
> ‫بغداد در جواب پرسشهای مفتی خانقین‪ ،‬رسالۀ «هفت وادی» و در پاسخ به سؤاالت‬
> ‫شیخ محیی الدین شرشوشی‪ ،‬غوث ثانی‪« ،‬رسالۀ چهار وادی» را نازل فرمودند و در‬
> ‫همین ایام بود شه در جواب سوال یکی از عرفا از معنای رحمت‪ ،‬لوحی مشهور به‬
> ‫همین نام از قلم آن حضرت عز نزول یافت‪.‬‬
> ‫آن چه را شه گویندۀ این سخن در مورد دیدگاه نخستینش در بارۀ این آثار نمیخواهد‬
> ‫پنهان نماید‪ ،‬این است شه در ابتدا‪ ،‬تصور او این بود شه شأن نزول و سبب نزول این‬
> ‫آثار تنها پاسخگوئی به پرسشهای تنی چند از عرفا بوده است شه شاید چندان ربطی‬
> ‫به اهل بهاء ندارند‪ .‬اما هنگامی شه دانست حضرت مولیالوری فی المثل زیارت‬
> ‫رسالۀ سلوک (هفت وادی) را در شنار زیارت امالکتاب‪ ،‬به اهل بهاء توصیه فرموده‬
> 
> ‫‪106‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اند و همچنین حضرت شوقی ربانی این آثار را از جمله آثار مهمه در ردیف «شلمات‬
> ‫مکنونه» و «ایقان» محسوب داشته و به ترجمۀ انگلیسی آنها همت فرموده اند و در‬
> ‫نتیجه این آثار را در اختیار اهل غرب چه مؤمنین و چه غیر مؤمنین قرار داده اند‪،‬‬
> ‫دانست شه از ابتدا دیدگاه درستی را در این باره نداشته است‪.‬‬
> ‫آن چه را شه در بارۀ این آثار و مناسبات آنها با یکی از حوزههای اندیشه‪ ،‬یعنی‬
> ‫عرفان‪ ،‬میتوان به طور شلی بیان نمود این است شه در این آثار مبارشۀ آن جمال‬
> ‫احدیه‪ ،‬بخشی از میراث گذشتۀ عرفا را شه مورد قبول و نگهداری بوده‪ ،‬به طراز‬
> ‫تصدیق خویش مزین فرموده و در عین حال در زمینۀ عرفان طرحی نو و بدیع راه‬
> ‫انداخته اند و این همه را به عنوان مبنائی جهت تفکر در این حوزۀ اندیشه‪ ،‬برای‬
> ‫آیندگان به ارث گذاشته اند‪.‬‬
> ‫اما در اینجا شرط انصاف این است شه نقشی را شه مخاطبین این آثار مبارشه در‬
> ‫جریان خلق این آثار داشته اند‪ ،‬اگر چه علیالظاهر هم به امر مبارک مؤمن نبوده اند‪،‬‬
> ‫از یاد نبریم؛ هرچند شه به عقیدۀ بنده‪ ،‬این سائلین و مخاطبین‪ ،‬در طرح پرسشهای‬
> ‫خود ملهم به الهامات الهیه بوده و برای طرح چنین سؤاالتی از جانب حق برانگیخته‬
> ‫شده و در نهایت سببی بوده اند برای نزول چنین آثار عظیمه ای شه تمدن بشری‬
> ‫مدیون آنها است‪ .‬لذا باید مقام آنان را ارج بگذاریم و گرامی بداریم‪.‬‬
> ‫نکتۀ مهم دیگری را شه دربارۀ مناسبات جمال ابهی با اهل تصوف وعرفان در‬
> ‫دوران اقامت در سلیمانیه باید بیان نمود این است شه حضرتشان مورد احترام همۀ‬
> ‫پیروان طریقههای تصوف و مشایخ آنان با وجود اختالف نظرها و رقابتهائی شه‬
> ‫بین این طریقهها بود‪ ،‬بودند؛ و آن حضرت نیز علی رغم این شه با بعضی از آراء و‬
> ‫عقاید آنان موافق نبودند‪ ،‬اما همه را با دید رأفت و احترامی خاص مینگریستند‪ .‬در‬
> ‫رابطه با این مطلب در شرح وقایع ایام اقامت آن جمال احدیه در سلیمانیه مذشور‬
> ‫است شه سه تن از مشایخ اهل تصوف از فرقههای مختلف؛ چه به واسطۀ زیارت و‬
> ‫مراودۀ با ایشان و چه از طریق مکاتبه؛ با آن حضرت در ارتباط بودند؛ اول‪« ،‬شیخ‬
> ‫عثمان» شیخ مطاع و متنفذ طریقت «نقشبندیه»‪ ،‬دوم «شیخ عبدالرحمن» شیخ مقتدر‬
> ‫طریقۀ «قادریه»‪ ،‬و سوم «شیخ اسماعیل» شیخ جماعت «خالدیه» (همان‪،‬‬
> ‫ص‪ .)۱۴۸‬بر این نامها نام «شیخ محیی الدین شرشوشی» مفتی خانقین و مخاطب‬
> ‫رسالۀ «هفت وادی» را نیز باید افزود‪.‬‬
> ‫مطلب دیگری شه در رابطه با این مناسبات حائز توجه شایان میباشد این است شه‬
> ‫علی رغم این شه آن حضرت به نام درویش محمد ایرانی مشهور بودند؛ و ایرانیها‬
> 
> ‫‪107‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫به واسطۀ داشتن مذهب شیعه نزد طوائف اهل تصوف و تسنن شردستان؛ رافضی‬
> ‫خوانده شده و مهدورالدم بودند؛ معذالک به مناسبت مراتب فضل و شمال و روحانیت‬
> ‫فوقالعاده ای شه از جانب جمال ابهی جلوه و ظهور یافت؛ برای آن حضرت احترام‬
> ‫فوقالعاده ای را قائل بودند‪ ،‬به شأنی شه مشایخ مذشور ایشان را در مرتبه و جایگاه‬
> ‫«قطب اعظم» میدانستند (همان)‪.‬‬
> ‫نکتۀ شگفتانگیز دیگری شه در بارۀ این مناسبات جلب نظر مینماید آن است شه‬
> ‫علی رغم این شه آن حضرت در طی این روابط هرگز از مقام ومنزلت خویش نزول‬
> ‫ننموده و مقاصد خویش را صراحتا بیان فرموده و در بارۀ مدعیات خود شوتاه‬
> ‫نیامدند‪ ،‬اما همچنان مورد احترام فوقالعاده اهل تصوف و عرفان بودند‪ .‬مثال وقتی‬
> ‫شه از مقام و جایگاه ایشان در مقام مقایسه با مقام «عبد القادر گیالنی» سر سلسلۀ‬
> ‫«طائفۀ قادریه» و «غوث اعظم» شه در نزد آنان مقامی مافوق آن نبود؛ سؤال‬
> ‫نمودند؛ ایشان فرمودند‪« :‬لو کان الغوث فی زمانی لیطوف فی حولی»‪ ،‬یعنی اگر‬
> ‫«غوث» در زمان من بود هر آئینه من را طواف میشرد و چون این خبر را برای‬
> ‫عبدالرحمن شرشوشی شیخ طائفۀ قادریه بردند گفت‪ :‬به خدا قسم؛ قطب اعظم ظاهر‬
> ‫شد و طواف حولش بر جمیع اهل دائرۀ امکان فرض است (همان‪ ،‬ص‪.)۱۴۹‬‬
> ‫همچنین هنگامی شه برخی از تالمذۀ شیخ عثمان به او گفتند ما ندانستیم این درویش‬
> ‫شدام مذهب از مذاهب اربعه را پیروی مینماید جمال ابهی فرمودند شه من همین قدر‬
> ‫که حضرت ختمی مآب را قبول دارم از من ممنون باشید (همان)‪.‬‬
> ‫جمال قدم هنگام اقامت در خانقاه طائفۀ خالدیه در سلیمانیه‪ ،‬در نماز جمعه و جماعت‬
> ‫شرشت نمیفرمودند‪ .‬لذا جمعی از مریدان امام جماعت به نام شیخ قاسم به او‬
> ‫مراجعه نموده گفتند شه این درویش عجم را شه در خانقاه مسکن دارد به حضور در‬
> ‫نماز جمعه و جماعت داللت شنید و شیخ مذشور با ذشر حکایتی در بارۀ «سلطان‬
> ‫ابراهیم ادهم» عارف بزرگ و نامی شه او هم در نماز جمعه و جماعت شرشت نمی‬
> ‫نمود‪ ،‬مراجعین به خود را مجاب‪ ،‬و نحوۀ رفتار جمال ابهی را مبنی بر عدم حضور‬
> ‫در نماز جمعه و جماعت توجیه نمود (همان)‪.‬‬
> ‫همان گونه شه از قبل اشاره شد مقصود و منظور از ذشر این موارد در رابطه با‬
> ‫مناسبات جمال ابهی با اهل تصوف وعرفان‪ ،‬بیان این مطلب مهم است شه با وجود آن‬
> ‫شه جمال ابهی ایرانی و منتسب به مذهب تشیع بودند و با آن شه مدعیات و مقامات‬
> ‫خود را در حد استعدادات نفوس آشکار فرموده و فی المثل برتری مقام خود را بر‬
> ‫«غوث» شه مورد پرستش طائفۀ قادریه بود‪ ،‬بیان نمودند و در مراسمی چون نماز‬
> 
> ‫‪108‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫جمعه و جماعت شه از نظر اطرافیانشان بسیار اهمیت داشت شرشت نمیفرمودند‪،‬‬
> ‫معذالک مورد احترام و محبت وصف ناپذیر اهالی سلیمانیه علیالخصوص اهل‬
> ‫تصوف وعرفان بودند و شاید این گفته شه در هیچ نقطه ای از روی زمین به اندازۀ‬
> ‫شردستان عراق و علیالخصوص شهر سلیمانیه‪ ،‬آن مظهر الهیه مورد ستایش و‬
> ‫محبت اهالی قرار نگرفتند‪ ،‬سخنی به گزاف و از روی اغراق نباشد‪ .‬و البته‬
> ‫بروزات و ظهورات مقامات آن حضرت در حد استعدادات نفوس و مهربانی و هم‬
> ‫دلی ای شه آن مظهر ظهور الهی با اهالی علیالخصوص اهل تصوف و عرفان نشان‬
> ‫دادند؛ از عوامل عمدۀ این احترامات زاید الوصف بودند‪.‬‬
> ‫اما همان گونه شه میدانیم‪ ،‬روابط و مناسبات جمال ابهی با بعضی ازعرفا‪ ،‬تنها به‬
> ‫دورۀ اقامت ایشان در سلیمانیه محدود نمیشوند و به انتها نمیرسند‪ ،‬و در دورۀ‬
> ‫اقامت در بغداد این مناسبات در قالب مکاتبات میان آن حضرت و مشایخ اهل تصوف‬
> ‫و طریقت امتداد مییابد و در طی این مکاتبات و از طریق نزول آثار مبارشه و در‬
> ‫جواب پرسشهای این مشایخ است شه مراتب احترام و صیمیت و مودت مابین آن‬
> ‫مظهر محبت و مشایخ مذشور‪ ،‬بیش از پیش به مرتبۀ بروز و ظهور میرسند‪.‬‬
> ‫نکته ای شه در این مکاتبات و آثار نازله خطاب به مشایخ اهل تصوف جلب نظر می‬
> ‫نماید لحن متفاوت این آثار است شه در موردی حالتی رسمی دارند و در مورد دیگر‬
> ‫نشان از صمیمیتی بی تکلف‪.‬‬
> ‫مثال در «رسالۀ سلوک» و یا «هفت وادی» شه به اعزاز محیی الدین شرشوشی‪ ،‬مفتی‬
> ‫خانقین و در جواب پرسشهای او نازل گردیده‪ ،‬لحن شالم جمال قدم‪ ،‬حالتی رسمی‬
> ‫داشته‪ ،‬و رساله با خطبه ای مهیمن‪ ،‬با سرآغاز «بسم هللا رحمن الرحیم» و حمد و‬
> ‫ثنای حق و سپس رسول اشرم و خاندان و اصحاب و اولیاء او آغاز میگردد و در‬
> ‫قسمتی از آن به احترام سائل شه از مشایخ طائفۀ قادریه بوده است ذشر خیری هم از‬
> ‫شیخ عبدالقادر گیالنی سرسلسلۀ این طایفه میشود و در قسمتی از این خطبه جمال‬
> ‫ابهی مراتب احترام و محبت خود را نسبت به مخاطب این رساله ابراز فرموده و‬
> ‫انگیزه و مقصد خود از نزول آن را چنین بیان میفرمایند‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬و بعد قد سمعت ما غنت ورقاء العرفان علی افنان سدره فوادک و عرفت ما‬
> ‫غردت حمامه االیقان علی اغصان شجره قلبک کانی وجدت روائح الطیب من قمیص‬
> ‫حبک و ادرکت تمام لقائک فی مالحظه کتابک و لما بلغت اشاراتک فی فنائک فی‬
> ‫هللا و بقائک به و حبک احباءهللا و مظاهر اسماء و مطالع صفاته لذا اذکر لک‬
> ‫اشارات قدیسه شعشعانیه من مراتب الجالل لتجذبک الی ساحه القدس و القرب و‬
> 
> ‫‪109‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫الجمال و توصلک الی مقام ال تری فی الوجود اال طلعه حضره محبوبک و لن تری‬
> ‫الخلق اال کیوم لم یکن احدا مذکورا و هی ما غن بلبل االحدیه فی «الریاض الغوثیه»‬
> ‫قوله و تظهر علی لوح قلبک رقوم لطائف اسرار «اتقوهللا یعلمکم هللا»‪.‬‬
> ‫جمال قدم خطاب به شیخ مذشور میفرمایند "و سپس همانا من آن چه را شه ورقاء‬
> ‫عرفان بر شاخههای سدرۀ فواد تو تغنی نمود و آن چه را شه حمامۀ ایقان بر شاخسار‬
> ‫قلب توخواند شنیدم‪ .‬مثل این شه همانا من بوهای خوشی از پیراهن حب تو استشمام‬
> ‫نمودم و با مالحظۀ نوشته و مکتوب تو‪ ،‬گوئی تو را به تمامه دیدار نمودم و مالقات‬
> ‫شردم و چون اشارات تو (در مکتوبت) به فناء تو در خداوند و بقاء تو در او و‬
> ‫دوستی و حب تو نسبت به دوستان خداوند و مظاهر اسماء و مطالع صفت او رسید و‬
> ‫داللت داشت لذا اشارات قدسیۀ شعشعانیه ای را از مراتب جالل برای تو میگویم؛‬
> ‫برای این شه تو را به ساحت قدس و قرب و جمال جذب نماید و به مقام و جایگاهی‬
> ‫برساند شه در هستی‪ ،‬چیزی جز روی زیبای حضرت محبوبت را نبینی و هرگز نمی‬
> ‫بینی خلق را مگر مانند روزی شه (گویا) احدی مذشور (موجود) نیست (مگر‬
> ‫خداوند) و این آن چیزی است شه (بلبل احدیه) در ریاض (غوثیه) به آن تغنی نموده و‬
> ‫گفته او است و آشکار میشود بر لوح قلب تو رقوم لطائف (آیۀ شریفۀ قرآن) شه‬
> ‫تقوای الهی پیشه شنید؛ خداوند شما را عالم خواهد شرد (به شما خواهد آموخت)‪.‬‬
> ‫سوای لزوم توجه به مفاهیم و معانی عالیۀ عرفانی در این بیانات مبارشه شه خود‬
> ‫موضوع بحث مفصلی است‪ ،‬آن چه شه در این سخن مورد توجه است مناسبات جمال‬
> ‫ابهی با این فرد از مشایخ عرفان است و آن چه شه در خالل این بیانات مبارشه‬
> ‫خطاب به وی‪ ،‬خود را نشان میدهند‪ .‬در این بیانات مقصود از «ریاض غوثیه»‬
> ‫رسالۀ غوثیه از آثار منتشره از جانب «شیخ عبدالقادر گیالنی» سر سلسلۀ طائفۀ‬
> ‫قادریه و منتسب به او است شه شیخ مذشور مورد احترام فوقالعاده و پرستش افراد‬
> ‫این طائفه از اهل تصوف میباشد و به اولقب «غوث» را داده اند‪ ،‬و از آن جا شه در‬
> ‫این سخن‪ ،‬مکرر ذشر شلمۀ «غوث» شد مختصر عرض میشود شه این شلمه به‬
> ‫معنی یاری شردن و اعانت و به فریاد رسیدن است و در اصطالح به مقامی بسیار‬
> ‫عالی در مراتب عرفانی داللت دارد و بعضی آن را تنها در شأن ائمۀ اطهار دانسته‬
> ‫اند‪.‬‬
> ‫اما چون رسالۀ «چهار وادی» را‪ ،‬شه در پاسخ به پرسشهای محیی الدین‬
> ‫«عبدالرحمن شرشوشی» از مشایخ طائفۀ قادریه نازل شده است‪ ،‬زیارت شنیم‪،‬‬
> ‫مالحظه میشنیم شه در این رساله لحن شالم مبارک با رسالۀ سلوک تفاوت دارد و در‬
> 
> ‫‪110‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اینجا دیگر از آن خطاب رسمی و خطبۀ مهیمن خبری نیست‪ ،‬و لحن صمیمانه ای را‬
> ‫شه در این رساله وجود دارد تنها شاید در معدودی از آثار مبارشه‪ ،‬حتی خطاب به‬
> ‫مؤمنین صمیمی آن حضرت‪ ،‬بتوان سراغ داشت و البته این مطلب مسبوق است به‬
> ‫سابقۀ مراودات صمیمانه ای شه بین ایشان و شیخ عبدالرحمن شرشوشی در دوران‬
> ‫توقف جمال مبارک در سلیمانیه برقرار بود و گویند شیخ مذشور شه نه تنها در نزد‬
> ‫طائفۀ قادریه دارای مقامی بس عالی و به لقب «غوث ثانی» ملقب بود بلکه نزد سایر‬
> ‫طوائف و مقامات عالیه چون سلطان عثمانی هم دارای مقامی بلند و ارجمند بود‪ ،‬در‬
> ‫مجلس درس جمال قدم در پائین پای مبارک مینشست و مشتاقانه به بیانات مبارشه‬
> ‫گوش جان میسپرد و واله و شیدای آن جمال جانان بود و بعدا نیز این روابط‬
> ‫عاشقانه و صمیمانه چنانچه از متن رسالۀ چهار وادی برمیآید از طریق مکاتبه‬
> ‫برقرار بوده است و شاید هیچ سخنی به اندازۀ آن چه شه در مقدمۀ این رساله ذشر‬
> ‫گردیده گویای این روابط صمیمانه نباشد آنجا شه میفرماید‪:‬‬
> ‫«هوالعزیز المحبوب‬
> ‫که فلک و ارکان چو تو شاهی نزاد‬                 ‫ای ضیاءالحق حسام الدین راد‬
> ‫نمیدانم چرا یک مرتبه رشتۀ محبت را گسیختید و عهد محکم مودت را شکستید‪،‬‬
> ‫مگر خدا نکرده قصوری در ارادت به هم رسید و یا فتوری در خلوص نیت پیدا شد‬
> ‫که از نظر محو شدم و سهو آمدم‪.‬‬
> ‫مگر آن که ما ضعیفیم و تواحتشام داری‬          ‫چه مخالفت بدیدی که مالطفت بریدی‬
> ‫و یا به یک تیر از کارزار برگشتی‪ .‬مگر نشنیده اید استقامت شرط راه است و دلیل‬
> ‫ورود به بارگاه (ان الذین قالوا ربنا ّلل ثم استقاموا تتنزل علیهم المالئکه) و دیگر‬
> ‫میفرماید (فاستقم کما امرت)‬
> ‫من آن چه شرط بالغ است با تو میگویم تو خواه از سخنم پند گیر و خواه مالل‬
> ‫اگر چه زیارت جواب نامه ننموده؛ ذکر ارادت نزد عقال خطا و بیجاست ولکن محبت‬
> ‫بدیع؛ ذکر قواعد قویم را منسوخ نمود و معدوم کرد‪.‬‬
> ‫عشق تو منسوخ کرد ذکر اوائل‬                ‫قصۀ لیلی مخوان و غصۀ مجنون‬
> ‫جمله به رقص آمدند سامع و قائل»‬              ‫نام تو میرفت عاشقان بشنیدند‬
> ‫مالحظه میفرمائید شه مقدمۀ این رساله به جای آن شه با خطبه ای مهیمن شروع شود‬
> ‫تنها با یاد خداوند عزیز و محبوب شروع میشود و از این عنوان روایح محبت جمال‬
> ‫جانان منتشر میگردد و سپس با شعری از مثنوی مولوی ادامه میابد شه مولوی بلخی‬
> ‫برای جانشین و خلیفۀ محب وبش (حسام الدین) سروده بود شه مبین محبت توام با‬
> 
> ‫‪111‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫احترام جمال قدم نسبت به شیخ مذشور است و سپس سخن با بیانی بسیار خاضعانه و‬
> ‫صمیمانه و عاشقانه و با گالیه ای دوستانه خطاب به او ادامه میابد‪ .‬هم چنین جمال‬
> ‫ابهی در اینجا میفرمایند شه بدون آن شه جواب نامۀ قبلی خود به شیخ را از او‬
> ‫دریافت شرده باشند معذالک نامۀ جدیدی شه همین رسالۀ «چهار وادی» باشد برای او‬
> ‫مینگارند و نازل میفرمایند و به این وسیله مراتب محبت «بی شائبۀ» خود را تحت‬
> ‫عنوان «محبت بدیع» نسبت به او ابراز مینمایند‪ ،‬محبت بدیعی شه روابط عاشقانۀ‬
> ‫قدیم را بکلی منسوخ مینماید‪ .‬البته باید گفت شه طی همین رساله است شه جمال‬
> ‫ابهی وصول نامۀ شیخ در جواب نامۀ قبلی خود را به او اطالع میدهند‪ .‬در ادامۀ این‬
> ‫مقدمه آن حضرت بعد از جمالتی چند شه باز حکایت از محبت سرشار ایشان نسبت‬
> ‫به شیخ مذشور دارد او را «سید من» خطاب نموده و میفرمایند‪« :‬ای سید من‬
> ‫متصاعدان سموات سلوک از چهار طایفه بیشتر نیستند ‪ »...‬و با این مقدمه مطالب‬
> ‫رسالۀ «چهار وادی» را آغاز میفرمایند‪.‬‬
> ‫این نوع بیانات محترمانه و مشفقانۀ جمال ابهی را در دیگر آثار نازلۀ آن حضرت‬
> ‫خطاب به اهل تصوف و با درجاتی متفاوت نیز میتوان مالحظه نمود‪ .‬مثال در‬
> ‫«لوح رحمت» بعد از خطبۀ اولیه ای شه در این لوح آمده است مخاطب آن تحت این‬
> ‫عناوین مورد خطاب قرار میگیرد «یا ایها المتعارج الی جبروت التوحید و‬
> ‫المتصاعد الی ملکوت التفرید» و در ادامۀ لوح‪ ،‬حضرتشان‪ ،‬بعد از ذشر چالشهائی‬
> ‫شه در راه بیان حقایق روحانی وجود دارند خاطر نشان میفرمایند شه علی رغم این‬
> ‫مشکالت اراده نموده اند شه غوامض مسائل عرفانیه را به خاطر محبتی شه به او‬
> ‫دارند و استعداداتی شه در وجود وی یافته اند‪ ،‬برای او بیان نمایند‪ .‬و در این‬
> ‫خصوص چنین میفرمایند‪ ...« :‬ولکن لما وجدت فی وجهک انوار المحبه و فی‬
> ‫قلبک حب اسرار االلهیه اجری علیک شطا من هذا البحر االعظم المواج و من هذا‬
> ‫الغمام الهاطل اللجالج لیکون دلیال لحبی ایاک من حینئذ الی یوم الذی تحشر‬
> ‫العاشقون تحت لوائه و تجتمع العارفون عند اشراق انواره‪ »...‬یعنی چون در روی‬
> ‫تو انوار محبت را یافتم و در قلبت حب اسرار الهیه را‪ ،‬از این دریای بزرگ مواج و‬
> ‫این ابر بارنده‪ ،‬بر تو شطی را جاری نمودم برای این شه «این امر» دلیلی باشد بر‬
> ‫حب من نسبت به تو از این لحظه تا روزی شه عاشقان تحت لوا و پرچم خداوند‬
> ‫محشور میشوند و به سر میبرند و عارفان در برابر اشراق انوار او گرد هم میآیند‪.‬‬
> ‫و به این ترتیب محبت جاودانۀ خود را نسبت به مخاطب لوح مذشور ابراز می‬
> ‫فرمایند‪.‬‬
> 
> ‫‪112‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫آن چه شه در بارۀ مناسبات حضرت بهاءهللا با اهل تصوف وعرفان بیان شد تنها‬
> ‫نمونههائی بود از آن چه شه آن حضرت به «لسان طریقت» و در الواحی شه مشخصا‬
> ‫خطاب به این گروه از صاحبان اندیشه بوده است بیان فرموده اند و معلوم است شه‬
> ‫در میان آثار پر شمار حضرتشان میتوان مواردی دیگر را نیز یافت و بیان نمود ولی‬
> ‫در اینجا به ذشر همین معدود نمونهها اشتفا میگردد‪.‬‬
> ‫بر نکتۀ مهم دیگری را شه در این خصوص باید تأشید نمود و از قبل هم به آن اشاره‬
> ‫شد این است شه علی رغم محبت و احترامی شه آن حضرت نسبت به بعضی از‬
> ‫مشایخ اهل تصوف اظهار فرموده اند ولی هیچ گاه با آنان مداهنه ننموده اند و از بیان‬
> ‫حقیقت و ذشر شاستیهای عقاید ایشان فرو گذار نفرموده اند و البته شه شرط محبت‬
> ‫حقیقی هم همین است‪ .‬لذا جمال ابهی در بیانات خود خطاب به آنان نه تنها بر وجود‬
> ‫عالم امر و عظمت بی منتهای آن شه شاید چندان مورد قبول و باور بعضی از اهل‬
> ‫عرفان نبوده است تأشید و تصریح میفرمایند بلکه به تلویح ابلغ از تصریح در بارۀ‬
> ‫مقام خویش به عنوان مظهر امر الهی سخن میگویند و این مهم را میتوان علی‬
> ‫الخصوص در قسمتهای پایانی آثاری چون «هفت وادی» و «چهار وادی» مالحظه‬
> ‫نمود‪.‬‬
> ‫مطلب در بارۀ مناسبات حضرت بهاءهللا با اهل تصوف و عرفان زیاد و گسترده‬
> ‫است‪ ،‬اما در این سخن به همین مختصر بسنده میشود‪.‬‬
> ‫مناسبات جمال ابهی با فالسفه و حکما‬
> ‫مناسبات جمال ابهی با فالسفه و حکما را نیز میتوان در دو زمینه مورد مطالعه‬
> ‫قرار داد‪ :‬اول مناسبات آن حضرت با پیشینیان حکمت و فلسفه‪ ،‬و دوم مناسبات‬
> ‫حضرتشان با حکمائی شه احیانا به زیارت و دیدار ایشان فائز و یا همعصر آن‬
> ‫حضرت بوده اند و به مناسبتهائی ذشرشان در آثار مبارشه آمده است‪ .‬البته در اینجا‬
> ‫نمیتوان از رابطه و مناسبات پنهان و نه چندان آشکاری شه بین ظهور مکتبهای‬
> ‫فلسفی ای شه به خصوص مقارن ظهور مبارک پدید آمدند با امر مبارک‪ ،‬سخنی به‬
> ‫میان نیآورد و تصور نمود شه فی المثل پدید آمدن فلسفۀ هگل شه مبتنی بر «اصل‬
> ‫تغییر» و «ایده آلسم عینی» و روند تکاملی ظهور «مطلق» در یک مسیر هدفمند‬
> ‫تاریخی است؛ اتفاقی تصادفی بوده و با اصل اعتقادی استمرار ظهور مظاهر الهی‬
> ‫در امر بهائی هیچ نوع ارتباطی ندارد؛ و البته این خود بحث مفصل و مستقلی است‬
> ‫شه فرصت پرداختن به آن در این سخن نیست و در ادامۀ این مبحث تنها به ذشر آن‬
> 
> ‫‪113‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫چه شه جمال قدم به طور شلی در بارۀ «حکمای عصر» در لوح حکمت و بدون ذشر‬
> ‫نام بیان فرموده اند بسنده میگردد‪.‬‬
> ‫در میان حکمای معاصر حضرت بهاءهللا از شسی شه در آثار مبارشۀ آن حضرت به‬
> ‫مناسبتهائی از او نام برده شده است یعنی «مال هادی سبزواری‪-۱۲۸۹‬‬
> ‫‪۱۲۱۲‬ه‪/‬ق‪۱۷۹۷-۱۸۷۳‬م) حکیم و فیلسوف و فقیه و شاعر نامآور قرن سیزدهم‬
> ‫هجری قمری و قرن نوزدهم میالدی میتوان نام برد شه در نزد اهل فلسفه و عرفان‬
> ‫در ایران و در جامعۀ اسالمی دارای مقام واالئی است‪ .‬اما علی رغم دارا بودن این‬
> ‫جایگاه ظاهری جمال قدم در بیانی در بارۀ او چنین میفرمایند‪ ...« :‬حکیم سبزواری‬
> ‫گفته اذن واعیه یافت نمیشود واال زمزمۀ سدرۀ طور در هر شجره موجود‪ .‬در‬
> ‫لوح یکی از حکما که از بسیط الحقیقه سؤال نمود؛ به حکیم مذکور مشهور (مال‬
> ‫هادی) خطاب نمودیم؛ اگر این فی الحقیقه از تو بوده چرا ندای سدرۀ انسان را که‬
> ‫از اعلی مقام عالم مرتفع است نشنیدی؟ اگر شنیدی و حفظ جان و خوف تو را از‬
> ‫جواب منع نمود؛ چنین شخص قابل ذکر نبوده و نیست و اگر نشنیدی از سمع‬
> ‫محروم بوده؛ باری در قول فخر عالمند و در عمل ننگ امم ‪( »...‬مجموعه اشراقات‪،‬‬
> ‫ص‪)۱۱۶‬‬
> ‫همچنین در یکی دیگر از آثار مبارشه‪ ،‬در بارۀ اوچنین میفرمایند‪« :‬در حکیم‬
> ‫سبزواری مشاهده کن؛ در ابیات خود شعری ذکر نموده که از آن چنین مستفاد می‬
> ‫شود که موسائی موجود نه واال زمزمۀ انی انا هللا در هر شجری موجود ‪ ...‬این‬
> ‫مقام قول‪ ،‬ولکن مقام عمل مشاهده میشود ندای سدرۀ الهیه را که بر اعلی البقعه‬
> ‫ما بین بریه تصریحا ً من غیر تأویل مرتفع است و به اعلی النداء کل را ندا می‬
> ‫فرماید ابداً اصغاء ننموده چه اگر اصغاء شده بود به ذکرش قیام مینمود‪ .‬حال باید‬
> ‫بگوئیم آن کلمۀ عاریه بوده و از لسانش جاری شده و یا از خوف ننگ و حب نام؛‬
> ‫از این مقام و تصدیق آن محروم مانده‪ .‬او عرف و ستر؛ او عرف و انکر‬
> ‫(اقتدارات‪ ،‬صص‪.)۱۱۲-۱۱۱‬‬
> ‫با تعمق در همین دو بیان معلوم و مشخص میشود شه نظر حضرت بهاءهللا در بارۀ‬
> ‫حکیم و عارف و شاعری شه در روزگار خود و پس از آن مورد احترام زیاد‬
> ‫همگان قرار داشته و دارد؛ چگونه بوده است؛ چرا شه در بارۀ او میفرمایند شسی‬
> ‫شه ندای انی انا هللا را از هر درختی شنیده چگونه این ندا را از جانب آن حضرت‬
> ‫نشنیده؟ یا آن شه همین طور و بدون تفکر؛ حرفی از دهانش بیرون آمده شه به آن‬
> ‫اعتقادی نداشته؛ و یا از ترس ننگ و به خاطر حب نام و شهرت از تصدیق امر‬
> 
> ‫‪114‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مبارک محروم مانده است و در پایان این بیان میفرمایند‪ :‬یا فهمید و پنهان نمود و یا‬
> ‫فهمید و انکار شرد‪ .‬بنابر این جمال ابهی مبنای مناسبات خود را با این گونه از‬
> ‫حکما و صاحبان اندیشه چون مال هادی سبزواری علی رغم مقاماتشان؛ بر میزان‬
> ‫شناخت و معرفت ایشان به مظهر ظهور الهی و ایمانشان نسبت به امر حضرت‬
> ‫یزدان قرار داده اند و این معنا را در موارد متعدد در آثار مبارشه بیان داشته اند‪ .‬از‬
> ‫جمله در لوح مشهور به «رئوس» در این خصوص میفرمایند‪« :‬اصل کل العلوم هو‬
> ‫عرفان هللا جل جالله و هذا لن یحقق اال بعرفان مظهر نفسه‪.».‬‬
> ‫همچنان شه اشاره شد این معنا و مطالبی در پیرامون آن را‪ ،‬جمال ابهی در دیگر آثار‬
> ‫خود نیز بیان فرموده اند‪ ،‬از جمله در لوح موسوم به «حکمت» شه در آن‪ ،‬مطالبی را‬
> ‫هم در بارۀ حکما و جایگاه ایشان در نزد خلق و حق بیان فرموده اند و هم مناسبات‬
> ‫حضرتشان را به عنوان مظهر ظهور الهی با ایشان تشریح نموده اند‪.‬‬
> ‫در بارۀ مضامین مندرج در لوح «حکمت» فضالی بهائی مقاالت متعدد نوشته اند و‬
> ‫مطالب آن را از جهات متفاوت مورد بررسی و تحقیق قرار داده اند و حتی در بارۀ‬
> ‫بعضی از جزئیات آن توضیحات مفصلی داده اند‪ .‬اما در این سخن بیشتر تکیه بر‬
> ‫آنچه شه مربوط به مناسبات آن حضرت با ارباب حکمت و علیالخصوص با مخاطب‬
> ‫این لوح یعنی جناب «نبیل قائنی» میباشد و همچنین شیوۀ رفتار جمال ابهی با این‬
> ‫حکیم بزرگ و تقلیب روحانی ای شه در اثر این رفتار در وی ایجاد شده مد نظر می‬
> ‫باشد و برای بیان این معنا در این سخن ابتدا شرح مختصری از زندگانی این حکیم‬
> ‫الهی و آنچه شه مربوط به تقلیب روحانی ایشان میشود‪ ،‬بیان میگردد و ادامۀ سخن‬
> ‫به نقل مواردی از لوح حکمت در ارتباط با شخص ایشان و دیدگاه جمال ابهی در‬
> ‫بارۀ سایر حکما اختصاص مییابد‪.‬‬
> ‫جناب نبیل قائنی در سال ‪۱۲۴۴‬ه‪/‬ق در یکی از روستاهای قائن در خانواده ای از‬
> ‫اهل علم و قداست به دنیا آمدند‪ .‬پدر ایشان مال احمد از علمای به نام و مرجع تقلید و‬
> ‫صاحب نفوذ فراوان بود‪ .‬تا سن هفده سالگی نزد پدر تلمذ نمودند و بعد از آن مدتی‬
> ‫در مجلس درس مال هادی سبزواری سابقالذشر به تحصیل مشغول بودند و در نتیجۀ‬
> ‫علم و فراست و ذشائی شه از ایشان ظاهر شد موجب حیرت شدید استاد خود شدند و‬
> ‫پس از چندی در مجلس درس شیخ عبدالحسین از علمای مشهور زمان خود وارد‬
> ‫گردیدند و بعد از مدتی به عتبات عالیات شتافتند و در مجلس درس شیخ مرتضی‬
> ‫انصاری از مجتهدین اعلم زمان به تلمذ پرداختند‪ .‬و باالخره از معدود شسانی بودند‬
> ‫شه از مجتهد مذشور اجازۀ اجتهاد گرفتند‪ .‬در سال ‪ ۱۸۵۳‬میالدی (‪۱۲۶۹‬ه‪.‬ق) به‬
> 
> ‫‪115‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫امر حضرت باب ایمان آوردند و شش سال بعد در بغداد به حضور حضرت بهاءهللا‬
> ‫رسیدند‪ .‬آن حضرت به گرمی از ایشان استقبال نمودند و مقرر فرمودند تا ایشان در‬
> ‫اطاقهای خارج از بیت مبارک (اندرونی) شه برای پذیرائی از زائرین اختصاص‬
> ‫داشت اقامت گزینند و میرزا آقاجان را برای میهمانداری جناب نبیل تعیین فرمودند‬
> ‫و این خود نشانۀ احترام خاصی بود شه حضرتشان برای این عالم جلیلالقدر قائل‬
> ‫بودند‪.‬‬
> ‫در دوران اقامت در بغداد روزی جناب نبیل با جناب مال مقدس خراسانی مشغول‬
> ‫صحبت بودند شه جمال مبارک به اتفاق شاهزاده ملکآرا وارد شدند‪ .‬جناب مال‬
> ‫مقدس خود را بر اقدام مبارک انداختند‪ .‬این حرشت در نظر حضرت بهاءهللا ناپسند‬
> ‫آمد‪ .‬لذا رخ برافروختند و به مال صادق فرمودند‪ :‬آخوند برخیزید و این مرید‪-‬بازی‬
> ‫ها را تمام شنید‪ .‬جناب نبیل با دیدن این اوضاع خطاب به جناب مقدس میگویند‪ :‬شما‬
> ‫عالوه بر مقامات علمی‪ ،‬شسی هستید شه ادراک خدمت نقطۀ بیان را نموده اید و از‬
> ‫حروف ثانی و شهدای بیان محسوبید‪ .‬هر چند ایشان (حضرت بهاءهللا) محترم و از‬
> ‫اجلۀ نفوس و اشابر ایران و اعظم وزراء دولت شمرده میشوند‪ ،‬معذالک این حرشت‬
> ‫شما‪ ،‬حرشت عبد ذلیل نسبت به موالی جلیل است‪ .‬جناب مقدس در جواب جناب نبیل‬
> ‫تبسمی نموده و فرمودند‪« :‬نسئل هللا ان یکشف بک الغطاء و اخدل فی الغطاء و‬
> ‫افاض علی جنابک بالموهبة الکبری‪.».‬‬
> ‫جناب نبیل شرح میدهند شه بعد از آن واقعه به بعد در روش و سلوک حضرت‬
> ‫بهاءهللا‪ ،‬نظر را دقیق شردم‪ .‬هرچه بیشتر دقت شردم چیزی شه دلیل بر ادعای مقامی‬
> ‫باشد شمتر میدیدم‪ ،‬جز خضوع و خشوغ و مقام عبودیت و فنا‪ ،‬قوال وعمال مشاهده‬
> ‫ننمودم به طوری شه امر بر من مشتبه شد و خود را از هر جهت برتر و اقدم می‬
> ‫شمردم و به همین خیال واهی در همۀ اوقات در مجالس و محافل بر صدر مینشستم‬
> ‫و در مقام صحبت‪ ،‬فرصت به ایشان و احدی نمیدادم‪ ،‬تا آن شه یک روز به امر‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬محفلی منعقد و جمعی حاضر شدند‪ .‬عادتا این جانب بر صدر و‬
> ‫حضرت بهاءهللا در ردیف نفوس‪ ،‬تقریبا در وسط جلوس فرمودند و به دست مبارک‬
> ‫چای میریختند‪ .‬در این اثنا عریضه ای مطرح گشت‪ .‬چون جواب مسأله را در‬
> ‫عهدۀ شسی نمیدیدم‪ ،‬شروع به جواب و ششف بیان شردم‪ .‬همۀ حضار ساشت و‬
> ‫صامت بودند جز حضرت بهاءهللا‪ ،‬شه گاه گاهی در ضمن تصدیق‪ ،‬فی الجمله‬
> ‫تصرفی میفرمودند‪ ،‬تا اندک اندک تصرف را زیاد فرمودند و ایشان ناطق شدند و‬
> ‫بحر بیان به قسمی به موج آمد شه مضطرب و مندهش شدم‪.‬‬
> 
> ‫‪116‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در ادامۀ شرح این واقعه یکی از مؤمنین شه در آن مجلس حاضر بوده است از قول‬
> ‫جناب نبیل بیان میشند شه ایشان چنان مضطرب و مندهش شده بودند شه دیگر‬
> ‫گوششان بیانات حضرت بهاءهللا را نمیشنیده است و منتظر فرصتی بودند شه بیانات‬
> ‫مبارک تمام شود و خود را از صدر مجلس خارج شند‪.‬‬
> ‫بعد از اتمام بیان مبارک‪ ،‬ایشان فورا مجلس را ترک شرده و به بیرون شتافته و سه‬
> ‫دفعه سر خود را به دیوار زده خود را مالمت نمودند شه خاک بر سرت شه تا این‬
> ‫مدت چشم حقبینت شور بود‪.‬‬
> ‫آن چه را شه از این شرح تاریخی در بارۀ مناسبات جمال ابهی با عالم عالی قدری‬
> ‫چون جناب نبیل میتوان دریافت و آموخت آن است شه آن حضرت چگونه برای این‬
> ‫بندۀ خود احترامات فائقه قائل میشوند و به او فرصت و رخصت میدهند تا آن چه‬
> ‫را شه دارد بنماید و در صدر نشیند و قدر بیند و آنگاه به نحوی با او رفتار مینمایند‬
> ‫شه او خود ثوب تکبر را ازتن بیرون میآورد و البته این مماشات و همدلی از‬
> ‫مقتضای پروردگاری انبیای الهی است شه به این نحو بندگان خود را در نهایت‬
> ‫بزرگواری میپرورند و تربیت میشنند و به نحوی حکیمانه و مالطفتآمیز آنان را‬
> ‫متنبه و بیدار مینمایند و حقیقت را به ایشان مینمایانند‪ .‬نکتۀ مهمی شه در اینجا و‬
> ‫در این روش پرورشی جلب نظر مینماید این است شه آموزش روحانی تنها اضافه‬
> ‫نمودن به افراد و دادن چیزی به آنان و آرایش ایشان نیست‪ ،‬بلکه گاهی اوقات‬
> ‫گرفتن و ستردن و پیرایش هم هست و با خواندن شرح این واقعه متوجه میشویم شه‬
> ‫جمال ابهی چگونه به نحوی حکمتآمیز و به تدریج نبیل را از غروری شه به آن‬
> ‫دچار بوده و خود به آن اذعان داشته است رها و آزاد مینمایند و به این وسیله پرده‬
> ‫هائی را شه مال صادق خراسانی از آنها یاد نموده بود را از پیش چشم او برمیدارند و‬
> ‫در نهایت با یک تکان شدید ذهنی موجب بیداری روحانی وی میشوند‪.‬‬
> ‫چنان چه در شرح حال جناب نبیل قائنی میخوانیم ایشان در بغداد پرسشهائی را در‬
> ‫بارۀ غوامض مسائل مربوط به خلقت و آفرینش از جمال ابهی مینمایند و گویا آن‬
> ‫حضرت پاسخهائی را هم به صورت شفاهی به او میدهند و بقیه را موشول به بعد‬
> ‫مینمایند و نهایتا چند سال بعد به مناسبت طرح این سواالت؛ به اعزاز ایشان لوحی‬
> ‫را نازل میفرمایند شه به «لوح حکمت» موسوم و مشهور است و در همین لوح‬
> ‫است شه ایشان را به لقب «نبیل» ملقب مینمایند و در این خصوص میفرمایند‪:‬‬
> ‫«یذکر فیه من یذکر هللا ربه انه لهوالنبیل فی لوح عظیم» یعنی در این لوح از شسی‬
> 
> ‫‪117‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫یاد میشود شه ذشر مینماید خداوند و پروردگارش را‪ ،‬همانا او «نبیل» است (نبیل‬
> ‫خوانده میشود) در این لوح عظیم‪.‬‬
> ‫از لوح حکمت در متن خود لوح با عناوین جلیله ای یاد شده است شه حکایت از‬
> ‫عظمت این لوح و مقام واالی آن در میان آثار جمال ابهی دارد‪ .‬از جمله این عناوین‬
> ‫عبارتند از‪« :‬کتاب انزله الرحمن من ملکوت البیان؛ انه لروح الحیوان الهل‬
> ‫االمکان؛ لوح عظیم؛ لوح مشهود؛ لم یکن له مترجم اال لسانی البدیع؛ هذا لوح رقم‬
> ‫فیه من القلم المکنون علم ما کان و ما یکون؛ الذی لو یعصر بایادی العدل و العرفان‬
> ‫لیجری منه روح الحیوان الحیاء من فی االمکان ‪»...‬‬
> ‫این شه جناب نبیل قائنی سببی میشوند و وسیله ای در تحت ارادۀ الهی قرارمیگیرند‬
> ‫تا به مناسبت سؤاالتشان چنین اثر عظیمی با چنان عناوینی (شه از آنها یاد شد) از قلم‬
> ‫جمال قدم نازل گردد‪ ،‬خود شایان توجه و تأمل فراوان است و تو گوئی شه روش‬
> ‫پروردگاری آن حضرت چنین بوده شه پاداش نخستین تنبه و بیداری روحانی پروردۀ‬
> ‫خویش را با نزول چنین اثر عظیمی به اعزاز او‪ ،‬به او بدهند و البته به این وسیله‬
> ‫عالم انسانی را از این بحر بی پایان معانی بهرهمند نمایند‪.‬‬
> ‫این شه صحبت از «تنبه نخستین» شد به خاطر آن است شه با توجه به مضامین‬
> ‫مندرج در این اثر عظیم متوجه میشویم شه چگونه لسان عظمت در «لوح حکمت»‬
> ‫نیز دامن پروردگاری خود را گسترده اند و در مواضیع مختلف آن با بیاناتشان‬
> ‫موجب تنبه و بیداری روحانی بیشتر پروردۀ خویش گشته اند‪ .‬و این شه پرسشهای‬
> ‫جناب نبیل در بارۀ معضالت فلسفی مربوط به آفرینش و خلقت بوده‪ ،‬اما جمال ابهی‬
> ‫در ابتدا سخنهای دیگری را به میان میآورند بسیار با معنا و شایان تأمل فراوان‬
> ‫است‪ .‬در ابتدای این لوح بعد از آن شه جمال قدم جناب نبیل (محمد) را مورد خطاب‬
> ‫قرار میدهند شه ندای الهی را از سدرۀ مرتفعه در ارض زعفران بشنود به او‬
> ‫مأموریت مهمی را محول مینمایند و میفرمایند‪« :‬کن هبوب الرحمن الشجار‬
> ‫االمکان و مربیها باسم ربک العادل الخبیر‪ ».‬یعنی برای اشجار امکان (انسانها)‬
> ‫مانند نسیم خداوند رحمن و پرورندۀ این اشجار به نام پروردگارت شه دادگر است و‬
> ‫بسیار آگاه‪ ،‬باش‪ .‬و آنگاه چنین میفرمایند‪« :‬انا ننصح العباد فی هذا االیام التی فیها‬
> ‫تغبر وجه العدل و انارت وجه الجهل ‪ »...‬یعنی همانا ما بندگان را نصیجت میشنیم‬
> ‫در ایامی شه روی عدل و دادگری را غبار گرفته است و وجه جهل و نادانی‬
> ‫برافروخته است‪ .‬و سپس تصویر تیره و تاری را از ایامی ترسیم مینمایند شه در آن‬
> ‫وجود مبارششان و مخاطبشان و سایر مردمان به سر میبردند و سپس به جناب نبیل‬
> 
> ‫‪118‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مأموریت مهم و اصلی او را ابالغ مینمایند و میفرمایند‪« :‬قل یا قوم دعوا الرذائل‬
> ‫و خذوا لفضائل کونوا قدوه الحسنه بین الناس و صحیفه یتذکر به االناس ‪ »...‬و با‬
> ‫این بیان و ادامۀ آن فرامین اخالقی خود را اعالم میفرمایند و «نبیل» را مأمور‬
> ‫ابالغ این فرامین حکمتآمیز و متین و جلیل مینمایند‪.‬‬
> ‫هر چند شه جمال قدم در ادامۀ این لوح به پرسشهای جناب نبیل در بارۀ خلقت و‬
> ‫آفرینش‪ ،‬پاسخی عنایت میفرمایند‪ ،‬اما هم چنان شه ذشر شد تهذیب اخالق را مقدم بر‬
> ‫همه چیز میشمارند و محسوب مینمایند و در این خصوص مخاطب لوح را متذشر‬
> ‫میدارند‪.‬‬
> ‫بعد از آن شه جمال ابهی خواستۀ جناب نبیل را اجابت میفرمایند و با او همراهی‬
> ‫فرموده و پاسخهائی به پرسشهائی شه ال جرم برای ایشان اهمیت داشته‪ ،‬مرحمت‬
> ‫مینمایند‪ ،‬خطاب به او میفرمایند‪« :‬لیس لجنابک ان تلتفت الی قبل و بعد اذکر الیوم‬
> ‫و ما ظهر فیه انه لیکفی العالمین» یعنی برای جناب شما شایسته نیست شه به قبل‬
> ‫(آراء حکمای قبل) و بعد توجه و التفات نمائی‪ .‬امروز (یوم ظهور) را یاد نما و به‬
> ‫خاطر بسپار و دریاب‪ .‬به درستی شه آن برای جهانیان شافی و بسنده است‪ .‬و بعد‬
> ‫علی رغم آن شه استدعای نبیل را برآورده فرموده و آراء حکما را در بارۀ آفرینش‬
> ‫ذشر مینمایند معذالک در ادامۀ این لوح خطاب به نبیل میفرمایند‪« :‬ان البیانات و‬
> ‫االشارات فی ذکر هذه المقامات تخمد حرارة الوجود‪ .‬لک ان تنطق الیوم بما تشتعل‬
> ‫به االفئده و تطیر اجساد المقبلین‪ ».‬یعنی به درستی شه سخنها و اشارهها به این‬
> ‫مقامات (یعنی بعضی از آراء حکما در بارۀ آفرینش) گرمای وجود را از بین میبرد‬
> ‫و آن را افسرده میشند؛ بر تو است شه امروز از چیزی سخن بگوئی شه به واسطۀ‬
> ‫آن قلوب مشتعل شوند و اجساد مقبلین پرواز نمایند‪ .‬و به این ترتیب جمال ابهی هم‬
> ‫نظر خود را در بارۀ مغلقگوئیها و پیچیدهگوئیها و گندهگوئیهای برخی از حکما‬
> ‫بیان میدارند و هم تکلیف و وظیفۀ نبیل را در یوم ظهور مشخص میفرمایند‪ .‬جمال‬
> ‫ابهی در قسمتی دیگر از این لوح باز هم به این معنا شه امروز روز این حرفها نیست‬
> ‫اشاره نموده و ضمن این شه مراتب تعلق خاطر خود را به جناب نبیل بیان مینمایند‪،‬‬
> ‫میفرمایند‪« :‬لعمری هذا یوم ال تحب السدره اال ان تنطق فی العالم انه ال اله اال انا‬
> ‫الفرد الخبیر‪ .‬لوال حبی ایاک ما تکلمت بکلمه عما ذکرناه اعرف هذا المقام ثم‬
> ‫احفظه کما تحفظ عینک و کن من الشاکرین» یعنی امرور روزی است شه سدره‬
> ‫(جایگاه مظهریت خودشان) مگر این شه سخن بگوید در عالم به این شه نیست خدائی‬
> ‫مگر من شه فرد و خبیر هستم‪ .‬و اگر تو را دوست نمیداشتم شلمه ای سخن نمیگفتم‬
> 
> ‫‪119‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫از آن چه شه برای تو ذشر نمودیم‪ .‬این مقام دوستی من نسبت به خودت را بشناس‪،‬‬
> ‫سپس از آن محافظت شن‪ ،‬هم چنان شه چشمت را حفظ میشنی و از شکرگزاران‬
> ‫باش‪ .‬و در ادامۀ سخن است شه مقصود حق را از علم و حکمت حقیقی بیان میدارند‬
> ‫و میفرمایند‪« :‬من یوقن الیوم بالخلق البدیع و یری الحق المنیع مهیمنا قیوما علیه‬
> ‫انه من اهل البصر فی هذا المنظر االکبر یشهد بذالک کل موقن بصیر» یعنی شسی‬
> ‫شه امروز به خلق بدیع (شریعت حضرت بهاءهللا) مؤمن و موقن میشود و حق منیع‬
> ‫را مهیمن و بسیار پایدار بر این امر میبیند‪ ،‬به درستی شه او از اهل بصر در این‬
> ‫منظر اشبر (پیشگاه حضرت بهاءهللا) است؛ هر موقن بصیری به آن گواهی میدهد‪.‬‬
> ‫بعد از این ییان است شه آن حضرت؛ راه راهیافتن به رازهای آفرینش را به نبیل‬
> ‫نشان میدهند و میفرمایند‪« :‬امش بقوه االسم االعظم فوق العالم لتری اسرار القدم‬
> ‫و تطلع بما ال اطلع به احد ان ربک لهو الموید العلیم» یعنی به قوۀ اسم اعظم بر‬
> ‫فراز این جهان (ارزش های دنیوی) گام بردار برای این شه اسرار قدم را ببینی و به‬
> ‫آن چه شه هیچ شس به آن آگاه نشد؛ آگاه شوی؛ به در ستی شه پرودگار تو همانا تأیید‬
> ‫شننده و بسیار عالم است‪.‬‬
> ‫در ادامۀ لوح وظیفۀ بسیار خطیری را شه نبیل باید انجام دهد و نقش بسیار مهمی را‬
> ‫شه او باید ایفاء نماید مجددا به او گوشزد نموده و میفرمایند‪« :‬کن نباضا کالشریان‬
> ‫فی جسد االمکان لیحدث من الحرارة المحدثه من الحرکه ما تسرع به افئده‬
> ‫المتوقفین» یعنی مانند رگ در شالبد هستی؛ جهنده باش؛ شه از حرارت حاصل از‬
> ‫حرشت و جهش آن (رگ)؛ قلوب متوقفین ضربان یابند و به تندی بزنند (افسرده و‬
> ‫متوقف نمانند)‪.‬‬
> ‫بعد از این هدایات الهی است شه جمال قدم به روابط و دیۀ خود با جناب نبیل اشاره‬
> ‫مینمایند و از این شه چگونه و تا چه حد مقام خویشتن را به او نمایانده اند سخن می‬
> ‫گویند و میفرمایند‪« :‬انک عاشرت معی و رایت شموس سماء حکمتی و امواج بحر‬
> ‫بیانی اذ کنا خلف سبعین الف حجاب من النور ان ربک لهو الصادق االمین طوبی‬
> ‫لمن فاز بفیضان هذا لبحر فی ایام ربه الفیاض الحکیم» یعنی همانا تو با من‬
> ‫معاشرت نمودی و خورشید آسمان حکمت و دانائی و امواج دریای بیان من را دیدی‪،‬‬
> ‫در هنگامی شه ما در پشت هفتاد هزار پردۀ نور بودیم‪ .‬به درستی شه پروردگار تو‬
> ‫راستگو و امین است‪ .‬خوشا به حال شسی شه به فیضان این دریا در ایام‬
> ‫پروردگارش (ایام ظهور) شه فیاض و حکیم است رسید و آن را دریافت‪.‬‬
> 
> ‫‪120‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫این بیان نه تنها نشان از روابط نزدیک بین جمال ابهی و جناب نبیل دارد‪ ،‬بلکه‬
> ‫اشارتی به مقامات عالی روحانی و عرفانی ای مینماید شه او به آنها رسیده بود و تو‬
> ‫گوئی شه در هنگام مواجهۀ روحانی نبیل با آن جمال منیر جز پردههای نور حجاب‬
> ‫دیگری در میان او و مظهر ظهور نبوده است‪ ،‬و پیش از آن‪ ،‬ید عنایت حضرت‬
> ‫منان‪ ،‬دیگر حجابها را از پیش دیدگان او زدوده است‪.‬‬
> ‫جمال قدم سپس به دیداری شه در بغداد با جناب نبیل داشته اند و آن چه را شه در آن‬
> ‫دیدار برای او بیان نموده اند اشاره مینمایند و میفرمایند‪« :‬انا بینا لک اذ کنا فی‬
> ‫العراق فی بیت من سمی بالمجید اسرار الخلیقه و مبدئها و منتها ها و علتها فلما‬
> ‫خرجنا اقتصرنا البیان بانه ال اله اال انا الغفور الکریم‪ ».‬یعنی همانا ما هنگامی شه در‬
> ‫عراق و در خانۀ شخصی شه موسوم به مجید است بودیم‪ ،‬برای تو رازهای آفرینش و‬
> ‫آغاز و انجام و سبب آن را بیان نمودیم؛ پس هنگامی شه (از آن خانه) بیرون می‬
> ‫آمدیم؛ بیان را شوتاه نمودیم (مخلص شالم را گفتیم) شه همانا او (آن علت) نیست‬
> ‫خدائی مگر من شه آمرزنده و بخشنده هستم‪.‬‬
> ‫به این ترتیب جمال قدم قبل از اظهار امر علنی خود مقام خویشتن را برای جناب‬
> ‫نبیل آشکار میفرمایند و خود را در «مقام و جایگاه مشیت اولیه» علت آفرینش و‬
> ‫خلقتی میدانند شه او به دنبال ششف اسرار آن بود‪ .‬بعد از این بیان مجددا جمال ابهی‬
> ‫جناب نبیل را بر نشر فضائل امر مینمایند و میفرمایند‪« :‬قل ان البیان جوهر یطلب‬
> ‫النفوذ واالعتدال ‪.»...‬‬
> ‫به این ترتیب مالحظه مینمائیم شه حضرت بهاءهللا در مناسبات خود با جناب نبیل‬
> ‫ضمن همدلی با او و پاسخ به پرسشهای او و تکریم مقام او؛ او را تقلیب روحانی‬
> ‫فرموده و متوجه به ارزشهائی برتر نموده و سرنوشت دیگری را برای ایشان رقم‬
> ‫میزنند؛ چنان چه میبینیم شه ادامۀ حیات این عالم جلیل به جای آن شه در مجالس‬
> ‫درس و قیل و قال مدرسه؛ و بحث در بارۀ غوامض مسائل فلسفی هم چون رازهای‬
> ‫آفرینش وخلقت بگذرد؛ در مسیر خدمت امرهللا و تبلیغ آن و شناسائی مشرق وحی شه‬
> ‫در حقیقت هدف غائی و عالی از خلقت میباشد سپری شد‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در «تذشرةالوفا» هم مقامات علمی و حکمی و عرفانی ایشان را‬
> ‫بزرگوارانه میستایند و هم خدمات ایشان را در جهت خدمت و تبلیغ امرهللا یک به‬
> ‫یک بر میشمارند و تحسین مینمایند شه خود شرح مفصلی دارد و در این سخن‬
> ‫مختصر نمیگنجد‪.‬‬
> 
> ‫‪121‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫آن جضرت در شتاب مذشور در بارۀ فرجام دنیوی و اخروی این حکیم و دانشمند‬
> ‫بزرگ امر چنین میفرمایند‪« :‬باری در بخارا بی نوا شد و به انواع صدمات مبتال‪.‬‬
> ‫عاقبت در غربت‪ ،‬آن کاشف راز به ملکوت بی نیاز شتافت ‪ ...‬خالصه هرچند در این‬
> ‫دار فانی مورد بالیای نامتناهی گشت ولکن جمیع مشایخ عظام نظیر شیخ مرتضی و‬
> ‫میرزا حبیبهللا و آیتهللا خراسانی و مال اسدهللا مازندرانی و مشایخ سلف و خلف‬
> ‫بی نام و نشان گردند و محو و نابود شوند؛ نه اثری و نه ثمری؛ نه ذکری و نه‬
> ‫خبری؛ لکن نجم بازغ حضرت نبیل اکبر الی االبد از افق عزت ابدیه میدرخشد زیرا‬
> ‫همیشه ثابت بر امر مبارک و مشغول به خدمت بود و تبلیغ نفوس مینمود و به‬
> ‫نشر نفحات میپرداخت‪( ».‬تذشرةالوفا‪ ،‬ص‪.)۱۰‬‬
> ‫اما بخش مهم و مفصلی از لوح حکمت‪ ،‬اختصاص به بیان نظرات جمال ابهی در‬
> ‫بارۀ حکمای سلف و عصر آن حضرت دارد‪ ،‬شه فی الحقیقه این بیانات مبارشه را‬
> ‫باید سرمشقی الهی برای آیندۀ تمدن جهانی تلقی نمود‪ .‬حضرت بهاءهللا در این بیانات‬
> ‫هم نظرات خود را در بارۀ حکمای سلف بیان میفرمایند و هم جایگاه حکمای عصر‬
> ‫را معین مینمایند و نهایتا همان سرمشقی را شه به جناب نبیل دادند به ایشان هم می‬
> ‫دهند و آنان را به عرفان مشرق وحی فرا میخوانند و آن را اساس حکمت وعلم و‬
> ‫دانائی محسوب میدارند و در این خصوص چنین میفرمایند‪« :‬ان الذین انکرواهللا‬
> ‫وتمسکوا بالطبیعه من حیث هی هی لیس عندهم من علم وال من حکمه اال انهم من‬
> ‫الهائمین و اولئک ما بلغوا الذروه العلیا والغایه القصوی لذا سکرت ابصارهم و‬
> ‫اختلفت افکارهم واال رؤساء القوم اعترفوا باّلل و سلطانه و یشهد بذالک ربک‬
> ‫المهیمن القیوم‪ ».‬یعنی شسانی شه خدا را انکار میشنند و به طبیعت از جهت آن چه‬
> ‫شه هست تمسک مینمایند (طبیعیون)؛ در نزد ایشان نه علمی است و نه حکمتی‪.‬‬
> ‫ایشان به ذروۀ علیا و غایت قصوی (عرفان مشرق وحی) نرسیدند؛ لذا دیدگانشان؛‬
> ‫هوشیاریشان را از دست دادند (ندیدند) و اندیشههایشان گوناگون گردیدند؛ و اگر نه؛‬
> ‫رؤسای قوم (سرآوران حکمت) به خداوند و پادشاهی او اعتراف نمودند و پروردگار‬
> ‫تو شه مهیمن و قیوم است به آن گواهی میدهد‪.‬‬
> ‫جمال ابهی در اینجا به فالسفۀ طبیعی اشاره میفرمایند شه در آن زمان داشتند دوباره‬
> ‫بساط خود را پهن میشردند و تأشید میفرمایند شه ایشان نتوانستند به آن چه شه مقصد‬
> ‫و هدف نهائی از حکمت است نائل گردند و در ضمن تأشید میفرمایند شه سران و‬
> ‫سرآوران حکمت؛ متاله بودند و به خدای یگانه و قدرت و پادشاهی او ایمان داشتند‪.‬‬
> 
> ‫‪122‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در قسمتهای بعدی این لوح حضرت بهاءهللا به مسألۀ مهمی اشاره میفرمایند و آن‬
> ‫هم شیفتگی اهل شرق در برابر ترقیات صنعتی اهل غرب و غفلت ایشان از مسبب و‬
> ‫ممد حقیقی این پیشرفتها میباشد و در این باره میفرمایند‪ ...« :‬و لما ملئت عیون‬
> ‫اهل الشرق من صنآئع اهل الغرب لذا هاموا فی االسباب و غفلوا عن مسببها و‬
> ‫ممدها مع ان الذین کانوا مطالع الحکمة و معادنها ما انکروا علتها و مبدعها و‬
> ‫مبدئها ان ربک یعلم و الناس اکثرهم ال یعلمون ‪ »...‬یعنی و چون چشمهای مردم‬
> ‫شرق از صانع اهل غرب پر شد (یعنی این صنایع چشمشان را چنان گرفت) لذا در‬
> ‫این اسباب (صنایع) سرگردان شدند و از مسبب و ممد این صنایع غفلت ورزیدند؛ با‬
> ‫وجود این شه؛ شسانی شه مطالع حکمت و معادن آن بودند؛ علت و ابداعشنندۀ و مبدأ‬
> ‫(حقیقی) آن را فراموش ننمودند؛ همانا پروردگار تو میداند و بیشتر مردم نمیدانند‪.‬‬
> ‫در اینجا باید به این نکته اشاره نمود شه این بیان مبارک شه بیش از یک و نیم قرن‬
> ‫قبل از لسان آن حضرت نارل شده است نه تنها ناظر بر علمای عصرخود بوده بلکه‬
> ‫هم چنان شه اشاره شد هشدار شدیدی بوده است برای آیندگان و برای امروزه‪ ،‬روزی‬
> ‫شه مکاتب مادی درعرصۀ فلسفه و حکمت فرمانروائی میشنند و مذاهب «اصالت‬
> ‫حس» و «اصالت عقل» و «اصالت علم» و ‪ ...‬شه خدا را نادیده انگاشته اند بر‬
> ‫سرزمین اندیشه پادشاهی مینمایند‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا در ادامۀ بیانات خود در این لوح میفرمایند شه علمای عصر ید‬
> ‫طویلی در حکمت و صنایع دارند اما اشثر آنها را از حکمای قبل و قدماء و مؤسسین‬
> ‫حکمت اخذ نموده اند و سپس میفرمایند‪ ...« :‬و القدماء اخذوا العلوم من االنبیاء‬
> ‫النهم کانوا مطالع الحکمة االلهیه و مظاهر االسرار الربانیه ‪ »...‬یعنی قدماء حکماء‬
> ‫علوم را از انبیاء اخذ نمودند برای این شه ایشان جایگاه طلوع حکمت الهیه و مظاهر‬
> ‫اسرار ربانیه بودند‪.‬‬
> ‫در جائی دیگر از همین لوح در این خصوص تأشید نموده و میفرمایند‪ ...« :‬ان اس‬
> ‫الحکمة و اصلها من االنبیاء و اختلفت معانیها و اسرارها بین القوم باختالف االنظار‬
> ‫و العقول ‪ »...‬یعنی همانا پایۀ حکمت و اصل آن از انبیاء است و دگرگونی در معانی‬
> ‫و اسرار آن به خاطر اختالفات در دیدگاهها و عقول افراد واقع شد‪.‬‬
> ‫جمال ابهی بخش بزرگی از این لوح را به ذشر حکمای قدیم اختصاص میدهند و نام‬
> ‫یک یک بزرگان آنان را ذشر میفرمایند و مراتب علم و حکمت و بدایع صنایع آنها‬
> ‫و مهمتر از همه ایمان ایشان را به خدای یگانه میستایند و حتی بعضی را برتر از‬
> ‫علمای عصر شمرده و فی المثل در مورد سقراط ضمن ذشر مناقب او و تحسین این‬
> 
> ‫‪123‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مناقب؛ میفرمایند‪ ...« :‬لو تسئل الیوم حکماء العصر عما ذکره لتری عجزهم عن‬
> ‫ادراکه ان ربک یقول الحق ولکن الناس اکثرهم ال یفقهون‪ ».‬یعنی اگر امروز از‬
> ‫حکماء عصر در بارۀ آن چه شه او (سقراط) گفته است پرسش شنی؛ هر آئینه ناتوانی‬
> ‫آنها را از ادراک آن گفتهها میبینی؛ به درستی شه پروردگار تو حق را میگوید اما‬
> ‫اشثر مردم نمیفهمند‪.‬‬
> ‫جمال ابهی در یکی دیگر از قسمتهای این لوح همین معنا را بیان نموده و‬
> ‫میفرمایند‪ ...« :‬و هو الذی یقول انا بلینوس الحکیم صاحب العجائب و الطلسمات و‬
> ‫انتشر منه من الفنون و العلوم ما ال انتشر من غیره و قد ارتقی الی اعلی مراقی‬
> ‫الخضوع و االبتهال‪ .‬اسمع ما قال فی مناجاته مع الغنی المتعال ‪ »...‬یعنی و شسی شه‬
> ‫میگوید من (بلینوس) حکیم هستم صاحب امور عجیب و طلسمات و از او فنون و‬
> ‫علومی منتشر شد شه از غیر او منتشر نشد و همانا او به باالترین مراحل در خضوع‬
> ‫و ابتهال ارتقا یافت‪ .‬بشنو آن چه را شه او در مناجاتش با خداوند غنی متعال گفت‪.‬‬
> ‫در این بیان مبارک؛ آن حضرت؛ هم مراتب علم و حکمت «بلینوس» یکی از‬
> ‫حکمای یونان باستان و بی نظیر بودن آن را را تأیید مینمایند و هم مراتب مقامات‬
> ‫روحانی او را میستایند و در ادامه شرح مناجات و راز و نیازهای شورانگیز و‬
> ‫نجواهای عاشقانۀ او را با محبوب بی همتا بیان میفرمایند‪.‬‬
> ‫جمال قدم در قسمتهای مختلف این لوح ضمن بیان مثالهائی بر این مطلب تأشید می‬
> ‫نمایند شه از قدماء آن چیزهائی ظاهر شد شه از حکمای معاصر آشکار نشد و از‬
> ‫جمله میفرمایند‪ ...« :‬ثم اعلم قد ظهر من القدماء ما لم یظهر من الحکماء‬
> ‫المعاصرین ‪ »...‬و در ادامه ذشری از یکی از حکمای یونان به نام «مورطس» می‬
> ‫فرمایند شه وسیله ای صوتی ساخته بود شه صدای آن از فاصلۀ شصت مایلی شنیده‬
> ‫میشد‪.‬‬
> ‫گوئی شه جمال ابهی با ذشر این مثالها میخواهند اوال ثوب تکبر را از تن حکمای‬
> ‫جدید شه غرۀ دستآوردهای علمی خویش شده اند به در آورند و به ایشان گوشزد‬
> ‫نمایند شه پیشینیان شما هم دستآوردهائی داشته اند شه شما نداشتید؛ و ثانیا با ذشر‬
> ‫مراتب ایمان و ایقان حکمای قدیم به باری تعالی؛ آنان را متذشر دارند شه منبع و‬
> ‫مصدر حکمت؛ حکیم حقیقی یعنی خداوند است تا مبادا آنان در اثر مغرور شدن به‬
> ‫پیشرفتهای علمی خود؛ خویشتن را بی نیاز از خداوند علیم و بی نیاز پندارند؛ پدیده‬
> ‫ای شه متأسفانه امروز نمونههای پر شمار و بارز آن در میان برخی از دانشمندان‬
> ‫شنونی مشاهده میشود و مالحظه میگردد و یکی از عالئم روشنفکری شمرده می‬
> 
> ‫‪124‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شود‪ ،‬امری شه جمال قدم بیش از یک و نیم قرن پیش آن را پیشبینی نموده و‬
> ‫گوشزد فرموده بودند‪.‬‬
> ‫در ادامۀ این لوح؛ آن حضرت باز هم مراتب احترام و تکریم خود را نسبت به‬
> ‫حکمای حقیقی اظهار نموده و احباء را به رعایت شئونات و مقامات ایشان توصیه‬
> ‫نموده و میفرمایند‪« :‬ایاکم یا احبائی ان تنکروا فضل عبادی الحکماء الذین جعلهم‬
> ‫هللا مطالع اسمه الصانع بین العالمین‪ ».‬یعنی ای احبای من مبادا فضل و دانش عباد‬
> ‫حکیم من را انکار شنید‪ ،‬شسانی شه خداوند ایشان را جایگاه طلوع و ظهور اسم‬
> ‫«صانع» من بین جهانیان قرار داده است‪.‬‬
> ‫در قسمتهای پایانی این لوح مبارک؛ جمال ابهی باز هم مراتب تعلق خاطر خویش‬
> ‫را نسبت به جناب نبیل یآدآور فرموده و با ذشر مصائب خویش با وی همدردی نموده‬
> ‫و در خطابی صمیمانه به ایشان چنین میفرمایند‪« :‬نبیلی ال تحزن من شیء افرح‬
> ‫بذکری ایاک و اقبالی و توجهی الیک و تکلم معک بهذا الخطاب المبرم المتین‪.‬‬
> ‫تفکر فی بالئی و سجنی و غربتی و ماورد علی و ما ینسب الی الناس اال انهم فی‬
> ‫حجاب غلیظ‪ ».‬یعنی ای نبیل من؛ از چیزی اندوهگین مباش؛ از این شه تو را یاد‬
> ‫میکنم و به تو توجه میشنم و با تو با این خطاب مبرم و متین سخن میگویم مسرور‬
> ‫و خشنود باش‪ .‬در بال و زندانی شدن من و غربت من و آن چه شه از مردم بر من‬
> ‫وارد شد و از ایشان به من نسبت داده شد بیندیش‪ .‬آگاه باش شه ایشان در حجاب‬
> ‫غلیظی (پشت پردههای ضخیمی) هستند‪.‬‬
> ‫آن چه شه در این قسمت از این سخن ذشر شد؛ از جمله نمونهها و نشانههائی بودند‬
> ‫در بارۀ مناسبات جمال ابهی با حکما؛ و نظرات آن حضرت در بارۀ این اندیشمندان؛‬
> ‫و همچنین در خصوص روابط مخصوص ایشان با یکی از این حکما و علماء جلیل‪،‬‬
> ‫یعنی جناب نبیل‪ ،‬شه با استناد به آن چه شه در لوح «حکمت» در این خصوص آمده‬
> ‫است ذشر گردیدند‪ .‬بی تردید بحث در این باره بسیار است‪ ،‬اما در اینجا بیش ازاین‬
> ‫بیان مختصر سخن بیشتر میسر نمیباشد‪.‬‬
> ‫مناسبات آن حضرت با اهل حکومت و سیاست‬
> ‫بعد از آن چه شه در بارۀ مناسبات حضرت بهاءهللا با گروهی از صاحبان اندیشه‬
> ‫یعنی حک ما ذشر گردید؛ جای آن دارد شه قدری هم به مناسبات آن حضرت با اهل‬
> ‫حکومت و سیاست سخن به میان آید؛ هر چند شه همۀ ایشان را نمیتوان از جمله‬
> ‫اندیشمندان و فرهیختگان دانست و تنها قلیلی از آنان را در این میان میتوان جای‬
> ‫داد؛ چرا شه علی رغم نظر افالطون در رسالۀ «جمهوریت» خویش؛ در بارۀ این شه‬
> ‫‪125‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حکومت تنها در شأن «حکما» است؛ مع االسف در طول تاریخ به ندرت اتفاق افتاده‬
> ‫است شه حاشم حکیمی بر سرزمینی حکومت نماید‪ .‬اما اگر صاحب حکمت و اندیشه‬
> ‫بودن را امری نسبی بدانیم شاید بتوانیم بعضی از سیاستمدارانی را شه در دوران‬
> ‫حیات عنصری جمال قدم میزیستند به نحوی از صاحبان اندیشه بدانیم و آنگاه در‬
> ‫بارۀ نظرات آن حضرت و مناسباتشان با ایشان قدری صحبت بداریم‪.‬‬
> ‫در مقدمۀ این مبحث باید گفت شه تنها سیاستمدار صاحب اندیشه و فرهیجته ای شه هم‬
> ‫عصر جمال قددم بود و ایشان بیش از همه به نیکی از او یاد شرده اند و مقامش را‬
> ‫ستوده اند «قائم مقام فراهانی» است شه در بیانی در رابطه با او چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫«از حضرت محمد شاه مع علو مقام دو امر منکر ظاهر؛ اول نفی سلطان ممالک‬
> ‫فضل وعطا حضرت نقطۀ اولی و ثانی قتل سید مدینۀ تدبیر و انشاء‪( ».‬مجموعه‬
> ‫اشراقات‪ ،‬ص‪ )۷۰‬شه این بیان مبارک‪ ،‬اشاره به فرمان سرگونی حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫به جبال آذربایجان و دستور قتل قائم مقام فراهانی صدر اعظم محمد شاه از جانب او‬
> ‫دارد‪.‬‬
> ‫این شه حضرت بهاءهللا در این بیان؛ قتل قائم مقام را به عنوان یک عمل منکر در‬
> ‫شنار زشتی نفی و سرگونی مظهر ظهور الهی یعنی حضرت نقطۀ اولی قرار میدهند‬
> ‫و همچنین او را سرآمد و آقای فضائلی چون تدبیر و انشاء برمیشمارند‪ ،‬خود نشان‬
> ‫از جایگاه بلند و شامخی دارد شه وی در منظر جمال ابهی دارا بوده است‪ .‬آن‬
> ‫حضرت در این بیان وی را «سید مدینۀ تدبیر و انشاء» خطاب میفرمایند‪ .‬لذا الزم‬
> ‫است شه ضمن بیان شرح مختصری در خصوص زندگانی این سیاستمدار صاحب‬
> ‫اندیشه‪ ،‬در بارۀ فضائلی شه آن حضرت به او نسبت داده اند نیز قدری صحبت بکنیم‪.‬‬
> ‫ابوالقاسم فراهانی ملقب به قائم مقام در سال ‪۱۱۵۸‬ه‪/‬ش؛‪/۱۷۷۹‬م در یکی از‬
> ‫روستاهای اراک به دنیا آمد‪ .‬پدر و اجداد او در ادوار قاجاریه و زندیه و صفویه‬
> ‫همه دارای مناصب دولتی و صاحب فضل و شمال بودند‪ .‬بعد از فوت پدر ابوالقاسم‪،‬‬
> ‫به فرمان فتحعلی شاه لقب «قائم مقام» را شه متعلق به پدر او بود به ابوالقاسم‬
> ‫فرزندش داده شد‪ .‬در دورۀ فتحعلی شاه پیشکار و یار شاهزاده عباس میرزا و در‬
> ‫جنگ اول ایران و روس همراه وی بود‪ .‬بعد از این جنگ شه به ناشامی ایران‬
> ‫انجامید؛ فتحعلی شاه به جهت مشورت در مورد ادامۀ جنگ و یا ترک مخاصمه؛‬
> ‫دستور انعقاد جلسۀ مشورتی داد شه قائم مقام هم در آن شرشت داشت‪ .‬همۀ حاضرین‬
> ‫در جلسه موافق ادامۀ جنگ بودند مگر قائم مقام شه به شدت با آن مخالفت شرد‪ .‬لذا‬
> 
> ‫‪126‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫او را به جانبداری از روسیه و داشتن روابط مخفیانه با آن دولت متهم نمودند و به‬
> ‫مشهد تبعید شردند‪.‬‬
> ‫بعد از شکست مفتضحانۀ ایران از روسیه در جنگی دیگر‪ ،‬فتحعلی شاه او را احضار‬
> ‫و از وی استمالت و دلجوئی نموده و مأمور انعقاد قرارداد صلح با روسیه نمود‪.‬‬
> ‫هرچند شه از قرارداد ترشمانچای به عنوان معاهده ای ننگین یاد میشود ولی عده ای‬
> ‫معتقدند شه بعد از آن شکست مفتضحانه‪ ،‬ایران در شرایطی قرار داشت شه تمامیت‬
> ‫ارضی شل مملکت در معرض خطر شدید قرار داشت و پیمان مزبور مدبرانهترین و‬
> ‫هوشمندانهترین قراردادی بود شه میتوانست در آن شرایط ناگوار؛ تا حد ممکن از‬
> ‫خطرات و اضرار بیشتر برای ششور ایران جلوگیری نماید‪.‬‬
> ‫بعد از وفات عباس میرزا‪ ،‬محمد میرزا به سمت ولیعهدی انتخاب گردید شه قائم مقام‬
> ‫نیز در خدمت وی بود و بعد از وفات فتحعلی شاه شه محمد شاه به سلطنت رسید‪ ،‬قائم‬
> ‫مقام به سمت صدارت عظمی منصوب شد‪ .‬اما از آنجا شه مخالف نفوذ دولت‬
> ‫انگلستان در ایران بود لذا همان تهمت گذشته را بر او وارد آوردند و او را دست‬
> ‫نشاندۀ روسها خواندند و محمد شاه را نسبت به او آن چنان ظنین نمودند شه دستور‬
> ‫قتل او را داد و نهایتا بنا به فرمان شاه در سال‪۱۲۱۴‬ه‪/‬ش؛‪/۱۸۳۵‬م؛ به قتل رسید‬
> ‫(در آن تاریخ هیجده سال از سن حضرت بهاءهللا میگذشت)‪.‬‬
> ‫در مورد خدمات فرهنگی قائم مقام به دو مورد اشاره میشود‪ .‬اول آن شه وی‬
> ‫مکاتبات دولتی و درباری را شه بسیار پیجیده و مغلق بودند به نثری ساده و روان‬
> ‫تبدیل شرد‪ ،‬نثری شه بعد از او درباریان و مقامات دولتی از آن تبعیت نمودند‪ ،‬و باید‬
> ‫گفت از این لحاظ قائم مقام صاحب سبک بود و در نویسندگی در آن زمان تحولی‬
> ‫اساسی ایجاد نمود و مجموعۀ منشئات و رسائل قائم مقام شه بر جای مانده است‬
> ‫گویای این سخن است‪ .‬دیگر آن شه وی در خطاطی تحولی به وجود آورد و اصول‬
> ‫خط شکسته را به خط نستعلیق نزدیکتر شرد و هرچند شه خود در این هنر سرآمد‬
> ‫نبود ولی در نگارش آن خط‪ ،‬ابتکاراتی را ایجاد نمود و تغییراتی را به وجود آورد‬
> ‫شه سرمشق خطاطان بعد از او شد‪ .‬اینها همه قرائن و نشانههائی هستند در ارتباط با‬
> ‫آن چه شه حضرت بهاءهللا در تجلیل این مرد بزرگ تاریخ ایران‪ ،‬چه در عرصۀ هنر‬
> ‫و چه در عرصۀ سیاست بیان فرموده اند‪.‬‬
> ‫یکی دیگر از سیاستمداران و دولتمردان ایران شه او نیز تا حدودی ادیب و‬
> ‫فرهیخته بوده و حضرت بهاءهللا به مناسبتی با وی ارتباط برقرار نمودند «سعید خان‬
> ‫مؤتمن الملک» وزیر امور خارجة ایران در دوران طوالنی بین سالهای ‪-۱۲۹۰‬‬
> 
> ‫‪127‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪۱۲۶۹‬و‪ ۱۲۹۷-۱۳۰۱‬ه‪/‬ق است‪ ،‬یعنی همان شسی شه با امر مبارک مخالفت مینمود‬
> ‫و به حضور حضرت بهاءهللا بالواسطه عریضه ای نگاشت و با ظاهری دلسوزانه به‬
> ‫ایشان خاطرنشان داشت شه خطراتی آن حضرت را تهدید مینماید و از ایشان‬
> ‫خواست شه از بغداد دور شوند تا از آسیبهای احتمالی جان به در برند‪ .‬آن چه شه‬
> ‫در این رابطه شنجکاوی انسان را بر میانگیزد نحوه و شیوۀ پاسخی است شه جمال‬
> ‫قدم در طی لوحی به خواستههای او میدهند‪ ،‬لوحی شه یکی از زیباترین و ادیبانه‬
> ‫ترین آثار جمال مبارک بوده و به «شکر شکن» معروف است‪ ،‬چرا شه خود آن‬
> ‫حضرت در توصیف و ستایش شیرینی بیان در این لوح مبارک‪ ،‬در صدر آن‪ ،‬این‬
> ‫بیت از حافظ را شاهد میآورند شه‪:‬‬
> ‫زین قند فارسی شه به بنگاله میرود‪.‬‬         ‫شکر شکن شوند همه طوطیان هند‬
> ‫هرچند شه بعضی معتقدند شه مخاطب این لوح شخص دیگری بوده است‪ ،‬اما‬
> ‫مضامین لوح شه داللت بر پاسخگوئی آن حضرت در قبال خطراتی شه در نامۀ‬
> ‫مذشور به ایشان یادآور شده بود‪ ،‬و خطاب بسیار محترمانه در ابتدای لوح و شیوائی‬
> ‫و زیبای بی حد و حصر شالم آن‪ ،‬بیشتر ما را متقاعد مینماید شه مخاطب اصلی آن‬
> ‫شسی جز میرزا سعید خان انصاری یا گرم رودی نبوده است شه عالوه بر آن شه یک‬
> ‫دولتمرد مهم بوده‪ ،‬به قول برخی از فرهیختگان و از جمله «علی اشبر دهخدا» در‬
> ‫انشاء و حسن خط و احاطه بر اشعار عربی و فارسی نیز در عهد خود شمنظیر بوده‬
> ‫است (لغتنامۀ دهخدا‪ ،‬سر واژه ‪ :‬سعید خان)‪.‬‬
> ‫هم چنان شه از قبل اشاره شد در این لوح مبارک حضرت بهاءهللا در واقع جواب‬
> ‫مکتوبی را میدهند شه درطی آن خطراتی را شه آن حضرت را تهدید مینموده است‬
> ‫به ایشان یاد شده بود و شاید این چنین الزم مینمود شه جمال ابهی نیز پاسخ این تهدید‬
> ‫ضمنی و سیاستمدارانه را به نحوی دیگر و به قول معروف به زبان دیپلماسی می‬
> ‫دادند‪ .‬اما ایشان روشی دیگر بر میگزینند و با توجه به این شه مخاطب سخنشان‬
> ‫یک رجل سیاسی اهل ادب بوده است با بیانی ادیبانه و عارفانه جایگاه و مقصد‬
> ‫خویش را برای او بیان نموده و تهدیدات او را پاسخ گفته و ضمن تأیید گفتههای او‬
> ‫در مورد خطراتی شه آن حضرت را احاطه نموده بوده است‪ ،‬خطاب به وی چنین‬
> ‫میفرمایند‪« :‬مکتوب آن جناب بر مکمن فنا و اصل و بر مخزن تسلیم و رضا وارد‬
> ‫و آن چه مسطور شد منظور گشت و هر چه مذکور آمد صحیح و درست‪ ،‬ولکن‬
> ‫محبان کوی محبوب و محرمان حریم مقصود از بال پروا ندارند و از قضا احتراز‬
> ‫نجویند؛ از بحر تسلیم؛ مرزوقند و از نهر تسنیم مشروب و رضای دوست را به دو‬
> 
> ‫‪128‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫جهان ندهند و قضای محبوب را به فضای المکان تبدیل ننمایند؛ زهر بلیات را چون‬
> ‫آب حیات بنوشند و سم کشنده را چون شهد روحبخشنده الجرعه بیاشامند ‪»...‬‬
> ‫(دریای دانش‪ ،‬ص‪.)۱۴۷‬‬
> ‫مالحظه مینمائید شه در بیانات مذشور چگونه جمال ابهی جواب تهدیدات ضمنی‬
> ‫مخاطب لوح را با بیانی ادیبانه و در عین حال عارفانه و در منتهای روحانیت پاسخ‬
> ‫میگویند شه خود مبَین شیوۀ رفتاری بزرگوارانۀ آن حضرت با مخاطب لوح است‪.‬‬
> ‫یکی دیگر از فرهیختگان سیاسی شه در آثار مبارشۀ حضرت بهاءهللا از او نام برده‬
> ‫شده و ذشر خیری از وی شده است «میرزا حسین خان مشیر الدوله» وزیر مختار یا‬
> ‫سفیر شبیر ایران در دربار عثمانی‪ ،‬در هنگام سرگونی آن حضرت به اسالمبول‬
> ‫است‪ .‬آن حضرت در بیانی در بارۀ نحوۀ ورود خود به اسالمبول و رفتار مشیر‬
> ‫الدوله با ایشان و همچنین نظرشان در بارۀ وی چنین میفرمایند‪« :‬این مظلوم را‬
> ‫مرحوم مغفور حضرت مشیر الدوله میرزا حسین خان غفرهللا له شناخته بود و البته‬
> ‫نزد اولیای دولت تفصیل ورود این مظلوم را در آستانه (اسالمبول) و اقوال و‬
> ‫اعمالش را ذکر فرموده‪ .‬یوم ورود میهماندار دولت حاضر؛ و ما را به محلی که‬
> ‫مأمور بود برده؛ فی الحقیقه کمال محبت و عنایت از جانب دولت نسبت به این‬
> ‫مظلومان ظاهر و مشهود؛ یوم دیگر شاهزاده شجاعالدوله و میرزا صفا به نیابت‬
> ‫مرحوم مغفور مشیر الدوله وزیر مختار تشریف آوردند ‪ ...‬و این عمل حضرت‬
> ‫مرحوم مغفور اعلی هللا مقامه نظر به دوستی این مظلوم نبوده‪ ،‬بلکه نظر به‬
> ‫مقتضیات حکمت و خدمتی که سراً در نظر داشته اند بوده‪ .‬شهادت میدهم که در‬
> ‫خدمت دولت امین بوده؛ به شأنی که خیانت در عرصه اش راهی و مقامی نبوده؛ و‬
> ‫سبب ورود این مظلومان در سجن اعظم هم او بوده؛ ولکن چون در عمل خود‬
> ‫صادق بود؛ الئق ذکر خیر است ‪( »...‬لوح شیخ نجفی‪ ،‬ص‪.)۵۱‬‬
> ‫یکی از نکات مهمی شه در این بیان جمال ابهی نظر را جلب مینماید؛ عناوین بسیار‬
> ‫محترمانه و مشفقانه ای چون «حضرت مشیر الدوله» و یا «غفر هللا له» و یا‬
> ‫«مرحوم مغفور» است شه آن حضرت تحت آنها از مشیر الدوله یاد مینمایند؛ به‬
> ‫خصوص هنگامی شه به یاد بیاوریم شه در هنگام نزول این بیانات؛ وی در قید حیات‬
> ‫نبود و طبیعتا مقام و قدرت و منصبی در این عالم نداشت‪.‬‬
> ‫ذشر خیری شه حضرت بهاءهللا در این بیان از مشیر الدوله میفرمایند و تجلیلی شه از‬
> ‫خدمات وی به این مملکت مینمایند علی رغم آن شه هم او بود شه موجب سرگونی‬
> ‫حضرتشان به اخرب مدن عالم‪ ،‬یعنی مدینه عکا‪ ،‬شد؛ درس بزرگی از جهت نحوۀ‬
> 
> ‫‪129‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫قضاوت و شیوه های رفتاری برای ما اهل بهاء است شه در مورد دولتمردان علی‬
> ‫رغم مظالمی شه برما روا میدارند؛ با انصاف قضاوت نمائیم و مناسباتمان را با‬
> ‫ایشان بر این اساس تنظیم نمائیم‪ .‬همچنان شه حضرت عبدالبهاء‪ ،‬مثل اعالی امر‬
> ‫مبارک‪ ،‬در بیانی در مورد میرزا تقی خان امیر شبیر چنین میفرمایند‪« :‬میرزا تقی‬
> ‫خان صدر اعظم با آن که ظلمی بر امر کرد که تا به حال کسی چنین نکرده؛ معهذا‬
> ‫در امور سیاسی و مسائل ملکی اساسی گذارد که واقعا ً نهایت متانت را داشت و‬
> ‫حال آن که در هیچ مدرسه ای از اروپا داخل نشده بود ‪( »...‬بدایعاآلثار‪ ،‬ج‪،۲‬‬
> ‫ص‪ .)۱۴۴‬آن چه از بیانات فوق فهمیده میشود آن است شه علی رغم آن شه‬
> ‫حضرت بهاءهللا در آن زمان منفی و مورد خشم و تعرض دولت ایران بوده اند؛‬
> ‫معذالک مشیر الدوله در مناسبات خود با آن حضرت مراتب احترام را مرعی می‬
> ‫دارد‪ .‬باید گفت شه وی بعدها و در اواخر حیاتش در جمعی شه در آن یکی از‬
> ‫برادران ناتنی حضرت بهاءهللا حضور داشته است صراحتا از آن حضرت تجلیل می‬
> ‫نماید و مقام ایشان را به عنوان یک ایرانی وطنپرست شه موجب عزت وطن خویش‬
> ‫بودند میستاید‪.‬‬
> ‫در بارۀ میرزا حسین خان مشیر الدوله و خدمات او و اندیشههای اصالحی او برای‬
> ‫ایران و آن چه شه موجب تکریم و تجلیل جمال قدم از وی شده است سخن بسیار است‬
> ‫و در این خصوص میتوان از جمله به مقالۀ «از مدنیه تا سیاسیه» اثر دشتر شاپور‬
> ‫راسخ مندرج در مجلد ششم سفینۀ عرفان مراجعه نمود‪.‬‬
> ‫در بارۀ مناسبات حضرت بها ءهللا با صاحبان اندیشه در میان دولتمردان و حاشمان‬
> ‫سخن بسیار است شه ذشر آنها در این مقالۀ مختصر نمیگنجد‪ .‬تنها میتوان به این‬
> ‫نکته اشاره نمود شه آن حضرت هر جا شه اندیشه و یا فرمان و یا عمل حکمتآمیزی‬
> ‫را از فرمانروا و حاشمی مشاهده فرموده اند آن را ستوده اند و قدر نهاده اند‪ .‬از‬
> ‫جمله در این باره میتوان به ملکه ویکتوریا اشاره نمود شه جمال ابهی در لوحی‬
> ‫جطاب به او؛ اقدامات ملکه را در لغو بردهداری و همچنین تشکیل مجالس شور‬
> ‫ستوده اند و از آن تجلیل فراوان فرموده اند‪ .‬نکتۀ مهم در این لوح آن است شه‬
> ‫حضرت بهاءهللا در آن؛ اعضاء و اصحاب این مجالس شورا چه در انگلستان و چه‬
> ‫در دیگر نقاط دنیا مورد خطاب قرار داده اند و برای آنها شرائط و وظایفی را تعیین‬
> ‫فرموده اند و در این خصوص چنین میفرمایند‪« :‬طوبی لمن یدخل الجمع لوجه هللا و‬
> ‫یحکم بین الناس بالعدل الخالص اال انه من الفائزین‪ .‬یا اصحاب المجالس هناک و‬
> ‫فی دیار اخری تدبروا و تکلموا فیما یصلح به العالم و حاله لو کنتم من‬
> 
> ‫‪130‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫المتوسمین‪ ».‬میفرمایند خوشا به حال شسی شه به خاطر خشنودی خداوند وارد آن‬
> ‫جمع (مجلس شوری) بشود و بین مردم به دادگری و عدل خالص داوری نماید‪ .‬آگاه‬
> ‫باشید شه او (چنین شخصی) از شسانی است شه به خشنودی خداوند رسیده است و‬
> ‫فائز شده است‪ .‬ای اعضا و اصحاب مجالس شور در آنجا (انگلستان) و در دیار‬
> ‫دیگر؛ تدبیر و اندیشه نمائید و در آن چه شه (به واسطۀ آن) دنیا و حال آن اصالح می‬
> ‫شود سخن بگوئید؛ اگر اهل دقت و تفرس هستید‪.‬‬
> ‫بیانات بعدی آن حضرت خطاب به اعضاء این مجالس‪ ،‬بعد از آن شه میفرمایند‬
> ‫«انظروا لعالم کهیکل االنسان انه خلق صحیحا ‪ »...‬مفصل است شه بحث در بارۀ این‬
> ‫بیانات شه در واقع خطاب به اعضاء همۀ مجالس عالم و گروهی از فرهیختگان‬
> ‫جهان در این مجالس شور میباشد حائز اهمیت فراوان بوده و نمونه ای از نگاه و‬
> ‫نظر منظر اشبر در بارۀ مجالس مذشور و وظائف اصحاب آن است شه خود بحث‬
> ‫مستقلی را میطلبد‪.‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با اهل شعر و هنر‬
> ‫در اینجا نمیتوان از مناسبات جمال ابهی با صاحبان اندیشه سخن گفت و ذشری از‬
> ‫مناسبات حضرتشان با شعرا و دیگر هنرمندان ننمود‪ .‬در میان مظاهر مقدسه شاید‬
> ‫آن حضرت تنها نفس مقدسی بودند شه نه تنها مرحمت و احترامی بی انتها برای‬
> ‫شعرا قائل بودند‪ ،‬بلکه خود سرایندۀ اشعاری عرفانی و نغز و زیبا و دارای معانی‬
> ‫روحانی ای بودند شه طی گذشته و حال و قرون آینده الهامبخش اهل شعر و عرفان‬
> ‫بوده و خواهند بود‪.‬‬
> ‫عالوه بر سرودن قصایدی چون «رشح عماء» و «عز ورقائیه» و مثنویهائی نغز و‬
> ‫دلنشین از جانب جمال ابهی؛ هم چنان شه اشاره شد حضرتشان به شعرا نگاهی‬
> ‫بسیار پر مالطفت و احترامآمیز داشتند‪ ،‬چرا شه در بخش قابل توجهی از آثار‬
> ‫خویش؛ در جهت ابالغ پیام الهی اشعار ایشان را شم و بیش نقل فرموده اند و با نقل‬
> ‫این اشعار در میان آثار الهیه نه تنها این سرودهها را‪ ،‬بلکه سرایندگان آنان را نیز‪،‬‬
> ‫جاودانه نموده و عالوه بر ایرانیان؛ ایشان را به سایرمردم جهان معرفی فرموده اند‪.‬‬
> ‫ابن فارض‪ ،‬شاعر پر افتخار عرب‪ ،‬افتخاری بیش از این ندارد شه جمال ابهی بر‬
> ‫مبنای قصیدۀ تائیۀ او قصیده ای را بسرایند و حافظ منقبتی بیشتر از آن نمیتواند‬
> ‫تصور نماید شه آن چنان فائز به لطف حق گردد شه مظهر ظهور شلی الهی بر صدر‬
> ‫لوح خویش یعنی لوح «شکر شکن»؛ بیتی از اشعار او را نشاند و یا آن شه لوحی از‬
> ‫الواح خود چون لوح مریم را با بیتی از غزلیات او پایان بخشد‪ .‬سعدی سعادتی برتر‬
> ‫‪131‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫از این ندارد هنگامی شه مظهر امر الهی در آثاری چون «هفت وادی» و «چهار‬
> ‫وادی» اشعار او را برای بیان پیام الهی ذشر نموده و به طراز قبول و خوشنودی‬
> ‫خویش مزین فرموده و به یکی از غزلیات او شه با این ابیات آغاز میشود چنان نظر‬
> ‫مالطفتآمیزی را نشان میدهند شه بخشی از آن را در «هفت وادی» و بخشی دیگر‬
> ‫را در «چهار وادی» ذشر میفرمایند‪:‬‬
> ‫یار من و شمع جمع و شاه قبایل‬              ‫چشم خدا بر تو ای بدیع شمایل‬
> ‫سد سکندر نه مانع است و نه حائل‬           ‫پرده چه باشد میان عاشق و معشوق‬
> ‫عشق تو منسوخ شرد ذشر اوائل‬               ‫قصۀ لیلی مخوان و غصۀ مجنون‬
> ‫هر دو برقص آمدند سامع و قائل‬              ‫نام تو میرفت عارفان بشنیدند‬
> ‫مولوی در ملکوت جاودانی سماعی عاشقانه دارد وقتی شه میبیند مظهر جمال و‬
> ‫عشق الهی اشعار مثنوی او را زیب الواح خویش مینماید و شاعری چون سنائی؛‬
> ‫ثنائی را بیش از آن در حق خود نمیبیند هنگامی شه اشعارش خوشآیند حضرت حق‬
> ‫قرار میگیرند و در دل آثار الهیه مینشینند‪.‬‬
> ‫به راستی در هیچ یک از اداوار الهی؛ شاعران راستین این چنین مورد لطف و‬
> ‫مرحمت مظهر شبریائی قرار نگرفته اند و چنان قدر و منزلتی نیافته اند شه‬
> ‫اشعارشان به طراز قبول حق مزین شوند و این منقبت را بیابند شه در متن آثار الهی‬
> ‫قرار گیرند‪ .‬برای دریافت این معنا و جهت شسب اطالع شافی و مستوفی در بارۀ‬
> ‫اشعار این شعرا در آثار بهائی؛ میتوان به شتاب «مآخذ اشعار در آثار بهائی»‪ ،‬اثر‬
> ‫دشتر وحید رأفتی‪ ،‬مراجعه شرد و اطالعات بسیار گستردهتری را شسب نمود‪.‬‬
> ‫عالوه بر مناسبات زیبا و همدلی نزدیکی شه جمال ابهی با اهل ادب و هنر و این‬
> ‫گونه از صاحبان اندیشه در ادوار ماضیه داشتند؛ هنر پروری و تأییدات حضرتشان‬
> ‫بر شار هنرمندان موجب آن گردید شه در همان سالیان اولیۀ ظهور و در دوران حیات‬
> ‫عنصری آن حضرت؛ در میان پیروان ایشان هنرمندانی بزرگ چه در زمینۀ شعر و‬
> ‫ادب و چه خط و چه موسیقی پا به عرصۀ هستی گذارند و آثار زیبائی خلق نمایند و‬
> ‫در عرصۀ هنر شهرۀ آفاق گردند؛ شه شرح حال هر یک از این سرآمدان هنر؛‬
> ‫مفصل؛ و در این مقالۀ مختصر نمیگنجد و خود موضوع تحقیقی جداگانه و وسیع‬
> ‫است‪ .‬از جمله در این باره میتوان به شتاب «شعرای قرن اول بهائی» مراجعه‬
> ‫نمود‪.‬‬
> ‫بی تردید اعالن رسمی مظهر ظهور الهی در امالکتاب مبنی بر حالل بودن موسیقی‬
> ‫در شریعت بهائی؛ خود عاملی اصلی و اساسی بود شه موجب گردید عده ای از‬
> 
> ‫‪132‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫پیروان صاحب استعداد حضرت بهاءهللا در دوران سیاه حرمت و ممنوعیت این‬
> ‫رشته از هنر؛ به سوی آن روی آرند و در دوران حضرت عبدالبهاء از میان پیروان‬
> ‫این آئین؛ سرآمدانی در هنر موسیقی چون میرزا عبدهللا؛ موسیقیدان شهیر ایرانی‬
> ‫سر برآورند و نقشی مهم در نشر هنر موسیقی ایفا نمایند‪.‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با اهل اندیشه از میان هنرمندان میتواند مبحثی مستقل باشد‬
> ‫و نوشتن رساالت متعددی را از جانب متخصصین در هر یک از رشتههای هنری به‬
> ‫خود اختصاص دهد‪ .‬لذا در این مقاله به همین یادآوری مختصر بسنده میگردد‪.‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با علمای اندیشمند‬
> ‫اما مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه از میان علماء و رهبران مذهبی نیز‬
> ‫میتواند مورد و گزینه ای باشد شه در این مقاله مورد توجه قرار گیرد‪.‬‬
> ‫هر چند شه در آثار مبارشه بیشتر از علماء سوء سخن به میان آمده است‪ ،‬اما در‬
> ‫دوران حیات عنصری حضرت بهاءهللا‪ ،‬بودند نادر علمائی شه از جمله راشدین بودند‬
> ‫و مورد عنایت و توجه حق قرار گرفتند‪ .‬و یا از میان ایشان بودند شسانی شه اگر‬
> ‫حمایتی از امر مبارک ننمودند ال اقل در اذیت و آزار احباء با دشمنان امر همداستان‬
> ‫نگشتند‪.‬‬
> ‫از این میان میتوان از شیخ مرتضی انصاری مجتهد اعلم ساشن در عتبات عالیات‬
> ‫نام برد شه حضرت بهاءهللا در بیانی در بارۀ وی چنین میفرمایند‪ ...« :‬علمائی که‬
> ‫فی الحقیقه از کأس انقطاع آشامیده اند ابداً متعرض این عبد نشده اند؛ چنان چه‬
> ‫مرحوم شیخ مرتضی اعلی هللا مقامه و اسکنه فی ظل قباب عنایته؛ در ایام توقف در‬
> ‫عراق اظهار محبت میفرمودند و بغیر ما اذن هللا در این امر تکلم ننمودند‪ .‬نسأل‬
> ‫هللا ان یوفق الکل علی ما یحب و یرضی ‪( »...‬لوح سلطان ایران)‪.‬‬
> ‫آن چه شه از این بیان مبارک مستفاد میشود آن است شه در دورۀ جمال مبارک‬
> ‫علمائی بوده اند شه از شأس انقطاع نوشیده بودند و از این میان آن حضرت از شیخ‬
> ‫مرتضی انصاری نام میبرند و نخست در حق او دعا میفرمایند‪ .‬آن چه را شه ما از‬
> ‫شیخ مذشور در مورد رفتارش با جمال ابهی در تاریخ سراغ داریم مربوط میشود به‬
> ‫اجتماع علما در عتبات عالیات جهت مخالفت با امر مبارک و این شه شیخ مرتضی نه‬
> ‫تنها حاضر نشد در این جمع شرشت نماید و با سایر علماء همراهی نماید‪ ،‬بلکه پیکی‬
> ‫را حضور مبارک اعزام داشت و آن حضرت را از دسیسههای آنان آگاه نمود‪ .‬اما‬
> ‫در بیان فوق‪ ،‬حضرت بهاءهللا از استمرار این روابط محبتآمیز در گذشته سخن به‬
> ‫میان آورده و میفرمایند «در ایام توقف در عراق اظهار محبت میفرمودند» شه‬
> ‫‪133‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نشان میدهد این روابط ودیه تنها به همان یک بار و محدود به همان واقعه ای شه‬
> ‫ذشر شد نبوده است‪ ،‬بلکه احتماال در خفا و به صورت حکیمانه ای ادامه داشته است‪.‬‬
> ‫همان گونه شه اشاره شد به نظر میرسد شه علمای دیگری هم در دورۀ جمال مبارک‬
> ‫بوده اند شه شما بیش از شأس انقطاع نوشیده بودند‪ .‬از این میان شاید بتوان میرزای‬
> ‫شیرازی را نام برد شه از علمای مشهور و از بستگان نزدیک حضرت نقطه اولی‬
> ‫بود و به امر آن حضرت مؤمن شده بود‪ ،‬اما ایمان خود را مخفی نگاه میداشت هر‬
> ‫چند شه عده ای معتقدند شه وی به امر حضرت بهاءهللا هم مؤمن گردیده بود اما ایمان‬
> ‫خود را پنهان مینمود و گویا در اواخر حیات چون بیش ا زحد به مادیات مشغول‬
> ‫شده بود حضرت بهاءهللا به واسطۀ یکی از مؤمنین وی را متذشر و نصیحت می‬
> ‫فرمایند‪.‬‬
> ‫یکی دیگر از این علمای راشدین شه در دورانی از حیات عنصری حضرت بهاءهللا‬
> ‫همزمان با ایشان میزیست و در سال ‪۱۲۸۷‬ه‪.‬ق یعنی اوائل دوران اقامت آن‬
> ‫حضرت در عکا رحلت فرمود‪ ،‬حاجی سید جواد شیرازی‪ ،‬او نیز از بستگان‬
> ‫حضرت اعلی و پسر عموی پدر آن حضرت بود شه در سفر جناب قدوس به شرمان‬
> ‫توسط ایشان به امر حضرت نقطۀ اولی ایمان آورد‪ .‬هرچند شه وی همیشه ایمان خود‬
> ‫را مکتوم میداشت اما بنا به شواهد تاریخی تا آخرین سال حیات خود با توجه به‬
> ‫جایگاهی شه به عنوان امامجمعه شرمان داشت در احیان شدائد و گرفتاریهای احباء‬
> ‫همواره مدافع آنان بود و در همان واپسین سال باعث استخالس بعضی از پیروان‬
> ‫اولیۀ جمال مبارک از زندان وشیلالملک ثانی حاشم شرمان گردید و به فرزندان خود‬
> ‫شه بعد از او یکی بعد از دیگری به سمت امامت جمعه منصوب شدند نیز سفارش‬
> ‫نموده بود شه با احباء با مدارا رفتار نمایند و آنان نیز چنین شردند‪.‬‬
> ‫از جمله چنین علمائی میتوان از حاج احمد مجتهد‪ ،‬متوفی به سال ‪ ۱۲۹۵‬ه‪/‬ق؛‬
> ‫‪۱۸۷۸‬م نام برد‪ .‬وی شه از علماء متنفذ زمان خود و مخاطب توقیعی از حضرت‬
> ‫نقطۀ اولی بود‪ ،‬هر چند شه او به امر آن حضرت ایمان نیاورد ولی توقیع مبارک را‬
> ‫با شمال احترام پذیرفت و تا پایان عمر قدمی در مخالفت با امر مبارک برنداشت و‬
> ‫متعرض احباء نشد و با ایشان به مدارا رفتار نمود‪ .‬او نیز همعصر جمال ابهی بود‪.‬‬
> ‫در اواسط دوران اقامت هیکل مبارک در عکا صعود نمود‪.‬‬
> ‫شاید بتوان تحت این عنوان در بیان مبارک یعنی «علمائی که فی الحقیقه از کأس‬
> ‫انقطاع آشامیده اند ابداً متعرض این عبد نشدند» چند تنی دیگر از این علما را نیز‬
> ‫نام برد شه ذشر نام ایشان و تحقیق در بارۀ احواالت آنان خود موضوع تحقیقی جالب‬
> 
> ‫‪134‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫و جاذبی است‪ .‬جالببودن و تازهبودن این تحقیق از این جهت است شه در گذشتۀ ایام‬
> ‫توجه ما بیشتر به علمائی بوده است شه به مخالفت با امر مبارک برخاسته اند و‬
> ‫معموال نام چنین علمائی بر سر زبان ما بوده است و از شسانی شه در آن شرایط‬
> ‫دشوار اجتماعی و جو شدید مخالفت بر علیه امر مبارک‪ ،‬حد اقل متعرض حضرت‬
> ‫بهاءهللا و پیروان ایشان نشده و با دشمنان امر همداستان نگشته اند شمتر سخن به میان‬
> ‫آمده است‪.‬‬
> ‫اما در بارۀ مناسبات حضرت بهاءهللا با علمائی شه متعرض ایشان و احبای آن‬
> ‫حضرت شدند میتوان از یکی از آنان شه در دوران حیات خود از متعرضان به‬
> ‫جمال ابهی و بندگان او بود و مخالفتهای شدیدی بر علیه امر مبارک نمود یعنی‬
> ‫«شیخ محمد تقی نجفی» مخاطب لوح موسوم و معروف به «شیخ» نام برد‪ .‬در بارۀ‬
> ‫این لوح مبارک و مضامین مندرج در آن محققین بهائی مقاالت متعددی نوشته اند‪،‬‬
> ‫اما عالوه بر آن چه شه در این اثر مورد توجه محققین بوده است‪ ،‬آن چه شه نظر‬
> ‫نگارنده را جلب مینماید نحوۀ مواجهۀ حضرت بهاءهللا با این دشمن عنود و لدود‬
> ‫امرهللا در این لوح‪ ،‬و رفتارشناسی هیکل مبارک با چنین شخصی و با چنین سابقه ای‬
> ‫در این اثر میباشد‪.‬‬
> ‫این شه چرا چنین اثر عظیمی شه محتوای آن بیشتر خطاب به احبای الهی بوده و در‬
> ‫بر دارندۀ گزیدههائی از آثار نازله در قبل است و در بعضی از موارد مسائل درونی‬
> ‫و حتی خصوصی جامعۀ امر و خانوادۀ هیکل مبارک همچون مخالفتها و معاندت‬
> ‫های برادر ناتنی آن حضرت‪ ،‬یعنی میرزا یحیی‪ ،‬در آن ذشر شده است؛ خطاب به‬
> ‫دشمن نامحرمی چون شیخ محمد تقی نازل شده است؛ جای تفکر بسیار دارد‪ ،‬هرچند‬
> ‫شه از قول حضرت مولیالوری نقل شده است شه حکمت این امر اتمام حجت با‬
> ‫مخاطب این لوح بوده است‪ .‬اما در این خصوص این پرسش میتواند مطرح گردد‬
> ‫شه آیا این اتمام حجت (استغفرهللا) جنبۀ صوری و رفع تکلیف داشته است و یا آن شه‬
> ‫همچنان شه از محتوای لوح مذشور مستفاد میگردد؛ حق امیدوار بوده است و محتمل‬
> ‫میدانسته است شه شیخ مذشور متنبه و بیدار گردد و دست از مخالفت با امر الهی‬
> ‫بردارد و حتی بر نصرت این امر مبارک قیام نماید‪.‬‬
> ‫بی تردید شأن حق آن نیست شه با بندگان خود اتمام حجتی ظاهری بنماید و همچنین‬
> ‫تکلیف نیز برعهدۀ بندگان است نه خداوند ذوالجالل شه بخواهد از خود رفع تکلیف‬
> ‫نماید‪ .‬لذا باید اذعان نمود آن چه را شه لسان عظمت در این لوح مبارک به رسم‬
> ‫اتمام حجت با شیخ مذشور بیان فرموده اند از سر دلبستگی و امید بوده است؛ امیدی‬
> 
> ‫‪135‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شه مبتنی بر اقتداری الهی میباشد؛ چرا شه قدرتی بی منتهی الزم است تا بتوان بر‬
> ‫مبنای آن به چنین شخصی چون شیخ محمد تقی نجفی با چنان سوابق ممتدی در سوء‬
> ‫رفتار و مخالفت با امر مبارک؛ امیدی چنین قدرتمند داشت‪.‬‬
> ‫در لوح موسوم به شیخ؛ در قسمتهای متعددی از آن؛ جمال ابهی به مناسبتهای‬
> ‫مختلفی شیخ مذشور را مورد خطاب قرار میدهند شه ذشر همۀ این موارد و بحث در‬
> ‫بارۀ آنها خود نوشتن رسالۀ مستقلی را طلب مینماید‪ .‬لذا در اینجا تنها به موارد‬
> ‫معدودی از آن موارد شه مبین نمونههائی از روش تعامل جمال قدم با شیخ مذشور‬
> ‫است؛ اشاره میشود‪.‬‬
> ‫در بخش اولیۀ این لوح و بعد از خطبۀ آغازین خطاب به وی میفرمایند‪« :‬یا ایها‬
> ‫العالم الجلیل اسمع نداء المظلوم انه ینصحک لوجه هللا و یعظک بما یقربک الیه فی‬
> ‫کل االحوال انه هو الغنی المتعال‪ .‬اعلم ان االذان خلقت الصغاء النداء فی هذا الیوم‬
> ‫الذی کان مذکور فی الکتاب و الزبر و االلواح‪ .‬فی اول االمر طهر نفسک بماء‬
> ‫االنقطاع و زین رأسک الکلیل التقوی و هیکلک بطراز التوکل علی هللا‪ .‬ثم قم عن‬
> ‫مقامک مقبالً الی البیت االعظم مطاف من فی العالم من لدن مالک القدم و قل الهی‬
> ‫الهی ‪»...‬‬
> ‫مالحظه می فرمائید شه در این بیان جمال قدم شیخ مذشور را با عنوان شامخ «یا ایها‬
> ‫العالم الجلیل» خطاب میفرمایند‪ .‬هر چند شه او را با توجه به سوابقش میتوان در‬
> ‫زمرۀ «جهالی معروف به علم» منظور داشت‪ ،‬اما شاید بتوان گفت شه در اینجا حق‬
> ‫ضمن رعایت احترام جایگاه او به عنوان یک پیشوای مذهبی؛ انتظارات خود را از‬
> ‫وی؛ و آن چه را شه او باید و میتواند باشد؛ بیان میدارند‪ .‬در بخش دوم این بیان می‬
> ‫فرمایند بشنو ندای این مظلوم را؛ او تو را به خاطر رضای خدا نصیحت مینماید (و‬
> ‫نه به خاطر هیچ چیز دیگر) و بعد میفرمایند شه در این روز همانا گوشها برای‬
> ‫شنیدن ندای حق آفریده شده اند؛ روزی شه از آن در زبر و الواح یاد شده است‪.‬‬
> ‫سپس به او میفرمایند در ابتدای امر نفست را به آب انقطاع پاک و مطهر نما و‬
> ‫سرت را به تاج انقطاع و هیکلت را به زیور توشل بر خدا مزین نما و سپس از جایت‬
> ‫برخیز و رو به سوی بیت اعظمی نما شه از جانب مالک قدم؛ مطاف اهل عالم قرار‬
> ‫گرفته و بگو خدای من خدای من ‪( ...‬لوح شیخ‪ ،‬ص‪)۳‬‬
> ‫آن چه را شه جمال قدم بعد از تمهید این مقدمه از شیخ میخواهند تا بر زبان راند و‬
> ‫مناجات نماید؛ مناجات مفصلی است در نهایت توجه و ابتهال و تضرع و زاری و‬
> ‫ابراز حسرت و پشیمانی به درگاه الهی همراه با برآوردن آههائی از دلی سوخته شه‬
> 
> ‫‪136‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                                                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شاید بتوان انجام این امور را تنها از عارفانی ربانی و دلسوخته و حسرتزده انتظار‬
> ‫داشت و نه شیخی چون محمد تقی نجفی‪ .‬اما شاید حق میخواهد این آیۀ قرآن را به‬
> ‫س َرفُوا َعلَى أَ ْنفُ ِ‬
> ‫س ِه ْم َال‬                      ‫ي الَّ ِذینَ أَ ْ‬‫یاد شیخ مذشور آورد آنجا شه میفرماید‪« :‬قُ ْل یَا ِعبَا ِد َ‬
> ‫وب َج ِمی ًعا إِنَّهُ ه َُو ا ْل َغفُو ُر ال َّر ِحی ُم» (سورۀ‬           ‫هللا یَ ْغفِ ُر ُّ‬
> ‫الذنُ َ‬                        ‫تَ ْقنَطُوا ِمنْ َر ْح َم ِة َّ‬
> ‫هللاِ إِنَّ َّ َ‬
> ‫الزمر‪ ،‬آیۀ ‪ .)۵۳‬یعنی بگو ای بندگانم شه زیاده بر خویشتن ستم روا داشته اید‪ ،‬از‬
> ‫رحمت الهی نومید نباشید‪ ،‬چرا شه خداوند همۀ گناهان را میبخشد‪ ،‬شه او آمرزگار‬
> ‫مهربان است‪.‬‬
> ‫آن چه شه در این مناجات اهمیت دارد و جلب نظر مینماید آن است شه جمال ابهی از‬
> ‫زبان خود شیخ گناهان و خطاهای او را برمیشمارند و او را بر اعتراف به این‬
> ‫خطایا وامیدارند و به خاطر ارتکاب آنها از او میخواهند شه از خدا طلب مغفرت‬
> ‫نماید‪.‬‬
> ‫اما هم چنان شه اشاره شد خواستۀ جمال ابهی از خداوند متعال تنها بخشش گناهان و‬
> ‫خطیات شیخ محمد تقی نجفی نیست‪ ،‬بلکه آن حضرت از خداوند طلب مینمایند شه او‬
> ‫را بر خدمت امر و آشکار شدن آن بین عباد موفق گرداند‪ ،‬چنان شه در قسمتی از‬
> ‫لوح شیخ میفرمایند‪« :‬یا شیخ ان المظلوم یسأل هللا تبارک و تعالی ان یجعلک فاتح‬
> ‫باب االنصاف و یظهر بک امره بین العباد انه هو المقتدر العزیز الوهاب‪( ».‬لوح‬
> ‫شیخ‪ ،‬ص‪ .)۷۱‬میفرمایند ای شیخ از خداوند تبارک و تعالی میخواهم این شه تو را‬
> ‫گشایندۀ در و باب انصاف قرار دهد و به واسطۀ تو امر او بین بندگان آشکار گردد‪،‬‬
> ‫به در ستی شه او مقتدر و عزیز و وهاب است‪.‬‬
> ‫در بخشی دیگر از لوح مذشور جمال ابهی حتی شیخ را دعوت مینمایند شه به‬
> ‫محضر ایشان در سجن عکا مشرف گردد و ندای الهی را از فم اطهر بشنود و در‬
> ‫این خصوص با وی اتمام حجت نموده و میفرمایند‪ ...« :‬تا وقت باقی و سدرۀ‬
> ‫مبارکه ما بین بریه باعلی النداء ناطق؛ خود را منع منما‪ .‬توکل علی هللا و فوض‬
> ‫امورک الیه ثم احضر فی السجن االعظم لتسمع ما ال سمعت اآلذان شبهه و تری ما‬
> ‫الرات العیون و االبصار‪ .‬آیا بعد از این بیان از برای احدی حجتی باقیست ال ونفس‬
> ‫هللا القائمه علی االمر‪( ».‬همان‪ ،‬ص‪)۸۴‬‬
> ‫و در قسمتی دیگر از این لوح خطاب به او میفرمایند‪ ...« :‬مثل شما امروز باید بر‬
> ‫خدمت امر قیام نماید‪ .‬ذلت این مظلوم و عزت شما هر دو به فنا راجع‪ .‬جهد کن‬
> ‫شاید فائز شوی به عملی که عرفش از عالم قطع نشود ‪( »...‬همان‪ ،‬ص‪ )۸۵‬و به‬
> ‫این ترتیب از او میخواهند شه بر خدمت امر قیام نماید‪.‬‬
> 
> ‫‪137‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مواردی شه جمال قدم در این لوح مستقیما شیخ نجفی را مورد خطاب قرار داده اند و‬
> ‫ضمن نصیحت و انذار و اخطار به او و اتمام حجت با وی‪ ،‬مراتب انتظار و‬
> ‫امیدواری خود بر رستگاری او را بیان فرموده اند بسیار است شه نشان از اهمیت‬
> ‫این قسمت از مندرجات این لوح دارد‪ .‬در اینجا باید خاطرنشان داشت شه شیخ‬
> ‫مذشور نقش بسیار مؤثری در تحوالت سیاسی ایران در دوران حیات خود و بعد از‬
> ‫خود و شکلگیری اسالم سیاسی داشته است شه خود مبحث مستقل و مفصلی است و‬
> ‫یکی از دالیلی شه میتوانسته است موجب شود شه وی مخاطب این لوح قرار گیرد‬
> ‫همان موقعیت ممتاز اجتماعی وی و تاثیرگذاری او بر حوادث آتیۀ ایران میباشد‪.‬‬
> ‫مؤخره‬
> ‫در این سخن سعی بر آن شد شه تا حد ممکن روابط و مناسبات حضرت بهاءهللا با‬
> ‫صاحبان اندیشه مورد تحقیق و تعمق قرار گیرند‪ .‬بی تردید نحوۀ رفتار هیکل‬
> ‫مبارک با این گونه از افراد و سیرۀ مبارک در این باره میتواند درسها و نکات‬
> ‫بسیار آموزنده ای برای ما داشته باشد‪ ،‬مواردی چون رعایت احترام جایگاه هر یک‬
> ‫از این صاحیان اندیشه و حرمت حوزۀ تفکر آنان چون عرفان و حکمت و هنر از‬
> ‫جانب جمال مبارک؛ همراهی و همنوائی و همدلی و مماشات با افکار و آراء ایشان‬
> ‫به صورت حکیمانه و تا حد ممکن؛ پیرایش ایشان از زوائدی شه میتوانست باعث‬
> ‫احتجاب آنان از حق گردد؛ نصیحت و انذار این نفوس و آراستن ایشان به صفات و‬
> ‫سجایای رحمانی؛ بیان انتظارات آن حضرت از این صاحبان خرد و اندیشه در جهت‬
> ‫خدمت به امر الهی و دلبستگی و امیدواری به شسب رضای الهی از سوی ایشان؛‬
> ‫حتی از جانب اعدای امرهللا؛ خود از جنبههای بارز رفتارشناسی هیکل مبارک در‬
> ‫مواجهه با این گونه از صاحبان خرد و نفوس مهمه است‪.‬‬
> ‫از آنجا شه در این سخن تنها به مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه و نخبگان‬
> ‫اشاره شد؛ تذشر و یادآوری این مطلب ضروری به نظر میرسد شه آن حضرت ال‬
> ‫اقل در دورانی از حیات خویش مراوده و رفت و آمد هدفمند با مردم عادی واهل‬
> ‫شوچه و بازار را نیز مد نظر خویش داده و به آن اهمیت بسیار میدادند‪ .‬از جمله آن‬
> ‫شه در ایام اقامت در بغداد بعضی از روزها به قهوهخانه تشریف میبردند تا با مردم‬
> ‫عادی نیز ارتباط بر قرار فرمایند؛ شه این امر مورد رضایت بعضی از اطرافیان‬
> ‫ایشان نبود و موجب انتقاد برخی از نفوس؛ بخصوص طرفداران میرزا یحیی قرار‬
> ‫گرفته بود شه چرا آن حضرت در قهوهخانه شه افرادی از طبقات پایین جامعه در آن‬
> ‫رفت و آمد دارند و محل شرب دخان هم هست حضور مییابند و پاسخ هیکل مبارک‬
> ‫‪138‬‬
> ‫مناسبات حضرت بهاءهللا با صاحبان اندیشه‬                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫به ایشان همان پاسخ ی بود شه حضرت مسیح به فریسیان داد وقتی شه بر آن حضرت‬
> ‫خرده گرفتند شه چرا با افراد دونپایۀ جامعه و حتی گناهکاران و مجرمان مراوده‬
> ‫دارد و او چون شنید فرمود‪ ...« :‬نه تندرستان بلکه مریضان احتیاج به طبیب دارند‪.‬‬
> ‫لکن رفته این را دریافت کنید که رحمت میخواهم نه قربانی‪ ،‬زیرا نیا مده ام تا‬
> ‫عادالن را بلکه گناهکاران را به توبه دعوت نمایم‪( ».‬انجیل متی‪ ،‬باب ‪.)۹‬‬
> 
> ‫‪139‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬
> ‫ولیهللا شفاشی‬
> 
> ‫حضرت بهاءهللا فرموده اند‪:‬‬
> ‫«هذا هو الذی ذشره محم د رسول هللا و من قبله الروح و من قبله الکلیم و هذا نقطه‬
> ‫البیان یناد ی امام العرش و یقول تاهلل قد خلقتم لذشر هذا النباء االعظم و هذا الصراط‬
> ‫االقوم الذی شان مکنونا فی افئده االنبیاء و مخزونا فی صدور االصفیاء و مسطورا‬
> ‫من القلم االعلی فی الواح ربکم مالک االسماء‪ ۱».‬و حضرت نقطۀ اولی در این مورد‬
> ‫فرموده‪:‬‬
> ‫«هر ظهور بعدی علت ظهور قبل است عند هللا بظهور اشرفیت‪ ،‬زیرا شه خلق عیسی‬
> ‫از برای ظهور رسول هللا شد چنانچه خلق قرآن از برای خلق بیان و خلق بیان از‬
> ‫برای ظهور من یظهره هللا‪ ۲».‬و نیز فرموده‪:‬‬
> ‫«فلتعصمن اللهم من امن بک و آیاتک ان یؤمنن بمن تظهرنه یوم القیمه مثل ما‬
> ‫اظهرتنی بآیاتک فان شل الظهورات ما خلقت اال له و شل الکتب ما نزلت اال لما تنزل‬
> ‫‪۳‬‬
> ‫علیه‪».‬‬
> ‫اگر اشارات انبیای سلف و شتب مقدسه در بارۀ موعودشان در لباس استعاره و‬
> ‫تشبیهات بیان گشته ولی در ظهور حضرت نقطه اولی به صراحت و به وضوح‬
> ‫اشارت رفته شه ظهور شلی با اختیارات و قدرت شامله ظاهر خواهد شد‪ .‬حضرت‬
> ‫نقطۀ اولی در آثارشان اشاره به واژۀ "من یظهره هللا" فرموده شه در آینده ظاهر‬
> ‫خواهد شد‪ .‬البته این واژه از آثار اسالمی اخذ شده شه از قائم آل محمد تحت عنوان‬
> ‫(یظهره هللا) نام برده شده‪ ،‬چنانچه در بعضی از احادیث به آن اشاره شده مانند‪ :‬از‬
> ‫حضرت موسی بن جعفر در تفسیر آیۀ «واسبغ علیکم نعمه ظاهره و باطنه» فرمود‬
> ‫شه مراد از نعمۀ باطنه امام غائب است و در توصیف او میفرمایند‪« :‬یغیب عن‬
> ‫ابصار الناس شخصه ‪ ...‬الذی یخفی علی الناس والدته و الیحل لهم تسمیه حتی یظهره‬
> ‫‪۴‬‬
> ‫هللا عز و جل فیمال االرض قسطا و عدال شما ملئت ظلما و جورا‪».‬‬
> ‫و در تفسیر القمی در تفسیر آیۀ «هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره‬
> ‫علی الدین شله» آمده شه فرمود‪« :‬انها نزلت فی القائم آل محمد و هو االمام الذی‬
> ‫یظهره هللا علی الدین شله‪ ۵».‬شه در این نوع احادیث از قائم آل محمد (یظهره هللا) یاد‬
> ‫شده بعید نیست شه حضرت نقطۀ اولی این اصطالح را از اسالم گرفته با اضافه‬
> ‫‪140‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شردن حرف موصول من اصطالح جدید تحت عنوان «من یظهره هللا» وضع شرده و‬
> ‫برای موعود دین بیان بکار برده اند‪« .‬من یظهره هللا» یعنی شسی شه او را خداوند‬
> ‫ظاهر میفرمایند و از آنجا شه همۀ پیامبران از جانب خداوند ظاهر شده اند لذا بر‬
> ‫همۀ انها نیز میتوان اطالق شرد‪ ،‬چنانچه شه حضرت نقطه ظهور بعد من یظهره هللا‬
> ‫را نیز من یظهره هللا نامیده اند‪« .‬اوست شه در این دور بدیع ‪ ...‬بنقطۀ بیان معروف‬
> ‫‪ ...‬و بمن یظهره هللا در یوم او‪ .‬و بمن یظهره هللا من بعد یظهره هللا در یوم او‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫معروف بوده ‪»...‬‬
> ‫و نیز ظهورات قبل من یظهره هللا یعنی خود حضرت نقطۀ اولی و ظهورات سلف را‬
> ‫نیز میتوان من یظهره هللا نامید‪ ،‬چنانچه بسیاری از ابواب بیان داللت به این موضوع‬
> ‫میشند‪ ،‬مانند مفهوم لقاءهللا‪ .‬میفرمایند‪:‬‬
> ‫«فی ان ما قد نزل هللا من ذشر لقائه او لقاء الرب انما المراد به من یظهره هللا» و در‬
> ‫متن فارسی چنین ترجمه فرمودند‪« :‬آنچه در قرآن ذشر لقاءهللا و لقاء رب شده بحقیقت‬
> ‫اولیه مراد لقاء رسول هللا بوده و هست‪ ۷».‬و یا در تفسیر آیۀ «فی ان ما فی البیان‬
> ‫تحفه من هللا لمن یظهره هللا ‪ »...‬فرموده اند‪« :‬آثار ظهور حقیقت در هر ظهور تحفه‬
> ‫است من قبل هللا از برای او در ظهور بعد او شه ظهور نشاه اخرای اوست‪ .‬مثال‬
> ‫آنچه خداوند به عیسی نازل فرمود تحفه بوده من قبل هللا از برای محمد رسول هللا‬
> ‫‪ ۸»...‬و اما مورد سوم یا مورد خاص مراد موعود بیان هست‪ .‬یعنی اگر در‬
> ‫ظهورات گذشته موعود ادیان به نامهایی مانند احمد‪ ،‬قائم آل محمد‪ ،‬مهدی و بقیةهللا‬
> ‫تسمیه یافته در ظهور نقطۀ بیان به من یظهره هللا نامگذاری شده است‪.‬‬
> ‫در آثار سه سال اول هرچند "یظهره هللا" به شار رفته ولی مفهوم موعود بیان را نمی‬
> ‫دهد‪ .‬ولی با نام ظهور ثانی نقطه‪ ۹‬و ظهورهللا‪ ۱۰‬نام برده شده و تنها در آثار دوران‬
> ‫ماشو و چهریق است شه با این اصطالح به این مفهوم برخورد میشنیم‪ .‬در حقیقت‬
> ‫اشثر آثار اصلی حضرت نقطۀ اولی در سه سال اخیر‪ ،‬حول این مسئله دور میزند‪.‬‬
> ‫شتاب های شریعتی دور بیان یعنی شتاب مستطاب بیان عربی و فارسی و هم چنین‬
> ‫شتاب مبارک چهار شأن‪ ۱۱‬و پنج شان‪ ۱۲‬و دالئل سبعه‪ ۱۳‬را میتوان از این نوع نام‬
> ‫برد‪ .‬اما توقیعات مبارشه در این مورد حدی ندارند‪ ،‬شه معروف ترین آنها توقیع مال‬
> ‫باقر حرف حی‪ ۱۴‬است‪.‬‬
> ‫بشارات ظهور‬
> ‫چنانکه مذشور آمد آثار دوران چهریق شال در حول مسئلۀ من یظهره هللا دور میزند‪.‬‬
> ‫شمتر اثری میتوان زیارت شرد شه در آن به موعود بیان اشاره نشده باشد؛ حتی به‬
> ‫‪141‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فرمودۀ مبارک «بیان مخزون نار و نور او است»؛‪« ۱۵‬مد نظر بیان نیست اال توجه‬
> ‫به سوی او»؛‪« ۱۶‬هیچ حرفی در بیان نازل نشده اال آنکه اطاعت شنید من یظهره هللا‬
> ‫‪۱۸‬‬                                      ‫‪۱۷‬‬
> ‫نزل بیان من یظهره هللا‬
> ‫را»؛ «بیان و من فیه هدیۀ من بسوی اوست»؛ حتی «م ِ‬
> ‫است»؛‪ ۱۹‬و باالخره فرموده شه‪« :‬انی رسول من عنده قد جئتکم الربینکم لیوم‬
> ‫ظهوره»؛‪ ۲۰‬یعنی من رسولی از جانب آن حضرت هستم‪ .‬آمده ام تا مردم را برای‬
> ‫یوم ظهورش تربیت شنم‪ .‬در بیان عربی ‪ ۲۴‬بار اصطالح من نظهره و ‪ ۴۶‬بار من‬
> ‫یظهره هللا یعنی جمعا ‪ ۷۰‬بار و در بیان فارسی ‪ ۳۰۸‬بار از من یظهره هللا نام برده‬
> ‫شده‪ ،‬شه حاشی از شوق و محبت بی نهایت حضرت نقطۀ اولی به موعود شریعتش‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫القاب من یظهره هللا‬
> ‫‪۲۱‬‬
> ‫حضرت اعلی از من یظهره هللا به القاب شامخ مانند آیةهللا شه مراد آیةهللا العظمی‬
> ‫است شه معادل اسمهللا االعظم است و از آنجا شه آیة مونث است صفت آن نیز عظمی‬
> ‫‪۲۶‬‬
> ‫آمده است – ظهورهللا‪ ۲۲،‬نیر اعظم‪ ۲۳،‬طلعت قدم‪ ۲۴،‬نقطۀ حقیقت‪ ۲۵،‬مشیت اولیه‪،‬‬
> ‫لقاءهللا‪ ۲۷،‬شینونیت ربانیه‪ ۲۸،‬نام برده اند‪.‬‬
> ‫عظمت ظهور من یظهره هللا‬
> ‫از منظر حضرت نقطۀ اولی من یظهره هللا ظهور شلی الهی است شه در نهایت درجۀ‬
> ‫اشراق به عالم بشری افاضه خواهد شد‪ .‬لذا میفرمایند شه آن حضرت در هر شأنی‬
> ‫ندای اننی انا هللا‪ ۲۹‬سر خواهد داد و از این جهت بوده شه جمال قدم فرموده اند‪« :‬و‬
> ‫اخبرتهم بلسان مظهر نفسک و مطلع احدیتک (باب) انه ینطق فی شل شیء باننی انا‬
> ‫‪۳۰‬‬
> ‫هللا ال اله اال انا ان یا خلقی ایای فانظرون‪».‬‬
> ‫و حتی اعطای مقام رسالت و نبوت برای انبیاء و اولیاء را در شأن من یظهره هللا می‬
> ‫دانند‪ ،‬چنانچه فرموده اند‪« :‬اذا یتلجلج لسان قدس ازلیته یخلق فی قوله مایشاء من نبی‬
> ‫او ولی او صدیق او نقی اذ شل ما خلق شل ادالء من عنده و سفراء من لدنه‪ ۳۱».‬یعنی‬
> ‫هر زمان شه لسان مبارشش به حرشت درآید انبیاء و اولیاء به شالمش خلق میشوند‪،‬‬
> ‫‪۳۲‬‬
> ‫و ایضا فرموده اند‪« :‬فانه لو یجعل ما علی االرض نبیا لیکونن انبیاء عندهللا‪».‬‬
> ‫و حضرت بهاءهللا در تفسیر این آیه فرموده اند‪:‬‬
> ‫«مع آنکه منتهی رتبۀ تکمیل هیاشل بشریه به رتبۀ نبوت است و اشثری این رتبۀ بلند‬
> ‫اعلی را محال دانسته اند شه نفسی بآن مقام فایز شود معذلک میفرمایند اگر آن‬
> ‫ظهور اعظم اراده فرماید جمیع ما علی االرض را به این رتبه شه اشمل مراتب ب َود‬
> ‫نزد شل فائز میفرماید‪ ۳۳».‬لذا وقتی شه مال باقر حرف حی از حضور حضرت نقطۀ‬
> ‫‪142‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اولی سؤالی در مورد من یظهره هللا میشند آن حضرت جواب میفرمایند شه سؤالی‬
> ‫شرده ای شه در شأن تو نبوده‪ .‬اگر از حرف حی نبودی حکم میدادم تا تو را حد‬
> ‫شرعی بزنند‪ ۳۴‬و اضافه فرموده شه «قد شتبت جوهره فی ذشره انه الیستشار باشارتی‬
> ‫و البما ذشر فی البیان بلی و عزته تلک الکلمه عند هللا اشبر عن عبادة ما علی‬
> ‫االرض‪ ۳۵».‬یعنی من جوهر مسئله را برایت نوشتم و آن این است شه آن حقیقت‬
> ‫معروفتر و عظیمتر از آن است شه به اشارۀ من و شالم بیان شناخته شود‪ .‬این‬
> ‫مطلب شه آن حضرت بی نیاز از اشارات من است نزد خداوند از اعظم عبادات است‬
> ‫و نیز میفرمایند‪ :‬ای باقر اگر بدانم شه یک مسیحی شه االن مؤمن به من نیست در آن‬
> ‫روز به من یظهره هللا مؤمن میشود از همین حاال او را در جرگۀ مؤمنان قرار داده‬
> ‫و آن مسیحی نور چشم من هست‪ ،‬ولی اگر تو شه مؤمن به من هستی بدانم در آن‬
> ‫روز به آن حضرت مؤمن نمیشوی اسم تو را از دفتر مؤمنان حذف میشنم‪ .‬عین‬
> ‫بیان حضرت نقطۀ اولی چنین است‪« :‬فو الذی فلق الحبه و بری النسمه لو ایقنت‬
> ‫بانک یوم ظهوره التومن به الرفعت عنک حکم االیمان فی ذلک الظهور النک ما‬
> ‫خلقت اال له ولو علمت ان احدا من النصاری یومن به لجعلته قرة عینای و حکمت‬
> ‫‪۳۶‬‬
> ‫علیه فی ذلک الظهور باالیمان من دون ان اشهد علیه من شی‪».‬‬
> ‫عدم احتجاب‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی در آثارشان آن چنان موانع و شبهات را برداشته اند شه جای هیچ‬
> ‫گونه شک و تردیدی در تصدیق موعود بیان باقی نمانده است‪ ،‬به طوری شه در آثار‬
> ‫متعدده آمده فرموده اند‪ :‬شه هدف ظهور من شناختن من یظهره هللا است‪ .‬لذا نبایدهیچ‬
> ‫چیزمانع ایمان شما باشد‪ ،‬نه بیان و نه آنچه در بیان نازل شده است‪ ،‬چنانچه در لوح‬
> ‫مال باقر آمده‪ « :‬ایاک ایاک یوم ظهوره ان تحتجب بالواحد البیانیه فان ذلک الواحد‬
> ‫خلق عنده و ایاک ایاک ان تحتجب بکلمات مانزلت فی البیان فانها شلمات نفسه فی‬
> ‫‪۳۷‬‬
> ‫هیکل ظهوره من قبل‪».‬‬
> ‫و جمال قدم جل جالله در تفسیر این بیان می فرمایند‪« :‬تحذیر میفرمایند شه در حین‬
> ‫ظهور مبادا بواحد بیان از مظهر امر محتجب مانی و این واحد نفوسی بوده اند شه‬
> ‫بعد از نقطۀ بیان احدی بر آن نفوس مقدم نبوده‪ .‬معذلک میفرماید شه به این نفوس‬
> ‫از حق محتجب نمانید و از این بیان مفهوم میشود شه در ظهور بعد بعضی از این‬
> ‫حروفات باید موجود باشند و میفرمایند شه به آنچه در بیان نازل شده از حق محتجب‬
> ‫نمانید‪ ۳۸.‬لذا در بیان بارها و بارها بیان فرموده اند شه به هیچ شیء از آن حضرت‬
> ‫محتجب نمانید‪.‬‬
> ‫‪143‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫«ای اهل بیان نکرده مثل آنچه اهل فرقان نموده و از محبوب خود به هیچ شیء‬
> ‫محتجب نگشته شه ارتقاع بیان عروج به سوی او است‪« ... ۳۹».‬و فرض است از‬
> ‫برای او (فرد بابی) شه محتجب نگردد از محبوب شل به هیچ شیء‪« ... ۴۰».‬ای اهل‬
> ‫بیان محتجب نمانده از رزق بدع (آیات جدید) خود ‪ ...‬این است جوهر شل علم و‬
> ‫‪۴۲‬‬
> ‫عمل»‪« ... ۴۱‬ای شهدای بیان محتجب نگشته در نزد ظهور‪».‬‬
> ‫و باالخره در باب ‪ ۸‬از واحد ‪ ۶‬حجت را تمام شرده و فرموده اند‪ :‬بابیان باید هر ‪۱۹‬‬
> ‫روز یک بار این باب را خوانده و تفکر شنند‪ .‬جوهر اصلی این باب چنین است‪« :‬با‬
> ‫وجو د این امتناع شه غیر از من یظهره هللا شسی نتواند مدعی شود این امر را فرض‬
> ‫شده در بیان شه اگر نفسی ادعا شند و آیاتی از او ظاهر گردد احدی متعرض نگردد‬
> ‫او را ‪ ...‬زیرا شه امر از دو شق بیرون نیست‪ ،‬یا اوست و حال آنکه غیر از او ممکن‬
> ‫نیست شه آیات بر نهج فطرت نازل فرماید شه چرا نفسی تکذیب حق شرده باشد ‪ ...‬و‬
> ‫اگر بر فرض امتناع شسی خود را نسبت داد واگذارند حکم او را با خدا‪ .‬بر خلق‬
> ‫نیست شه حکم بر آن نمایند‪ .‬و حال آنکه چنین نفسی نیست شه تواند چنین مقامی را‬
> ‫ادعا شند‪ ۴۳».‬یعنی حضرت نقطه موانع و حجابها را چنان از بین برده شه‬
> ‫شوچکترین اعتراضی شسی نتوان بر موعود بیان نماید‪ .‬بر مبنای همین آیات است‬
> ‫شه ادوارد براون بعد از نقل بعضی از شبهات بابیان نسبت به ظهور جمال قدم می‬
> ‫نویسد‪« :‬در ادرنه بهاءهللا پرده از روی شار برداشته ‪ ...‬و آشکارا دعوی من یظهره‬
> ‫اللهی نمود و عموم بابیه را بقبول ادعای خود دعوت نمود‪ .‬اشثر ایشان بعد از‬
> ‫‪۴۴‬‬
> ‫بسیاری حیرت و تردید دعوی او را پذیرفتند‪».‬‬
> ‫هر شس به دقت در آنچه باب در خصوص من یظهره هللا گفته و وصایای اشیده شه در‬
> ‫ایمان به او و عدم احتجاب به هیچ شیء نموده تأمل نماید چندان تعجب نخواهد شرد‬
> ‫از اینکه با وجود آن هم ه اختالفات شدیده باالخره اشثر بابیه دعوی بهاءهللا را‬
> ‫‪۴۵‬‬
> ‫پذیرفتند‪.‬‬
> ‫احکام من یظهره هللا‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی احکام زیادی را در آثار خود از شش سال قبل از ظهور تا هفت‬
> ‫سال بعد از ظهور وضع و بیان فرموده است‪ .‬احکام سه سال اول بیشتر تکرار‬
> ‫احکام اسالمی است‪ ،‬ولی در آثار دوران ماشو و چهریق احکام جدیدی را در شتاب‬
> ‫های مبارک بیان عربی و فارسی و لوح هیکلالدین و شتاب چهار شأن و شتاب پنج‬
> ‫شأن نازل فرموده شه به عنوان احکام دیانت بابی تسمیه یافته است‪ .‬در همۀ این آثار‬
> ‫فلسفه و حکمت وضع احکام را به من یظهره هللا‪ ،‬موعود بیان ارتباط داده‪ ،‬بعضی از‬
> ‫‪144‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪۴۶‬‬
> ‫این احکام به خاطر من یظهره هللا نازل و نوشته شده است مانند عدم حزن مردم‪،‬‬
> ‫هرچند این حکم شلی و اجتماعی است و علت وضع آن این است شه چون من یظهره‬
> ‫هللا در جامعه هست و مردم او را نمیشناسند و ممکن است شه طرف مقابل‪ ،‬آن‬
> ‫حضرت باشد لذا این حکم را عمومیت داده اند و یا حکم حرمت فتوای قتل‪ ۴۷‬یعنی‬
> ‫شسی حق ندارد فتوای قتل شسی را بدهد شاید طرف مقابل من یظهره هللا باشد و یا‬
> ‫حکم قرض خواستن و قرض دادن‪ ۴۸‬شه بر همه واجب است یعنی اگر شسی قرض‬
> ‫خواست بر طرف مقابل واجب است شه به نیازمند قرض دهد و بر قرض گیرنده هم‬
> ‫واجب است شه در موعد مقرر قرض خود را ادا شند علت وضع حکم این است شه‬
> ‫دین الهی قرض من یظهره هللا است شه به مردم عطا فرموده و در موعد خود اگر من‬
> ‫یظهره هللا قرض خود را بخواهد یعنی دین قبلی را نسخ شند شسی مخالفت نکند و یا‬
> ‫حکم رضایت در معامالت‪ ۴۹‬شه رضایت در معامالت شرط اصلی است چه صغیر‬
> ‫باشد چه شبیر‪ .‬رضایت شبار در معامالت معقول است ولی رضایت صغار عاقالنه‬
> ‫نیست یعنی اگر شسی با صغیر معامله ای انجام دهد طبق شرع بیان شسی نمیتواند‬
> ‫آن را لغو شند زیرا به رضایت طرفین بوده است‪ .‬مالحظه میشود شه بدین وسیله‬
> ‫شسانی میتوانند با تر فندهایی سر شودشان شاله گذارند شه اموال آنان را تصرف‬
> ‫نمایند‪ ،‬در حالی شه منظور حضرت نقطۀ اولی شاید این بوده شه مراد از صغار و‬
> ‫شبار مؤ منان شرع قبلی است شه عبارت از مردمان عادی و علما باشد چون مؤمن به‬
> ‫ظهور قبلی هستند در ظهور جدید حق اعتراض ندارند؛ لذا تعدادی از احکام بیان در‬
> ‫همین راستا است ولی احکام نیز در آثار وضع شده شه مستقیما به من یظهره هللا‬
> ‫ارتباط دارد‪ ،‬مانند عدم قرائت‪ ۵۰‬و تدریس‪ ۵۱‬شتب قوم زیرا مردم را به سوی من‬
> ‫یظهره هللا رهبری نمی شنند‪ ،‬یا اخراج غیر مؤمنان از مناطق باببه‪ ۵۲‬و یا اخذ و‬
> ‫مصادرۀ اموال‪ ۵۳‬آنان شاید بدین سبب به من یظهره هللا ایمان آورند‪ .‬قبله من یظهره‬
> ‫هللا‪ ۵۴‬است‪ .‬اگر من یظهره هللا نباشد قبله نیز معنی نخواهد داشت‪ .‬نوشتن بیان با خط‬
> ‫زیبا‪ ۵۵‬و تدوین آثار حضرت با تمام شیفیت و نظم دادن به آثار بیان‪ ۵۶،‬همه در‬
> ‫راستای من یظهره هللا است‪ ،‬زیرا این آثار‪ ،‬آثار من یظهره هللا است قبل از ظهور‬
> ‫خود یا قیام شردن‪ ۵۷‬وقتی شه نام من یظهره هللا شنیده می شود و حکم محدودیت‬
> ‫سفر‪ ۵۸‬شه بیان فرموده اند مسافرت در دریا نباید بیش از ‪ ۵‬سال و در خشکی بیش از‬
> ‫‪ ۲‬سال طول بکشد؛ زیرا ممکن است شه در حین مسافرت من یظهره هللا ظاهر شود‬
> ‫و شخص نتواند با خانوادۀ خودش به حضور موعود برسد و امثال این نوع احکام شه‬
> ‫شال یا برای من یظهره هللا یا به خاطر من یظهره هللا است چنانچه خود نیز فرموده‬
> 
> ‫‪145‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫است‪ « :‬ما امر هللا من امر و ال نزل من نهی اال لعز من یظهره هللا اذا یعارضکم امر‬
> ‫‪۵۹‬‬
> ‫او نهی عزة انتم عزهللا لتراقبون و عن شلیتهما تنقطعون‪».‬‬
> ‫یعنی خداوند امر و یا نهی برای شما نکرده مگر برای عزت من یظهره هللا بوده پس‬
> ‫اگر امر یا نهی معارض شما باشد آن عزتی برای شماست‪ .‬پس شما عزت امرهللا را‬
> ‫مراقبت شنید و از امر و نهی برشنار باشید‪ ،‬زیرا جوهر مرام وضع قوانین و احکام‬
> ‫برای ایمان به من یظهره هللا بود‪.‬‬
> ‫اسم موعود‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی در آثار خودشان به تلویح و تصریح به اسم موعود و محبوب‬
> ‫خود اشاره فرموده و او را به نام بهاءهللا معرفی فرموده ولی گاهی این اسم به‬
> ‫صورت شلی و عمومی بوده و گاهی شخصی و تشخصی بوده‪ .‬مثال برای تسمیه‬
> ‫فرزندان میفرمایند‪« :‬خداوند اذن فرموده عباد خود را شه تسمیه شنند نفوس خود را‬
> ‫به اسمائی شه مدل بر او است‪ ،‬مثل عزیز و جبار و امثالهما و بهترین اسماء‪ ،‬اسمی‬
> ‫است شه منسوب الی هللا شود‪ ،‬مثل بهاءهللا یا جاللهللا یا جمالهللا یا نورهللا یا فضلهللا‬
> ‫یا جودهللا و امثال این نوع اسماء ممتنعه‪ ۶۰».‬هرچند در این اثر اشاره به نام بهاءهللا‬
> ‫شده ولی داللت بر شخص خاصی ندارد و شامل عموم مؤمنین میشود و شاید با‬
> ‫توجه به این حکم الهی بوده شه احباء اشثرا اسمشان پسوند هللا را دارد مثل ولیهللا‪،‬‬
> ‫عطاءهللا‪ ،‬ثناءهللا و ذشرهللا و ‪ ...‬و نیز در تسمیه ماههای بیان و ایام ماهها از واژۀ بهاء‬
> ‫استفاده شرده‪ ،‬چنانچه آمده اول ماه بیانی شهرالبهاء است‪ ۶۱‬و اولین روز هر ماه یوم‬
> ‫البهاء است‪ .‬ولی در بعضی از آثار خود مشخصا نام بهاءهللا را برای موعود خود به‬
> ‫شار برده اند‪ ،‬مثل‪:‬‬
> ‫‪ )۱‬یا اهل االرض تاهلل الحق انی لحوریه قد ولد تنی البهاء فی قصر من‬
> ‫‪۶۲‬‬
> ‫قطعه الیاقوت الرطبة المتحرشه‬
> ‫صریحا اشاره به خالق خود شه بهاءهللا است فرموده و این اسم را برای هر‬
> ‫شسی نمیتوان اطالق شرد‪.‬‬
> ‫‪ )۲‬آیه ای بسیار معروف شه در بسیاری از آثار مبارشۀ بهائی مثل لوح‬
> ‫شرمل و لوح ابن الذئب و لوح اشراقات و در توقیعات حضرت شوقی ربانی‬
> ‫بدان اشاره شده اصطالح (اهل بهاء) است شه حضرت نقطۀ اولی صریحا‬
> ‫آن را بیان فرموده است‪« :‬و لقد خلق هللا فی حول ذلک الباب بحورا من ماء‬
> ‫االشسیر محمرا بدهن الوجود و حیوانا بالثمرة المقصود و قدر هللا له سفنا من‬
> ‫‪۶۳‬‬
> ‫یاقوته الرطبة الحمراء و ال یرشب فیها اال اهل البهاء باذن هللا‪.‬‬
> ‫‪146‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شه اشاره به شریعت مبارشۀ امر بهائی شه به منزلۀ سفینۀ نجات نوح است و‬
> ‫اهل بهاء باذن خداوند وارد آن شده شه مالح سفینه بهاءهللا است‪.‬‬
> ‫‪ )۳‬و ایضا در توقیع رسالۀ ذهبیه فرموده اند‪:‬‬
> ‫«الحمد هلل الذی نزل الحکم للذین یتکون علی رفرف الخضر فی اجمه‬
> ‫الملکوت و الجنان الملک و یعرفون اشارات شجرة القدوس فی ظالل‬
> ‫مکفهرات اإلفریدوس ‪ ...‬من الواح یاقوت الحمراء لیمیزن عند طلوع شمس‬
> ‫البهاء من وراء طمطام یم القضا شل الفجار من اهل الفرار عن االخیار عن‬
> ‫اهل القرار‪ ۶۴».‬یعنی شکر خداوندی شه حکم نازل فرمود برای آنانی شه بر‬
> ‫رفرف سبز رنگ در جنان تکیه زده اند و اشارات شجرۀ قدوس را در‬
> ‫مکفهرات افریدوس از الواح یاقوت سرخ رنگ میشناسند تا اینکه طلوع‬
> ‫شمس بهاء از پشت پردۀ قضای الهی ظاهر شود بین اهل فجار و اخیار تمیز‬
> ‫داده شود‪.‬‬
> ‫در این نص نیز به صراحت اعالم میفرمایند شه زمان جدائی اهل ایمان با‬
> ‫انکار زمانی است شه شمس بهاء ظاهر شود شه صریحا اشاره به ظهور‬
> ‫مظهر الهی است‪.‬‬
> ‫و در خطبۀ پنجم صحیفۀ رضویه فرموده اند‪:‬‬
> ‫‪ )۴‬یا مَل العما ان اخرجوا من حجرات القدس فان ورقة الحمراء قد اراد شانا‬
> ‫‪۶۵‬‬
> ‫من حکم شجرة البهاء علی الطور السینا‪.‬‬
> ‫ای مَل عما از حجرات قدس خارج شوید‪ ،‬زیرا ورقۀ الحمرا (شاید خود‬
> ‫حضرت باب) اراده شرده تا شأنی از حکم شجرۀ بهاء را شه در طور سینا‬
> ‫تجلی شرده ظاهر شند‪.‬‬
> ‫‪ )۵‬و در تفسیر "واو" و الصافات در تفسیر بسمله فرموده «اسم العالنیه هو‬
> ‫الواحد و اسم الغیب هو البهاء النه تسعه و انه تسعه عشر و االول اسم‬
> ‫االعظم فی مقام الغیب هو البهاء و لذا نزل فی شل دعاء رفیع اللهم انی‬
> ‫‪۶۶‬‬
> ‫اسئلک من بهائک با بهاه و شل بهائک بهی‪».‬‬
> ‫میفرمایند‪ :‬بسمله ‪ ۱۹‬حرف آشکار و ‪ ۹‬حرف غیب دارد شه همان بهاء‬
> ‫است شه ‪ ۹‬حرف است و او اسم اعظم در مقام غیب است‪ .‬لذا خداوند در‬
> ‫دعای سحر نازل فرموده خدایا تو را از بهایت سؤال میشنم‪.‬‬
> ‫در این بیان اشاره به الف غیبیه شده شه در (بسم) پنهان است‪ .‬در حقیقت‬
> ‫«بِا ِسم» بود و این الف غیبیه همان اسم اعظم یا شلمۀ بهاء است شه عددا ‪۹‬‬
> 
> ‫‪147‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫است و در ضمن حضرت اعلی در این بیان ‪ ۲۸‬حرف ابجد را در نظر‬
> ‫گرفته شه از «الف تا ط» نه حرف و از «ی تا غ» یعنی ‪ ۱۰‬الی ‪ ۲۸‬نیز ‪۱۹‬‬
> ‫حرف است‪.‬‬
> ‫‪ )۶‬در بیان عربی نیز اصطالح بهاءهللا و شمس بهاء به شار رفته شه صریحا‬
> ‫اشاره به نام من یظهره هللا است‪« :‬و انتم ‪ ...‬تسلون ‪ ...‬هذا قبل ان یظهر و‬
> ‫بعد از ذلک انتم ستدرشون و تعلمون‪ ،‬علیک یا بهاءهللا ثم اولی قرابتک ذشر‬
> ‫‪۶۷‬‬
> ‫هللا و ثناء شل شی واجد‪».‬‬
> ‫میفرمایند‪ :‬شما این گونه درود بر من یظهره هللا بفرستید‪ :‬بر تو ای بهاءهللا‬
> ‫و ذوی القربای بهاءهللا ذشر خداوند و ثناء شل شیء و ایضا‪« :‬من اولی تطلع‬
> ‫شمس البهاء الی ان یغرب خیر فی شتاب هللا عن شل اللیل ان انتم‬
> ‫‪۶۸‬‬
> ‫تدرشون‪».‬‬
> ‫اگر شما بفهمید شل خیر در زمانی است شه شمس بهاء طلوع و غروب می‬
> ‫شند‪.‬‬
> ‫‪ )۷‬در بیان فارسی نیز حد اقل دو بار به اسم موعود اشاره فرموده‪ :‬شه این‬
> ‫دو آیه نزد اهل بهاء بسیار معروف و در حافظۀ احباء ثبت است‪:‬‬
> ‫اول‪« :‬طوبی لمن ینظر الی نظم بهاءهللا و یشکر ربه انه یظهر و المرد‬
> ‫‪۶۹‬‬
> ‫له‪.».‬‬
> ‫یعنی خوشا به حال شسی شه به نظم بهاءهللا توجه شند و شکر خدا را بجا‬
> ‫آورد‪ .‬قطعا او ظاهر خواهد شد و تردیدی در ظهورش نیست‪ .‬الزم به‬
> ‫تذشر است شه حضرت اعلی این آیه را در نظم بیان آورده و مطمئنا‬
> ‫ارتباطی به نظم آثار جمال قدم ندارد‪ ،‬بلکه اشاره به نظم بدیع جهانی‬
> ‫حضرت بهاءهللا دارد شه شامل همۀ قوانین و مناسبات ملل و دول است‪.‬‬
> ‫دوم‪« :‬ملحض این باب آنکه ظهورهللا در ظهور شه مراد مشیت اولیه باشد‬
> ‫‪۷۰‬‬
> ‫بهاءهللا بوده و هست شه شل شیء نزد بهاء او ال شیء بوده و هستند‪.‬‬
> ‫اشاره دارد شه مشیت اولیه همان بهاءهللا هست شه در هر ظهوری باسمی‬
> ‫ظاهر شده است تا در ظهور خود به نام خویش ظاهر شود‪.‬‬
> ‫‪ )۸‬توقیع ازل یا وصیتنامۀ مبارشه‬
> ‫این توقیع خطاب به ازل است و ادارۀ جامعه را به دست ازل میسپارد‪ ،‬ولی‬
> ‫گوشزد میفرمایند شه حقیقت الهیه در بین شماست‪ .‬اگر زمان مناسب باشد‬
> ‫و استعداد ظهور نیز در مردم باشد من یظهره هللا خود را ظاهر خواهد‬
> 
> ‫‪148‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فرمود و در دنباله اشاره به آیه ای میفرماید شه بسیار نزد اهل بهاء معروف‬
> ‫است و در بسیاری از آثارجمال قدم من جمله توقیع سراج یا حروفات به آن‬
> ‫اشاره شده است و آن این است شه خطاب به ازل فرموده‪« :‬فاشهد باننی انا‬
> ‫‪۷۱‬‬
> ‫حی فی االفق االبهی‪.».‬‬
> ‫یعنی شاهد باش شه من در افق ابهی زنده هستم‪.‬‬
> ‫البته در سایر آثار هم به تصریح اشاره به اسم مبارک بهاءهللا فرموده مثل‬
> ‫شتاب اسماء و سایر تواقیع شه نیاز به ذشر آنها نیست‪.‬‬
> 
> ‫مکان ظهور‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی پنج منطقۀ آذربایجان‪ ،‬مازندران‪ ،‬فارس‪ ،‬عراق و خراسان را‬
> ‫جزء مناطق مخصوصه عنوان شرده و دستور داده اند شه اگر مؤمنان قوت گرفتند‬
> ‫نفوس غیرمؤمنه جز مسیحیان و تاجران را از این مناطق بیرون شنند‪ .‬البته ظاهرا‬
> ‫عنوان فرموده شه چون غیرمؤمنان طاهر نیستند‪ ،‬لذا نباید با آنان معاشرت شرد ولی‬
> ‫در اصل منظور مبارک این بوده شه موعود بیان ممکن است از یکی از این مناطق‬
> ‫ظاهر شود‪ ،‬لذا دوست نداشتند شه من یظهره هللا موقع ظاهر شدن چشمش به نفوس‬
> ‫غیرمؤمنه بیفتد ‪.‬‬
> ‫نص مبارک چنین است‪ « :‬ما اذن هللا ان یسکن علی قطع الخمس غیر حروف البیان‬
> ‫‪ ...‬خداوند عالم است شه آن شمس حقیقت از شدام افق ارض طالع گردد‪ .‬از این جهت‬
> ‫است شه حکم شده شه بر این قطع به قدر ذره ما الیحبه هللا نماند شه اگر قدرت مشاهده‬
> ‫میشد‪ ،‬هر آینه امر میشد شه از فوق ماء الی حدود مرتفعه بر آن از الماس مرتفع‬
> ‫‪۷۲‬‬
> ‫گردد‪».‬‬
> ‫زمان ظهور‬
> ‫حضرت نقطه زمان ظهور را به ارادۀ من یظهره هللا و استعداد مردمان محول شرده‬
> ‫و بیان فرموده‪ « :‬در بیان خدا عالم است شه تا چه حدی رسد زیرا شه در این معیاری‬
> ‫نیست‪ ،‬زیرا شه فاصلۀ بین انجیل و فرقان به الف هم نرسید‪ ،‬زیرا شه شجرۀ حقیقت‬
> ‫در هر حال ناظر است به خلق خود‪ .‬هر وقت شه بیند استعداد ظهور را در مرایای‬
> ‫افئدۀ مسبحین میشناساند خود را به شل باذن هللا عز و جل‪ ۷۳.».‬لذا ظهور موعود‬
> ‫بیان میتواند از مبدأ ظهور تا مستغاث طول بکشد‪.‬‬
> ‫و نیز میفرمایند‪ « :‬شسی عالم به ظهور نیست غیر هللا‪ ،‬هر وقت شود باید شل تصدیق‬
> ‫‪۷۴‬‬
> ‫به نقطۀ حقیقت نماید‪.».‬‬
> 
> ‫‪149‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫هرچند محدودیتی در زمان ظهور نیست ولی حضرت نقطه در چند اثر اشاره به سال‬
> ‫نهم از ظهور خود شرده شه احتمال دارد ظهور موعود بیان در آن واقع شود‪.‬‬
> ‫‪۷۵‬‬
> ‫در بیان عربی فرموده اند‪« :‬فی سنه التسع شل خیر تدرشون‪.».‬‬
> ‫و در توقیع مال باقر فرموده شه ممکن است در اول و یا آخر سنۀ هشتم به لقاءهللا فائز‬
> ‫شود‪« :‬لعلک فی ثمانیه سنه یوم ظهوره تدرک لقاء هللا ان لم تدرک اوله تدرک‬
> ‫‪۷۶‬‬
> ‫آخره‪.».‬‬
> ‫و هم چنین در لوح هیکلالدین میفرمایند‪« :‬انتم شل الخیر بین فرق القائم و القیوم‬
> ‫‪۷۷‬‬
> ‫عددا فی تسع سنة لتشهدون‪.».‬‬
> ‫و در توقیع جناب شیخ علی عظیم نیز اشاره به سال نهم فرموده است‪« :‬هذا ما‬
> ‫وعدتک من قبل حین اصبر حتی تقضی من البیان تسعه اذا قل فتبارک هللا احسن‬
> ‫الخالقین‪ ۷۸.».‬یعنی این است آنچه را شه بتو وعده داده ام‪ .‬صبر شن تا از بیان ‪ ۹‬سال‬
> ‫بگذرد‪ .‬در آن زمان بگو خداوند احسنالخالقین است‪ .‬اشاره به تکمیل دورۀ بیان‬
> ‫است شه در مدت ‪ ۹‬سال به شمال خود خواهد رسید‪ ،‬همان طور شه جنین در رحم‬
> ‫مادر در ‪ ۹‬ماه به شمال میرسد و بعد تولد جنین اتفاق میافتد‪.‬‬
> ‫در آثار حضرت نقطۀ اولی به سال ‪ ۱۹‬نیز اشاره شده شه من یظهره هللا ظاهر می‬
> ‫شود‪.‬‬
> ‫در بیان فارسی آمده شه‪ « :‬خداوند عالم است شه در چه حد از سن ظاهر فرماید او را‪.‬‬
> ‫ولی از مبدأ ظهور تا عدد واحد مراقب بوده شه در هر سنه اظهار ایمان به حرفی‬
> ‫‪۷۹‬‬
> ‫ظاهر گردد‪.».‬‬
> ‫و در توقیع من یظهره هللا شه فرموده در مکتبخانه منور فرمایند‪« :‬اقول لو تعزلن‬
> ‫فی القیمة االخری من فی البیان حین الذی تشرب اللبن من ثدی امك باشار ٍة من یدك‬
> ‫لكنت محمودا فی اشارتك و لو انه ال ریب فیه لتصبرن تسعة عشر سنة لتجزی من‬
> ‫فضل عظیما‪ ۸۰.».‬یعنی اگر اهل بیان را در ایام‬   ‫ٍ‬     ‫دان به فضال منعندك انك كنت ذا‬
> ‫شیرخوارگی به اشارۀ انگشت خود عزل نمایی در عمل خود محمودی‪ ،‬هرچند می‬
> ‫دانم شه ‪ ۱۹‬سال صبر خواهی شرد تا آنان را جزا دهی‪ .‬شاید مراد مبارک از ایام‬
> ‫شیرخوارگی اشاره به سالیان اولیه از ظهور حضرت نقطۀ اولی باشد شه ایام‬
> ‫شیرخوارگی اهل بیان به حساب میآید‪ .‬یعنی اگر در ایام من نیز بابیان را عزل‬
> ‫فرمائی امرت مطاع است‪.‬‬
> 
> ‫‪150‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫سنۀ غیاث یا اغیث و مستغاث‬
> ‫آن حضرت اشاره فرموده شه من یظهره هللا تا مستغاث ظاهر خواهد آمد‪ ،‬یعنی‬
> ‫آخرین تاریخ سال ظهور آن حضرت قبل از مستغاث است «اگر شنیدید ظهوری‬
> ‫ظاهر شده به آیات‪ ،‬قبل از عدد اسم هللا اال غیث شه شل داخل شوید و اگر نشده (یعنی‬
> ‫ظهوری ظاهر نشد) و بعدد اسم هللا المستغاث منتهی شده و شنیده اید شه نقطه ظاهر‬
> ‫شده و شل یق ین نکرده اید رحم بر انفس خود شرده و شل به شلیه در ظل اون نقطۀ‬
> ‫ظاهره شه شل داخل نشده اید مستظل گردید ‪ ...‬اگر نفسی به قدر تنفسی صبر بعد از‬
> ‫دو هزار و یکسال نماید بال شبهه در دین بیان نیست‪ ۸۱.».‬البته این همان شبهۀ بسیار‬
> ‫عظیم ازلیان است شه معتقد هستند شه ظهور من یظهره هللا بعد از مستغاث است‪.‬‬
> ‫نکتۀ قابل توجه این است شه آ ن حضرت فرموده قبل از مستغاث نه بعد از مستغاث و‬
> ‫این مانند این است شه گفته شده شه وقت نماز ظهر از ظهر تا غروب آفتاب است‪ ،‬لذا‬
> ‫از ظهر تا غروب وقت خواندن نماز است‪ ،‬ولی وقتی شه غروب شد نمیتوان نماز‬
> ‫ظهر را ادا شرد‪ ،‬یعنی قضا شده است‪ .‬ظهور من یظهره هللا نیز چنین است‪ .‬از‬
> ‫ابتدای ظهور نقطۀ اولی تا مستغاث زمان ظهور است‪ ،‬چنانچه اشاره فرموده شه امید‬
> ‫است تا مستغاث طول نکشیده در غیاث ظاهر شود و مستغاث از لحاظ عددی ‪۲۰۰۱‬‬
> ‫است‪ .‬آیا حضرت نقطۀ اولی واقعا سال ‪ ۲۰۰۱‬بدیع را آخرین سال ظهور من یظهره‬
> ‫هللا معین فرموده یا منظور دیگری از مستغاث داشته اند؟ بر حسب ظاهر منطقی به‬
> ‫نظر نمیرسد شه مراد مبارک دقیقا سال ‪ ۲۰۰۱‬بدیع بوده؛ زیرا بسیاری از احکام‬
> ‫دیانت بابی چنانچه نوشته شد وابسته به ظهور من یظهره هللا است‪ ،‬مثل «عدم اذن‬
> ‫قرائت شتب قوم» و «عدم اذن تدریس علوم غیر بیانی»‪ ،‬مثل توجه به «قبله» شه من‬
> ‫یظهره هللا است‪ ،‬مثل «محدودیت سفر مؤمنین» یعنی وقتی شه قرار است موعود بعد‬
> ‫از ‪ ۲۰۰۰‬سال ظهور شند اجرای این احکام بی معنی است‪ .‬مثل این شه بابیان باید تا‬
> ‫‪ ۲۰۰۰‬بدون قبله نماز گزارند‪ ،‬تا ‪ ۲۰۰۰‬سال نتوانند سفر دریایی یا خشکی داشته‬
> ‫باشند‪ ،‬تا ‪ ۲۰۰۰‬سال تمامی شتب غیربیانی را شنار گذارند‪ .‬پس میتوان استنباط شرد‬
> ‫شه حضرت نقطه منظور دیگری از شلمۀ مستغاث یا ‪ ۲۰۰۱‬داشته اند‪ ،‬و چنان شه‬
> ‫خود توضیح فرموده مراد سال ‪ ۱۹‬بیانی است بدین شرح‪ :‬اگر به ‪ ۲۰۰۱‬عدد ‪ ۱۳‬را‬
> ‫اضافه شنیم‪ ،‬میشود ‪ .۲۰۱۴‬حال اگر ‪ ۲۰۱۴‬را به ‪ ۱۰۶‬معادل شلمۀ «اللهم» تقسیم‬
> ‫شنیم خارج قسمت عدد ‪ ۱۹‬میشود و باقیمانده صفر است‪ .‬لذا با توجه به این بیان و‬
> ‫توضیح مبارک آخرین سال ظهور من یظهره هللا سال ‪ ۱۹‬بدیع است‪ .‬نص مبارک‬
> ‫در تشریح مستغاث چنین است‪.‬‬
> ‫‪151‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫«هیچ اسمی اعلی عددا از اسم مستغاث (‪ )۲۰۰۱‬نیست در رتبۀ اسماء و بر عدد اللهم‬
> ‫(‪ )۱۰۶‬شه اعداد طرح (تقسیم) شنی واحدا بعد واحد عدد اسم احد (‪ )۱۳‬ناقص می‬
> ‫شود و اگر با الف و الم حساب شنی (یعنی المستغاث عددش‪ )۲۰۳۲‬اسم مستغاث عدد‬
> ‫حی (‪ )۱۸‬زائد میآید و در یوم قیامت مظهر آن ظاهر شده شه مدل بوده علی‬
> ‫‪۸۲‬‬
> ‫هللا‪.».‬‬
> ‫توضیح سادۀ بیان مبارک این است شه اگر ‪ ۲۰۰۱‬را به ‪ ۱۰۶‬تقسیم شنیم خارج‬
> ‫قسمت ‪ ۱۹‬میشود ولی ‪ ۱۳‬شسر میآید و اگر ‪ ۲۰۳۲‬را به ‪ ۱۰۶‬تقسیم شنیم خارج‬
> ‫قسمت ‪ ۱۹‬میشود ولی ‪ ۱۸‬اضافه میآید یعنی باقیمانده ‪ ۱۸‬میشود برای اینکه‬
> ‫خارج قسمت ‪ ۱۹‬شود و باقیمانده نماند باید ‪ ۲۰۱۴‬را به ‪ ۱۰۶‬تقسیم شرد تا باقیمانده‬
> ‫صفر شود‪ .‬البته در شتب استداللی اهل بهاء در تشریح این نص بیشتر به باقیماندهها‬
> ‫توجه شده تا خارج قسمت‪ ،‬در حالی شه منظور هیکل مبارک خارج قسمت بوده‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫چون مستغاث سال ‪ ۱۹‬بدیع شد مسلم است شه سال اغیث شمتر از ‪ ۱۹‬بدیع خواهد‬
> ‫بود‪ .‬انتهی‬
> 
> ‫مآخذ و منابع‬
> ‫‪ –۱‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬لوح اشراقات‪ ،‬مجموعۀ اشراقات بدون تاریخ و محل طبع‪،‬‬
> ‫ص‪.۵۲‬‬
> ‫‪ –۲‬حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬شتاب مستطاب بیان فارسی‪ ،‬بدون تاریخ و محل طبع‪ ،‬چاپ‬
> ‫ازلیان‪ ،‬ص‪ ،۶۹‬باب ‪ ،۱۷‬واحد ‪.۲‬‬
> ‫‪ –۳‬توقیع مبارک در جواب سؤالت مال احمد ابدال مراغه ای شه حاوی ‪۲۴‬سؤال‬
> ‫است‪ ،‬مجموعۀ شخصی ‪ ،B‬ص‪.۵۵۸‬‬
> ‫‪ –۴‬عالمه مجلسی‪ ،‬بحار االنوار‪ ،‬ج‪ ،۵۱‬ص‪ ،۳۲‬و شتاب شمالالدین و اتمام النعمة‪،‬‬
> ‫از شیخ صدوق‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ،۳۶۹‬باب روایت حضرت موسی بن جعفر‪.‬‬
> ‫‪ –۵‬شتاب بحار االنوار‪ ،‬ج‪ ،۵۱‬ص‪.۵۰‬‬
> ‫‪ –۶‬حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬شتاب مبارک دالئل سبعه‪ ،‬ص‪ ،۳‬چاپ ازلیان‪.‬‬
> ‫‪ –۷‬شتاب مبارک بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۷‬واحد ‪.۳‬‬
> ‫‪ –۸‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۹‬واحد ‪.۲‬‬
> ‫‪ –۹‬حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬شتاب مبارک قیوماالسماء‪ ،‬سورۀ ‪.۲۸‬‬
> ‫‪ –۱۰‬قیوماالسماء‪ ،‬سورۀ ‪.۴۶‬‬
> ‫‪152‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۱۱‬این اثر مبارک در چهریق بافتخار تعدادی از مؤمنین در تفسیر القاب و اسماء‬
> ‫الهیه شه به این نفوس عنایت شده و مرجع آن اسماء را به من یظهره هللا ارتباط داده و‬
> ‫به چهار شأن آیات‪ ،‬مناجات‪ ،‬خطبه‪ ،‬و صور علمیه نازل شده دارای ‪ ۳۶۰‬واحد و‬
> ‫هر واحد به چهار شهر تقسیم شده است‪ .‬حجم این اثر بسیار حجیم بوده و تا اشنون به‬
> ‫صورت شامل چاپ و منتشر نشده است‪ .‬قسمتهائی از این اثر در شتاب منتخبات آیات‬
> ‫از آثار حضرت نقطۀ اولی شه در سال ‪ ۱۳۴‬بدیع توسط مؤسسۀ ملی مطبوعات‬
> ‫امری چاپ شده بود درصفحات ‪ ۹۱‬الی ‪ ۱۰۶‬مندرج است و نیز چند واحد در‬
> ‫مجموعۀ جلد سبزها‪ ،‬نمرۀ ‪ ۲۹‬بصورت غیر رسمی چاپ شده و نیز چند واحد دیگر‬
> ‫بصورت پراشنده در سایت ‪ bayanic.com‬توسط ازلیان منتشر شده است‪ .‬در‬
> ‫معرفی این اثر مقالۀ ارزشمندی از استاد گرامی و صاحب نظر در این مورد یعنی‬
> ‫جناب دشتر محمد افنان در سفینۀ عرفان‪ ،‬جلد دهم‪ ،‬چاپ شده است‪ .‬جهت اطالع‬
> ‫بیشتر از این اثر به صفحۀ ‪ ۹۴۳‬شتاب «حضرت باب» از جناب دشتر نصرتهللا‬
> ‫محمدحسینی مراجعه شود‪.‬‬
> ‫‪ –۱۲‬این اثر نیز در چهریق نازل شده و چنانچه از نامش معلوم است به پنج شأن‪،‬‬
> ‫آیات‪ ،‬مناجات‪ ،‬خطبه‪ ،‬تفسیر‪ ،‬فارسی‪ ،‬بافتخار مؤمنان نازل شده است‪ .‬متن شامل‬
> ‫این اثر در سایت ‪ bayanic.com‬در دسترس طالبان است و قسمت فارسی آن را‬
> ‫میتوان در جلد سبزهای جلد یک زیارت شرد‪ .‬این اثر در شتاب تاریخی «حضرت‬
> ‫باب» تألیف جناب دشتر نصرتهللا محمدحیسنی در صفحۀ ‪ ۹۴۸‬معرفی شده است‪.‬‬
> ‫‪ –۱۳‬این اثر احتماال در اواخر ایام ماشو از قلم مبارک نازل شده است‪ .‬متن شامل‬
> ‫این اثر مبارک توسط ازلیان چاپ شده بود و اخیرا نیز در سایت ‪ bayanic.com‬در‬
> ‫رژن منتشر شده است‪ ،‬و منتخبی از این اثر نیز در شتاب «منتخبات آیات از آثار‬   ‫دو ِو ِ‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی در صفحات ‪ ۸۲‬الی ‪ ،۹۰‬طبع سال ‪ ۱۳۴‬بدیع چاپ شده است‪.‬‬
> ‫جهت آشنائی بیشتر با این اثر میتوان به مقاالت ذیل مراجعه شرد‪:‬‬
> ‫‪ )۱‬از جناب دشتر محمد افنان در مجلۀ «آهنگ بدیع»‪ ،‬سال ‪ ،۱۸‬شمارۀ ‪.۱۰‬‬
> ‫‪ )۲‬از جناب ابوالقاسم افنان در شتاب «پژوهشنامه»‪ ،‬ج‪.۶‬‬
> ‫‪ )۳‬از سرشار خانم مهری افنان در شتاب «سفینۀ عرفان»‪ ،‬ج‪.۶‬‬
> ‫‪ )۴‬از جناب دشترنصرتهللا محمدحسینی در شتاب «حضرت باب»‪ ،‬بخش‬
> ‫‪ ،۲۷‬ص‪.۸۴۶‬‬
> 
> ‫‪ –۱۴‬این توقیع به افتخار مال باقر از حروف حی و نیز جناب سید یحیی وحید دارابی‬
> ‫در پاسخ سؤاالت آنان دربارۀ من یظهره هللا نازل شده است‪ .‬متن خالصهشدۀ آن در‬
> ‫‪153‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شتاب «ایام تسعه»‪ ،‬فصل سوم‪ ،‬مطلب هشتم‪ ،‬ص‪ ،۱۶۹‬نشر پنجم‪ ،‬و متن شامل آن‬
> ‫در آخر شتاب «ششفالغطاء» جناب آقای میرزا سید مهدی گلپایگانی منتشر شده‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫‪« –۱۵‬بیان از اول تا آخر مکمن جمیع صفات او است و خزانۀ نار و نور او‪( ».‬‬
> ‫بیان فارسی‪ ،‬باب سیزدهم‪ ،‬واحد سوم)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۶‬بیان فارسی‪ ،‬باب سوم‪ ،‬واحد سوم‪.‬‬
> ‫‪ –۱۷‬بیان فارسی‪ ،‬باب پنجم‪ ،‬واحد سوم‪.‬‬
> ‫‪« –۱۸‬ان ما فی البیان تحفه من هللا لمن یظهره هللا‪( ».‬بیان فارسی‪ ،‬باب نوزدهم‪،‬‬
> ‫واحد دوم)‪.‬‬
> ‫‪ –۱۹‬بیان فارسی‪ ،‬باب هشتم‪ ،‬واحد پنجم‪.‬‬
> ‫‪ –۲۰‬شتاب «ایام تسعه»‪ ،‬ص‪.۱۶۸‬‬
> ‫‪« –۲۱‬شه مشیت آیة هللا بوده» (بیان فارسی‪ ،‬باب ششم‪ ،‬واحد ‪.)۴‬‬
> ‫‪ –۲۲‬بیان فارسی‪ ،‬باب نوزدهم‪ ،‬واحد ششم‪.‬‬
> ‫‪ –۲۳‬بیان فارسی‪ ،‬باب نوزدهم‪ ،‬واحد ششم‪.‬‬
> ‫‪ –۲۴‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۷‬واحد ‪.۵‬‬
> ‫‪ –۲۵‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۳‬واحد ‪.۷‬‬
> ‫‪ –۲۶‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۵‬واحد ‪.۳‬‬
> ‫‪ –۲۷‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۶‬واحد ‪.۸‬‬
> ‫‪ –۲۸‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۱‬واحد ‪.۳‬‬
> ‫‪« –۲۹‬و او جواب نازل می فرماید من عندهللا نه از قول نفس خود اننی انا هللا ال اله‬
> ‫اال انا قد خلقت شل شیء‪( ».‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۳‬واحد ‪.)۳‬‬
> ‫‪ –۳۰‬ادعیۀ حضرت محبوب‪ ،‬ص‪.۲۳‬‬
> ‫‪ –۳۱‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.۱۷۱‬‬
> ‫‪ –۳۲‬بیان عربی‪ ،‬باب پنجم‪ ،‬واحد ‪.۷‬‬
> ‫‪ –۳۳‬شتاب بدیع‪ ،‬چاپ اول‪ ،‬ص‪.۱۱۹‬‬
> ‫‪" –۳۴‬ولو ال شنت من الواحد االول لجعلت لک من الحد حیث قد سئلت عن هللا ‪"...‬‬
> ‫(ایام تسعه‪ ،‬ص‪.)۱۶۹‬‬
> ‫‪ –۳۵‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.۱۷۰‬‬
> ‫‪ –۳۶‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.۱۷۳‬‬
> ‫‪ –۳۷‬ایام تسعه‪ ،‬ص‪.۱۷۲‬‬
> 
> ‫‪154‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                     ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۳۸‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪.۳۴‬‬
> ‫‪ –۳۹‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۳‬واحد ‪ ،۳‬ص‪.۷۸‬‬
> ‫‪ –۴۰‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۵‬واحد ‪ ،۴‬ص‪.۱۱۹‬‬
> ‫‪ –۴۱‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۵‬واحد ‪ ،۶‬ص‪.۲۰۰‬‬
> ‫‪ –۴۲‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۷‬واحد ‪ ،۷‬ص‪.۲۰۹‬‬
> ‫‪ –۴۳‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۸‬واحد ‪ ،۶‬ص‪.۲۱۲‬‬
> ‫‪ –۴۴‬مقدمۀ شتاب نقطةالکاف‪ ،‬ص مپ‪.‬‬
> ‫‪ –۴۵‬مقدمۀ شتاب نقطةالکاف‪ ،‬ص مد‪.‬‬
> ‫‪" –۴۶‬در هیچ حال بر هیچ نفسی حزن وارد نیاورید‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۶‬واحد‬
> ‫‪.) ۴‬‬
> ‫‪" –۴۷‬علی خلق منکوس چه حد است شه فتوی بر قتل نفسی دهید‪( ".‬بیان فارسی‪،‬‬
> ‫باب ‪ ،۵‬واحد ‪.)۴‬‬
> ‫‪" –۴۸‬قرض دادن به مؤمن عند هللا محبوب ‪ ...‬بوده و هست و همچنین ادای قرض‬
> ‫شه واجب است و احب است‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۳‬واحد ‪.)۷‬‬
> ‫‪" –۴۹‬اذن فرموده در بیع و شری به تحقق رضا بینهما و اذن فرموده صغیر و شبیر‬
> ‫و حر و مملوک را همین قدر شه استعالم رضا شود از طرفین بیع و شری صحیح‬
> ‫میگردد در بیان اگرچه به اشاره یا نفس عمل باشد‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۱۸‬واحد‬
> ‫‪.) ۵‬‬
> ‫‪ " –۵۰‬امر شده بر محو شل شتب اال آنکه در اثبات امراهللا و دین او نوشته شود‪".‬‬
> ‫(باب ‪ ،۶‬واحد ‪ )۶‬شه مراد عدم قرائت است‪ ،‬چنان چه در شتاب مستطاب اقدس آمده‪:‬‬
> ‫قد عفا هللا عنکم مانزل فی البیان من محو الکتب و اذناشم بان تقرئوا من العلوم ما‬
> ‫ینفعکم (بند ‪ )۷۷‬تقرئوا در مقابل محو شتب آمده‪ ،‬یعنی حضرت نقطۀ اولی قرائت‬
> ‫شتب را منع فرموده بود ولی ما حال اذن به شما دادیم شه علوم نافع را مطالعه نمایید‪.‬‬
> ‫‪" –۵۱‬ال یجور التدریس فی شتب غیر البیان اال اذا انشی فیه‪ ( ".‬باب ‪ ،۱۰‬واحد ‪.)۴‬‬
> ‫‪" –۵۲‬ما اذن هللا ان یسکن علی قطع الخمس غیر حروف البیان‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب‬
> ‫‪ ،۴‬واحد ‪.)۶‬‬
> ‫‪" –۵۳‬فی بیان حکم اخذ اموال الذین ال یدنیون بالبیان‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ،۵‬واحد‬
> ‫‪.) ۵‬‬
> ‫‪" –۵۴‬قل انما القبله من نظهره متی ینقلب تنقلب الی ان یستقر‪( ".‬بیان عربی‪ ،‬باب ‪،۷‬‬
> ‫واحد ‪.)۸‬‬
> 
> ‫‪155‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪" –۵۵‬ال یجوز شتابه آثار النقطه شلها اال باحسن الخط‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۷‬از‬
> ‫‪.) ۳‬‬
> ‫‪" –۵۶‬اذن لمن اراد ان یصرف مما ملکه هللا فی آثار النقطه شیف بشاء و متی یعرج‬
> ‫یحبه هللا‪ .‬ملخص این باب آ نکه خداوند از فضل و جود خود اذن داده شه هر شسی‬
> ‫هر قدر بتواند در بهاء بیان صرف نماید‪ .‬اگر ممکن بود شه شل ما علی االرض را‬
> ‫بهاء یک بیان قرار دهد هر آینه اذن از برای او بوده‪ ( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۹‬از‬
> ‫‪.) ۳‬‬
> ‫‪" –۵۷‬خداوند عالم اذن فرموده شل را شه در نزد استماع ذشر من یظهره هللا باین اسم‬
> ‫هر نفسی برخیزد از مقام خود و بعد قاعد گردد‪".‬؛ "اجالال له من شتاب هللا و اعظاما‬
> ‫له من نقطة االولی‪( ".‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۵‬از ‪.)۶‬‬
> ‫‪ –۵۸‬اذن داده شده سفر بسوی بیت و مقعد نقطه اگر استطاعت از برای او باشد و‬
> ‫زیارت مقاعد حی و تجارت و نصرت نفسی اگر خواهد و دون این اذن داده نشده و‬
> ‫در تجارت هر گاه ما خلق عنه (همسرش) نزد او باشد بأسی نیست از برای او و اگر‬
> ‫نبوده زیاد از دو حول در بر اذن داده نشده ‪ ...‬و در بحر زیاده از پنج حول اذن داده‬
> ‫نشده (بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۶‬از ‪.)۶‬‬
> ‫‪ –۵۹‬بیان عربی‪ ،‬باب ‪ ۱۹‬از واحد ‪.۱۰‬‬
> ‫‪ –۶۰‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۴‬از ‪ ،۵‬ص‪.۱۵۴‬‬
> ‫‪ –۶۱‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۳‬از ‪.۵‬‬
> ‫‪ –۶۲‬قیوماالسماء‪ ،‬سورۀ ‪.۲۹‬‬
> ‫‪ –۶۳‬قیوماالسماء‪ ،‬سورۀ ‪.۵۷‬‬
> ‫‪« –۶۴‬مجموعۀ سبز»‪ ،‬ج‪ ،۸۶‬صص ‪ ۷۰‬و ‪.۷۱‬‬
> ‫‪« –۶۵‬مجموعۀ سبز»‪ ،‬ج‪ ،۹۱‬ص‪.۷۶‬‬
> ‫‪ –۶۶‬توقیع مندرج در مجموعۀ ‪( B‬شخصی)‪ ،‬ص‪.۲۵۱‬‬
> ‫‪ –۶۷‬بیان عربی‪ ،‬باب ‪ ۶‬از ‪.۹‬‬
> ‫‪ –۶۸‬بیان عربی‪ ،‬باب ‪ ۷‬از ‪.۲‬‬
> ‫‪ –۶۹‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۶‬از ‪.۳‬‬
> ‫‪ –۷۰‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۵‬از ‪.۳‬‬
> ‫‪« –۷۱‬مجموعۀ سبز»‪ ،‬ج‪ ،۶۴‬ص‪.۹۶‬‬
> ‫‪ –۷۲‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۴‬از ‪ ،۶‬ص‪.۱۹۴‬‬
> ‫‪ –۷۳‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۰‬از ‪.۷‬‬
> 
> ‫‪156‬‬
> ‫من یظهره هللا موعود بیان‬                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۷۴‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۵‬از ‪.۳‬‬
> ‫‪ –۷۵‬بیان عربی‪ ،‬باب ‪ ۱۵‬از ‪.۶‬‬
> ‫‪« –۷۶‬ایام تسعه»‪ ،‬ص‪.۱۷۴‬‬
> ‫‪ –۷۷‬لوح هیکلالدین‪ ،‬باب ‪ ۱۵‬از ‪( ۶‬ضمیمۀ شتاب مبارک بیان عربی‪ ،‬چاپ‬
> ‫ازلیان)‪.‬‬
> ‫‪ –۷۸‬شتاب «پنج شأن»‪ ،‬حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬صص ‪ ۲۵۵‬و‪( ۲۵۶‬توقیع حضرت‬
> ‫عظیم)‪.‬‬
> ‫‪ –۷۹‬بیان فارسی‪ ،‬باب سوم از ‪.۶‬‬
> ‫‪« –۸۰‬منتخبات آیات از آثار حضرت نقطۀ اولی»‪ ،‬ص‪.۲‬‬
> ‫‪ –۸۱‬بیان فارسی‪ ،‬باب «جنة» (‪ )۱۶‬از ‪.۲‬‬
> ‫‪ –۸۲‬بیان فارسی‪ ،‬باب ‪ ۱۰‬از ‪.۷‬‬
> 
> ‫‪157‬‬
> ‫‪1‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬
> ‫*‬
> 
> ‫شاپور راسخ‬
> 
> ‫در این گفتار نخست در بارۀ رابطۀ امر بهائی با آئین زردشتی سخن خواهد رفت‪ .‬بعد‬
> ‫جهات مشترک یا مشابه آئین بهائی را با فرهنگ ایرانی خواهیم گفت‪ .‬پس از آن بپارهای‬
> ‫از احکام بهائی در شتاب اقدس اشاره میشنیم شه سابقهای ایرانی دارند‪ .‬مبحث بعد در بارۀ‬
> ‫زبان فارسی‪ ،‬یکی از دو زبا ن وحی در این ظهور‪ ،‬خواهد بود شه تا چه حد زبان فارسی‬
> ‫بعضی از ویژگی های نحوۀ تفکر و تخیل ایرانی را در آثار بهائی منعکس شرده است‪ .‬در‬
> ‫پایان این گزارش در مورد رابطۀ امر بهائی با تاریخ و اساطیر و افسانههای ایرانی بیانی‬
> ‫سریع و شوتاه خواهد آمد‪.‬‬
> ‫هر دیانتی با محیط خود در ارتباط متقابل است‪ .‬هم در تحت تأثیر محیط خود قرار می‬
> ‫گیرد و هم بضرس قاطع روی محیط خود اثر میگذارد‪ .‬و اگر بحث در مقولۀ دوم بالنسبه‬
> ‫آسان است‪ ،‬ولی بحث در مقولۀ اول نیاز به شاوش و تعمق بسیار دارد‪.‬‬
> ‫والدت امر بهائی در ایران عهد قاجار روی داد و نخستین پذیرندگان آئین جدید ایرانیان‬
> ‫بودند و ناچار بخش مهمی از آثار نزولی بزبان فارسی بود و بسیاری از الواح به سؤاالت‬
> ‫و مسائل جامعۀ پیرامون پاسخ میداد‪ .‬در نتیجه این آئین نمیتوانست از تأثیر فضای ایران‬
> ‫و فرهنگ ایرانی‪ ،‬با آن شه ادیان ذاتا «برونزمانی» و «برونمکانی» هستند‪ ،‬بدور و‬
> ‫برشنار باشد‪ ،‬خصوصا شه حضرت بهاءهللا و حضرت عبدالبهاء بایران دلبسته بودند و‬
> ‫اعتالء ششور و جامعۀ ایران و بازگشت به مفاخر دیرینۀ آن شهن سرزمین را آرزو می‬
> ‫شردند‪ .‬نمونۀ دلسوزی برای ایران را در لوح دنیا میتوان زیارت شرد‪ ،‬شه در همان ابتدا‬
> ‫فرموده اند‪:‬‬
> ‫"ای اصحاب ایران‪ .‬شما مشارق رحمت و مطالع شفقت و محبت بوده اید و آفاق وجود‬
> ‫بنور خرد و دانش شما منور و مزین بوده‪ .‬آیا چه شد شه بدست خود بر هالشت خود و‬
> ‫دوستان خود قیام شردید؟"‬
> ‫و در همان لوح مبارک آمده‪" :‬آیا چه شده شه اهل ایران مع اسبقیتشان در علوم و فنون‪،‬‬
> ‫حال پستتر از جمیع احزاب عالم مشاهده میشوند؟" (ر‪.‬ک‪« .‬مجموعهای از الواح جمال‬
> ‫اقدس ابهی شه بعد از شتاب اقدس نازل شده»‪ ،‬آلمان‪ ،۲۰۰۰ ،‬ص‪)۴۷‬‬
> ‫اگر به سابقۀ اسالمی نظر شنیم میبینیم شه آن دیانت با وجود موضع منفی یعنی نقادانهای‬
> ‫شه نسبت به عرب جاهلی داشت‪ ،‬اما برخی از آداب و رسوم دورۀ جاهلیت را حفظ شرد‬
> 
> ‫‪ *1‬متن تقریرات چناب دشتر شاپور راسخ در مجمع عرفان‪ ،‬جوالی ‪۲۰۱۷‬‬
> ‫‪158‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫(ر‪.‬ک‪« .‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬صص ‪ ،)۳۶–۳۵‬از جمله تقویم قمری‪ ،‬حرمت اشل گوشت‬
> ‫خوک‪ ،‬قطع ید سارق‪ ،‬بعضی از آداب حج‪ ،‬تعدد زوجات‪ ،‬و بطور شلی موقعیت‬
> ‫فرودست زن در جامعۀ مسلمان را‪ .‬امر بهائی هم سابقۀ فرهنگی ایران در عرصۀ‬
> ‫علوم و فنون را ارج مینهد و هم پیوند دینی با آئین زردشتی دارد و فیالواقع امر‬
> ‫بهائی شمال احترام را برای آئین زردشتی قائل بوده و هست‪ .‬زردشتیان انتظار‬
> ‫ظهور پیامبری از میان نجبای ایرانیان را دارند شه بنام سیوشانس یا شاه بهرام‬
> ‫خوانده شده و امر بهائی قائل بآن است شه حضرت بهاءهللا همان موعود زردشتیان‬
> ‫هستند و در بارۀ رابطۀ آئین بهائی با دین زردشتی‪ ،‬حضرت عبدالبهاء فرمودهاند‪:‬‬
> ‫"در الواح الهی مواقع متعدده ذشر مبارک زردشت به نهایت ستایش مذشور زیرا آن‬
> ‫ذات فرخنده از مظاهر حضرت احدیه بوده و سبب هدایت ملت عظیمه گردید و هر‬
> ‫شس تعالیم و وصایای آن بزرگوار را مطالعه نماید واضح شود شه آن تعالیم آسمانی‬
> ‫است و آن نصایح شالم شخص ربانی ‪«( "...‬یاران پارسی»‪ ،‬ص‪ .)۱۷۲‬در لوح‬
> ‫دیگر با اشاره به ظهور حضرت بهاءهللا میفرمایند‪" :‬الحمدهلل آتش حقیقت دوباره‬
> ‫شعله بآفاق زد و چنان نائرهای بلند نمود شه شیهان برافروخت‪ .‬احگر حضرت‬
> ‫زرتشت را شاه بهرام آتشبار شرد و روش و سلوک آن بزرگوار را پدیدار نمود‪".‬‬
> ‫(«یاران پارسی»‪ ،‬ص‪ .)۲۵۰‬و در موضع دیگر فرمودهاند‪" :‬تخم پاشی شه حضرت‬
> ‫زردشت افشاند بریزش ابر بخشش انبات شرد و ششتزار سبز و خرم شد‪ ،‬وقت خرمن‬
> ‫رسید و بر شت آسمانی گردید‪ .‬گنجی شه آن سرور اندوخت در این روز فیروز‬
> ‫آشکار شد و گوهر آبدارش بر جهان نثار گشت‪( ".‬ص‪ )۲۵۶‬گرچه ذشر حضرت‬
> ‫زردشت در شتاب ایقان نیامده اما همان طور شه حضرت عبدالبهاء فرمودهاند ‪" :‬در‬
> ‫رسالۀ ایقان بسیاری از انبیاء مذشور نه‪ ،‬منحصر به حضرت زردشت نیست‪ ،‬زیرا‬
> ‫این رسالۀ مبارشه در جواب مسائلی شه حضرت افنان سدرۀ منتهی فرموده بودند‬
> ‫نازل شد‪ ،‬جواب مطابق سؤال است و مقتضی مقام و زمان‪ .‬اما در الواح مبارشه و‬
> ‫صحائف مقدسه ذشر آن روح مصور و شوشب هدی بسیار نازل و نهایت نعت و‬
> ‫ستایش را فرموده اند‪«( ".‬یاران پارسی»‪ ،‬ص‪.)۲۰۷‬‬
> ‫البته فاصلۀ زمانی حضرت زردشت و حضرت بهاءهللا قابل مالحظه است و مقایسۀ‬
> ‫احکام و تعالیم آن دو مظهر الهی با هم شاری بس دشوار است‪ .‬معذلک بعضی‬
> ‫خصوصیات عمدۀ این دو آئین را میتوان با یکدیگر سنجید و از آن جمله است‬
> ‫تأشیدی شه روی اصول اخالقی‪ ،‬حتی بیش از حدود و احکام‪ ،‬در هر دو دیانت شده‪،‬‬
> ‫و چنان شه در همۀ شتب‪ ،‬از جمله دائرةالمعارف مصاحب آمده‪" :‬سه رشن مهم دین‬
> ‫زردشت پندار نیک‪ ،‬شردار نیک‪ ،‬و گفتار نیک است ‪ ...‬پیروزی از آن راستی است‬
> ‫و انسان باید در راه این پیروزی بکوشد‪«( ".‬مصاحب»‪ ،‬جلد ‪ –۱‬ص‪.)۱۱۷۲‬‬
> ‫‪159‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حتی میتوان تعلیمات این دو آئین را در مورد بعضی اصول اخالقی با هم مقایسه‬
> ‫شرد‪ ،‬شه از این جمله است راستگوئی و دروغ شه در هر دو دیانت بآن اهمیت خاص‬
> ‫داده شده‪ ،‬چنان شه همانند نهی شدید از دروغگوئی شه در آئین زردشتی شده در آئین‬
> ‫بهائی میشنویم شه حضرت عبدالبهاء فرمودهاند‪" :‬بدترین اخالق و مبغوضترین‬
> ‫صفات شه اساس جمیع شرور است دروغ است‪«( ".‬گلزار تعالیم»‪ ،‬ص‪.)۴۰۳‬‬
> ‫دعا و مناجات جایگاه ممتازی هم در آئین زردشتی و هم در امر بهائی دارد‪ ،‬چنان‬
> ‫شه شتاب «گاتها» شه در انتساب آن به شخص حضرت زردشت شبهه نیست بر این‬
> ‫اساس بنا شده و چنان شه خانم مری بویس ‪ Boyce‬متخصص نامآور آئین زردشتی‬
> ‫میگوید سرودهای گاتها از عشق تند باهورامزدا سرشار است‪ .‬و همین درجۀ حب‬
> ‫را در مناجاتهای بهائی میتوان یافت‪.‬‬
> ‫عالقه و احترام اوستا به جهان طبیعت و گیاه و حیوان و احتراز از آلودن عناصر‬
> ‫اربعه (خاک – آب – آتش – هوا) مشابهتی با امر بهائی پیدا میشند و میدانیم شه در‬
> ‫آثار جمال ابهی و حضرت عبدالبهاء تصویر گل و گیاه و عناصر طبیعی جایگاه‬
> ‫برجستهای دارند و نظافت و طهارت از تعالیم عمدۀ این امر مبارک است‪.‬‬
> ‫نظر بجایگاه ممتازی شه آتش در آئین زردشتی دارد حضرت بهاءهللا در الواح یاران‬
> ‫پارسی ظهور خود را بآتش تشبیه میفرمایند‪" :‬اشنون آن آتش آغاز به روشنی تازه و‬
> ‫گرمی بی اندازه هویداست تا جذب رطوبات و برودات زائده شه مایۀ سستی و‬
> ‫افسردگی و سرمایۀ گرانی و پژمردگی است نماید و همۀ امکان را بمقام قرب رحمن‬
> ‫رساند‪ .‬هر شه نزدیک شد برافروخت و رسید‪ ،‬و هر شه دوری جست بازماند‪ .".‬از‬
> ‫ظهور خود بعنوان آتش حقیقی یاد میشنند شه خداوند آن را "بید معنوی برافروخت و‬
> ‫بعالم فرستاد تا آن آتش الهیه شل را بحرارت محبت رحمانیه بمنزل دوست یگانه‬
> ‫ششاند‪( ".‬ص‪ )۵‬و در جای دیگر میفرمایند (ص‪" :)۱‬آتش محبتافروز امروز در‬
> ‫گیتی ظاهر و نمایان‪".‬‬
> ‫از خصوصیات جامعۀ زردشتی همان طور شه در جلد دوم شتاب «دوستان راستان»‬
> ‫آمده این است شه "زردشتیان بر خالف بعضی از ملل دیگر شه دنیا را خوار و بی‬
> ‫مقدار میدانند و زندگی را با غم و اندوه و دلتنگی و سوگواری میگذرانند‪ ،‬حتی‬
> ‫االمکان ایام حیات را بخوشی و سرور و شادی بسر میبرند و معتقد بوده و هستند‬
> ‫شه خوشحالی باعث افزایش نیرو و انبساط خاطر و سالمتی بدن خواهد بود ‪ ...‬بر‬
> ‫اساس این عقیده جشنهای مختلفی را در طول سال تعیین شرده بودند شه در آن ایام به‬
> ‫ساز و آواز و عیش و سرور میگذرانیدند و پس از آن با روح جدید و قوای تازه‬
> ‫بکارهای خود ادامه میدادند‪( ".‬ص‪.)۲۳۹‬‬
> ‫همین خصوصیت را در امر بهائی میتوان یافت شه از این جهت بکلی متمایز از‬
> ‫جامعۀ شیعیمذهب پیرامون خویش است‪ .‬در امر بهائی مانند آئین زردشتی‬
> ‫عزاداری بصورت شیون و ناله و زاری منع شده است و در شتاب اقدس آمده شه "ال‬
> ‫تجزعوا فی المصآئب و ال تفرحوا ابتغواامرا بین االمرین هو التذشر فی تلک الحالةو‬
> ‫‪160‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫التنبه علی ما یرد علیکم فی العاقبة ‪ ."...‬و در شلمات مکنونۀ عربی آمده شه "یا ابن‬
> ‫ور قَ ْلبِكَ ‪ِ ،‬لتَكونَ قابِال لِلِقائِي َو ِمرآة ِل َجما ِلي‪ .".‬اشثر ایام تسعۀ بهائی‬
> ‫االنسان ا ْف َرحْ ِبسر ِ‬
> ‫به جشن و سرور اختصاص دارد و عید نوروز را هم بهائیان گرامی میدارند و در‬
> ‫زمرۀ تعطیالت دینی محسوب میدارند‪ ،‬در عین حال شه یک جشن ملی محسوب‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫از مهمترین جهات مشابهت آئین زردشتی و امر بهائی‪ ،‬موضوع اختیار و آزادی و‬
> ‫نقش ارادۀ انسان است‪ .‬آقای ساسانفر در مقالهای در این زمینه شه بسال ‪۱۹۹۶‬‬
> ‫منتشر شده می گوید شه هرچند در بارۀ تاریخ ظهور و حیات و عصر زردشت‬
> ‫اختالف نظر بسیار است‪ ،‬ولی خوشبختانه اتفاق نظر در بارۀ تعلیمات و افاضات‬
> ‫فلسفی او وجود دارد‪ .‬اگر به تفسیر «دوبروی» مراجعه شنیم میبینیم شه بنظر او‬
> ‫فصل ‪ ،۳۱‬پاراگراف ‪ ۱۱‬گاتها بصراحت میگوید شه اهورامزدا انسان را از دو‬
> ‫عنصر آفریده‪ :‬جسم و روح‪ .‬بر طبق سخن زردشت خدا انسان را توسط فکر و‬
> ‫اندیشۀ خود خلق شرده و از این جهت توانائی شامل قضاوت و آزادی شامل در اجرای‬
> ‫آن قضاوت بوی اعطاء فرموده‪ .‬انسان با آزادی و اختیار خلق شده و میتواند یا راه‬
> ‫خوب را برگزیند شه سپنتا ماینو هم در این جهت میرود‪ ،‬و یا راه بد را اختیار شند‬
> ‫شه مسیر انگرا ماینو یعنی اهریمن است و از این بابت امر بهائی بآئین زردشتی‬
> ‫شباهت دارد‪ .‬و حال آن شه در اسالم قضیۀ جبر مورد تأشید قرار گرفته در عین آن‬
> ‫شه اسالم گفته است لیس لالنسان اال ما سعی‪.‬‬
> ‫چون اشاره به زمان حیات و رسالت حضرت زردشت رفت ناگفته نگذاریم شه آقای‬
> ‫ساسانفر تحت تأثیر سخنان ذبیح بهروز‪ ،‬زمان صدور گاتها را به ‪ ۳۷۵۷‬سال قبل‬
> ‫رسانده است‪ ،‬و حال آن شه بزرگترین متخصص اروپائی آئین زردشتی ‪Mary‬‬
> ‫‪ Boyce‬بر آن است شه حیات زردشت در فاصلۀ ‪ ۱۴۰۰‬و ‪ ۱۲۰۰‬ق‪.‬م‪ .‬بوده است‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء شه شالمشان برای ما سندیت دارد در پاسخ یکی از یاران پارسی‬
> ‫فرمودهاند (ص‪" :)۱۰۴‬سؤال از ایام حضرت زردشت نموده بودید‪ .‬در تواریخ در‬
> ‫این خصوص اقوال مختلفه است‪ .‬هیچ یک شایان اعتماد نه‪ .‬آنچه حقیقت است این‬
> ‫است شه آن شوشب نورانی در بین حضرت موسی و حصزت عیسی طلوع نمود‪،‬‬
> ‫یعنی تقریبا ‪ ۷۵۰‬سال بعد از موسی‪ .‬هذا هو الحق و ما بعد الحق اال الضالل المبین‪.‬‬
> ‫ولی اوقات را اهمیتی نه ‪."...‬‬
> ‫تقویم بیانی هم از جهاتی مشابهت با تقویم زردشتی دارد‪ .‬اوال از این بابت شه هر دو‬
> ‫تقویم حالت شمسی دارد و هر دو با نوروز آغاز میشود شه مطابق با «تحویل سال»‬
> ‫‪ equinoxe‬است‪ .‬و در حالی شه سال زردشتی ‪ ۱۲‬ماه ‪۳۰‬روزه است‪ ،‬تقویم بیانی‬
> ‫‪161‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ ۱۹‬ماه ‪۱۹‬روزه را برگزیده‪ ،‬ولی در هر دو آئین روزهای اضافی (‪ ۴‬یا ‪ ۵‬روز)‬
> ‫بعنوان ایام جشن محسوب است‪ ،‬و در امر بهائی آنها را ایام هاء مینامند شه اشاره‬
> ‫به هویت الهی است‪.‬‬
> ‫در تقویم زردشتی‪ ،‬مثل تقویم بهائی‪ ،‬هر روز ماه را نامی هست (‪ ۳۰‬نام در تقویم‬
> ‫زردشتی و ‪ ۱۹‬نام در تقویم بهائی) شه هر دو در حقیقت به نعوت و صفات الهی‬
> ‫مربوط میشود‪ .‬مثال روز اول تقویم زردشتی هرمز نام دارد‪ ،‬چنان شه روز اول‬
> ‫تقویم بهائی یومالبهاء است‪ .‬بتفصیل موضوع در مورد تقویم زردشتی را میتوان‬
> ‫در شتاب مری بویس یافت‪Textual Sources for the Study of :‬‬
> ‫‪ .Zoroastrianism, 1984‬نه فقط آئین زردشتی‪ ،‬بلکه خصوصا فرهنگ ایرانی‪،‬‬
> ‫حاوی عناصری است شه میتوان با امر بهائی مقایسه و مشابهه شرد‪ .‬از آن جمله‬
> ‫است نگاهی شه امر مبارک نسبت بهنَر و از جمله موسیقی دارد شه در ایران باستان‬
> ‫هم مورد ستایش بود‪.‬‬
> ‫همین شه گاتها مجموعهای از سرودهاست این احتمال را شه همراه با موسیقی خوانده‬
> ‫میشده و یا بآهنگ بوده بذهن میآ ورد‪ .‬از دوران قبل از اسالم‪ ،‬نام بسیاری از‬
> ‫آهنگها بجای مانده و میدانیم شه پادشاهی چون خسرو پرویز‪ ،‬لولیان (شولیها) را‬
> ‫بایران دعوت شرد تا در همۀ ششور برای مردم بنوازند و بخوانند و بعد لولیان‬
> ‫بمغربزمین رفتند و حتی روی موسیقی شالسیک غرب اثر نهادند‪ .‬هایدن‪ ،‬بتهون‪،‬‬
> ‫شوبرت‪ ،‬برامس همه تحت تأثیر موسیقی شولیان بودند‪.‬در مورد ارزش موسیقی در‬
> ‫امر بهائی شافی است شه آیاتی چند از شتاب اقدس را نقل شنیم شه موسیقی را مرقات‬
> ‫یعنی نردبان روح دانسته است‪:‬‬
> ‫"انا حللنا لکم اصغآء االصوات و النغمات ایاشم ان یخرجکم االصغآء عن شأن االدب‬
> ‫و الوقار ‪ ...‬انا جعلناه مرقاةلعروج االرواح الی االفق االعلی ال تجعلوه جناح النفس و‬
> ‫الهوی ‪."...‬‬
> ‫در آثار باستانی ایران نقاشی‪ ،‬سنگتراشی‪ ،‬و مجسمهسازی و نیز تصویر انسانمقبول‬
> ‫و مرسوم بوده‪ ،‬حال آن شه اسالم این نوع هنرها را‪ ،‬از بیم تجدید بتپرستی‪ ،‬ممنوع‬
> ‫شرده است‪ .‬و اصوال امر مبارک مانند ایران قدیم به تجمیل و زیبائی ارزش میدهد‬
> ‫و جمال در این امر از جمله صفات الهی است و اهمیت آن چنان است شه حضرت‬
> ‫بهاءهللا عمل باحکام خود را مشروط بحب جمال الهی «اعملوا حدودی حبا لجمالی»‬
> ‫فرمودهاند‪ .‬از هنرهای بزرگ ایرانیان شه در تاریخ شاخص بوده باغسازی و پارک‬
> ‫سازی بوده‪ .‬در شتاب «میراث ایران» شه توسط ‪ ۱۳‬تن از خاورشناسان تألیف شده‬
> ‫مقالهای هست شه می گوید شورش شوچک‪ ،‬پسر داریوش دوم‪ ،‬نخستین باغبان ایرانی‬
> ‫‪162‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بوده شه در ادبیات ذشرش آمده‪ .‬در زبان ایرانیان منشأ لغت ‪ paraidis‬یا ‪paradise‬‬
> ‫یا فردوس را میتوان یافت‪ .‬این لغت مرشب از دو بخش است‪ ،‬اول ‪ pairi‬بمعنی‬
> ‫اطراف‪ ،‬و دوم ‪ diz‬بمعنی محدود شردن و در قالب ریختن‪ ،‬جمعا ‪ pairidaeza‬یعنی‬
> ‫پارک یا فضای محصور‪ .‬و این لغت از راه زبان یونانی و نوشتههای گزنفون بزبان‬
> ‫های اروپائی راه یافته است و بمعنی بهشت بکار میرود‪ .‬باغهای امروزی اطراف‬
> ‫مقام اعلی و روضۀ مبارشه عالقۀ شدید امر بهائی را به زیبائی طبیعی نشان میدهند‬
> ‫و آبریزهای آن شباهت به باغهای ایرانی دارد و البته نباید انتظار داشت شه در‬
> ‫شرایط آب و هوای عربستان و حجاز باغکاری بتواند مورد عنایت قرار گیرد‪.‬‬
> ‫توجه خاصی شه حضرت بهاءهللا به باغ رضوان و "جزیرتنا الخضراء" داشتند گواه‬
> ‫توجه امر مبارک باین شاخه از هنر است‪ .‬این بیان حضرت بهاءهللا را میتوان‬
> ‫بمناسبت نقل شرد‪:‬‬
> ‫"طراز پنجم ‪ ...‬اهل بهاء باید اجر احدی را انکار ننمایند و ارباب هنر را محترم‬
> ‫دارند و بمث ابۀ حزب قبل لسان را ببدگوئی نیاالیند‪ .‬امروز آفتاب صنعت از افق‬
> ‫آسمان غرب نمودار و نهر هنر از بحر آن جهت جاری‪ .‬باید بانصاف تکلم نمود و‬
> ‫قدر نعمت را دانست‪".‬‬
> ‫در این امر شبهه نیست شه دوران ظهور جمال مبارک آغاز افزایش ثروت مردم‬
> ‫جهان بمیزان بیسابقهای است‪ .‬از این رو هرچند توزیع عادالنۀ ثروت یکی از‬
> ‫تعالیم اجتماعی مهم این آئین است‪ ،‬ولی احراز ثروت نه فقط منع نشده‪ ،‬بلکه مورد‬
> ‫تشویق قرار گرفته است‪ .‬مثال در این بیان مبارک‪" :‬بعد از تحقق وجود و بلوغ‬
> ‫ثروت الزم‪ ،‬و این ثروت اگر از صنعت و اقتراف حاصل شود نزد اهل خرد ممدوح‬
> ‫و مقبول است‪( ".‬طرازات)‪.‬‬
> ‫در شلمات مکنونۀ فارسی آمده شه "ای مغروران باموال فانیه‪ ،‬بدانید شه غنا سدی‬
> ‫است محکم میان طالب و مطلوب و عاشق و معشوق‪ .‬هرگز غنی بر مقر قرب وارد‬
> ‫نشود و بمدینۀ رضا و تسلیم در نیاید‪ ،‬مگر قلیلی‪ .‬پس نیکو است حال آن غنی شه غنا‬
> ‫از ملکوت جاودانی منعش ننماید و از دولت ابدی محرومش نگرداند‪ .‬قسم باسم‬
> ‫اعظم شه نور آن غنی اهل آسمان را روشنی بخشد‪ ،‬چنانچه شمس اهل زمین را‪.".‬‬
> ‫از این رو نباید تعجب شرد شه حضرت بهاءهللا با نقض و نسخ بعضی از احکام‬
> ‫قرآنی‪ ،‬استفاده از تجمالت را تجویز فرمودهاند‪ .‬مثال در شتاب اقدس آمده شه استعمال‬
> ‫ظروف طال و نقره و نیز پوشیدن حریر و سنجاب شه اسالم با آنها نظر موافقی‬
> ‫نداشت مجاز است‪ ،‬و باین ترتیب یکی از رسوم قدیم قبل از اسالم در ایران را احیاء‬
> ‫فرمودهاند‪ .‬و هم چنین توصیۀ استعمال گالب و عطر نمونۀ دیگری از نظر مساعد با‬
> ‫‪163‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫تجمالت مشروع است (استعملوا ماء الورد ثم العطر الخالص‪ .‬هذا ما احبه هللا من‬
> ‫االول الذی الاول له لیتضوع منکم ما اراد ربکم العزیز الحکیم)‪.‬‬
> ‫بعکس حضرت بهاءهللا ورود به حمامهای عجم را مورد تنذیر قرار دادهاند و فرموده‬
> ‫اند "ایاشم ان تقربوا خزائن حمامات العجم‪ ".‬و یادآورشدهاند شه "ادخلوا ماء بکرا و‬
> ‫المستعمل منه ال یجوز الدخول فیه ایاشم ان تقربوا خزائن حمامات العجم من قصدها و‬
> ‫جد رائحتها المنتنه قبل ورود فیها تجتتبوا یا قوم و ال تکونن من الصاغرین ‪ "...‬و در‬
> ‫توجیه این حکم اضافه شردهاند شه "انا اردنا ان نراشم مظاهر الفردوس فی االرض‬
> ‫لیتضوع منکم ما تفرح به افئدة المقربین" (شتاب اقدس)‪.‬‬
> ‫بخالف ادیان سابقه شه حکم بر نجاست غیرمؤمنین شردهاند امر بهائی خط بطالن بر‬
> ‫چنین نحوۀ تفکری ششیده و نه فقط مهماننوازی‪ ،‬بلکه اجابت دعوت به ضیافات و‬
> ‫جشنها و محافل را توجیه شردهاند "اذا دعیتم الی الوآلئم و العزآئم اجیبوا بالفرح و‬
> ‫االنبساط" و حکم معاشرت با اهل سایر ادیان مکررا از قلم جمال ابهی جاری شده‬
> ‫است‪ ،‬و از جمله در شتاب اقدس‪:‬‬
> ‫"قد انغمساالشیآء فی بحر الطهارة فی اول الرضوان اذ تجلینا علی من فی االمکان‬
> ‫باسمآئنا الحسنی و صفاتنا العلیا هذا من فضلی الذی احاط العالمین لتعاشروا مع‬
> ‫االدیان و تبلغوا امر ربکم الرحمن هذا الشلیل االعمال لو انتم من العارفین‪ .".‬و در‬
> ‫لوح «بشارات»‪ ،‬در بشارت دوم چنین است‪" :‬اذن داده شد احزاب عالم با یکدیگر‬
> ‫بروح و ریحان معاشرت نمایند‪ .".‬و میدانیم شه مهماندوستی و مهماننوازی بین‬
> ‫صفات پسندیدۀ ایرانیان از آغاز تاریخشان بوده است‪ .‬عجیب نیست شه حضرت‬
> ‫بهاءهللا در صدر لوح دنیا بایرانیان میفرمایند "شما مشارق محبت و مطالع شفقت و‬
> ‫محبت بودهاید‪ ،".‬همان طور شه در ابتدای این گفتار مذشور افتاد‪.‬‬
> ‫نباید گمان برد شه همۀ رفتارها و خلق و خوی ایرانیان مورد قبول حضرت بهاءهللا‬
> ‫بود‪ ،‬از جمله درویشی و قلندری شه هنوز در زمان آن حضرت رواج داشت و حتی‬
> ‫از احترام برخوردار بود‪ .‬از رسوم درویشان و قلندران ذشر صفات الهی در شوچه و‬
> ‫بازار بود شه مورد پسند حق قرار نداشت‪ ،‬چنان شه در شتاب اقدس از جمله احکام آن‬
> ‫حضرت است شه "لیس الحد ان یحرک لسانه امام الناس اذ یمشی فی الطرق و‬
> ‫االسواق بل ینبغی لمن اراد الذشر ان یذشر فی مقام بنی لذشر هللا او فی بیته هذا اقرب‬
> ‫بالخلوص و التقوی ‪."...‬‬
> ‫از مهمترین موارد عکسالعمل منفی برسوم متداول در ایران‪ ،‬بازتاب آن حضرت‬
> ‫نسبت به افیون است شه در زمان جمال مبارک در ایران رسمی بس رایج بوده است‪،‬‬
> ‫و هنوز هم علیرغم همۀ مجازاتها این عادت مضر ادامه دارد‪ .‬عکسالعمل‬
> ‫‪164‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حضرت بهاءهللا به شرب افیون بدرجهای است شه بدون هر نوع استثنائی در آخر‬
> ‫شتاب اقدس فرمودهاند‪" :‬قد حرم علیکم شرب االفیون انا نهیناشم عن ذلک نهیا عظیما‬
> ‫فی الکتاب و الذی شرب انه لیس منی اتقوا هللا یا اولی االلباب‪ .".‬حضرت عبدالبهاء‬
> ‫حتی مصرف هر نوع دخان از جمله سیگار‪ ،‬چپق‪ ،‬و غیر آن را منع فرمودهاند‪ .‬در‬
> ‫مورد مسکرات هم جای تأمل نیست شه بفرمودۀ حضرت بهاءهللا در شتاب اقدس‬
> ‫"لیس للعاقل ان یشرب ما یذهب به العقل و له ان یعمل ما ینبغی لالنسان ال ما یرتکبه‬
> ‫شل غافل مریب‪.".‬‬
> ‫و بدون آن شه بخواهیم اعتقاد به چشمزخم و استخاره و عطسه و خرافات دیگر و‬
> ‫نشأوم و تفال را خاص ایرانیان بدانیم‪ ،‬اینها همه در آثار مبارشه منع شده است‪.‬‬
> ‫دیانت بهائی دیانتی عقالنی است و مخالف هر چه سبب تنزل مقام و منزلت انسان‬
> ‫گردد و آدمی را از جادۀ عقالنیت منحرف و منصرف شند یا بذهن او آسیب رساند‪.‬‬
> ‫نه در امر بهائی نه در آئین زردشتی قربانینمودن برسم قدیم برای حصول بخشایش‬
> ‫از گناهان یا پیشگیری حوادث نامطلوب یا جلوگیری از «چشمزدن»‪ ،‬مقبول و‬
> ‫ممدوح است‪ ،‬در حالی شه میدانیم در بسیاری از مذاهب این رسم تداول خاص دارد‪.‬‬
> ‫از جمله رسوم نامطلوب شه در ایران شیعیمذهب پذیرفته بود‪ ،‬عالوه بر تعدد‬
> ‫زوجات‪ ،‬ازدواج موقت (صیغه) بود شه هر دو در امر مبارک منع شده است‪ .‬در‬
> ‫عوض بنظر می رسد سنت رجحان پسر ارشد شه در جامعۀ ایرانی وجود داشته در‬
> ‫امر بهائی هم پذیرفته شده و هرچند شه اختیار تعیین سهم وراث با خود شخص‬
> ‫وصیتشننده است‪ ،‬ولی اگر بقوانین بهائی سر بنهند اولویتی برای پسر ارشد منظور‬
> ‫شده استکه شاید حکمت آن حفظ خانواده از متالشیشدن باشد‪ .‬در شتاب مستطاب‬
> ‫اقدس آمده‪" :‬و جعلنا الدار المسکونة و االلبسة المخصوصة للذریة من الذشران من‬
> ‫دوناالناث و الوراث انه لهو المعطی الفیاض‪ .".‬در مقابل تفاوت ارث میان دختر و‬
> ‫پسر شه در اسالم و در ایران اسالمی پذیرفته بود‪ ،‬در امر بهائی مردود شده و حکم‬
> ‫تساوی جاری است‪ .‬ولی بطور شلی احکام ارث شتاب اقدس گویای اهمیت خانوادۀ‬
> ‫وسیع است‪ ،‬زیرا ارث بفرزندان اختصاص ندارد و فی المثل به برادر و خواهر و‬
> ‫اوالد آنها هم میرسد و میدانیم شه خانوادۀ ایرانی پیش از تحوالت دوران تجدد‬
> ‫خانوادۀ گسترده بوده شه در آن روابط صمیمیت میان اعضای خانواده‪ ،‬حتی با افراد‬
> ‫دوردست‪ ،‬قوی بوده است‪ .‬در قانون ارث بهائی حتی به اعمام و اخوال و عمات و‬
> ‫خاالت هم بعد از طبقات سبعه و در صورت فقدان آنها سهمی میرسد‪.‬‬
> ‫بزرگترین شاخص فرهنگ هر قومی زبان او است و اینکه پیام الهی بزبان فارسی‬
> ‫(عالوه بر زبان عربی) ارائه شده اثری بارز در محتوی و مضمون پیام تواند داشت‪.‬‬
> ‫‪165‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حضرت بهاءهللا فرمودهاند‪" :‬اگرچه لسان عربی احسن است‪ ،‬ولکن گفتار پارسی‬
> ‫احلی‪ .".‬و نیز‪" :‬در بارۀ زبان نوشته بودید‪ .‬تازی و پارسی هر دو نیکو است‪ ،‬چه‬
> ‫شه آنچه از زبان خواستهاند پی بردن بگفتار گوینده است و این از هر دو میآید و‬
> ‫امروز چون آفتاب دانش از آسمان ایران آشکار و هویداست هرچه این زبان را‬
> ‫ستایش نمائید سزاوار است‪ .".‬و همچنین از قلم اعلی نازل‪" :‬محبوب عالم بلسان‬
> ‫پارسی تکلم میفرماید‪ .‬دوستان او هم اگر باین لسان تکلم نمایند و بنویسند لدی الوجه‬
> ‫مقبول است‪.".‬‬
> ‫از جمله تأثیرات زبان بر محتوی و مضمون‪ ،‬رواج صنایع بدیعی و جایگاه خیال و‬
> ‫تصویر در ادب فارسی است شه ناچار زبان را از سادگی بیرون میآورد و بصورتی‬
> ‫آراسته ارائه میشند‪ .‬همین شه فرمودهاند‪" :‬گفتار پارسی احلی"‪ ،‬عالوه بر شیرینی‬
> ‫شالم میتواند اشاره به حالوت مضمون هم باشد‪ .‬مثال اگر به خطابهای حضرت‬
> ‫بهاءهللا به انسان و جامعۀ بشر در شلمات مکنونۀ فارسی توجه شودخطاب غالبا‬
> ‫بصورتی زیبا و دلپذیر صورت گرفته‪ .‬مثال میفرمایند‪ :‬ای اهل دیار عشق‪ ،‬ای پسر‬
> ‫روح‪ ،‬ای دوستان من‪ ،‬ای برادران طریق‪... ،‬؛ در حالی شه میشد به عبارت سادهتر‬
> ‫«ای پسر انسان» یا نظیر آن اشتفا شرد‪.‬‬
> ‫از جمله صنایع لفظی شه در ادب فارسی مقبول است مبالغه است‪ .‬بنابر این نباید‬
> ‫تعجب شرد شه گاه در نصوص مبارشه تأشید بیش از حد معمول در مورد بعضی‬
> ‫توصیفات یا بعضی اطالعات دیده میشود‪ .‬مثال وقتی در شلمات مکنونه میفرمایند‬
> ‫"قرنها گذشت و عمر گرانمایه را بانتها رساندهاید و نفس پاشی از شما به ساحت قدس‬
> ‫ما نیامد‪ ".‬و یا "صدهزار لسان معنوی در لسانی ناطق و صدهزار معانی غیبی در‬
> ‫لحنی ظاهر‪ ،‬ولکن گوشی نه تا بشنود و قلبی نه تا حرفی بیابد‪ ".‬و یا "از تو تا رفرف‬
> ‫امتناع قرب و سدرۀ ارتفاع عشق قدمی فاصله – قدم اول بردار و قدم دیگر بر عالم‬
> ‫قدم گذار و در سرادق خلد وارد شو‪.".‬‬
> ‫در این شه ایرانیان به شعر عالقه دارند و در تاریخ ادب فارسی شعر حتی بر نثر‬
> ‫پیشی گشته است شبهه نیست و لذا عجب نباید شرد شه هم از حضرت بهاءهللا و هم از‬
> ‫حضرت عبدالبهاء اشعاری بیادگار ماندهو در الواح و مکاتیب بسیار جملههای‬
> ‫شعرگونه‪ ،‬یعنی آهنگدار‪ ،‬وجود دارد‪ .‬عالوه بر این در بسیاری از آثار مبارشه‬
> ‫ابیاتی از اشعار قدما نقل شده است (ر‪.‬ک‪« .‬مآخذ اشعار در آثار بهائی»‪ ،‬مؤسسۀ‬
> ‫معارف بهائی‪،‬تألیف دشتر وحید رأفتی در چهار مجلد)‪.‬‬
> 
> ‫‪166‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫از انواع ادبی شه حتی در ادبیات قبل از اسالم مورد توجه بوده پند و اندرز و شلمات‬
> ‫قصار و امثال و ِح َکم بوده شه در آثار بهائی نیز عباراتی بر این اساس بفراوانی دیده‬
> ‫میشود‪.‬‬
> ‫نکتۀ دیگری شه بخاطر میرسد آن است شه محتمال سخن جامعهشناس شانادائی‬
> ‫هربرت مارشال مکلوهان ‪)۱۹۸۰– ۱۹۱۱( Herbert Marshall McLuhan‬‬
> ‫در شتاب «فهم وسائل ارتباط جمعی» مصداق دارد شه میگفت ‪The medium is‬‬
> ‫‪ ، the message‬یعنی وسیله اثرش محدود به انتقال پیام نیست‪ ،‬بلکه مختصات خود‬
> ‫وسیله روی محتوی اثر میگذارد‪ .‬و شاید بتوان گفت شه زبان فارسی در بعضی‬
> ‫زمینهها چون امور ادبی‪ ،‬عرفانی‪ ،‬اخالقی‪ ،‬و تا اندازهای فلسفی‪ ،‬نیرومند است‪ .‬ولی‬
> ‫تردید نیست شه در زمینههائی چون امور اجتماعی‪ ،‬امور سیاسی‪ ،‬امور اقتصادی‪،‬‬
> ‫همان توانائی را ندارد‪ ،‬و شاید همین موضوع محدودیتی برای پیام ایجاد میشند‪.‬‬
> ‫خوشبختانه حضرت عبدالبهاء در رسالۀ مدنیه‪ ،‬خطابات مبارشه‪ ،‬مفاوضات‪ ،‬مقداری‬
> ‫از این محدودیت را برداشته اند‪ ،‬ولی در فقر نسبی زبان فارسی در این جهت تردید‬
> ‫نیست‪.‬‬
> ‫در پایان این گفتار این مطلب را باید یادآور شد شه والدت این امر فرخنده در‬
> ‫سرزمین ایران ناچار بستگی میان آئین بهائی و تاریخ و تاریخ فرهنگی این ششور را‬
> ‫قوت مخصوص بخشیده شه دامنۀ آن بیگمان وسیعتر از آن است شه مذشور افتاد‪.‬‬
> ‫یک نمونۀ آن پیوند‪ ،‬جایگاه اساطیر و افسانههای ایرانی در آثار بهائی است‪ .‬هر گاه‬
> ‫شه به شتاب «یاران پارسی»‪ ،‬شه مجموعهای از الواح مبارک جمال اقدس ابهی و‬
> ‫مکاتیب حضرت عبدالبهاء بافتخار بهائیان زردشتیتبار یا چند تن از معاریف‬
> ‫زردشتی است‪ ،‬نگاه شنیم میبینیم شه مثال در نامههای حضرت عبدالبهاء مکررا به‬
> ‫قهرمانان اسطورهای ایران باستان اشارت رفته است‪ ،‬یعنی شسانی چون جمشید‪،‬‬
> ‫شیومرث‪ ،‬رستم دستان‪ ،‬سیاوش و عدهای دیگر‪ .‬خود آن حضرت هم در آثار خود‬
> ‫چون «تذشرةالوفا»‪ ،‬شه یادبود برخی از شخصیتهای تاریخ امر است‪ ،‬و در مواضع‬
> ‫دیگر بابنیۀ باستانی ایران چون طاق شسری و تخت جمشید اشاره فرموده و حتی با‬
> ‫آن شه هرگز به فارس و شیراز گذر نکرده بودند با دقت تمام مشخصات ساختمانی‬
> ‫تخت جمشید را ذشر میشنند‪ .‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬چنانکه میدانیم‪ ،‬نسبتشان به شاهان‬
> ‫ساسانی (یزدگرد سوم) می رسد و این مطلب مورد تحقیق جناب ابوالفضل گلپایگانی‬
> ‫و تأیید خود حضرت بهاءهللا قرار گرفته‪ ،‬چنان شه در لوح «هفت پرسش» در پاسخ‬
> ‫پرسش هفتم میفرمایند‪" :‬پرسش هفتم از نام و نژاد و نیاشان پاکنهاد بوده‪.‬‬
> ‫ابوالفضل گلپایگانه علیه بهائی در این باب از نامهای آسمانی نوشته آنچه شه آگاهی‬
> ‫‪167‬‬
> ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بخشد و بر بینائی بیفزاید‪ .‬آیین یزدان با قوت و نیرو بوده و هست‪ .‬زود است آنچه‬
> ‫از زبان گفته شد در ظاهر دیده شود‪.".‬‬
> ‫در پایان این گفتار ذشر این شه تا چه حد احبای ایران مورد محبت مرشز امر مبارک‬
> ‫بوده اند و بهمین جهت بسیاری از شلمات حق منطبق بر قدرت درک و فهم آنها بوده‪،‬‬
> ‫مناسب است‪.‬‬
> ‫در مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪ ،‬جلد ‪ –۴‬صفحۀ ‪ ،۱۴۵‬چنین آمده است (این مکتوب‬
> ‫اندشی قبل از حرشت بآمریکا تحریر شده است)‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬الحمدهلل ایران منبت شجرۀ مبارشه است و مطلع نیر اعظم و احباء قدما هستند و‬
> ‫در ظل تربیت جمال مبارک تربیت شدهاند و ممتحنند و جانفشانند و هر یک را نهایت‬
> ‫آرزو میدان فدا‪ .‬این نفوس تمکن تام حاصل نمودهاند و استقامت شدید دارند‪ .‬اما‬
> ‫جهان غرب بدایت تأسیس است‪ .‬باید نهایت شوشش را نمود تا ترویج گردد و تأسیس‬
> ‫شود و نفوس مبارک ثابت نابتی مانند احبای ایران مبعوث شوند‪ .‬آن وقت شار آسان‬
> ‫گردد‪.".‬‬
> ‫و هم آن حضرت در نامهای خطاب به مستر سیدنی فرمودهاند‪" :‬تا توانی همت نما شه‬
> ‫زبان پارسی بیاموزی زیرا این لسان عنقریب در جمیع عالم تقدیس خواهد شد و در‬
> ‫نشر نفحاتهللا و اعالء شلمةهللا و استنباط معانی آیاتهللا مدخل عظیم دارد‪ .‬امیدوارم‬
> ‫شه به تحصیل این لسان موفق بر هدایت جمع غفیری شوی‪.".‬‬
> 
> ‫‪168‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬
> ‫پویا امیری‬
> 
> ‫«دو رایت اعظمست شه بر افسر هر جهانبانی سایه افکند بمثابۀ نیر اعظم انوار‬
> ‫ساطعۀ حکومتش بکمال سهولت در ارشان عالم نفوذ شند‪ .‬رایت اولیه عقل و رایت‬
> ‫‪5۱‬‬
> ‫ثانیه عدل‪».‬‬
> ‫این تحقیق با عنوان «رسالۀ مدنیه‪ ،‬متنی برای تمام فصول – بررسی جایگاه عقل در‬
> ‫رسالۀ مدنیه» به بررسی تحلیلی این امر میپردازد شه رسالۀ مدنیه به استناد و اتکاء‬
> ‫به چه مفاهیمی قصد دارد به عمران و آبادانی عالم شمک شند و معنا و جایگاه مفهوم‬
> ‫عقل در این شتاب چیست‪ .‬مشخص شدن چنین مفاهیمی‪ ،‬به خصوص مفهوم عقل‪،‬‬
> ‫در رسالۀ مدنیه از این جهت اهمیت دارند شه مبنایی برای مدیریت و توسعۀ جوامع با‬
> ‫الهام از مفاهیم مندرج در «رسالۀ مدنیه» به دست میدهند‪ .‬همچنین ششف این مفاهیم‬
> ‫در آیندۀ تدوین اندیشۀ سیاسی ملهم از تعالیم بهائی تأثیرگذار خواهد بود‪.‬‬
> ‫نگارنده در حد مقدورات خود تالش شرده است به این مهم بپردازد شه جایگاه و‬
> ‫معنای عقل در آثار بهائی چیست و از چه اهمیتی برخوردار است و در این مسیر‬
> ‫تال ش شرده است به جستجوی تالشهایی شه محققین بهائی در این زمینه انجام داده اند‬
> ‫بپردازد‪ .‬اما در حد اطالعات مختصر خویش شمتر در تحقیقات مبتنی بر آثار بهائی‬
> ‫به بررسی معنای عقل و پیامدهای آن در ادارۀ امور جوامع‪ ،‬بر مبنای برداشتهای‬
> ‫ملهم از متون بهائی‪ ،‬به ویژه در زبان پارسی‪ ،‬برخورده است‪.‬‬
> ‫با توجه به سختی دسترسی به منابع و محدویتهای موجود در ایران‪ ،‬ناچار نگارنده‬
> ‫دست به دامان شبکۀ اینترنت شده است و بسیاری از متون آثار بهائی را از سایت‬
> ‫‪ www.bahai–reference.org‬یا از طریق جستجو در سایتهای اینترنتی به دست‬
> ‫آورده است‪ .‬بنابر این در این تحقیق هر جا شه به شتابی امری اشاره رفته یا از آن‬
> ‫نقل قول شده است به نسخۀ با فر َمت ‪ FDP‬یا ‪ Microsoft word‬برگرفته از‬
> ‫اینترنت و یا نسخۀ اصلی شتاب اشاره شده است‪ .‬نگارنده با توجه به مطالبی شه ذشر‬
> ‫آن رفت تحقیق خود را به هیچ وجه شامل و خالی از نقص نمیداند‪ ،‬بلکه آن را‬
> ‫پایانی‪ ،‬هر چند ابتدایی‪ ،‬برای یک آغاز شه همانا نیازمندی به توجه بیشتر به مسألۀ‬
> ‫عقل و جایگاه آن در فلسفۀ سیاسی در آثار بهائی است میشناسد‪.‬‬
> 
> ‫‪«۱‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬ص‪ ،۸۳‬نسخۀ اینرنتی‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی‬
> ‫و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ ۱۴۱ ،‬بدیع (‪۱۹۸۴‬میالدی)‪.www.bahai–reference.org ،‬‬
> ‫‪169‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫استثنای مورد فوق‪ ،‬ترجمهها و تقریرات شهید مجید دشتر علیمراد داوودی – به ویژه در‬
> ‫شتاب «عقل در حکمت مشاء»‪6۲‬است و مجموعۀ «مقاالت داوودی»‪7۳،‬شه در داخل ایران‬
> ‫در سالهای اخیر جمعآوری و منتشر شده است‪ .‬چنین به نظر میرسد شه تمامی تألیفات‬
> ‫دشتر داوودی و ترجمه های وی متمرشز بر این بوده است شه با توجه به تالشی شه از‬
> ‫طریق شناخت متون فلسفۀ ارسطویی و مشایی اسالمی به عمل آورده است بستری برای‬
> ‫فهم آثار بهائ ی بیابد و میدانی برای عمل آیندگان بگشاید شه تا زمان وی ناگشوده مانده بوده‬
> ‫است‪8۴.‬همچنین تالشهای دشتر وحید رأفتی در جمعآوری و انتشار آثار دشتر داوودی در‬
> ‫مجموعۀ «الوهیت و مظهریت» و شوششهای دشتر نادر سعیدی در مجموعۀ ‪Logos and‬‬
> ‫‪–Civilization‬شه با عنوان «شلمةهللا و تمدن»‪9۵‬به فارسی برگردانده شده است– با‬
> ‫وجودی شه مستقیما بر موضوع این تحقیق متمرشز نبوده اند به نگارنده شمک شرده اند تا‬
> ‫مفاهیم بدیعی را به خصوص از متن فارسی «شلمةهللا و تمدن» برداشت نماید و در این‬
> ‫تحقیق به شار گیرد‪ .‬از میان تحقیقات قابل دسترس به زبان انگلیسی مقالۀ ارزشمند ‪Ian‬‬
> ‫‪ Kluge‬با عنوان «بستر ارسطویی آثار بهائی»‪10۶‬شه به بررسی تشابهات متون‬
> ‫ارسطویی با آثار بهائی‪ ،‬به خصوص آثار حضرت عبدالبهاء‪ ،‬پرداخته است میتوان اشاره‬
> ‫شرد‪ .‬همچنین است راهنماییهای ارزشمند دوستان ارجمندی شه به مالحظاتی از آنها نام‬
> ‫برده نمی شود‪ .‬در زمینۀ تفاسیر جدید از آثار ارسطو به زبان انگلیسی و مفسرین جدید‬
> ‫وی نظیر سر دیوید راس و خانم مارتا نوزبام‪ ،‬همچنین معرفی فلسفۀ فیلسوف نو–‬
> ‫ارسطویی السدر مکاینتایر‪11۷،‬راهگشای این تحقیق بوده است‪ .‬همچنین جا دارد از دو‬
> ‫فیلسوف منتقد دین‪ ،‬آرامش دوستدار و محمد رضا نیکفر‪ ،‬به خصوص دوستدار به رغم‬
> ‫آن شه نگارنده با آرا و زبانش مخالف است‪ ،‬تشکر نماید شه آثارشان به ویژه «درخششهای‬
> ‫تیره» نگارنده را به فکر دربارۀ مقتضیات عقل در جوامع دینی واداشته اند‪.‬‬
> ‫نگارنده عالوه بر موارد فوق در جایجای این تحقیق وامدار شمک‪ ،‬تالش و تشویق‪ ،‬نقد و‬
> ‫بهرهگیری از اندیشهها و تیزبینی دوستان فرزانه ای بوده است شه جا دارد به فراخور‬
> ‫موقعیت هر جا شه از اندیشهها و آرایشان بهره گرفته از آنها قدردانی نماید‪.‬‬
> ‫***************‬
> 
> ‫‪«۲‬عقل در حکمت مشاء – از ارسطو تا ابن سینا»‪ ،‬علیمراد داوودی‪ ۱۳۸۷ ،‬خورشیدی‪ ،‬انتشارات حکمت‪.‬‬
> ‫‪«۳‬مقاالت داوودی»‪ ،‬علیمراد داوودی‪ ۱۳۸۵ ،‬خورشیدی‪ ،‬شرشت سهامی انتشارات خوارزمی‪.‬‬
> ‫‪ ۴‬نگارنده خود را مدیون اندیشۀ سعید علیچی میداند شه با راهنماییهای خود دشتر داوودی و اهمیت تألیفات او را با‬
> ‫دیدگاهی نو به او معرفی شرد‪.‬‬
> ‫‪«۵‬شلمةهللا و تمدن – روح تاریخ و نظم در آثار حضرت بهاء هللا‪ ،‬دشتر نادر سعیدی‪ ،‬ترجمۀ فارسی ‪۱۵۹‬ب‪.‬‬
> ‫‪10‬‬
> ‫‪The Aristotelian Substratum of the Bahá’í Writings, Ian Kluge.۶‬‬
> ‫‪۷‬فلسفۀ مکاینتایر‪ ،‬جک راسل وینستین‪ ،‬ترجمۀ شاوه بهبهانی‪ ،‬نشر نی‪ ،‬تهران‪.۱۳۹۰ ،‬‬
> ‫‪170‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫«رسالۀ مدنیه» شتابی است مهجور‪ ،‬به خصوص در زبان فارسی‪ .‬فارسیزبانان جهان آن‬
> ‫چنان شه باید و شاید بدان نپرداخته اند و آن را نشناخته اند‪ ،‬قدر ندانسته اند و بر صدر‬
> ‫ننشانده اند‪ .‬به همین دلیل نگارنده خود را با ناصر تکمیل همایون موافق میداند شه در نقد‬
> ‫بخش مشروطیت دایرةالمعارف ایرانیکا شه به فارسی برگردانده شده است بر عباس امانت‬
> ‫– هرچند جانبدارانه – خرده میگیرد شه چرا «رسالۀ مدنیه» را به عنوان شتابی شه بر‬
> ‫جریان مشروطیت تأ ثیرگذار بوده معرفی شرده است‪ .‬به نظر این قلم‪ ،‬اگر ایرانیان آن‬
> ‫چنان شه باید و شاید «رساله مدنیه» را به همراه «مقالۀ شخصی سیاح» و «رسالۀ‬
> ‫سیاسیه» – دو اثر گرانبهای دیگر حضرت عبدالبهاء – به دور از تعصب دینی و به نظر‬
> ‫انصاف میخواندند و پیامش را برای پرهیز از مضادت آراء‪ ،‬ترک تعصبات دینی و بیدار‬
> ‫شدن از خواب تکاسل و تراخی میشنیدند؛ هرگز دچار بیش از یک قرن عذاب سیاسی‪،‬‬
> ‫فرهنگی و اجتماعی–اقتصادی نمیگردیدند‪.‬‬
> ‫سه اثر نامبرده‪ ،‬یعنی «رسالۀ مدنیه»‪« ،‬رسالۀ سیاسیه» و «مقالۀ شخصی سیاح» مثلثی را‬
> ‫تشکیل میدهند شه به باور مؤلف منبع گرانبهایی از اندیشۀ سیاسی را در اختیار محققین‬
> ‫بهائی قرار میدهد‪ .‬مبنا ی مشترک این سه اثر در نحوۀ ادارۀ امور ششور و در شل مبحث‬
> ‫سیاست نظری‪ ،‬شباهتهای آشکار زبان و محتوای متن‪ ،‬فراوانی استفاده از تاریخ به عنوان‬
> ‫محملی برای بیان نظرات‪ ،‬این سه را به عنوان ترشیبی از مباحث سیاست نظری‪ ،‬تاریخ‪،‬‬
> ‫فلسفه و شاربرد آنها در ادارۀ امور اجتماعی از سایر آثار حضرت عبدالبهاء متمایز می‬
> ‫سازد‪ .‬اگر این مقاله قصد دارد دربارۀ «رسالۀ مدنیه» صحبت شند مطالعۀ دو اثر نامبردۀ‬
> ‫دیگر – هرچند شه از حوصلۀ این بحث خارج است – شمک شایانی به تکمیل درک ما از‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» خواهد شرد‪.‬‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» در عصری نگارش یافته بود شه تا نیم قرن پس از آن هم اگر آماری وجود‬
> ‫میداشت جمعیت باسواد ایران به زیر ‪ ۱۰‬درصد میرسید‪ .‬از میان آن جمعیت نیز با‬
> ‫مدارک معتبر و مستند هنوز نمیدانیم چه شسانی آن را خوانده اند و چه تأثیری از آن‬
> ‫گرفته اند‪ .‬قدر مسلم آن شه حدود یک قرن پس از نگارش شتاب هم فریدون آدمیت‪ ،‬مورخ‬
> ‫مشروطیت – با همۀ عنادی شه با دیانت بهائی داشت – باز «رسالۀ مدنیه» را "آیینه تمام‬
> ‫نمای اصالحات عصر سپهساالر"‪12۸‬و نه چیزی بیش از آن میدید‪ .‬حدود ربع قرن بعد‬
> ‫رضا داوری اردشانی در داوری دیگری در مجلۀ نامه فرهنگ «رسالۀ مدنیه» را نمودی‬
> 
> ‫‪۸‬فریدون آدمیت و هما ناطق‪« ،‬افکار اجتماعی–سیاسی–اقتصادی در آثار منتشر نشدۀ دوران قاجار»‪ ،‬نشر آگاه‪،‬‬
> ‫‪ ،۱۳۵۶‬ص‪.۱۱۴‬‬
> ‫‪171‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫از پروتستانتیزم اسالمی می دید و باید از او پرسید شه با دانستن نام نگارندۀ شتاب‪ ،‬باز‬
> ‫‪13 ۹‬‬
> ‫همین داوری را میشرد؟‬
> ‫هرچند «رسالۀ مدنیه» برای تمامی جهانیان نگاشته شده و این تحقیق نیز در پی اثبات‬
> ‫اصول جهانشمول این شتاب گرانقدر است‪ ،‬اما در مرحلۀ اول مخاطب شتاب ملت ایرانند‬
> ‫شه نه تنها به دلیل محدودیت موجود در دسترسی به آثار بهائی در ایران‪ ،‬بلکه به دلیل نبود‬
> ‫متنی ویراسته و پیراسته‪ ،‬از فهم «رسالۀ مدنیه» به فارسی پس از گذشت یکصد و چهل‬
> ‫سال محرومند‪ ،‬در حالی شه شاید در هیچ زمانی به اندازۀ امروز ملت ایران– فارغ از‬
> ‫انواع تعلقات آیینی‪ ،‬زبانی‪ ،‬و قومیشان – نیازمند دمیدن جانی نو در شالبد گفتار‪ ،‬شردار و‬
> ‫پندار جمعیشان نباشند‪ .‬جالب آن شه «رسالۀ مدنیه» اگر نه اولین ولی یکی از اولین متون‬
> ‫فارسی است شه مفهوم مل ت را دست شم در نیمۀ اول شتاب به معنای جدید شلمه و نه‬
> ‫مترادف با مفهوم اسالمی امت به شار برده است‪.‬‬
> ‫در جامعۀ بهائی فارسیزبان هم قدر «رسالۀ مدنیه» با وجود انتشار پیام ‪ ۲۶‬نوامبر ‪۲۰۰۳‬‬
> ‫بیت العدل اعظم به زبان فارسی آن هنوز چنان شه شاید شناخته نشده است‪ .‬این ادعا گزافه‬
> ‫به نظر میرسید اگر ترجمۀ انگلیسی شتاب توسط بانوی فاضل مرضیه گیل با آن اعالم و‬
> ‫توضیحات دقیق منتشر نمیشد و ترجمۀ عربی ارزشمند شتاب با مقدمۀ جناب سهیل بدیع‬
> ‫بشروئی و ترجمۀ بانوی ارجمند بهیة فرجهللا كیولیك‪14۱۰‬به زیور طبع آراسته نمیگشت‪.‬‬
> ‫هنوز پس از گذشت یکصد و سی و چند سال از نگارش شتاب «رسالۀ مدنیه» فارسی‬
> ‫زبانان بهائی و غیربهائی از داشتن نسخه ای منقح از شتاب «رسالۀ مدنیه» شه اَعالم و‬
> ‫ارجاعات دقیقی داشته باشد محرومند‪.‬‬
> ‫هنوز شتاب «رسالۀ مدنیه» با آن نثر فخیم و سنگین‪ ،‬استشهادات به قرآن و احادیث و‬
> ‫ارجاعات و مراعات النظیرها و تشبیهات ادبی همچون «قناطیر مقنطرۀ َذهَب و فِضه» و‬
> ‫«گنج بادآورد خسروان» از دسترس خوانندگان فارسیزبان ناآشنا با نثر دورۀ قاجار و‬
> ‫باالخص آثار بهائ ی دور مانده است‪ .‬البته نگارنده آگاه است شه آثار ارزشمندی در زمینۀ‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» نگاشته شده است‪ .‬به جاست شه در این مقام از تالش بانوی فرهیخته‬
> ‫ت َحق برای نگارش «تدین و تمدن – مروری بر رسالۀ مدنیه» شه در جهت‬          ‫مهری وحد ِ‬
> ‫ساده و خالصه شردن «رسالۀ مدنیه» به صورت متنی قابل فهم برای عموم تالش شرده اند‬
> 
> ‫‪ ۹‬آقای رضا داوری اردشانی (استاد فلسفه در دانشگاه طهران و عضو شورای عالی انقالب فرهنگی) «رسالۀ مدنیه»‬
> ‫را‪ ،‬بدون آن شه به نام نویسندۀ آن اشاره شند‪ ،‬چنین ستوده است‪" :‬یکی از معقولترین نوشتههائی شه در این زمینهها‬
> ‫نوشته شده و من دیده ام‪( ".‬مالحظاتی در بارۀ وضع فلسفه در ایران‪ ،‬نامۀ فرهنگ‪ ،‬بهار ‪ ،١٣۸٣‬شمارۀ ‪،۵١‬‬
> ‫ص‪.)١٢۴‬‬
> 
> ‫‪۱۰‬ال ّرسالة المدنیّة ترجمة بهیة فرجهللا كیولیك‪ ،‬منشورات دار النشر البهائیة في البرازیل‪ .۱۹۸۶ ،‬نسخۀ ‪WORD‬‬
> ‫قابل دسترسی از ‪www.bahai–reference.org‬‬
> ‫‪172‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫قدردانی شود‪ .‬همچنین تالشهای ارزندۀ عزیزانی چون دشتر مینا یزدانی در مقالۀ رسالۀ‬
> ‫مدنیه‪ ،‬صفحات ‪ ۱۷۷‬تا ‪ ۱۹۸‬احتماال سفینۀ عرفان و همچنین «اوضاع اجتماعی ایران در‬
> ‫عصر قاجار از خالل آثار مبارشۀ بهائی» و نیز «مطالعه و بررسی رسالۀ مدنیه حضرت‬
> ‫عبدالبهاء» نگارش دشتر نادر سعیدی‪« ،‬از رسالۀ مدنیه تا رسالۀ سیاسیه» در دو بخش به‬
> ‫قلم دشتر شاپور راسخ در مجلد ششم سفینۀ عرفان همه در پیدایش آگاهی بیشتر در زمینۀ‬
> ‫این شتاب موثر بوده اند‪ ،‬اما دسترسی فارسیزبانان غیربهائی به این آثار محدود است و‬
> ‫الج َرم امکان فهم جان شالم این اثر برای آنان بسیار مشکل است‪.‬‬
> ‫َ‬
> ‫هنوز هم شتاب فارسی با اشتباه اولیهای شه احتماال ناشر چاپ مصر شتاب جناب فرجهللا‬
> ‫زشی الکردی در پاورقی صفحۀ نهم شتاب در بارۀ تعبیر قطعات اربعه به چهار قاره شرده‬
> ‫‪15۱۱‬‬
> ‫است منتشر میشود شه البته در ترجمۀ عربی شتاب هم همین اشتباه تکرار شده است‪.‬‬
> ‫خوانندگان فارسیزبان همچنان باید به دنبال تنها ارجاع متن شتاب «رسالۀ مدنیه» به یک‬
> ‫منبع غربی یعنی دری بار مورخ بگردند و هیچ نیابند‪16۱۲‬در حالی شه ترجمۀ انگلیسی‬
> ‫شتاب‪ ،‬برگردان نام واقعی دری بار را معرفی و ابهام به وجود آمده دربارۀ ملیت وی را به‬
> ‫دقت گزارش شرده است‪ .‬برای جلوگیری از تطویل بحث به همین دو مورد بسنده میشود‬
> ‫اما نیاز به نسخه ای ویراسته از شتاب با توضیحات شامل و حواشی و ارجاعات به زبان‬
> ‫فارسی نشان میدهد شه نگارنده به نوبۀ خود و ما به عنوان جامعۀ فارسیزبان بهائی‬
> ‫هنوز چه راه طوالنی برای شناخت «رسالۀ مدنیه» در پیش داریم‪.‬‬
> ‫شتاب در دورانی ویژه از تاریخ دیانت بهائی شه هنوز امر بهائی در مرحلۀ جنینی قرار‬
> ‫داشت‪ ،‬به قلم نگارندۀ بزرگوارش نوشته شد‪ .‬هنوز جامعۀ بهائی به شکل جامعه ای‬
> ‫مستقل با درشی نوین از جهان اطراف شکل نگرفته بود‪ .‬در شرایطی شه هنوز دو سال از‬
> ‫نزول شتاب مستطاب اقدس نمی گذشت و جامعۀ نوپای بهائی متشکل از مؤمنینی محدود و‬
> ‫عمدتا برآمده از تربیت شیعی و ایرانی–اسالمی در ایران و ششورهای همجوار مستقر‬
> 
> ‫‪ ۱۱‬روشن شدن این اشتباه را مدیون تیزبینی ایرج شکور هستم شه استفاده از محضر پربار و همچنین تقریراتش دربارۀ‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» افتخار بزرگی برای حقیر بود‪ .‬تعبیر قطعات اربعه شه به چهار قاره و ذشر این نکته شه قارۀ پنجم‪،‬‬
> ‫یعنی آمریکا‪ ،‬هنوز در آن ششف نشده بود به این دلیل اشتباه به نظر میرسد شه قارۀ اقیانوسیه هم تا آن زمان‬
> ‫نامکشوف بود‪ .‬احتماال پاورقی صفحۀ نهم شتاب فارسی از طرف خود ناشر به متن اضافه شده است‪ .‬این مطلب شه‬
> ‫در صفحۀ ‪ ۱۳‬متن اصلی هم به قارات خمسه اشاره رفته وجود این اشتباه ناشر را تأیید میشند‪ .‬اما اشتباه مذشور در‬
> ‫نسخۀ فارسی شتاب «رسالۀ مدنیه» چاپ النگنهاین در ‪ ۱۹۸۴‬هم تکرار شده است‪ .‬احتماال منظور از قطعات اربعه‬
> ‫تمامی جهان شناخته شده در آن زمان بوده است‪ ،‬یعنی در چهار جهت اصلی شمال‪ ،‬جنوب‪ ،‬شرق و غرب میشد‪.‬‬
> ‫تعبیری دیگر از این معنی را به چهار اقلیم از هفت اقلیم شناخته شده توسط جغرافیدانان مسلمان قرون وسطی مرتبط‬
> ‫دانست شه باز هم از آ ن جا شه نگارندۀ شتاب در جایی دیگر از شتاب به تسلط یافتن شوروش بر اقالیم سبعه اشاره‬
> ‫فرموده اند تعبیر اخیر نیز منتفی میگردد‪.‬‬
> ‫‪«۱۲‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬نسخۀ اینرنتی چاپ چهارم لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی‬
> ‫النگنهاین‪ ،‬آلمان ‪ ۱۴۱‬بدیع (‪ ۱۹۸۴‬میالدی)‪ ،www.bahai–reference.org ،‬ص‪.۱۱۰‬‬
> ‫‪173‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بود‪« ،‬رسالۀ مدنیه» با توجه به مخاطبان اولیۀ خود به متنی ظریف و چندالیه تبدیل شده‬
> ‫است شه شلمات در آن با دقتی حیرتآور در شنار هم قرار گرفته یا بعضا حذف شده اند تا‬
> ‫در عین ایجاد بستری برای فهم متن در زمان خود‪ ،‬به صورتی فرازمانی و فرامکانی نیز‬
> ‫م فاهیم خود را به مخاطبان آینده منتقل نمایند‪ .‬همین چندالیگی متن است شه میتواند از‬
> ‫‪17۱۳‬‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» متنی بسازد برای تمام فصول و همۀ زمانها ‪.‬‬
> ‫در «رسالۀ مدنیه» در حد بررسیهای محدود با تسامح‪ ،‬میتوان به نوعی تقسیمبندی در‬
> ‫شتاب قائل شد شه بر مبنای آن نیمۀ اول شتاب را میتوان نیمۀ عقل و نیمۀ دوم را نیمه عدل‬
> ‫نامید‪ .‬جان مایۀ شالم و لب مطلب در این مقاله تأشید بر همین نکته است شه اساس سیاست‬
> ‫نظری و تدبیر مدینه در «رسالۀ مدنیه»‪ ،‬آن گونه شه در ادامه خواهد آمد بر دو مفهوم‬
> ‫شلیدی و جداگانه‪ ،‬اما همراه‪ ،‬عقل و عدل و تعادل این دو مفهوم استوار است‪ .‬هر چند‬
> ‫مفاهیم شتاب «رسالۀ مدنیه» چندالیه و در هم تنیده اند و تفکیک مفاهیم مندرج در آنها از‬
> ‫یکدیگر به طور شامل ممکن نیست؛ اما به جهت سهولت بررسی چنین تفکیکی از عقل و‬
> ‫عدل در مرحلۀ اول به جهت پیشبرد تحقیق و مستند به بیان مبارک مندرج در صفحۀ ‪۸۳‬‬
> ‫شتاب «رسالۀ مدنیه» ضروری به نظر میرسد‪:‬‬
> ‫"دو رایت اعظمست شه بر افسر هر جهانبانی سایه افکند بمثابۀ نیر اعظم انوار ساطعۀ‬
> ‫حکومتش بکمال سهولت در ارشان عالم نفوذ شند‪ .‬رایت اولیه عقل و رایت ثانیه عدل‪".‬‬
> ‫در بررسیهای بیشتر‪18۱۴‬معلوم شد شه چنین تقسیم بندی از عقل و عدل برای ادارۀ جهان‬
> ‫در آثار حضرت بهاءهللا مسبوق به سابقه است‪ .‬برای مثال‪:‬‬
> ‫‪ " –۱‬اجعلوا جندشم العدل و سالحکم العقل و شیمکم العفو و الفضل و ما تفرح به‬
> ‫‪19۱۵‬‬
> ‫افئدة المقربین‪".‬‬
> ‫‪" –۲‬حضرت موجود میفرماید «خیمه نظم عالم به دو ستون قائم و برپا مجازات‬
> ‫و مکافات» ‪ ...‬و در مقام دیگر میفرماید «یا مع َشر األمرآء لیس فی العالم جن ٌد‬
> ‫‪20۱۶‬‬
> ‫اقوی من العدل و العقل ‪"»...‬‬
> 
> ‫‪۱۳‬برای مثال میتوان به شاربرد شلمۀ ملت در شتاب اشاره شرد شه در بعضی موارد عمدتا به معنی جدید شلمه به شار‬
> ‫برده شده است‪ ،‬مانند این جمله‪" :‬ملت ایران مابین ملل عالم بعنوان جهانگیری ممتاز و بصفت ممدوحۀ تمدن و‬
> ‫معارف سرافراز‪".‬‬
> ‫و در نیمۀ دوم شتاب مترادف با مفهوم امت به معنای دینی شلمه به شار برده شده است‪" :‬در آن زمان شل قبائل و‬
> ‫طوائف آسیا و اروپ و افریک و امریک و اوقیانوس شه جزائر بحر محیط است مجوس و بتپرست و غافل از‬
> ‫خطاب یوم الست بودند مقر وحدانیت و الوهیت جز ملت موسویه نبوده‪".‬‬
> ‫چنین استفادهای از لغات مسلما از هوشمندی‪ ،‬درایت‪ ،‬و آگاهی صاحب اثر حکایت دارد و البته شاربرد لغات در‬
> ‫معانی متفاوت به ویژه شلمۀ ملت خود موضوع بررسی و تحقیقی جداگانه است‪.‬‬
> ‫‪ ۱۴‬این جستجو را مدیون شمک دوست فرزانه ام امید نکویی هستم شه مجموعه ای با ارزش از نصوص مرتبط را‬
> ‫جستجو و برایم فراهم شرد‪ .‬همچنین از نظرات ارزشمندش در ویرایش این مطلب بهرهها برده ام ‪.‬‬
> ‫‪«۱۵‬آثار قلم اعلی»‪ ،‬جلد دوم‪ ،‬ص‪( ۷۱‬مجموعۀ مجلدات ‪ ۳ ، ۲‬و ‪ ،)۴‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪174‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪" –۳‬براستی میگویم جندی در ارض اقوی از عدل و عقل نبوده و نیست‪ .‬طوبی‬
> ‫لِملک یمشی و تمشی أمام وجهه رایة العقل و عن ورائه شتیبة العدل‪ ،‬إنه غرة‬
> ‫‪21۱۷‬‬
> ‫جبین السالم بین األنام و شامة َو جنة األمان فی االمکان‪".‬‬
> ‫‪" –۴‬حضرت موجود میفرماید‪ :‬آسمان سیاست بنیر این شلمۀ مبارشه شه از‬
> ‫مشرق اراده اشراق نموده منیر و روشن است‪ .‬ینبغی لکل آمر أن یزن نفسه فی‬
> ‫شل یوم بمیزان القسط و العدل ث َّم حکم بین الناس و یأمرهم بما یهدیهم إلی صراط‬
> ‫‪22۱۸‬‬
> ‫الحکمة و العقل ‪"...‬‬
> ‫از آن جا شه مدعای این تحقیق شلیدیبودن دو مفهوم اصلی عقل و عدل و نیاز به توازن‬
> ‫این دو در پیشبرد تمدن است و پس از آن در صورت امکان به بررسی نتایج و پیامدهای‬
> ‫چرایی و شاربرد چنین تقسیمبندی اشاره خواهد رفت‪ ،‬نیاز به اثبات این مدعا بیش از پیش‬
> ‫احساس میشود‪ .‬همچنین نظریه ای دیگر دراین رساله مورد بحث قرار گرفته است شه‬
> ‫پرداختن به آن برای فهم منظور حضرت عبدالبهاء و همچنین انسجام دو بخش متن یعنی‬
> ‫نیمۀ اول به عنوان بخش عقل و نیمۀ دوم به عنوان بخش عدل ضروری است‪ .‬نظریۀ‬
> ‫تکامل فصلی در ادیان شه تاریخ مؤثر هر دیانت را تا ظهور بعدی به فصول سال تشبیه‬
> ‫میشند پیش از این در آثار حضرت بهاءهللا آمده است‪ .‬اما آن چه این نظریه را از آن چه‬
> ‫شه در بسترهای متنی متفاوت در متون بهائی جدا میشند بافت سیاسی–اجتماعی متن و‬
> ‫مخاطب موضوع است‪ .‬این جاست شه نگاه متفاوت دیانت بهائی به تاریخ ادیان برجسته‬
> ‫میشود‪ .‬اندیشۀ بهائی برای هر یک از ادیان آغاز و پایانی در نظر میگیرد و در نتیجه‬
> ‫شارآیی ادیان را محدود به حدود زمان–مکان میسازد‪ .‬برای آن شه این سخن به سوء‬
> ‫تفاهم برای خوانندگان تبدیل نشود باید گقت شه به «رسالۀ مدنیه» نه به عنوان متنی صرفا‬
> ‫تجویزی بلکه به عنوان متنی توصیفی نیز باید نگاه شرد‪ .‬تاریخ با ظهور هر پیامبر پایان‬
> ‫نمیابد‪ ،‬بلکه در تداوم خود آغازی جدید را تجربه میشند و به برداشتی جدید از عقل و‬
> ‫عدل میرسد‪.‬‬
> ‫به همین دلیل است شه با ظهور دیانت بهائی مقدماتی شه حضرت عبدالبهاء از متون قرآنی‬
> ‫و احادیث اسالمی گرفته اند تفسیر و معنایی جدید مییابد شه توضیح آن در ادامه خواهد‬
> ‫آمد‪.‬‬
> ‫پیش از ادامۀ بحث‪ ،‬صحبت از جایگاه و شاربرد شلمۀ عقل در آثار بهائی‪ ،‬البته به نوعی‬
> ‫بسیار مختصر‪ ،‬ضروری به نظر میرسد‪ .‬بنابراین بخشی از تحقیق‪ ،‬به بررسی سابقۀ‬
> 
> ‫‪«۱۶‬منتخباتی از آثار حضرت بهاءهللا»‪ ،‬لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ ،‬نشر اول‪،‬‬
> ‫‪ ۱۴۱‬بدیع‪ ،‬ص‪ ،۱۴۳‬نسخۀ ایترنتی‪.‬‬
> ‫‪۱۷‬حضرت بهاءهللا‪« ،‬دریای دانش»‪ ،‬مؤسسۀ مطبوعات بهائی هند‪ ،۱۹۸۵ ،‬ص‪ ،۱۶‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪۱۸‬حضرت بهاءهللا‪« ،‬دریای دانش»‪ ،‬مؤسسۀ مطبوعات بهائی هند‪ ،۱۹۸۵ ،‬ص‪ ،۱۹‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪175‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مفهوم عقل در دیانت بهائی خواهد پرداخت و در این بخش تالش خواهد شد تا توضیح داده‬
> ‫شود شه دست شم بخش عمده ای از اشاراتی شه در شتاب «رسالۀ مدنیه» به عقل شده است‬
> ‫بیشتر ناظر به عقلی است شه حاصل تعامل عناصر این جهانی از جمله انسان و اجتماع‬
> ‫انسانی‪ ،‬شه وضعیت اولیه نامیده خواهد شد‪ ،‬با متن دینی است‪ ،‬هرچند شه این عقل از‬
> ‫خصوصیات روح انسانی و منشأ آن عقل صادر از مظهر ظهور میباشد‪.‬‬
> ‫در این بخش با استفاده از شلمات و متن شتاب توضیح داده میشود شه شلمۀ عقل معموال به‬
> ‫تنهایی در شتاب به شار نرفته است و همراه با واژگان دیگری استفاده شده است شه نیاز به‬
> ‫تکمیل عقل را از نظر نگارنده ایجاب میشرده است‪ .‬یادآوری این مطلب ضروری است‬
> ‫ت یکسان نظیر شلمۀ عقل در این شتاب در مواضیع متفاوت‪ ،‬معنای متفاوتی دارند و‬        ‫شه لغا ِ‬
> ‫بحث ما دربارۀ واژۀ عقل از این قاعده به هیچ وجه جدا نیست‪ .‬عقل در آثار بهائی در‬
> ‫بستر و معانی متفاوتی به شار گرفته شده است‪:‬‬
> ‫در متون عرفانی نظیر «هفت وادی» عقل به معنای واقعی شلمه میزانی ناشارآمد‬
> ‫و ناتوان از درک مراحل عرفانی و ظراقتهای آن است‪ .‬در این متون عقل به دو‬
> ‫نوع جزیی و ناقص انسانی و عقل شلی و شامل الهی تقسیم میشود‪:‬‬
> ‫" بعضى تمسک بعقل جسته و آنچه بعقل نیاید انکار نمایند و حال آنکه هرگز‬
> ‫عقول ضعیفه همین مراتب مذشوره را ادراک نکند‪ ،‬مگر عقل شلى ربانى‪.‬‬
> ‫عقل جزئى شى تواند گشت بر قرآن محیط‬
> ‫عنکبوتى شى تواند شرد سیمرغى شکار‬
> ‫‪23۱۹‬‬
> ‫و این عوالم شل در وادى حیرت دست دهد و مشاهده گردد‪".‬‬
> ‫در آثاری شه جنبۀ پندآموز و تعلیمی دارد عقل وسیله ای است برای شناخت‬
> ‫مظهر ظهور‪ .‬در این مقام اگر عقل از درک بعضی حقایق ناتوان باشد‪ ،‬شلیت‬
> ‫دیانت و ظهور جدید را انکار نتواند‪:‬‬
> ‫"الیوم باید شل االهلل ناطق باشند و الی هللا ناظر‪ ،‬چشم را از افق اعلی محروم‬
> ‫ننمایند‪ ،‬گوش را از اصغاى شلمات مالک اسماء منع نکنند و قلب را از توجه به‬
> ‫او باز ندارند و عقل را از تفکر در آثار قدرتیه و شئونات ظاهره محجوب‬
> ‫نسازند‪ .‬اگر در آنچه واقع شده تفکر نمائى جمیع عالم و عالمیان را معدوم‬
> ‫مشاهده شنى و به حبل محکم مقصود عالمیان متمسک شوى‪ ،‬بشأنى شه احدى‬
> ‫‪24۲۰‬‬
> ‫قادر بر منع آن نباشد‪" ...‬‬
> 
> ‫‪«۱۹‬آثار قلم اعلی»‪ ،‬جلد دوم (مجموعۀ مجلدات ‪ ۳ ،۲‬و ‪ ،)۴‬ص‪ ،۱۵۳‬به نقل از «هفت وادی»‪ ،‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪«۲۰‬آثار قلم اعلی»‪ ،‬جلد سوم (مجموعۀ مجلدات ‪ ۶ ، ۵‬و ‪ ،)۷‬ص‪ ،۱۵۳‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪176‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫" ‪ ...‬و عقل سلیم هرگز راضی نشود شه نظر ببعضی شلمات شه معانی آن را‬
> ‫ادراک ننموده این باب هدایت را مسدود انگارد و از برای این شموس و انوار‬
> ‫ابتدا و انتهائی تعقل نماید‪ ،‬زیرا فیضی اعظم از این فیض شلیه نبوده و رحمتی‬
> ‫‪25۲۱‬‬
> ‫اشبر از این رحمت منبسطۀ الهیه نخواهد بود‪".‬‬
> ‫معنای سوم شه در مواضیع اجتماعی–سیاسی به شار گرفته شده به خصوص‬
> ‫اشارت به عقل و اهمیت آن در ادارۀ اجتماع دارد و معموال در این معنا و بستر‬
> ‫معنایی همراه با شلمۀ عدل به شار رفته است و مخاطب آن معموال امراء و‬
> ‫قدرتمداران هستند‪ ،‬شه مثالهایی از آن در باال ذشر شد‪ .‬اما در مواضیع فردی نیز‬
> ‫در آثار حضرت بهاءهللا به رعایت عقل و عدل توصیه شده است‪:‬‬
> ‫"بر هر نفسی الزم است شه این ایام قلیله را بصدق و انصاف طی نماید‪ .‬اگر‬
> ‫‪26۲۲‬‬
> ‫بعرفان حق موفق نشد اقالَّ بقدم عقل و عدل رفتار نماید‪".‬‬
> ‫اگر «رسالۀ مدنیه» را به عنوان توصیف و تجویز هر دو در نظر بگیریم‪ ،‬شتاب توصیفی‬
> ‫است از مدینه ای نابسامان در افق امکان‪ ،‬شه از آن به ایران یاد شده است‪ .‬اما هیچ شجا‬
> ‫مرزهای جغرافیایی و فرهنگی این ایران ترسیم نشده است‪ .‬ایران از ایران آغاز میشود‪،‬‬
> ‫اما به ایران جغرافیایی محدود نمیشود‪ .‬و به ویژه در نیمۀ دوم شتاب ایران آینۀ تمام‬
> ‫جهان میشود‪ .‬وضعیت این بحران و نابسامانی در نیمۀ اول «رسالۀ مدنیه» را به دالیلی‬
> ‫«وضعیت خاورمیانه ای» مینامم‪ .‬وضعیت خاورمیانه ای حاشمیت دین ساالری مبتنی بر‬
> ‫تعصب دینی با رویه ای ناسیونالیستی یا معکوس آن ناسیونالسیم افراطی با رگههایی از‬
> ‫قوم گرایی مبتنی بر روایات جانبدارانۀ تاریخی یا دینی است‪ .‬اگرچه این وضعیت در‬
> ‫خاورمیانه به طور اخص دیده میشود اما میتواند در هر جایی از دنیا‪ ،‬از برمه تا سودان‬
> ‫جنوبی‪ ،‬هر جا شه با آزار انسانها در مقیاس سیستماتیک و گسترده مواجه شویم‪ ،‬امتداد‬
> ‫یابد‪ .‬اما این وضعیت در جوهرۀ خود انکار مفهوم «دیگری» و هویتهای دیگرباش یا‬
> ‫مخالف روایتهای سیاسی خارج از روایتهای رسمی دینی و دولتی است و این مفهوم در‬
> ‫ممالک خاورمیانه شاید واضحتر از هر جای دیگر در شرۀ زمین آشکار باشد‪.‬‬
> ‫هرچند شه مفهوم خاورمیانه مفهومی مبهم با تعاریفی متفاوت است و اندیشمندانی مفهوم‬
> ‫خاورمیانه را به عنوان واژه ای استعماری و سلطهجویانه زیر سؤال برده اند‪ ،‬اما‬
> ‫شباهتهای تمامی ششورهای این گستره و مناظق همجوار آن از ارمنستان مسیحی تا یمن و‬
> ‫از افغانستان تا مراشش‪ ،‬به رغم تفاوتهای عمیق و غیر قابل انکارش‪ ،‬بسیار است‪.‬‬
> 
> ‫‪«۲۱‬منتخباتی از آثار حضرت بهاءهللا»‪ ،‬لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ ،‬نشر اول‪،‬‬
> ‫‪ ۱۴۱‬بدیع‪ ،‬ص‪ ،۱۴۳‬نسخۀ ایترنتی‪.‬‬
> ‫‪۲۲‬حضرت بهاءهللا‪« ،‬دریای دانش»‪ ،‬مؤسسۀ مطبوعات بهائی هند‪ ،۱۹۸۵ ،‬ص‪ ،۵۱‬نسخۀ اینترنتی‪.‬‬
> ‫‪177‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫رشد جمعیت باال و مهار نشده‪ ،‬نسبت باالی جمعیت جوان به شل جمعیت‪ ،‬ششمکش و هرج‬
> ‫و مرجهای درون مرزها‪ ،‬بی ثباتی سیاسی و ناامنی‪ ،‬اختصاص بخش بزرگی از بودجه به‬
> ‫یارانههای انرژی و غذایی‪ ،‬اختصاص بخش بزرگی از تولید ناخالص داخلی به مصارف‬
> ‫نظامی‪ ،‬درگیریها و اختالفات مرزی‪ ،‬بحرانهای اقتصادی و فساد اداری‪ ،‬فقر و نرخ باالی‬
> ‫بیکاری جوانان‪ ،‬رشد تمایالت دینی افراطی‪ ،‬دیگر ستیزی و دیگر هراسی و فشار بر‬
> ‫اقلیتهای قومی‪ ،‬زبانی و دینی‪ ،‬شمبود رواداری‪ ،‬آزار و اعمال محدودیت بر زنان در‬
> ‫سطوح مختلف‪ ،‬شنترل نظامیان یا گروهی محدود از نخبگان بر بخشهای حیاتی اقتصاد و‬
> ‫سیاست و یا الاقل پررنگ بودن حضور آن در این بخشها و چرخش غیر دمکراتیک‬
> ‫قدرت یا دموشراسیهای شکننده و ناپایدار از خصیصههای مشترک و شلی بسیاری از‬
> ‫ششورهای این منطقه هرچند در سطوحی متفاوت و متمایز است‪ .‬به این جهت «رسالۀ‬
> ‫مدنیه» در سطح توصیفی‪ ،‬به ویژه در نیمۀ اول شتاب‪ ،‬توصیفی است از وضعیت‬
> ‫خاورمیانه ای‪:‬‬
> ‫"حال ما از جمیع امور خیریه چشم پوشیده سعادت ابدیهٴ جمهور را فدای منافع موقتهٴ خود‬
> ‫مینمائیم و تعصب و حمیت جاهلیه را وسیلهٴ عزت و اعتبار خویشتن میشمریم‪ .‬باین‬
> ‫قناعت ننموده بتکفیر و تدمیر یکدیگر میکوشیم و چون خواهیم شه اظهار معرفت و دانائی‬
> ‫و زهد و ورع و تقوای الهی نمائیم بطعن و سب این و آن پردازیم شه عقیدهٴ فالن باطل‬
> ‫است و عمل فالن ناقص‪ ،‬عبادت زید قلیل است و دیانت عمرو ضعیف‪ ،‬افکار فالن مشابه‬
> ‫اطوار فرنگ است و اسرار فالن متوجه نام و ننگ‪ .‬صف جماعت دوش پیوسته نبود و‬
> ‫‪27۲۳‬‬
> ‫اقتدای بشخص دیگر جایز و شایسته نه ‪"...‬‬
> ‫البته شتاب صرفا توصیف بیماری خاورمیانه ای نیست‪ ،‬بلکه بحران را در جهان به شکلی‬
> ‫پیدایش‬
> ‫ِ‬       ‫دیگر نیز تشخیص میدهد‪ .‬درست است شه شتاب ابتدا شرح این نابسامانی را در‬
> ‫بیماریهایی از نوع شرقی–خاورمیانهای یافته است‪ ،‬اما نوع غربی–اروپایی آن را نیز‬
> ‫توصیف و تصویر شرده است‪:‬‬
> ‫"و اهالی اروپ در درجات عالیهٴ تمدن اخالق ترقی ننمودهاند‪ ،‬چنانچه از افکار و اطوار‬
> ‫عمومی ٴه ملل اروپ واضح و آشکار است‪ .‬مثال مالحظه نمائید شه الیوم اعظم آمال د َول و‬
> ‫ملل اروپ تغلب و اضمحالل یکدیگر است ‪ ...‬در سن ٴه هزار و هشتصد و هفتاد میالدی شه‬
> ‫محاربهٴ بین آ لمان و فرنسا واقع شد از قرار مشهور ششصدهزار نفس در میدان مهاجمه و‬
> ‫مدافعه مأیوس و مقهور ششته گشتند ‪"...‬‬
> 
> ‫‪۲۳‬حضرت عبدالبهاء‪« ،‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ النگنهاین‪.‬‬
> ‫‪178‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫"‪ ...‬و همچنین شیفیات احراق شتابخانهها و بعض ابنیهٴ جسیمهٴ فرنسا و آتش زدن دارالشفای‬
> ‫عسکریه با جمیع عساشر مجروح ٴه مریضه و وقایع مؤلمه و حرشات موحش ٴه طایف ٴه شومون‬
> ‫و حوادث مدهشهٴ اختالف و تخرب جمعیات متضادهٴ متقاتله در پاریس ‪"...‬‬
> ‫در اندیشۀ بهائی عالم به مثابۀ انسانی در نظر گرفته میشود شه بیماریهای گونهگون او را‬
> ‫دچار ساخته و وظیفۀ اندیشمندان و سیاستورزان و در نهایت سامان سیاسی جامعه‬
> ‫شناخت و درمان این دردهاست‪28۲۴.‬آن گونه در این جا به نقل از لوح حضرت بهاء هلل‬
> ‫خظاب به نماینگان پارلمان بریتانیا در لوح ملکه ویکتوریا آمده است‪ ،‬جهان به شالبد‬
> ‫انسانی دردمند تشبیه شده است‪:‬‬
> ‫" یا اصحاب المجالس في هناك و دیار اخري تدبروا و تكلموا فیما یصلح به العالم و حاله‬
> ‫لو كنتم من المتوسمین فانظروا العالم كهیكل انسان انه خلق صحیحا ً كامالً فاعترته‬
> ‫االمراض باالسباب المختلفة المتغایره ‪ "...‬درمان نهایی نزد پیامبران است شه در این‬
> ‫عصر روح مورد نیاز برای درمان بیماری نوع انسان شه یگانگی و اتحاد جهانیان است‪،‬‬
> ‫فقط در دستان آنان است‪.‬‬
> ‫برای آن شه تجویزهای شتاب را برای بسامان شردن این مدینه یا مدینههای نابسامان‬
> ‫بشناسیم و به درک روشنتری از آن چه شه «رسالۀ مدنیه» در پی ترسیم آن است برسیم‬
> ‫دشواری پیگیری چند پیشفرض را – به بهای عدم قطعیت و با تساهلی شه اهل خرد بر‬
> ‫ما خواهند بخشید – به جان میخریم‪:‬‬
> ‫الف– فرض میشنیم شه در شتاب «وضعیت اولیه» ای وجود دارد شه این وضعیت اولیه‬
> ‫دولتشهری شه ِن یونان موجود است‬
> ‫ِ‬           ‫سیاسی‬
> ‫ِ‬      ‫را «مدینه» و آن چنان شه در اندیشۀ فلسفۀ‬
> ‫«پولیس» مینامیم‪ .‬البته آن چه اشنون از خالل نوشتههای متفکرینی چون سید جواد‬
> ‫طباطبایی در «زوال اندیشۀ سیاسی در ایران»‪29۲۵‬و همچنین تواریخ فلسفۀ اسالمی می‬
> ‫دانیم آن است شه به دلیل عدم آشنایی دقیق و نرسیدن ترجمههای آثاری چون اخالق‬
> ‫نیکوماخسی ارسطو به دست فالسفۀ اسالمی و تأثیر پذیری آنان از برداشتهای عرفانی–‬
> ‫گنوسی نوافالطونی‪ ،‬در مدینۀ فالسفۀ اسالمی مفهومی از دولت شهر یونانی و دموشراسی‬
> ‫موجود نبود و مدینۀ مد نظر آنان – اگر مدینه را همچون فارابی اصال تعریف میشردند –‬
> ‫فضایی بالکل متفاوت از دولت شهرهای یونانی سدۀ ششم و پنجم قبل از میالد و جایی در‬
> ‫عالم مجردات عقلی و خارج از افق امکان و عالم شهود بود‪ ،‬در حالی شه در فکر ارسطو‬
> ‫به ویژه در اخالق نیکوماخوسی علم سیاست به عنوان علم برین یا باالترین دانشها به‬
> 
> ‫‪ ۲۴‬به نقل از «امر و خلق»‪ ،‬جلد چهارم‪ ،‬ص‪ .۲۷۴‬قابل دسترس از ‪:‬‬
> ‫‪http://reference.bahai.org/fa/t/c/AK4/ak4–278.html#pg274‬‬
> ‫‪۲۵‬سید جواد طباطبایی‪« ،‬زوال اندیشۀ سیاسی در ایران»‪ ،‬نشر شویر‪ ،‬چاپ چهارم‪.۱۳۸۳ ،‬‬
> ‫‪179‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫عنوان علم تخصیص خیر عمومی و مشخص ساختن حدود و ثغور دسترسی طبقات‬
> ‫اجتماعی به سایر علوم و دانشها به منظور دستیابی به حد اشثر خیر در نظر گرفته می‬
> ‫‪30۲۶‬‬
> ‫شد‪.‬‬
> ‫ب– اگر این مدینه یا وضع یت اولیه را ایران بنامیم شروع شتاب بعد از نام خداوند با شلمۀ‬
> ‫بدایع و تکرار واژگان بدیع و جدید همان طور شه در صفحۀ نخست نیز دیده می‬
> ‫شود‪31۲۷‬در شتاب نشان میدهد شه دو نقطه یا دو وضعیت را میتوان برای شتاب فرض‬
> ‫شرد‪ :‬وضعیت قدیم و وضعیت جدید‪ .‬در شتاب‪ ،‬بسیار از شلمۀ بدیع استفاده شده است و‬
> ‫استفادۀ لغت قدیم یا ماضی به مراتب شمتر است‪ ،‬در نقاطی از شتاب به واژگان مرتبط با‬
> ‫مفهوم قدیم در برابر جدید نیز اشاره رفته است‪32 ۲۸.‬وضعیت اولیه در این جا بنابر فرضی‬
> ‫شه شرده ایم ناظر به حفظ وضع موجود و در نتیجه وضع قدیم است و تغییر این وضعیت‬
> ‫مستلزم حرشت اهالی مدینه به واسطۀ عقل به سمت موقعیت جدید است‪ .‬اهالی مدینه در‬
> ‫وضعیت موجود شه آن را وضع قدیم مینامیم در «پرده ای از جهالت» نسبت به موقعیت‬
> ‫زمان–مکانی خود قرار دارند؛ نه از گذشتۀ پرافتخار خویش خبر دارند و نه میدانند شه‬
> ‫هم اشنون در خارج از این وضعیت اولیۀ اوضاع از چه قرار است‪ .‬بنابر این در وضعیت‬
> ‫اولیه امکان هیچ گونه پویش فکری و حرشت اصالحی بنیادین ممکن نیست‪ .‬این امتناع‬
> ‫ناشی از نوعی برتریطلبی نیز هست‪ ،‬چرا شه نیازی به اصالح وضعیت وجود حس نمی‬
> ‫شود‪ .‬اگر چنین پرده ای بر عقل ساشنین مدینه نیفتاده بود حضرتش اهل آن را به سیر در‬
> ‫«ریاض تواریخ اخیره» نمیخواندند و سخن از جهل اشثریت اهالی ایران نمیراندند ‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬چنانچه باعث اعظم تنزل و تزلزل ملل جهل و نادانی است و اآلن اشثر اهالی از امور‬
> ‫عادیه اطالع ندارند تا چه رسد بوقوف حقائق امور شلیه و دقائق لوازم عصریه‪ .‬لهذا‬
> ‫‪33۲۹‬‬
> ‫الزمست شه رسائل و شتب مفیده تصنیف شود ‪"...‬‬
> ‫پ– مدینه ای شه وضعیت آن در این شتاب توصیف شده است به رغم داشتن گذشته ای‬
> ‫پرشکوه در وضعیت فعلی در حالتی نابسامان و بحرانی قراردارد شه ناپایدار و به طرز‬
> ‫اجتناب ناپذیری فروپاشنده و خطرناک است‪ .‬بنابر این در حالت گذار ناپایداری قرار دارد‬
> ‫شه وضعیت فعلی آن را از طرفی به گذشته ای پرشکوه و از طرف دیگر به اشنونی‬
> 
> ‫‪30‬‬
> ‫‪“Nicomachean Ethics” by Aristotle, translated by W. D. Ross, available at : ۲۶‬‬
> ‫‪http://classics.mit.edu//Aristotle/nicomachaen.html‬‬
> ‫‪«۲۷‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬ص‪ ،۱‬نسخۀ اینرنتی‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬لجنۀ نشر آثار امری بلسان فارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪،‬‬
> ‫‪ ۱۴۱‬بدیع (‪ ۱۹۸۴‬میالدی) "و از نتائج و آثار آن موهبت عظمی در هر عصر و قرنی مرآت شائنات را بصور بدیعه‬
> ‫و نقوش جدیده مرتسم و منطبع نمود‪.".‬‬
> ‫‪۲۸‬همان منبع‪ ،‬ص‪ ..." :۱۶‬بعضی گویند شه این افکارجدیدۀ ممالک بعیده است و منافی مقتضیات حالیه و اطوار قدیمۀ‬
> ‫ایران‪.".‬‬
> ‫‪۲۹‬همان منبع‪ ،‬ص‪.۱۲۹‬‬
> ‫‪180‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ناپایدار و بحرانی و آینده ای نامعلوم پیوند میدهد‪ .‬عدم تغییر و حفظ وضع موجود‬
> ‫تمامیت مدینه را به خطر خواهد انداخت‪ .‬فوریت و لزوم تغییرات نیز عامل شلیدی دیگر‬
> ‫برای پررنگ تر شدن اهمیت موضوع زمان و تاریخمندی در شتاب و اهمیت فهم تاریخ در‬
> ‫زمینۀ تغییر وضعیت اولیه است‪ .‬الزمۀ ایجاد دیگرگونی در هر وضعیت اجتماعی در به‬
> ‫رسمیت شناختن بحرانها و تعارضهای موجود در آن وضعیت است‪ .‬طرفداران حفظ‬
> ‫وضع موجود در مدینه یا تغییرات و اصالحات آرام و بدون شتاب‪ ،‬به دالیلی آن را‬
> ‫مطلوب میانگارند و ناگزیر در آن بحرانی نمییابند و از آن دفاع میشنند‪ .‬دالیل آنان هر‬
> ‫چه باشد‪ ،‬شه حضرتش نیات نادرست و ریاستطلبی و هوا و هوس را از آن میشمارند‪،‬‬
> ‫در یک چیز با هم مشترشند‪:‬‬
> ‫"شعلۀ نورانی عقل هیوالئی در زجاجۀ فطرتشان مخمود است‪ ".‬و سپس نتیجۀ اندیشۀ این‬
> ‫عقل را تدبر در "مقتضیات حسنۀ حالیۀ لوازم خیریۀ سیاسیه"‪" ،‬صوالح مستحسنه و منافع‬
> ‫عمومیۀ جمهور"‪34۳۰‬میدانند‪ .‬میدانیم شه عقل هیوالنی آن گونه شه در فلسفۀ اسالمی به‬
> ‫شار رفته اولین مرتبه از مراح ل چهارگانۀ عقل انسانی است شه عقل منفعل نیز نامیده می‬
> ‫شود و هیچ شس از پیر و جوان و بیمار و تندرست‪ ،‬حتی دیوانگان از آن بی بهره نیستند‪.‬‬
> ‫عقل هیوالنی به واسطۀ آن شه هنوز فعلیت نیافته است و استعداد یا قوۀ صرف است به‬
> ‫هیوال شه موضوع همۀ صورتها در فلسفۀ ارسطویی است تشبیه شده است‪ .‬اما خود این‬
> ‫عقل هیچ یک از این صورتها را ندارد‪ .‬این عقل در مراحلی از قوه به فعلیت و در نتیجه‬
> ‫شمال میرسد و در فلسفۀ ابن سینا در نهایت به عقل مستفاد تبدیل میگردد‪35۳۱.‬مرحلۀ به‬
> ‫فعلیت رسیدن عقل در «رسالۀ مدنیه» بنابر مطالبی شه گفته شد حرشت عقل در مسیر‬
> ‫مصالح مدینه است و اولین از شمار مصالحی شه آنان را بر شمرده اند و بارها در شتاب‬
> ‫همچون ترجیع بندی تکرار فرموده اند‪" :‬توسیع دائرۀ معارف و تشیید ارشان فنون و علوم‬
> ‫نافعه و ترویج صنایع شامله" و سپس وضع قوانین و بهبود وضعیت اقتصادی و روابط‬
> ‫خارجی و سایر اصالحات ذشر شده در شتاب است‪.‬‬
> ‫ت– در مدینه نقطۀ شانونی ارتباط عقل به عنوان امانتی الهی و پدیده ای غیبی‪ ،‬شه بالقوه‬
> ‫در وجود انسان به ودیعه گذاشته شده است‪ ،‬با عالم شهود در مفهوم «منفعت‬
> ‫جمهور»‪36۳۲‬نهفته است‪ .‬در اهمیت وجود مفهوم منفعت جمهور و مفاهیم همراه آن یعنی‬
> ‫سعادت و عزت بشریه هرچه بگوییم شم گفته ایم‪ .‬اهمیت آوردن شلمۀ «جمهور» پس از‬
> 
> ‫‪«۳۰‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬ص‪.۱۸‬‬
> ‫‪«۳۱‬عقل در حکمت مشا – از ارسطو تا ابن سینا»‪ ،‬انتشارات حکمت‪ ،۱۳۸۷ ،‬علیمراد داوودی‪ ،‬بخش سوم‪ ،‬صص‬
> ‫‪ ۳۰۲‬تا ‪.۳۱۶‬‬
> ‫‪۳۲‬همان منبع‪ " :‬چه قدر انسان شریف و عزیز است اگر بآنچه باید و شاید قیام نماید و چه قدر رذیل و ذلیل است اگر‬
> ‫از منفعت جمهور چشم پوشیده در فکر منافع ذاتیه و اغراض شخصیۀ خود عمر گرانمایه را بگذراند‪.".‬‬
> ‫‪181‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ستایش فراوان نگارندۀ بزرگوار شتاب از مفهوم عقل و پیش از ستایش از حضرت محمد‬
> ‫و خاندان عترت و طهارت‪ ،‬نشاندهندۀ اهمیت اساسی این مفهوم در هدف شتاب است‪.‬‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» شتابی فلسفی نیست و مقصد آن هم درگیر شدن در معانی لغات فلسفی و‬
> ‫شرح مشکالتی چون عقول فعال و منفعل و مجموعۀ عقلهای ده گانه و نظایر آن نیست‪.‬‬
> ‫اما در «رسالۀ مدنیه» عقل از مباحثی شه سالها محل نزاع فالسفۀ اسالمی است عبور می‬
> ‫شند و از فراز آن به اندیشه در خیر اجتماع به عنوان علم برین مینگرد و عقل در شنار‬
> ‫عدل به عنوان یکی از دو فضیلت الزم برای تدبیر مدینه و به عنوان ابزار دستیابی به‬
> ‫منفعت جمهور به شار برده میشود‪:‬‬
> ‫"خالصه هیئت جمعیت را بمنزلۀ شخص واحد پنداشتن و نفس خود را عضوی از اعضای‬
> ‫این هیئت مجسمه انگاشتن و الم و تأثر هر جزئی سبب تألم شل اجزاء هیئت بالبداهه تیقن‬
> ‫‪37 ۳۳‬‬
> ‫نمودن ‪"...‬‬
> ‫در زمانه ای شه در ایران اگر شسی بحث دربارۀ ماده و هیوال و عقل فعال و منفعل را شفر‬
> ‫محض و خروج از دین فرض نمی شرد ‪ ،‬دست شم در همین بحثها فرو می ماند‪ ،‬پیدا شدن‬
> ‫چنین دیدگاهی انقالبی بنیادین در نگرش اجتماعی ساشنان وضعیت اولیه ایجاد می شند‪.‬‬
> ‫دوستانی ممکن است بر برداشت این تحقیق دربارۀ معنا و بستر انسانی و زمان–مکانی‬
> ‫عقل در «رسالۀ مدنیه» بر نگارنده خرده بگیرند‪ ،‬عقل را عقل شلی الهی دانند و منشأ آن‬
> ‫را مشیت اولیه در نظر گیرند و زمان–مکانی دانستن آن را خدشه ای بر الزمان و المکان‬
> ‫بودن آن بدانند و به بیانات مصرح و غیر قابل انکار حضرت بهاءهللا و حضرت عبدالبهاء‬
> ‫در تعریف منشأ الهی عقل اشاره نمایند‪ ،‬نظیر آن چه جمال قدم در «شلمات فردوسیه» بدان‬
> ‫تصریح فرموده اند و نظر به اهمیت آن در این جا درج میگردد‪:‬‬
> ‫"شلمةهللا در ورق پنجم از فردوس اعلی عطیۀ شبری و نعمت عظمی در رتبۀ‬
> ‫اولی خرد بوده و هست‪ .‬اوست حافظ وجود و معین و ناصر او‪ .‬خرد پیک‬
> ‫رحمن است و مظهر اسم عالم‪ .‬به او مقام انسان ظاهر و مشهود‪ .‬اوست دانا و‬
> ‫معلم اول در دبستان وجود و اوست راهنما و دارای رتبۀ علیا‪ .‬از یمن تربیت او‬
> ‫عنصر خاک دارای گوهر پاک شد و از افالک گذشت‪ .‬اوست خطیب اول در‬
> ‫‪38۳۴‬‬
> ‫مدینۀ عدل و در سال نه جهان را ببشارت ظهور منور نمود‪.".‬‬
> ‫به همین دلیل ذشر چند نکته پیش از ادامۀ مطلب ضروری به نظر میرسد‪:‬‬
> 
> ‫‪«۳۳‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬ص‪.۴۷‬‬
> ‫‪۳۴‬حضرت بهاءهللا‪« ،‬شلمات فردوسیه»‪ .‬دسترسی از –‪ .http://reference.bahai.org/fa/t/b/TB/tb‬البته به‬
> ‫نظر نگارنده تفاوتهایی میان واژگانی چون خرد و عقل و سایر شلمات به شار رفته در آثار بهائی وجود دارد شه در‬
> ‫حوصلۀ این تحقیق نیست‪.‬‬
> ‫‪182‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نخست آن شه ضمن احترامی شه اهل بهاء برای ارباب خرد از هر گروه و دسته ای شه‬
> ‫باشند قائلند‪ ،‬منشأ خرد در آثار بهائی به صراحت الهی است و تفاوتی آشکار و عمیق با‬
> ‫شوژیتوی دشارتی به عنوان عقل فاعل خود شناساگر دارد‪ .‬همچنین است فاصلۀ آن با‬
> ‫نظرات انسانگرایانهای شه سعی در جدا شردن مفهوم عقل از متافیزیک دارند و انسان را‬
> ‫هستی عقل و شناسایی قرار میدهند‪ .‬اما منتسب دانستن معنای عقل به عقل شلی‬  ‫ِ‬     ‫در شانون‬
> ‫الهی سبیل طلب را بر وجه اهل تحقیق مسدود و هر اندیشیدنی در مفهوم شلمۀ عقل در آیین‬
> ‫بهائی را مردود خواهد شرد‪ .‬مطابق آن چه در بارۀ مراتب وجود در مفاوضات آمده‬
> ‫است‪ ،‬مرتبۀ مادون مافوق را ادراک نمیشند‪ .‬بنابر این با تصویر عقل در «رسالۀ مدنیه»‬
> ‫به عنوان عقل شلی الهی‪ ،‬راه اندیشه در راهیابی به منشأ خرد مسدود میشود‪ .‬عقل باید در‬
> ‫وضعیت اولیه رنگی انسانی بیاید تا قابل ادراک و شاربرد در امور انسانی شود‪.‬‬
> ‫دوم آن شه تفکیک عقل از عدل در «رسالۀ مدنیه» و نصوصی شه پیش از این بدانها اشاره‬
> ‫رفت نشان می دهد شه عقل و عدل به تنهایی در پیشبرد سامان امور و منفعت جمهور اگر‬
> ‫چه الزم اما نابسنده اند‪ .‬اهمیت این نکته شم نیست‪ ،‬چرا شه آشکار میسازد همواره‬
> ‫توازنی میان عقل و عدل در مدینه یا اجتماع الزم است و نابسامانی امور مدینه ناشی از‬
> ‫بر هم خوردن این توازن است‪ .‬اگر عقل به معنای عقل شلی الهی در نظر گرفته شود با‬
> ‫نابسندگی عقل در این مفهوم ناسازگار میشود‪.‬‬
> ‫سوم «رسالۀ مدنیه» آشکار میسازد شه پیشرفتهای جوامع بشری آثار و نتایج ظهور عقل‬
> ‫به عنوان «موهبت عظمی» و «لطیفۀ ربانیه» در «هر عصر و قرنی» جلوه و شکلی بدیع‬
> ‫یافته است‪ .‬پیش از این نیز بحث شده بود شه ویژگی زمان–مکانی عقل یا بهتر بگوییم‬
> ‫آثار ظهور عقل در «رسالۀ مدنیه» به نحوی بارز و حیرتانگیز خود را در قالب شلماتی‬
> ‫چون عصر‪ ،‬قرن‪ ،‬بدیعه‪ ،‬جدیده‪ ،‬دور‪ ،‬نشان میدهد‪ .‬جالب این جاست شه این شلمات‬
> ‫مختص فقط دو صفحۀ ابتدایی رساله است و در تمامی آن مفهوم زمان به نوع اخص و آن‬
> ‫چه شه نگارنده آن را زمان–مکان خوانده است تا چه حد ویژگی شلیدی در فهم مفهوم عقل‬
> ‫در شتاب است‪ .‬نظریۀ تکاملی فصلی ادیان شه در نیمۀ دوم رساله بدان اشاره رفته است‬
> ‫این ویژگی زمانی را در ادیان و در عقل به شکلی بارزتر به نمایش میگذارد‪.‬‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» شتابی فلسفی نیست و روش آن نیز شرح اصطالحات فلسفی و مشکالت‬
> ‫ناشی از ابهامات به وجود آمده در واژگان و مفاهیم ناشی از آن‪ ،‬به ویژه عقل‪ ،‬نیست‪ .‬در‬
> ‫این تحقیق نیز بحث از عقل هست‪ ،‬اما اگر مختصری در این باره آمده است تنها برای‬
> ‫تهیۀ مقدمات الزم برای پیشبرد بحث است‪ ،‬چرا شه از دید نگارنده بحث از مبنا و مبدأ‬
> ‫عقل و اقسام آن نه از یک تن ساخته است و نه در حال حاضر مقدمات نظری آن آماده‬
> 
> ‫‪183‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫است‪ .‬آن چه شه این تحقیق در حد توان به دنبال آن است اهمیت عقل و شرایط تحقق عقل‬
> ‫در عالم امکان و در وضعیت اولیه است‪.‬‬
> ‫ث– در وضعیت اولیه مقاومتی بسیار شدید یا نوعی اینِرسی در برابر حرشت و تغییر و‬
> ‫ناگزیر در برابر عقل موجود است‪ .‬در وضعیت اولیه از نوع خاورمیانه ای ویژگی‬
> ‫نشناختن هویت‬
> ‫ِ‬        ‫ت دیگری یا به رسمیت‬   ‫انکار هوی ِ‬
> ‫ِ‬       ‫اصلی این مقاومت دینی–قومی و‬
> ‫اوست‪ .‬بخش بزرگی از شتاب به شرح این مخالفتها و استداللهای قابل قبول در جوامع‬
> ‫اسالمی بر مبنای قرآن و احادیث پرداخته است‪ .‬این جاست شه شاهکار شتاب «رسالۀ‬
> ‫مدنیه» در دو بعد البهالی زبان و متن اثر خود را به نحو بارزی آشکار میشود و آن را‬
> ‫از آثار همدورۀ خود متمایز میسازد‪:‬‬
> ‫‪ )۱‬اصل اقتباس در رساله شه لزوم یادگیری از «دیگران» را متذشر میشود صرفا به‬
> ‫صرف تأشید نمیشند‪ .‬ساشنین وضعیت اولیه را به شناسایی دیگری و به رسمیت‬       ‫اقتباس ِ‬
> ‫شناختن او به عنوان هویتی متفاوت از خود فرا میخواند و آن را پیشنیاز بسامان ساختن‬
> ‫بحران موجود در آن وضعیت میشناسد‪.‬‬
> ‫از بعد تاریخی در خاورمیانه قدرتهای مسلط منطقه‪ ،‬یعنی عثمانی و ایران‪ ،‬بسیار پیشتر‬
> ‫از زمان نگارش «رسالۀ مدنیه» در ‪ ۱۸۷۵‬میالدی به اقتباس از غربیان روی آورده‬
> ‫بودند‪ .‬این دو قدرت‪ ،‬زمانی به اصالحات و اقتباس روی آوردند شه در میدان نبرد بازی‬
> ‫را به قدرتهای غربی و اروپایی واگذار شرده بودند و اقتباس از فنون اروپایی به ویژه در‬
> ‫ب عد نظامی بعد از شش و قوسهای فراوان و مخالفتهای بسیار شدید به امری پذیرفته شده در‬
> ‫امپراتوری در حال احتضار تبدیل شد‪ .‬عثمانیها پس از شکستهای منجر به قرارداد‬
> ‫ِ‬        ‫این دو‬
> ‫شارلوویتز در ‪ ۱۶۹۹‬میالدی‪ ،‬پاساروویتز در ‪ ۱۷۱۸‬میالدی و بدتر از همه شوچک‬
> ‫قینارچه در ‪ ۱۷۷۴‬اهمیت برتری فنون اروپایی در میدان نبرد را آموخته بودند‪ .‬پس از‬
> ‫این شکستها بود شه از فقها درخواست شد استخدام مشاورین و معلمینی از شفار فرنگی را‬
> ‫بپذیرند‪ ،‬و نیز در جنگ با شفار مسیحی به طور رسمی با شافران مسیحی دیگری متحد‬
> ‫شوند‪ 39۳۵.‬ایرانیان به سبب ناآشنایی بیشتر با تغییر مناسبات جهانی و دوری بیشتر از‬
> ‫شانون این تغییرات‪ ،‬این درسها را دیرتر‪ ،‬در ابتدای قرن نوزدهم و در شکستهای خفتبار‬
> ‫منتهی به عهدنامۀ گلستان و ترشمنچای و به نحوی دردناکتر آموختند‪ .‬اما نکته این‬
> ‫جاست شه حتی همین اصالحات برونزا شه عامل خارجی و تهاجم نظامی عامل آغازین‬
> ‫آنها در ایران و عثمانی بود هم باعث نشد شه مسألۀ لزوم اصالحات و اقتباس از غرب به‬
> 
> ‫‪۳۵‬برنارد لوییس‪« ،‬مشکل از شجا آغاز شد؟ – تأثیر غرب و واشنش خاورمیانه»‪ ،‬ترجمۀ شهریار خواجیان‪ ،‬نشر‬
> ‫اختران‪ ،‬چاپ اول‪.۱۳۸۴ ،‬‬
> ‫‪184‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫امری فراگیر و گفتمانی عمومی در جوامع مورد بحث منجرشود و سؤال این جاست شه‬
> ‫چرا در دو قطب سنی و شیعی دنیای اسالم چنین اتفاقی نیفتاد؟‬
> ‫در رساله به رسمیت شناختن دیگری‪ ،‬به معنای گروهی یا وضعیتی دیگر خارج از حیطۀ‬
> ‫افکار دینی–قومی ساشنان وضعیت اولیه‪ ،‬مقدمۀ شناخت خود و یادگیری است‪ .‬آن جا شه‬
> ‫حضرتش علم و فضل را اول خصوصیت شخص عالم در حدیث منقول از بحاراالنوار‬
> ‫عالمه مجلسی دربارۀ خصوصیات عالم میشناسند از خصوصیات او‪" :‬اطالع بر قوانین‬
> ‫و اصول و رسوم و احوال و اطوار و قواء مادی و ادبی عالم سیاسی ملل سائره و جامعیت‬
> ‫فنون نافعۀ عصریه و تتبع در شتب تاریخیۀ اعصار سالفۀ ملل و دول"‪40۳۶‬را بر می‬
> ‫شمارند‪ .‬چنین نکته ای‪ ،‬آن هم درست در جایی شه به وصف عالِمی پرداخته اند شه قرار‬
> ‫است خصوصیات الزم برای التفات به "احتیاجات حالیه" و نظارت بر "مقتضیات زمانیۀ"‬
> ‫ایران و در عمل تدبر در سامان ششور را داشته باشد‪ ،‬حایز اهمیت است‪ .‬بنابر این اقتباس‬
> ‫رف نوعی نیاز فوری برای رفع احتیاجات ضروریه در میگذرد و به نوعی تالش‬        ‫ص ِ‬‫از ِ‬
> ‫ضروری برای شناخت محیط اطراف و هویت دیگران‪ ،‬شه ممکن است شافر یا بیگانه‬
> ‫باشند‪ ،‬در جهت شناخت خود و مدینۀ خود استعال مییابد‪.‬‬
> ‫همان گونه شه ما برای تشخیص وسیله ای مثال یک میز از طریق بینایی خود باید میز را‬
> ‫در شنار سایر وسایل و اجزای یک اتاق با رنگها و اشکال و خطوط جداشنندۀ میز از سایر‬
> ‫اجزا ببینیم تا آن را بشناسیم‪ ،‬شناختن محیط بیرون از وضعیت اولیه ای – شه قبال آن را‬
> ‫در رساله فرض شرده ایم – پیشنیاز شناخت خود این وضعیت اولیه است‪ .‬برعکس‪،‬‬
> ‫نزدیک شردن چشمانمان به میز امکان دیدن درست میز را آن گونه شه هست از ما می‬
> ‫گیرد‪.‬‬
> ‫این شناخت به دو شکل ممکن است‪ :‬اول شناخت گذشته آن جا شه حضرتش اهل ایران در‬
> ‫شتاب به سیری در تواریخ گذشتۀ خود فرا میخوانند مقایسه ای میان وضعیت اولیه و‬
> ‫حال‪ ،‬با گذشته ای با شکوه و وضعیتی مثالی انجام میشود‪ .‬اگرچه ساشنان وضعیت اولیه‬
> ‫نوادگان و اخالف همان گذشتگان هستند اما با آن اسالف متفاوتند و الزم است به دالیل‬
> ‫عقب ماندگی خود در مقایسه با آن وضعیت بیندیشند‪ .‬دوم آن شه به نوعی دیگر از شناخت‬
> ‫در زمان حال در جهت شناختن هویت دیگران اشاره شده است‪ ،‬حتی اگر شافر باشند‪.‬‬
> ‫نفس این اقتباس‪ ،‬به نص شتاب آن جا شه به حدیث معروف «اطلبوا العلم و لو‬
> 
> ‫‪«۳۶‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬صص ‪ ۴۲‬و ‪.۴۳‬‬
> ‫‪185‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بالصین»‪41۳۷‬اشاره رفته‪ ،‬جایز است‪ .‬بنابر این در رساله در سیری تکاملی ابتدا عقل‬
> ‫وضعیت اولیه را به شناخت از خود و گذشتۀ خود و سپس دیگری و دیگران میخواند‪.‬‬
> ‫این نگرش به اصل اقتباس موجب پیدایش نتایجی میشود شه از آن جمله میتوان به اصل‬
> ‫تساهل و رواداری و دوم نوعی تواضع فرهنگی اشاره شرد‪ ،‬چرا شه بدون به رسمیت‬
> ‫شناختن دیگری و احترام به عقاید او نمیتوان از او آموخت و هنگامی شه آموختیم لزوما‬
> ‫خود را برترین‪ ،‬اولین یا آخرین در هر حیطه تصور نخواهیم شرد‪ .‬تساهل چیزی فراتر‬
> ‫از تحمل هویت دیگری است‪ .‬موضوع رواداری مخالفان عاملی هستند شه رواداری می‬
> ‫شند و از این نظر تساهل محملی برای رسیدن به آزادی است‪ .‬تساهل را به گونههای‬
> ‫‪42۳۸‬‬
> ‫متفاوت تقسیم شرده اند‪:‬‬
> ‫‪ –۱‬تساهل عقیدتی‪ :‬یعنی رواداشتن وجود یا بیان عقایدی مخالف با گروه‬
> ‫روادارنده‪.‬‬
> ‫‪ –۲‬تساهل سازمانی‪ :‬شناسایی حق گرد هم آیی صاحبان عقاید مخالف با گروه‬
> ‫روادارنده‪.‬‬
> ‫‪ –۳‬تساهل هویتی‪ :‬رواداری نسبت به ویژگیهای غیر اختیار و غیر انتخابی افراد‬
> ‫مانند ملیت‪ ،‬جنس‪ ،‬نژاد و طبقه است‪.‬‬
> ‫‪ –۴‬تساهل رفتاری‪ :‬رواداری در برابر شیوههای لباس پوشیدن یا رفتار اجتماعی‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫تساهل‪ ،‬به ویژه از نوع عقیدتی‪ ،‬در «رسالۀ مدنیه» و به دنبال آن در «رسالۀ سیاسیه» و‬
> ‫«مقالۀ شخصی سیاح» پیششرط ثبات و توازن و حفظ تمامیت مدینه یا وضعیت اولیه‬
> ‫است‪ ،‬و نقض آن‪ ،‬چنانچه در «رسالۀ سیاسیه» بدان اشاره رفته است‪ ،‬ثبات و وحدت‬
> ‫سیاسی و اجتماعی جامعه را در معرض مخاطرات بسیار بزرگ قرار میدهد‪ .‬بی دلیل‬
> ‫نیست شه در نیمۀ دوم شتاب زمانی شه در توضیح سیر ادیان به دوران حضرت مسیح می‬
> ‫پردازند‪ ،‬به فقراتی از انجیل متی اشاره میفرمایند شه در توضیح خشونتپرهیزی و‬
> ‫ترویج مداراست‪:‬‬
> 
> ‫‪۳۷‬حدیث به نقل از «إحیاء علوم الدین» امام محمد غزالی‪ ،‬كتاب العلم‪ ،‬الباب األول في القول في فضیلة العلم‪ .‬نقل منبع‬
> ‫برگرفته از ترجمۀ عربی شتاب «رسالۀ مدنیه» ‪ :‬ال ّرسالة المدنیّة ترجمة بهیة فرج هللا كیولیك‪ ،‬منشورات دار النشر‬
> ‫البهائیة في البرازیل‪.۱۹۸۶ ،‬‬
> ‫‪۳۸‬حسین بشیریه‪« ،‬عقل در سیاست سی و پنج گفتار در فلسفه‪ ،‬جامعهشناسی و توسعه سیاسی»‪ ،‬نشر نگاه معاصر‪،‬‬
> ‫چاپ سوم‪ ،۱۳۸۶ ،‬صص ‪.۷۶–۶۵‬‬
> ‫‪186‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫"در فصل پنجم آیۀ سی و هفتم از انجیل متی نصیحتی میفرماید شه ترجمهاش این است‪ :‬در‬
> ‫بدی و شرور و اذیت مقابلۀ بالمثل ننمائید‪ .‬اگر نفسی بر طرف ایمن روی تو طپانچه ای‬
> ‫‪43۳۹‬‬
> ‫زند طرف ایسر را برگردان‪".‬‬
> ‫بنابر آن چه شه گفته شد شرط تحقق عقل در «رسالۀ مدنیه» به رسمیت شناختن هویت‬
> ‫«دیگری»‪« ،‬رواداری» و «خشونتپرهیزی» است‪ .‬به باور نگارنده سه موردی شه ذشر‬
> ‫شد نه به عنوان عواملی بیرونزا و مصلحتی‪ ،‬بلکه به عنوان فضایلی شه باید به واسطۀ‬
> ‫تعلیم و تربیت در قلب و اذهان اهالی وضعیت اولیه جای گیرند‪ ،‬در «رسالۀ مدنیه» دیده‬
> ‫شده اند‪.‬‬
> ‫بر این اساس موضوع ملیت میتواند به پدیدۀ جالبی برای تحقیق در «رسالۀ مدنیه» به‬
> ‫طور خاص و دیانت بهائی تبدیل شود‪ ،‬چرا شه عطف به تمامی آن چه شه تا این جا آمد‪،‬‬
> ‫ملیت در رساله می تواند نه بر مبانی صرف تمایزات عقیدتی‪ ،‬قومی و نظایر آن و به طور‬
> ‫زیستی‬
> ‫ِ‬      ‫عام برتریطلبی و مفهوم «ما در برابر آنها»‪ ،‬بلکه به مثابۀ نوعی فرهنگ هم‬
> ‫شنترل شده و ابزاری پسندیده و بسیار شارآمد در ایجاد وحدت و سیر از پراشندگی به سوی‬
> ‫اجتماع دیده شود‪ .‬در این دیدگاه ملیت نه ابزاری برای سرشوب و اختناق یا انکار هویت‬
> ‫اقلیتها‪ ،‬بلکه به معنای دیدن آنها به معنای اجزایی ضروری و به رسمیت شناخته شده در‬
> ‫چارچوبی بزرگتر و چند وجهی به معنای ملت است‪ .‬البته ادامۀ این بحث خود موضوع‬
> ‫تحقیقی جداگانه و مفصل است و از حوصلۀ این تحقیق خارج است‪.‬‬
> ‫ب– شناخت ماهیت عقیدتی مقاومت در برابر تغییر بدون هر گونه اجمال و پردهپوشی‬
> ‫نکتۀ مهم دیگری است شه در شتاب بدان اشاره رفته است‪ .‬ماهیت تغییرات در «وضعیت‬
> ‫ت موجود و حفظ آن است شناخت مخالفان‬       ‫خاورمیانه ای» شه به نوعی معتا ِد وضعی ِ‬
> ‫تغییرات را اجتنابناپذیر میسازد‪ .‬از آن جا شه محققان فرزانه ای چون دشتر نادر سعیدی‬
> ‫و دشتر مینا یزدانی در نوشنههای خود به این مسأله و تقسیمبندی رساله از نظر مخالفین‬
> ‫اصالحات پرداخته اند از ذشر تفصیلی این بحث خودداری میشود‪ .‬اما از زاویه ای دیگر‬
> ‫بدان پرداخته میشود‪ .‬اگر این بیان در «رسالۀ مدنیه» را شه در میانۀ توضیح در بارۀ‬
> ‫شرایط عالم از آن صحبت مینمایند در نظر بگیریم شه علمای هوشمند و دانایان خردمند‬
> ‫را نصیحت میفرمایند‪:‬‬
> ‫"زیرا الیوم ناس بظنون و اوهام خود چنین تصور نمودهاند شه نفسي شه موقن باهلل و مؤمن‬
> ‫بآیات و رسل و شتب و شرائع الهیه و مظهر خشیةهللا است باید معطل و معوق بماند و‬
> ‫ببطالت و بطائت ایام بگذراند تا از نفوسی عندهللا محسوب گردد شه از دنیا و مافیها گذشته‬
> ‫دل بعالم اخروی بستهاند و از خلق بعید شده بحق تقرب جستهاند‪".‬‬
> 
> ‫‪«۳۹‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬ص‪.۹۶‬‬
> ‫‪187‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫نکته ای پر اهمیت روشن خواهد شد‪ :‬تحقق عقل در وضعیت اولیه‪ ،‬تغییر افکار عمومی و‬
> ‫مرشوز شدن آن در نقطۀ اعتدال آن چنان شه حضرت عبدالبهاء در رساله از آن سخن‬
> ‫رانده اند منوط به تغییری بنیادین در نگرش اهالی وضعیت خاورمیانه ای به مقولۀ قیامت‬
> ‫و رستاخیز است‪ .‬تا پیش از ظهور دیانت بهائی اشثریت اهل ادیان قیامت را به معنای‬
> ‫پایان تاریخ در نظر میگرفتند‪ ،‬هر چند شسانی نیز پیدا میشدند شه ثمرات تفکراتشان با‬
> ‫خوانش رسمی اهل ادیان تفاوت داشت‪ ،‬شسانی چون فیلسوف شهید و شهیر شهابالدین‬
> ‫سهروردی شه معتقد به امتداد فیض الهی و تداوم نبوت بود و نیز چنین عقیده داشت شه‬
> ‫تفسیر دین‪ ،‬شأن شسی جز مقام نبوت نیست و با این دو اعتقاد مرجعیت علماء را به چالش‬
> ‫‪44۴۰‬‬
> ‫ششید و البته بهای آن را با جان خویش پرداخت‪.‬‬
> ‫نظریۀ امتداد فیض الهی شه هیچ ظهوری در ادیان را پایان ظهورات الهی فرض نمیشند و‬
> ‫هر یک را آغازی برای یک دورۀ جدید معرفی مینماید در شتبی چون «ایقان» حضرت‬
> ‫بهاءهللا به خوبی معرفی شده است‪ .‬قیامت‪ ،‬ظهور پیامبر یا همان مظهر امر جدید فرض‬
> ‫میشود شه به معانی قمیصی تازه میپوشاند‪ .‬نتیجۀ چنین نگاهی پیدایش دیدگاهی پویا و‬
> ‫تکاملی در سیر ادیان می باشد شه مستلزم در نظر نگرفتن پایان برای تاریخ و در نتیجه‬
> ‫خطی فرض نکردن تاریخ است‪ .‬دربارۀ این نظریه پیشتر از این دشتر نادر سعیدی ذیل‬
> ‫مبحث ارشان تاریخمند دین و ایمان در شتاب ارزشمند «شلمةهللا و تمدن» سخن رانده‪ ،‬آن‬
> ‫‪45۴۱‬‬
> ‫را نظریۀ «ظهور متکامل» نامیده اند ‪.‬‬
> ‫اما آمدن این نظریه‪ ،‬هر چند به طور تلویحی و نه شامال آشکار در «رسالۀ مدنیه»‪،‬‬
> ‫پرسشی مهم را مطرح میشند‪ :‬چرا در جایی شه از تمدن و اصالحات و نیز عقل و عدل و‬
> ‫تو ازن آن صحبت فرموده اند‪ ،‬پس از آن به بررسی اجمالی تاریخ ادیان و چرخۀ آن‬
> ‫پرداخته اند؟‪46۴۲‬پاسخ به این سؤال نیازمند تحقیقاتی بیشتر از جانب اهل خرد است‪ .‬اما آن‬
> ‫چه در این جا مختصرا به آن خواهیم پرداخت آن است شه «نظریۀ ظهور متکامل» یا‬
> ‫«تکامل فصلی ادیان» آن گونه شه پس از این خواهم نامید به مثابۀ توضیحی برای توازن‬
> 
> ‫‪۴۰‬فریدالدین رادمهر‪« ،‬باور خردمندان ‪ :‬شرح و ترجمه و مقدمه ای بر اعتقادالحکماء از سهروردی‪ ،‬فریدالدین‬
> ‫رادمهر‪ ،‬نشر فرزان‪ ،‬چاپ اول‪.۱۳۸۴ ،‬‬
> ‫‪۴۱‬دشتر نادر سعیدی‪« ،‬شلمةهللا و تمدن ‪ :‬روح‪ ،‬تاریخ و نظم در آثار حضرت بهاءهللا»‪،‬انتشارات دانشگاه مریلند‪،‬‬
> ‫ترجمۀ فارسی ‪۱۵۹‬ب‪.‬‬
> ‫‪«۴۲‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬ص‪" :۶۹‬اخالق حسنه عندهللا و عند مقربین درگاهش و نزد اولی االلباب مقبول و‬
> ‫ممدوح ترین امور لکن بشرط آنکه مرشز سنوحش عقل و دانش و نقطۀ استنادش اعتدال حقیقی باشد‪ .".‬این بیان و‬
> ‫بیان قبلی پیش از آن در رساله شه نشان از نابسندگی عقل و اخالق و نوعی توازن در میان این دو دارد به باور‬
> ‫نگارنده نقطۀ عطف شتاب است و شتاب را میتوان به دو نیمۀ نخستین‪ ،‬یعنی عقل‪ ،‬و پس از آن در نیمه دوم عدل‪،‬‬
> ‫تقسیم شرد‪ ،‬هر چند شه در هر دو نیمه به اهمیت عامل دیگر و در تمامی شتاب به اهمیت اخالق و نیت در پیشبرد‬
> ‫اهداف اجتماعی تاشید رفته است‪.‬‬
> 
> ‫‪188‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫میان عقل و عدل و چرایی آن است‪ .‬در چاپ چهارم رساله‪ ،‬آن جا شه از صفحه ‪ ۸۸‬در‬
> ‫بارۀ اهمیت اتحاد و اتفاق و قوۀ «دیانت حقیقیۀ الهیه» سخن به میان است‪ ،‬تاریخ ادیان در‬
> ‫مقابله با اندیشۀ حکیم نادانی چون ولتر به شار میرود شه به استناد متون انجیل و تورات‪،‬‬
> ‫ادیان را یکی از موانع اصلی در پیشبرد روشنگری و خردگرایی میپنداشت‪.‬‬
> ‫در «رسالۀ مدنیه» در بخش تاریخ ادیان ابراهیمی به گردش فصول در تاریخ ادیان اشاره‬
> ‫نرفته است‪ .‬اما پس از آن در اواخر شتاب وقتی صحبت از «نسایم ربیع حقیقی» میرود‬
> ‫بوی بهار و تجدید زندگانی ادیان‪ ،‬مشام جان خوانندگان خردمند را پر میشند‪ .‬بنابر این از‬
> ‫این نظریه به نظریۀ تکامل فصلی ادیان یاد شد‪ .‬نگاه نوین دیانت بهائی در تاریخ ادیان‬
> ‫همان گونه شه ظهور ادیان را همچون بهار نقطۀ آغاز رستاخیزی در احوال فردی و‬
> ‫اجتماعی آدمیان میداند‪ ،‬به پایان آنها و فرا رسیدن زمستان ادیان در هر دوره ای نیز‬
> ‫معتقد است‪ .‬نتایج انقالبی چنین نظریه ای خارج از حد تصور و بیرون از شمار خواهد‬
> ‫بود‪.‬‬
> ‫نخست‪ :‬آن شه پیشتر از این وقتی دربارۀ تحقق عقل در مدینه و اهمیت تغییر در نگاه‬
> ‫معادشناسانۀ اهل مدینه سخن رفت به این مطلب اشاره شد شه اهل ادیان تا زمانی شه در‬
> ‫انتظاری آخرالزمانی در انتظار ظهور قیامت و نابودی زمین و آسمان این بنشینند‪ ،‬اهمیتی‬
> ‫بسیار برای آن جهان و به مراتب اهمیتی شمتر برای این جهان و زندگی این جهانی قایل‬
> ‫فصلی ادیان ظهور هر دیانت با ایجاد نوعی خودباوری‬ ‫ِ‬     ‫تکامل‬
> ‫ِ‬     ‫خواهند شد‪ .‬در نگا ِه نظریۀ‬
> ‫آنها را برای پیشرفت و حرشت توانمند میسازد و در عین حال با ایجاد وحدت میان قبایل‬
> ‫و گروه های پراشنده و متعارض امکان برقراری وحدت را در ابعادی به وسعت‬
> ‫امپراتوری عباسی و حکومتهای اسالمی پیش و پس از آن ایجاد مینماید‪.‬‬
> ‫دوم‪ :‬آن شه مقِر بر تاریخمندی ادیان و تقسیم آنان به دورههای مختلفی است شه در یک‬
> ‫چرخۀ صعودی–نزولی قرار میگیرند‪ .‬بنابر این ادیان از حیث نتیجۀ اجتماعی به دیانت‬
> ‫حقیقی یا «دیانت یک» و دیانت به عنوان ثمرۀ توهمات رؤساء و علمای ادیان به عنوان‬
> ‫ت دو» تقسیم میشود‪ .‬نتیجۀ دیانت حقیقی محبت‪ ،‬الفت و ایجاد اتحاد و خاصیت آن‬        ‫«دیان ِ‬
> ‫ت دو «ساقِط النتیجه» شردن‬    ‫جاذبه و پیدایش فصول ثمربخش ادیان است‪ .‬و نتیجۀ دیان ِ‬
> ‫زمستان ادیان تا ظهور‬
> ‫ِ‬        ‫دیانت‪ ،‬ایجاد دافعه و آزار و اذیت مخالفین و پیدایش فصول پاییز و‬
> ‫دیانتی دیگر و بهار بعدی ا ست‪ .‬چنین دیدگاهی ادیان را به صورت گسسته و خطی نمی‬
> ‫بیند و البته ایجاد سیری به این شکل نیازمند پذیرفتن نتیجۀ سوم نیز هست‪.‬‬
> ‫سوم‪ :‬هر دین دورۀ مفید تاثیرگذاری مشخصی بر روی مدینه و وضعیت اولیه دارد و پس‬
> ‫از مدتی به دالیلی چون «سوء استعمال»‪ ،‬افتادن زمام امور در دست رؤسای دینی ناآگاه و‬
> ‫طالب منافع شخصی و نیز وحدت رؤسای دینی و سیاسی بر سر اعمال قدرت بر تودههای‬
> ‫‪189‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مردم – نظیر آن چه شه در سدههای میانه در اروپا اتفاق افتاد – نیروی وحدتبخش خود‬
> ‫را از دست خواهد داد و به تعبیری به پایان عمر خود خواهد رسید – قایل شدن به چنین‬
> ‫نظری – اگر ارزیابی این قلم درست باشد – نتیجهاش محدود شردن اثر و شارآیی ادیان‬
> ‫به حدود انسان و زمان و مکان است‪ .‬اگر چنین نباشد الجرم ادیان باید به صورتی پایان‬
> ‫ناپذیر و خطی یا نهایتا در یک قوس صعودی امتداد یابند‪.‬‬
> ‫بنابر موارد فوق میتوان دلیلی از تغییر وضعیت ادیان در زمان به دست داد و آن بر هم‬
> ‫خوردن تدریجی موازنۀ میان عقل و عدل و تحریف و تصرف مفهوم آنها در دست‬
> ‫صاحبان قدرت و دیانت است‪.‬‬
> ‫دیانت مهمترین قوه در ایجاد محبت و اتحاد در درون مدینه است‪ ،‬اما تنها عامل و دلیل‬
> ‫شارآیی مدینه نیست‪ .‬به همین دلیل ادیان هم قابل سوء استعمال هستند و باید نابسندگیهای‬
> ‫غیر ذاتیشان را شه ناشی از گذر زمان و ضعفهای انسانی است به واسطۀ عقل متوازن‬
> ‫شرد‪ .‬همچنین است وضعیت عقل شه نابسندگیهایش را بدون اتکای به اخالق ملهم از‬
> ‫دیانت نمیتوان نادیده انگاشت‪ .‬نقطۀ توازن دیانت‪ ،‬عقل و نقطۀ تعامل دیانت و عقل نه‬
> ‫فقط در قلوب و افکار افراد‪ ،‬بلکه در ساحت اجتماع و فضای مدینه است‪ .‬در طول تاریخ‬
> ‫ادیان این پتانسیل را داشته اند شه تمدن بیآفرینند و «مضاددت آراء» را به اتفاق در امور‬
> ‫عظیمه مبدل شنند‪ .‬بدون ادیان مفهوم مدینه در «رسالۀ مدنیه» جسمی است بدون جان و‬
> ‫صورتی است عاری از حسن‪ .‬اما همچنین میل فروخفته ای در شثیری از مؤمنین تمامی‬
> ‫ادیان هست شه خود را پیرو دیانت حقه و فرقۀ ناجیه و مابقی را اهل شفر یا چیزی شبیه به‬
> ‫آن بدانند و نتایج اجتماعی باور عمومی در جوامعی شه عمدۀ مردم چنین بیندیشند البته‬
> ‫وحدت در شثرت و تمدن حقیقی َمد نظر «رسالۀ مدنیه» نیست‪ .‬نقطۀ اعتدال ادیان اگر‬
> ‫عقل باشد باید بیشتر در مقام و آثار عقل در رساله و سایر آثار بهائی تدبر شرد و شرایط‬
> ‫تحقق آن در مدینه را شه به رسمیت شناختن دیگران‪ ،‬تساهل و تسامح‪ ،‬تواضع و اقتباس‬
> ‫دستآوردهای فکری و فرهنگی در عین خودباوری و از میان نرفتن هویت است‪ ،‬محقق‬
> ‫ساخت‪.‬‬
> ‫دیانت اگر آن چنان باشد شه در رساله فرموده اند باید بتواند در رفتار اجتماعی افراد تحول‬
> ‫بیافریند‪ .‬نقطۀ اثبات چنین نظری نه در ساحت نظر بلکه در قالب عمل و در جوامعی به‬
> ‫اثبات خواهد رسید شه در آنها مؤمنینی شه در مدینه – به عنوان یک وضعیت اولیه – در‬
> ‫اشثریت یا تعداد قابل توجه قرار دارند‪ ،‬منافع عمومی را نه از ترس نظارت قانون و یا به‬
> ‫نیت خوب انگاشته شدن در چشم غیر مؤمنین‪ ،‬بر منافع شخصی ترجیح دهند‪ .‬با مخالفین‬
> ‫خود در عین حفظ هویت و بدون ترس و مجامله از مخالفت منطقی و حفظ تمایزات به‬
> ‫حسن سلوک و محبت رفتار شنند‪ ،‬آن چه دارند بنمایند و اگر مقبول نیفتاد متعرض افراد و‬
> ‫‪190‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫آرائشان نشوند‪ .‬ایمان را منحصر به دانستههای خویش و معدودی از نصوص بنا نکنند و‬
> ‫همواره آمادۀ یادگیری و انتقاد باشند‪.‬‬
> ‫چنین تغییری در افکار و آراء عمومی عالوه بر زمان و توسیع دایرۀ معارف و ِخ َرد‬
> ‫َو رزی‪ ،‬نیاز به ایمان و اعتقادی اخالقی به رسیدن به هدف و وضعیت جدید دارد‪ .‬این‬
> ‫ایمان نه ناشی از ضرب سیف یا نوعی مصلحت اندیشی ضروری بلکه حاصل تأملی‬
> ‫بنیادین در احتیاجات ضروریۀ مدینه و وضعیت اولیه توسط دانایان و دارای نتایج‬
> ‫درازمدت است‪ .‬در این باره در رساله به واسطۀ نوع مخاطبان اولیۀ شتاب‪ ،‬شمتر به‬
> ‫صورت مستقیم توضیح داده شده است‪ .‬اما این ایمان و اعتقاد اخالقی شه در شتاب خود را‬
> ‫با نام «نیت» نشان میدهد در جایجای شتاب تکرار میشود‪ .‬خمیر مایۀ تمامی اقدامات و‬
> ‫حرشات موفق در وضعیت اولیه نیت است‪ .‬برخی ممکن است نیت را چیزی ناسنجیدنی‬
> ‫یا مفهومی مبهم و غیر شمی در نظر بگیرند‪ .‬معیار رساله در سنجش نیت‪ ،‬حرشت پایدار‬
> ‫به سمت بهبود وضعیت اولیه و در یک شالم موفقیت پایدار اقدامات است و بی آن‪ ،‬اختالل‬
> ‫امور و بدتر شدن وضعیت مدینه‪" :‬اگر بنیت خالصه موفق شوند البته نتائج مبارشه و‬
> ‫اصالحات غیر مترقبه حاصل گردد و اال البته مهمل و معوق ماند و امور بکلی مختل‬
> ‫شود‪".‬‬
> ‫تمدن اخالقی مورد نظر حضرت عبدالبهاء‪ ،‬عالوه بر تمسک به عقل‪ ،‬به نیت خالص و‬
> ‫اخالق نیازمند است‪ .‬بنابر این به باور این قلم اگر از دید شتاب بخواهیم به این پرسش‬
> ‫پاسخ دهیم شه‪ :‬چرا به رغم حدود دو قرن تالش برای اصالحات در خاورمیانه و وضعیت‬
> ‫خاورمیانه ای به طور خاص به تحولی پایدار در زمینههای اقتصادی‪ ،‬اجتماعی‪ ،‬و‬
> ‫سیاسی نرسیده ایم؟؛ بخشی از جواب مسلما به نیات و اخالقیات مدعیان اصالحات یا‬
> ‫تغییرات مرتبط می شود‪ .‬وضعیت ملکم خان به عنوان پدر روشنفکری ایران به طور‬
> ‫خاص به عنوان شاهدی بر این مدعا در شتاب خواندنی «رستاخیز پنهان» سخت جلوهگر‬
> ‫میشود‪ .‬ملکم با داشتن بسیاری از شرایط قبلی این تحقیق شه ذشر آنها رفت‪ ،‬یعنی آشنایی‬
> ‫با زبانهای خارجی و تحصیل در غرب‪ ،‬ذهن هشیار و هوش سرشار‪ ،‬توان سازماندهی و‬
> ‫قوۀ ابتکار مثالزدنی اش به طرزی شگفت انگیز و دردآور به چیزی تبدیل شد شه به ویژه‬
> ‫در شتابهای اولیهاش سخت از آن دوری میجست‪47۴۳.‬ماجرای شالهبرداری او در امتیاز‬
> ‫التاری و متعاقب آن راه انداختن روزنامۀ «قانون» و پریشانگوییهایش در شمارههای‬
> ‫مختلف آن صرفا وسیله ای بود برای گرفتن انتقام از ناصرالدین شاه و مخالفینش و‬
> ‫بازگرداندن آب رفته از جوی و به دست آوردن ِس َمت و مال و منالی‪ ،‬در خور شأن و‬
> ‫مقامی شه از آن خود میپنداشت‪ .‬ملکم آن گونه شه در شتاب «رستاخیز پنهان» با دقت و‬
> 
> ‫‪۴۳‬تورج امینی‪« ،‬رستاخیز پنهان – جلد اول‪ :‬میرزا ملکم خان؛ میرزا آقا خان شرمانی»‬
> ‫‪191‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫زحمتی مثالزدنی از نوشتههای خودش به تصویر در آمده است نمادی است از پویشگری‬
> ‫خالق اما بی اخالق و مذبذب در رفتار سیاسی و اجتماعی‪.‬‬
> ‫مسلما نیت یکی از درونیترین و غیر قابل ششفترین مفاهیم «رسالۀ مدنیه» است‪ ،‬اما‬
> ‫مقام و موقعیت ممتاز آن در «رسالۀ مدنیه» به آن جایگاهی بس پر اهمیت در وضعیت‬
> ‫اولیه میبخشد‪ .‬ارتباط نیت با نظریۀ تکاملی ادیان به طرزی بارز این نکته را روشن می‬
> ‫سازد شه بدون نیت یا همان ارادۀ اخالقی الزم در اهالی و به خصوص عقالی مدینه‪،‬‬
> ‫ساشنان آن از دستیابی به آسایش‪ ،‬به ویژه صلح پایدار‪ ،‬محروم خواهند ماند‪ ،‬هر چند شه به‬
> ‫آسایش ظاهری و صوری دست پیدا شنند‪ ،‬چرا شه الزمۀ دستیابی به چنین هدفی خارج از‬
> ‫توانایی صرف عقل انسانی در جوامعی صرفا خودخواه و طالب منافع خویش است‪.‬‬
> ‫و از این جاست شه موضوع عدل به عنوان مکمل و م َع ِد ِل عقل در نیمۀ دوم شتاب به‬
> ‫خصوص چهره میگشاید‪ .‬این تحقیق را مجالی برای صحبت در عدل و ویژگیهای آن‬
> ‫نیست‪ .‬به همین قدر میتوان اشتفا شرد شه عدالت در «رسالۀ مدنیه» مفهومی غیر دینی‬
> ‫نیست‪ .‬درست است شه عدل عمومی و در فضای مدینه به صورتی غیر انحصاری برای‬
> ‫تمامی انسانها است‪ ،‬اما تحقق آن بدون ساز و شارهایی شه دیانت در سطحی اجتماعی پایه‬
> ‫گذار آنهاست به طور شامل ممکن نیست‪ .‬اما پر واضح است شه بدون تشریح عدل‪ ،‬مفهوم‬
> ‫و نتایج آن در عرصۀ اجتماعی تدوین نظریه ای سیاسی برای محققین آیندۀ بهائی شاری‬
> ‫ناممکن خواهد بود‪.‬‬
> ‫به طور خالصه این تحقیق بر اساس سه فرض اصلی شکل گرفت‪ :‬فرض نخست آن شه‬
> ‫بنیاد اندیشۀ سیاسی بهائی – اگر بتوانیم آن را این گونه بخوانیم – بر مبنای دو مفهوم عقل‬
> ‫و عدل بنیاد شده است‪ ،‬شه بر مبنای شواهدی از آثار این شتاب مب َدع آن نیست و ریشه در‬
> ‫آثار حضرت بهاءهللا دارد‪ .‬شتاب را بر این مبنا به دو نیمۀ عقل و عدل تقسیم شد‪ ،‬هر چند‬
> ‫شه این تقسیم خالی از خلل و اشکال نیست‪ .‬از آن جا شه تشریح عقل را بر مبنای اثرات و‬
> ‫شرایط تحقق آن نه بر مبنای معنا و طبقه بندی آن انجام شد ناگزیر فرض اساسی دومی‬
> ‫پیش آمد شه به فرض پیش شرط تحقق عقل در اندیشۀ بهائی است‪ .‬هر وضعیت اجتماعی‬
> ‫به معنای اجتماعی از نفوس انسانی شه از یک روستا تا تمامی جهان میتواند وسعت بیاید‬
> ‫به عنوان واحدی فرضی به نام وضعیت اولیه یا مدینه نامیده شد‪ .‬همچنین این مطلب‬
> ‫فرض شد شه وضعیت اولیه میتواند انواع مختلفی داشته باشد و صرفا به یک شکل‬
> ‫نیست‪ .‬از میان این مدینه یا وضعیتها‪ ،‬وضعیت اولیۀ خاورمیانه ای – نه به صرف‬
> ‫وجودش در خاورمیانه بلکه به خاطر ذات بیگانههراس و دیگر ستیز در باور شثیری از‬
> ‫ت اولیه در جهل از محیط‬  ‫اهالی خاورمیانه – به این شکل خوانده شد‪ .‬اهالی این وضعی ِ‬
> ‫اطراف در «پردهای از بیخبری» تصور شدند‪ .‬عقل به عنوان عطیه ای الهی فرض شد‬
> ‫‪192‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شه بالقوه در وضعیت اولیه موجود است‪ .‬اندیشه در نابسامانی و بحران مدینه سبب‬
> ‫حرشت عقل در این وضعیت می گردد و وضعیت قدیم را به مدد حرشت عقل و اندیشۀ آن‬
> ‫در مقتضیات و نیازمندیهای مدینه به مرحله یا وضعیت جدیدی رهنمون میشند‪ .‬الزمۀ‬
> ‫این پویش‪ ،‬آگاهی زمان–مکانی اهالی مدینه از گذشتۀ خود و مقایسۀ وضعیت حال خود با‬
> ‫سایر مدینهها و طریقۀ آن ترویج آموزش عمومی به عنوان وسیله ای برای آگاهی‪ ،‬نه‬
> ‫برای پراشندن تخم جهل و دشمنی و قدرتساالری در افکار عمومی است‪ .‬در این میان‬
> ‫نوعی ض ِد حرشت یا مخالفت پدید خواهد آمد شه در هر وضعیت اولیه ای قابل پیشبینی‬
> ‫است‪ ،‬اما در وضعیت خاورمیانه ای چنین مخالفتی به اشد وجه و در باالترین سطوح‬
> ‫قدرت سیاسی و دینی و با اتکاء به تمامی لوازم قدرت و با خشونت تمام صورت میگیرد‪.‬‬
> ‫الزمۀ تغییر در این مخالفت تغییر دید عمومی نسبت به فرجام مدینه و تغییر و اتحاد آرای‬
> ‫عمومی دربارۀ مفهوم منافع جمهور است‪ .‬غلبه بر چنین مخالفتی در وضعیت خاور میانه‬
> ‫اهالی‬
> ‫ِ‬     ‫ای جز از طریق به رسمیت شناختن هویت دیگری و تغییر نگاه دینی جمهور‬
> ‫وضعیت اولیه به مقوالت اساسی دینی‪ ،‬به ویژه مفهوم رستاخیز‪ ،‬ممکن نیست‪ .‬امتناع‬
> ‫تفکر نتیجۀ امتناع از دیگر پذیری و عدم به رسمیت شناختن اهمیت وجود دیگری و احترام‬
> ‫به عقاید اوست‪.‬‬
> ‫این جاست شه اهمیت فرض سوم برای تکمیل فرض دوم آشکار میشود‪ .‬فرضیۀ تکامل‬
> ‫فصلی ادیان شه هر دیانتی را آغاز رستاخیز و تحولی در مفهوم و بنیادهای اخالقی و دینی‬
> ‫اجتماع میداند رستگاری را تنها در این جهان یا آن جهان تعریف نمیشند ‪ .‬بنابر این‬
> ‫مؤ منین را به پویش و تفکر در بهبود مقتضیات خود و اجتماع خود دعوت میشند‪ .‬در این‬
> ‫شرایط امتناع در وضعیت اولیه از نوع خاورمیانه ای به امکان و سکون به حرشت تبدیل‬
> ‫میشود‪ .‬الزمۀ غلبۀ بر پردۀ جهالت در وضعیت اولیه همراهی عقل و دین است‪ .‬نه تنها‬
> ‫عقل به تنهایی در این مسیر نابسنده است‪ ،‬بلکه تکیۀ تنها بر دیانت و عدالت نیز با برهم‬
> ‫زدن آن توازن اساسی شه شرط قوام و استحکام بنیاد مدینه است به پیدایش پاییز و زمستان‬
> ‫در ادیان میانجامد‪ .‬عقل به این معنا مفهومی انسانی با ریشه ای الهی است شه در شرایط‬
> ‫زمان–مکانی مختلف و در مدینههای مختلف نتایج و ثمرات متفاوت به بار میآورد و این‬
> ‫مدینه است شه تعیین می شند شه عقل و دین چگونه باز تعریف شوند و چگونه به شار روند‪.‬‬
> ‫در این میان نقش انسان و نیات اخالقی و ملهم از دیانت یا غیر اخالقی او در تدبیر و‬
> ‫سامان مدینه نقشی بس مهم و تعیین شننده خواهد داشت‪ .‬چنین نقشی نه در فرضیات‪ ،‬بلکه‬  ‫ِ‬
> ‫معادشناسی جدیدی ممتاز و متمایز‬
> ‫ِ‬          ‫و‬ ‫اندیشه‬ ‫به‬ ‫متدینین‬ ‫شه‬ ‫جوامعی‬ ‫در‬  ‫و‬  ‫امکان‬ ‫عالم‬ ‫در‬
> ‫هستند بازتاب مییابد‪.‬‬
> 
> ‫‪193‬‬
> ‫بررسی جایگاه عقل در رسالۀ مدنیه‬                                    ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در پایان میتوان گقت این تحقیق شامل نیست و نگارنده امیدوار است در مراحل بعدی به‬
> ‫مقایسۀ مفهوم عقل در دیانت بهائی با آراء ارسطو و نیز تعریف مفهوم منافع جمهور شه‬
> ‫در این تحقیق تنها به صورت لفظ بدان اشاره رفت بپردازد و تفاوتهای آن را به رغم‬
> ‫شباهتهای شالمی اش با آثار معاصرین در ایران و عثمانی و هندوستان به ویژه بازشناسد‪.‬‬
> ‫در خاتمه‪ ،‬این مقاله پاسخی است به برخی نظرات‪ .‬شسانی میتوانند بر برخی جزییات‬
> ‫«رسالۀ مدنیه» خرده بگیرند‪ ،‬در منابع تاریخیش ایراد ببینند‪ ،‬زبانش را متکلف و مصنوع‬
> ‫بشناسند‪ ،‬بر عدالت شنستانتین و انوشیروان شک شنند و دربارۀ مزاحمتهای تاریخی ادیان‬
> ‫بر سیر آزادی و برابری انسان و در خالف مسیر تمدن شتابها بنگارند‪ .‬نگارنده اما در‬
> ‫قاطعیت و صراحت شالمش شه در تمامی فصول ادیان از بهار تا زمستان ندا میشند‪ ،‬شمتر‬
> ‫شسی میتواند تردید روا دارد‪:‬‬
> ‫"ای اهل ایران قلب شه ودیعۀ ربانیه است او را از آالیش خودپرستی پاک و مقدس نموده‬
> ‫باشلیل نوایای خالصه مزین نمائید تا عزت مقدسه و عظمت سرمدیۀ این ملت باهره چون‬
> ‫‪48۴۴‬‬
> ‫صبح صادق از مشرق اقبال طالع و الئح گردد‪.".‬‬
> ‫"همت را بلند شنید و مقاصد را ارجمند‪ .‬شسالت تا شی و غفلت تا چند؟ از تنپروری جز‬
> ‫نومیدی دارین نیابید و از تعصب جاهلی و استماع اقوال بیفکران و بیخردان جز نکبت و‬
> ‫‪49۴۵‬‬
> ‫ذلت نبینید‪".‬‬
> 
> ‫‪«۴۴‬رسالۀ مدنیه»‪ ،‬چاپ چهارم‪ ،‬ص‪.۱۳۶‬‬
> ‫‪۴۵‬همان منبع‪ ،‬ص‪.۱۲۴‬‬
> ‫‪194‬‬
> ‫نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی‬
> ‫در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> ‫فاطمه زهرا هدایت‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در یکی از بیانات مبارشه‪ ،‬اخالق را در بین نوع انسان به سه‬
> ‫گونۀ فطری‪ ،‬ارثی و اشتسابی دستهبندی مینمایند‪ .‬هیکل مبارک استعداد را نیز به‬
> ‫دو گونۀ فطری و اشتسابی تقسیم میفرمایند‪ ۱.‬و درمورد هر یک‪ ،‬توضیحات و‬
> ‫مثالهائی هم ارائه میدهند شه در جای خود بدان پرداخته خواهد شد‪ .‬اما با زیارت آن‬
> ‫بیانات مبارشه‪ ،‬این سؤاالت در ذهن ایجاد میشود شه اهمیت و تأثیر هر یک از این‬
> ‫عوامل در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان به چه میزان است؟ تفاوت و اختالف‬
> ‫موجود در انسان از لحاظ ادراک‪ ،‬استعداد‪ ،‬یادگیری‪ ،‬تفکر‪ ،‬عواطف‪ ،‬احساسات و‬
> ‫بطور شلی صفات و رفتاری شه اجزاء تشکیلدهندۀ شخصیت بحساب میآیند‪ ۲،‬بیشتر‬
> ‫محصول شدام یک از این عوامل است؟ و آیا میتوان تعیین شرد شه یک یا دو عامل‬
> ‫ازا ین عوامل‪ ،‬مهمتر از دیگری باشد؟‬
> ‫آنچه در این مقال بررسی میگردد‪ ،‬نقش و اهمیت هر یک از این عوامل‪ ،‬از نقطه‬
> ‫نظر آیین بهائی و نیز دیدگاههای اندیشمندان‪ ،‬نظریهپردازان و مکاتب مهم علمی و‬
> ‫تربیتی میباشد‪.‬‬
> ‫‪ –۱‬فطرت‬
> ‫‪۳‬‬
> ‫فطرت د ر لغت به معنی سرشت و طبیعت و صفت طبیعی انسان آمده است‪ .‬فطرت‪،‬‬
> ‫غریزه و طینت انسان است‪ .‬منتهی شکل تعلیه یافته و متعالی غرایز است؛ چون‬
> ‫غرایز‪ ،‬بیشتر در حیوان است و به احتیاجات مادی و جسمانی برمیگردد‪ .‬اما هر‬
> ‫آنچه در نوع انسان بصورت طبیعی و همگانی وجود دارد فطری است مثل ارزشها‪،‬‬
> ‫اخالقیات‪ ،‬نیازها‪ ،‬توانائیهای شناختی از قبیل هوش و ‪ ...‬البته میزان هوش ارثی‬
> ‫است شه محیط نیز میتواند آن را تقویت شند‪ ،‬همان طور شه سایرعوامل فطری هم‬
> ‫تقویت یا تضعیف میشوند شه در مباحث بعدی‪ ،‬بیشتر بدان خواهیم پرداخت‪.‬‬
> ‫در مورد فطرت و طبیعت انسان‪ ،‬اندیشمندان و نظریهپردازان‪ ،‬نظرات متفاوتی ارائه‬
> ‫دادهاند‪ .‬جان الک )‪ )John Locke‬حکیم انگلیسی‪ ،‬زمینۀ وجودی انسان را لوحۀ‬
> ‫سفید اطالق میشند‪ .‬الک انسان را هنگام تولد همچون صفحۀ بدون نقش و نگار‬
> ‫تصور میشند شه این صفحه فقط پس از تولد به نقوش واقعی منقش میگردد‪ .‬از این‬
> ‫‪۴‬‬
> ‫رو معتقد است باید این لوح را با شمال احتیاط از تأثیرات ناپسند اجتماع دور داشت‪.‬‬
> ‫‪195‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫البته نظرات جان الک جای بحث دارد‪ ،‬چون زمینۀ وجودی هر یک از ما هم از لحاظ‬
> ‫قیافه و هم از حیث بسیاری از خصائص دیگر دارای طرح و شکل معینی است شه از پدر‬
> ‫‪۵‬‬
> ‫و مادر و اجداد و نیاشان خود به ارث بردهایم‪.‬‬
> ‫ژان ژاک روسو )‪ )Jean–Jacqes Rousseau‬نویسندۀ مشهور فرانسوی معتقد است شه‬
> ‫انسان طبعا خوب خلق شده و تنها تمدن و فرهنگ‪ ،‬او را بسوی اخالق رذیله میششاند‪ .‬به‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫همین دلیل وی طرفدار اصل طبیعت بود و رجعت به طبیعت را تبلیغ مینمود‪.‬‬
> ‫هدف پرورشی روسو وصول به وضع طبیعی و فطری انسان است‪ .‬به عبارت دیگر نظر‬
> ‫تربیتی وی این است شه باید استعدادات انسان به وضع طبیعی بدون مانع تمدنی و‬
> ‫‪۷‬‬
> ‫اجتماعی شه به عقیدۀ وی بسیار نامطلوب و حتی زیانآور است‪ ،‬پرورش یابد‪.‬‬
> ‫البته این ایراد بر نظرات روسو وارد است شه مفاهیم خوب و بد شه وی در نظرات خودش‬
> ‫‪۸‬‬
> ‫بیان میشند‪ ،‬خود از جمله مفاهیم اجتماعی و تمدنی است‪.‬‬
> ‫هربارت )‪ (Herbart‬حکیم و مربی بزرگ آلمانی‪ ،‬در فطرت انسان‪ ،‬پنج اصل پسندیده را‬
> ‫بالقوه موجود فرض می شند شه عبارتند از میل به آزادی درونی‪ ،‬میل به شمال‪ ،‬میل به‬
> ‫خیر‪ ،‬میل به عدالت و میل به انصاف‪ .‬هربارت میگوید هر شس را شه این پنج امر‬
> ‫‪۹‬‬
> ‫فطری رهنما باشد‪ ،‬تربیتیافته بشمار میآوریم‪.‬‬
> ‫بطور شلی فطرت گرائی در روانشناسی‪ ،‬تاریخی طوالنی دارد‪ .‬فی المثل بقراط پدر علم‬
> ‫پزشکی معتقد بود شه خلقیات انسان از تعادل چهار مزاج خون‪ ،‬صفرا‪ ،‬سودا و بلغم‬
> ‫تشکیل میشود‪ .‬یا برخی نظریهپردازان و روانکاوان‪ ،‬عوامل زیستی را در شخصیت‬
> ‫انسان عمدتا مؤثر میدانستند؛ همانند زیگموند فروید )‪ (Sigmund freud‬روانشناس و‬
> ‫روانکاو معروف اتریشی شه معتقد بود مفهوم نهاد شه در شکلگیری زیربنایی شخصیت‬
> ‫‪۱۰‬‬
> ‫اهمیت فراوانی دارد‪ ،‬به خصوصیات سرشتی و نهادی افراد برمیگردد‪.‬‬
> ‫اما فطرت از دیدگاه امر مبارک‪ :‬حضرت بهاءهللا میفرمایند‪ ،‬قوله تعالی‪:‬‬
> ‫« قسم به آفتاب فلک باقی شه اگر امر بدست این عبد بود یک آیه ما بین این قوم تالوت‬
> ‫‪۱۱‬‬
> ‫نمیشد‪ ،‬چه شه ناس بالمره از فطرت اصلیۀ الهیه منحرف شدهاند‪».‬‬
> ‫پس بنا به فرمودۀ جمال مبارک‪ ،‬فطرت آدمی از ابتدا پاک است و در این عالم است شه‬
> ‫ممکن است از فطرت اصلی منحرف شود‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء نیز پس از تقسیمبندی اخالق به سه گونۀ فطری‪ ،‬ارثی و اشتسابی‪ ،‬در‬
> ‫توصیف اخالق فطری چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬اما اخالق فطری‪ ،‬هرچند فطرت الهیه خیر محض است ولکن اختالف اخالق فطری‬
> ‫در انسان به تفاوت درجات است‪ ،‬همه خیر است‪ ،‬اما به حسب درجات خوب و خوشتر‬
> ‫است‪ ،‬چنان شه جمیع نوع انسان ادارک و استعداد دارد‪ ،‬اما ادراک و استعداد و قابلیت در‬
> ‫‪196‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫میان نوع انسان متفاوت است و این واضح است‪ .‬مثال چند طفل از یک خاندان در یک‬
> ‫محل‪ ،‬در یک مکتب از یک معلم تحصیل نمایند و به یک غذا و یک هوا و یک لباس‬
> ‫تربیت شوند و یک درس بخوانند‪ ،‬البد در میان این اطفال‪ ،‬بعضی ماهر در فنون شوند و‬
> ‫بعضی متوسط و بعضی پست‪ .‬پس معلوم شد شه در اصل فطرت‪ ،‬تفاوت درجات موجود‬
> ‫و تفاوت قابلیت و استعداد مشهود ولی این تفاوت نه از روی خیر و شر است‪ ،‬مجدد تفاوت‬
> ‫‪۱۲‬‬
> ‫درجات است ‪»...‬‬
> ‫هیکل مبارک در ادامه می فرمایند شه شاید نفسی بگوید مادام شه استعداد و قابلیت نفوس‬
> ‫متفاوت است‪ ،‬تفاوت اخالق هم هست‪ .‬اما این چنین نیست زیرا استعداد هم فطری است‬
> ‫هم اشتسابی‪ .‬استعداد فطری‪ ،‬شل خیر محض است‪ .‬یعنی در فطرت‪ ،‬شر نیست‪ ،‬اما‬
> ‫استعداد اشتسابی موجب میشود شر حاصل گردد‪ .‬حضرت عبدالبهاء در ادامه‪ ،‬چند مثال‬
> ‫میزنند شه نشان میدهد از عدم استفادۀ صحیح از قوا و صفات انسانی‪ ،‬چگونه شر‬
> ‫حاصل میگردد و اخالق و صفات انسان تغییر مییابد‪ .‬فیالمثل هیکل مبارک اشاره‬
> ‫می فرمایند شه خدا بر جمیع بشر این قابلیت و استعداد فطری را داده شه از شهد و شکر‬
> ‫مستفید شوند و از سم متضرر و هالک گردند‪ .‬اما انسان شروع میشند به استعمال سم تا‬
> ‫بجائی میرسد شه هر روز اگر یک درهم افیون نخورد هالک میشود‪ .‬هیکل مبارک‬
> ‫درخصوص صفاتی از قبیل حرص و آز و یا قهر و غضب هم میفرمایند شه اگر در موقع‬
> ‫و جای خود صرف شود ممدوح است‪ .‬برای مثال اگر انسان حرص در تحصیل علوم و‬
> ‫معارف و یا رحم و مروت و عدالت داشته باشد و یا به ظالمان خونخوار قهر و غضب‬
> ‫نماید بسیار ممدوح است‪ .‬حضرت عبدالبهاء در نهایت میفرمایند شه فطرت خیر محض‬
> ‫است‪ .‬اما اگرهمین اخالق فطریۀ انسان شه سرمایۀ حیاتست در موارد غیرمشروعه‬
> ‫‪۱۳‬‬
> ‫صرف و استعمال شود‪ ،‬مذموم گردد‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء درخصوص این شه در فطرت شر نیست و شر امر عدمی است و خیر‬
> ‫امر وجودی‪ ،‬می فرمایند شه فطرت انسانی و صفات و شماالت ممدوحۀ انسان خیر محض‬
> ‫است و شر عدم وجود آنهاست‪ .‬مثال ظلمت و تاریکی‪ ،‬عدم نوراست‪ .‬فقر فقدان غناست‪.‬‬
> ‫‪۱۴‬‬
> ‫پس خیر امر وجودی است و شر امر عدمی‪.‬‬
> ‫بنابر این از بیانات مبارشۀ حضرت بهاءهللا و حضرت عبدالبهاء این نتیجه مستفاد میگردد‬
> ‫شه گرچه اخالق فطری همه خیر است‪ ،‬اما تفاوت درجاتست و همین استعداد و اخالق‬
> ‫فطری میتواند از مسیر اصلی منحرف شود و از تفاوت عادت و تربیت‪ ،‬تغییر یابد‪ ،‬همان‬
> ‫گونه شه بالعکس میتواند موجب شکوفایی صفات و قوای فطری شود‪.‬‬
> ‫اما آنچه در این مبحث جای تامل دارد‪ ،‬اینست شه آثار بهائی از جمله آثار حضرت‬
> ‫عبدالبهاء و بیانات مبارشهای شه بدان اشاره شد‪ ،‬عامل مهم فطرت انسانی را به دو عامل‬
> ‫‪197‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫وراثت و محیط افزودند و دربارۀ آن تأشید فرمودند‪ .‬چنان شه جناب دشتر داوودی هم‬
> ‫اشاره میفرمایند شه امر بهائی و حضرت عبدالبهاء با تأشید بر عامل فطرت شه خاص‬
> ‫انسان است‪ ،‬تالش نموده اند شه از بازگشت انسان به طبیعت آن گونه شه طبیعیون قائل‬
> ‫هستند مانع شوند و اصالت انسان شه به ارادۀ الهی روح انسانی بر او تعلق گرفته و فطرت‬
> ‫‪۱۵‬‬
> ‫انسانی یافته است‪ ،‬محفوظ ماند‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء میفرمایند شه قسمی از طبیعیون برآنند شه تفاوت بشر و برتری و پستی‬
> ‫آنها در اصل خلقت است‪ ،‬یعنی از مقتضای عالم طبیعت است‪ ،‬قسمی دیگر از فالسفه و‬
> ‫قدماء برآنند شه تفاوت بین بشر از تربیت است‪ .‬هیکل مبارک در ادامه میفرمایند شه‬
> ‫انبیاء برآنند شه در اصل فطرت‪ ،‬نفوس بشر مختلف هستند‪ ۱۶.‬مقصود از ذشر این بیان‬
> ‫مبارک در اینجا‪ ،‬اشاره به اهمیت اصل فطرت انسانی است شه در امر مبارک بدان تأشید‬
> ‫فراوان شده‪ ،‬واال مرشز میثاق در ادامۀ بیان مبارک به تأثیر عوامل دیگر از جمله تربیت‬
> ‫اشاره میفرمایند شه در مباحث بعدی بدان خواهیم پرداخت‪.‬‬
> ‫‪ –۲‬وراثت‬
> ‫مقدمتا باید اشاره شرد شه برخی از متخصصین و روانشناسان‪ ،‬فطرت و وراثت را یکی‬
> ‫می گیرند چون معتقدند هر دو با شخص بدنیا میآیند‪ ،‬مانند بسیاری از ویژگیهای جسمانی‬
> ‫و بیولوژیکی از قبیل رنگ چشم‪ ،‬رنگ پوست‪ ،‬قد و یا توانائیهای شناختی مثل هوش‪،‬‬
> ‫استعداد و ‪...‬‬
> ‫عامل وراثت‪ ،‬همان ژن است شه از طریق آن بسیاری از خصائص و قابلیتها از والدین‬
> ‫و یا اجداد انسان‪ ،‬به وی منتقل میشود‪ .‬درست است شه صفات ژنتیکی شه در درون‬
> ‫ماست‪ ،‬بخش ذاتی و پایدار درون ماست مثل رنگ چشم‪ ،‬اما با فطرت متفاوت است‪.‬‬
> ‫چون فطرت در نوع انسان وجود دارد و همگانی است مثل هوش؛ اما میزان آن در افراد‬
> ‫میتواند ارثی باشد شه البته این میزان هم توسط محیط تشدید و تقویت میشود؛ و یا صفات‬
> ‫ارزشی و اخالقی شه در نوع انسان وجود دارد شه وراثت و محیط میتوانند آنها را تقویت‬
> ‫یا تضعیف شنند و بطور شلی آنها را تغییر دهند‪ .‬پس میتوان گفت شه فطرت عاملی است‬
> ‫شه در نوع (مثل نوع انسان) به ارث میرسد و وراثت عاملی است شه از فرد یا افراد به‬
> ‫فرد میرسد‪.‬‬
> ‫درمورد هوش صحبت شد شه در نوع انسان وجود دارد‪ .‬الزم به ذشر است شه هوش در‬
> ‫حیوانات هم به نحوی وجود دارد‪ .‬اما هوش عملی است مثل النهسازی پرندگان شه امری‬
> ‫‪۱۷‬‬
> ‫غریزی و مبتنی بر تجارب گذشتگان است‪.‬‬
> ‫برخی از متخصصین و پژوهشگران‪ ،‬همانطور شه گفته شد وراثت و فطرت را در مقابل‬
> ‫محیط – شه در مبحث بعدی بدان پرداخته میشود – یکی میگیرند و مسئلۀ وراثت و‬
> ‫‪198‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫محیط را به عبارتی رابطۀ طبیعت و تربیت میدانند‪ .‬تشخیص و بررسی سهم وراثت و‬
> ‫محیط در یک فرد‪ ،‬مسئلهای پیچیده و مشکل است‪ ،‬به جهت این شه از یک سو آنچه در‬
> ‫یک فرد وجود دارد از جهت زیستی و ارثی ترشیبی از ژنهاست و از سوئی دیگر‪ ،‬هر‬
> ‫یک از این دو عامل محیط و وراثت جداگانه عمل نمیشنند و بصورت ترشیبی از این‬
> ‫عوامل عمل میشنند‪ .‬یکی از مهمترین شیوههای طرح علمی این مسئله‪ ،‬بررسی گروهی‬
> ‫است‪ .‬یعنی گروههائی از افراد در نظر گرفته میشوند و اثرات وراثت و محیط جداگانه‬
> ‫در آنها مورد مطالعه و بررسی قرار میگیرد‪.‬‬
> ‫در یک سری از تحقیقات‪ ،‬برای این شه اثر وراثت را مشخص شنند محیطی تقریبا همسان‬
> ‫و برابر فراهم مینمایند و قرابت ارثی را بررسی میشنند‪ ،‬یعنی افرادی شه رابطۀ‬
> ‫خویشاوندی دارند‪ .‬فی المثل از همزادان و دوقلوهای حقیقی (دوقلوهایی شه از یک سلول‬
> ‫بوجود آمده باشند) شروع شرده‪ ،‬بررسی و پژوهش را ادامه میدهند تا به افرادی شه‬
> ‫هیچگونه رابطۀ خویشاوندی با یکدیگر ندارند‪ ،‬برسند‪ .‬ابزار اندازهگیری معموال ضریب‬
> ‫همبستگی است و بازدهی شه مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرد بازدهی است‬
> ‫شه از بکار بردن تست هوش (به عنوان یک توانائی شلی) بدست میآید‪ .‬نتایج مطالعات‬
> ‫در این تحقیقات نشان داده است شه بین افزایش نسبت خویشاوندی و افزایش ضریب‬
> ‫هوشی‪ ،‬همبستگی باالئی وجود دارد‪ .‬بخصوص درمورد همزادان یا دوقلوهای همسان‪،‬‬
> ‫ضریب همبستگی‪ ،‬بیشتر بوده است‪ .‬این واقعیت نشان میدهد شه در این شباهتها و‬
> ‫‪۱۸‬‬
> ‫میزان همبستگی باال وراثت سهم مهمی دارد‪.‬‬
> ‫تحقیقات و پژوهشهای زیادی هم در مورد تشابه هوش شلی والدین و فرزندان آنها انجام‬
> ‫گرفته است‪ .‬در اشثر این تحقیقات‪ ،‬بین ضریب هوشی والدین و ضریب هوشی فرزندان‬
> ‫آنها‪ ،‬همبستگی باالیی نشان داده شده است‪ .‬وجود تشابه زیاد‪ ،‬روانشناسان را وادار‬
> ‫شرده است تا هوش را جزء صفاتی بحساب آورند شه بیشتر از سایر صفات به ارث‬
> ‫می رسد‪ .‬درمورد برخی از استعدادها (به عنوان یک توانایی خاص) مثل استعداد‬
> ‫موسیقی‪ ،‬بعضی از تحقیقات‪ ،‬جواز ارثی بودن آنها را میدهد‪ ۱۹،‬اما این نکته جای بحث‬
> ‫بیشتری دارد شه در مبحث تأثیر عوامل محیطی‪ ،‬بیشتر بدان پرداخته میشود‪ .‬از طرف‬
> ‫دیگر تأثیر عوامل محیطی و اشتسابی بر هوش را از طریق مطالعۀ شباهت شودشان‬
> ‫فرزندخوانده به خانوادههایی شه آنها را پذیرفتند‪ ،‬بررسی شردهاند شه در مبحث بعدی با‬
> ‫تفصیل بیشتری بدان اشاره میگردد‪.‬‬
> ‫در مورد تأثیر توارث بر صفات شخصیتی‪ ،‬با تحقیقاتی شه انجام گرفته این نتایج حاصل‬
> ‫شده است‪ :‬همبستگیهایی شه میتوان بین والدین و فرزندان‪ ،‬بین برادران یا حتی بین‬
> ‫دوقلوها از حیث این صفات بدست آورد‪ ،‬شمتر از همبستگیهایی است شه از نظر جسمی‬
> ‫‪199‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫یا توانائیهای ذهنی بدست میآید‪ .‬یعنی تفاوت فردی افراد یک خانواده‪ ،‬در صفات‬
> ‫‪۲۰‬‬
> ‫شخصیتی بیشتر از تفاوتهای آنها از نظر ویژگیهای جسمی و توانائیهای ذهنی است‪.‬‬
> ‫در مورد اثر وراثت بر تعدادی از صفات مرضی و اختالالت روانی نیز تحقیقات زیادی‬
> ‫صورت گرفته است‪ .‬نتایج نشان میدهد شه تفاوت دوقلوهای عادی و فرزندان عادی یک‬
> ‫خانواده‪ ،‬از نظر عصبی بودن‪ ،‬تمایل به درونگرایی‪ ،‬تسلط طلبی‪ ،‬هیجانی بودن و ‪...‬‬
> ‫نسبت به دوقلوهای یکسان بیشتر است‪ .‬درست است نتایج این تحقیقات‪ ،‬نقش و اهمیت‬
> ‫توارث را نشان میدهد‪ .‬اما همین تحقیقات از سوی دیگر تأئید شرده است شه بین دوقلوها‬
> ‫از نظر سایر ویژگیهای شخصیتی‪ ،‬تفاوتهای آشکاری وجود دارد؛ مخصوصا در مورد‬
> ‫اثر حوادث زندگی فردی و اثر اقامت در محیطهای مختلف بر سالمت روانی این افراد‪،‬‬
> ‫‪۲۱‬‬
> ‫تفاوتهای چشمگیری دیده شده است‪.‬‬
> ‫بنابر این می توان گفت شه محیط و توارث شنش و واشنش متقابل دارند‪ .‬فی المثل بیماری‬
> ‫وسواس در برخی افراد بصورت ژنتیکی وجود دارد‪ ،‬اما بسته به نوع محیط‪ ،‬در یک جا‬
> ‫تشدید میشود و بالعکس در جایی دیگر ظهور و بروز پیدا نمیشند یا ضعیف باقی‬
> ‫میماند‪ .‬این مطلب در مبحث تأثیرات محیطی تکمیل میشود‪.‬‬
> ‫و اما وراثت از دیدگاه آئین بهائی‪ ،‬حضرت عبدالبهاء در بیان تفاوت اخالق ناشی از‬
> ‫وراثت‪ ،‬چنین میفرمایند‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬و اما تفاوت اخالق ارثی‪ ،‬این از قوت و ضعف مزاج یعنی ابوین چون ضعیف‬
> ‫المزاج باشند اطفال چنان گردند و اگر قوی باشند اطفال جسور شوند و همچنین طهارت‬
> ‫خون حکم شلی دارد‪ ،‬زیرا نطفۀ طیبه مانند جنس اعلی است شه در نبات و حیوان نیز‬
> ‫موجود‪ .‬مثال مالحظه مینمائید اطفالی شه از پدر و مادر ضعیف و معلول تولد یابند باطبع‬
> ‫به ضعف بنیه و ضعف عصب مبتلی و بی صبر و بی تحمل و بی ثبات و بی همت و‬
> ‫‪۲۲‬‬
> ‫عجول هستند‪ ،‬زیرا ضعف و سستی ابوین در اطفال میراث گشته ‪»...‬‬
> ‫مالحظه میشود شه هیکل مبارک نیز برای توارث نقشی مهم هم از نظر جسمانی و هم از‬
> ‫نظر تکوین شخصیت قائل هستند‪.‬‬
> ‫‪ –۳‬محیط (عوامل محیطی – اکتسابی)‬
> ‫وقتی صحبت از این عوامل میشود‪ ،‬بایستی به هر آنچه شه فرد از محیط اطراف خود اعم‬
> ‫از خانواده‪ ،‬همساالن‪ ،‬بزرگساالن و بطور شلی جامعه‪ ،‬بطور عمدی و غیرعمدی شسب‬
> ‫میشند‪ ،‬اشاره شرد‪ .‬به عبارتی الزم است تربیت عمدی و غیرعمدی و یا تربیت مستقیم و‬
> ‫غیرمستقیم در اینجا مورد بحث قرار گیرد‪.‬‬
> ‫استاد فقید دشتر محمد باقرهوشیار استاد تعلیم و تربیت‪ ،‬در شتاب خود «اصول آموزش و‬
> ‫پرورش»‪ ،‬تربیتی را عمدی میداند شه منظور پرورشی در میان باشد و از روی استشعار‬
> ‫‪200‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫و اراده و آگاهی باشد‪ ،‬یعنی تأثیر و نفوذهایی شه از روی طرح و نقشۀ معینی اجرا شود تا‬
> ‫‪۲۳‬‬
> ‫بدان منظور طفل تربیت گردد‪.‬‬
> ‫اما ارنست شریک )‪ (Ernst Krieck‬یکی از محققین و متخصصین تعلیم و تربیت‪ ،‬معتقد‬
> ‫است شه هر نفوذ و هر تحولی شاری است تربیتی‪ .‬مثال وقتی شه شما با یکی از دوستان‬
> ‫خود صحبت میشنید هم تربیت میشنید هم تربیت میشوید‪ .‬یعنی در هر حین‪ ،‬همه‪ ،‬همه‬
> ‫را تربیت میشنند و خالصه این شه میگوید انسان غیر عمد و اِشعار تربیت میشود و‬
> ‫تربیت مبتنی بر طرحی نیست شه شسی از آغاز ریخته باشد‪.‬‬
> ‫البته به این نظریه اشکال وارد شردهاند و آن اینکه هر تشکل نفسانی و اجتماعی را‬
> ‫نمیتوان تربیت خواند‪ .‬ضمن اینکه وقتی صحبت از تربیت میشود‪ ،‬مقصود از تربیت به‬
> ‫قید خوبی آنست (در مقابل تربیت بد) و چون تربیت خوب و مطلوب‪ ،‬مشروط به عمد و‬
> ‫استشعار است‪ ،‬بنابر این هر نوع نفوذ و تأثیری را نمیتوان تربیت خواند‪ .‬دشتر هوشیار‬
> ‫نیز منظورش همین است‪ .‬هر جا شه آگاهی و اختیار و استشعار باشد آنجا تربیت به‬
> ‫معنای مطلوب و پسندیده و تربیت عمدی است‪ .‬بقیۀ تأثیرات و نفوذها گرچه دارای‬
> ‫هدفهای تربیتی نیستند و عمدا هدف تربیتی ندارند‪ ،‬اما تأثیر و نفوذ خود را بر طفل یا فرد‬
> ‫‪۲۴‬‬
> ‫بجای میگذارند‪.‬‬
> ‫امیل دورشهایم (دورشیم) )‪ (Emile Durkheim‬جامعهشناس معروف فرانسوی شه به‬
> ‫جنبۀ اجتماعی آموزش و پرورش اهمیت میدهد‪ ،‬ضمن برشمردن نفوذ محیط مادی‬
> ‫(طبیعت و اشیاء) و محیط انسانی‪ ،‬تربیت را نفوذ بزرگترها در شوچکترها میداند‪ .‬یعنی‬
> ‫تربیت را عبارت از عملی میداند شه نسل بالغ دربارۀ نسلی شه هنوز برای زندگی‬
> ‫اجتماعی قادر نیست‪ ،‬معمول میدارد‪ .‬وی هدف تربیت را در این میداند شه در‬
> ‫خردساالن‪ ،‬بعضی حاالت جسمانی و عقالنی و اخالقی را ترقی دهند و آنها را برای‬
> ‫زندگانی در جامعۀ سیاسی و در محیط مربوط به خود ایشان آماده سازند‪.‬‬
> ‫البته اشکاالتی هم بر نظریه دورشیم میگیرند‪ .‬یکی این شه وی معتقد است شه هستی‬
> ‫اجتماعی انسان شه عبارتست از عقاید اجتماعی‪ ،‬مذهبی‪ ،‬اخالقی‪ ،‬سنن ملی و ‪ ،...‬در آغاز‬
> ‫در انسان موجود نیست و باید بوجود آید و شار تربیت این است شه هستی اجتماعی را در‬
> ‫انسان هست شند‪ ،‬شه البته این طور نیست چون نمیتوان گفت هستی اجتماعی در انسان‬
> ‫اصال وجود ندارد‪ .‬دیگر این شه دورشیم هدف مطلقی برای تربیت بدست نمیدهد و آن را‬
> ‫‪۲۵‬‬
> ‫بطور مطلق به زمان و مکان و ششور معین مرتبط میداند‪.‬‬
> ‫بطورشلی دورشیم‪ ،‬انسان اجتماعی را ترجیح میدهد‪ ،‬بر خالف روسو شه پیش از این در‬
> ‫بخش فطرت اشاره شد‪ ،‬هدف تربیت را وصول انسان به وضع انسان فطری و طبیعی‬
> ‫میداند‪.‬‬
> ‫‪201‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫اما گذشته از نظرات تربیتی و پرورشی مهم اندیشمندان بزرگ‪ ،‬رویکردها و نظریههای‬
> ‫بسیار مهمی در زمینۀ تأثیرات اجتماعی و محیطی وجود دارد شه از آن جمله نظریۀ‬
> ‫یادگیری اجتماعی است‪ .‬بر اساس این نظریه‪ ،‬رفتار از دو طریق شسب میشود‪ :‬تقویت و‬
> ‫سرمشق گیری‪ .‬در فرایند تقویت‪ ،‬رفتاری شه نتایج مطلوب و خوشایند داشته باشد در اثر‬
> ‫تشویق و تقویت تکرار می شود و رفتاری شه نامطلوب و ناپسند باشد بر اثر تنبیه‪ ،‬شمتر‬
> ‫تکرار میشود‪ .‬درمورد سرمشقگیری نیز این نظریه بر آن است شه افراد از جمله‬
> ‫شودشان از رفتار دیگران اعم از والدین‪ ،‬همساالن‪ ،‬بزرگساالن‪ ،‬رسانهها و ‪...‬‬
> ‫الگوبرداری میشنند‪.‬‬
> ‫این رویکرد حتی بسیاری از تفاوتهای جنسیتی دختران و پسران را هم ناشی از همین‬
> ‫سرمشقگیری و در واقع الگویابی جنسیتی میداند‪ .‬فی المثل شودشان‪ ،‬بسیاری از‬
> ‫رفتارهای مناسب جنس خود را از طریق تقویت رفتار مورد نظر و یا مشاهدۀ رفتار‬
> ‫دیگران میآموزند‪ .‬یعنی این نقشها و رفتارهای مناسب هر جنس در جامعه‪ ،‬هم آموخته‬
> ‫میشود و هم مورد تقویت و تشویق قرار میگیرد تا بصورت یک نماد جنسی در میآید‪.‬‬
> ‫برای مثال اسباببازیهایی شه به دخترها و پسرها میدهند متفاوت است‪ .‬دخترها بیشتر‬
> ‫عروسک دریافت می شنند و پسرها بیشتر برای بازی با اتومبیل و شامیون و ‪ ...‬تقویت‬
> ‫میشوند و یا در مورد نقش های اجتماعی و مشاغل قالبی‪ ،‬دخترها (زنان) بیشتر یاد‬
> ‫میگیرند و یا تقویت میشوند شه میهماندار هواپیما باشند تا خلبان؛ اما پسرها (مردان)‬
> ‫بیشتر از زنان تشویق و تقویت میشوند شه خلبان شوند‪ .‬از زنان‪ ،‬بیشتر از مردان انتظار‬
> ‫‪۲۶‬‬
> ‫دارند پرستار باشند‪ .‬از مردان بیشتر از زنان ‪ ،‬انتظار پلیس شدن را دارند‪...‬‬
> ‫البته این نظرات جای بحث و نقد بسیاری دارد شه در حوصلۀ این مقال نیست‪ ،‬اما مراد از‬
> ‫ذشر این مطالب در اینجا‪ ،‬تأشید بر شکلگیری رفتار و شخصیت شودک از محیط پیرامون‬
> ‫خودش میباشد‪ .‬ناگفته نماند شه این رفتارها و خصوصیات شخصیتی در هر فرهنگ و‬
> ‫جامعهای میتواند متفاوت باشد‪ .‬اجتماعی شدن و فرهنگپذیری هر شخصی بسته به‬
> ‫فرهنگ و هنجارهای هر جامعه یا ششوری متفاوت است‪ .‬مثال در خصوص مشاغل قالبی‬
> ‫شه صحبت شد گرایش زنان به خلبان یا پلیس شدن در جوامع غربی بیشتر از جوامع‬
> ‫شرقی مثل ایران است‪ .‬بنابر این باز برمیگردیم به محیط؛ یعنی فرهنگ نیز جزئی از‬
> ‫محیطی است شه در آن بسر میبریم‪.‬‬
> ‫نکتۀ دیگر شه قابل طرح میباشد تعامل یا شنش و واشنش متقابل وراثت و محیط است‪.‬‬
> ‫اینگونه نیست شه گفته شود یک سری از خصائص و ویژگیها منحصرا نتیجۀ وراثت است‬
> ‫و یا محیط‪ .‬مثال غالبا ممکن است اندازۀ قد را معلول وراثت شمرند و حال آنکه نوع‬
> ‫‪۲۷‬‬
> ‫شرایط زندگی هر فرد ممکن است در اندازۀ قد تغییرات اساسی ایجاد شند‪.‬‬
> ‫‪202‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫هم چنین درمورد بعضی از استعدادها مثل استعداد موسیقی‪ ،‬شه برخی تحقیقات‪ ،‬ارثی بودن‬
> ‫آن را تا حدودی ثابت شرده است و در مبحث قبلی بدان اشارۀ مختصری شد‪ ،‬نباید‬
> ‫فراموش شرد شه در خانوادههای موسیقیدانان‪ ،‬شودشان‪ ،‬بیشتر تشویق میشوند؛ بیشتر در‬
> ‫معرض محرشهای شنوایی قرار میگیرند و از همان سنین اولیۀ شودشی‪ ،‬امکان تمرین با‬
> ‫آالت موسیقی را پیدا میشنند‪ ۲۸.‬پس در این گونه موارد‪ ،‬تأثیرات محیط را نباید نادیده‬
> ‫گرفت‪.‬‬
> ‫در مورد تأثیر عوامل محیطی بر هوش و میزان اشتسابی بودن آن‪ ،‬در مبحث وراثت‬
> ‫اشاره شد شه تأثیر محیط را میتوان از طریق مطالعۀ شباهت شودشان فرزندخوانده به‬
> ‫خانوادههایی شه آنها را پذیرفتند مستقیما ارزیابی و بررسی شرد‪ .‬نتایج این تحقیقات نشان‬
> ‫داده شه شودشان فرزندخوانده به پدر و مادر پذیرندۀ خود شباهت واقعی دارند‪ .‬اما این‬
> ‫شباهت از شباهت میان شودشان با پدر و مادر حقیقی آنها شه با یکدیگر زندگی میشنند‪،‬‬
> ‫شمتر است‪ .‬تحقیقات دیگر درمورد همزادان حقیقی (دوقلوهای همسان) است شه جداگانه‬
> ‫تربیت شده اند‪ .‬این دوقلوها شمتر از دوقلوهای همسانی شه در یک محیط تربیت شدهاند به‬
> ‫یکدیگر شباهت دارند‪ ۲۹.‬این تحقیقات از یک سو نشاندهندۀ اثر محسوس محیط از جمله‬
> ‫محیط خانواده است و از سویی دیگر به نقش و سهم وراثت اشاره دارد‪.‬‬
> ‫بطور شلی درمورد توانائیهای شناختی و ذهنی مثل هوش و استعداد‪ ،‬تحقیقات‪ ،‬این نتیجه‬
> ‫را بدست میدهد شه وراثت مجموعهای از توانائیها و استعدادهای بالقوۀ فرد و نشاندهندۀ‬
> ‫حد اشثر بازدهی اوست و فقط هنگامی شه محیط خانوادگی و محیط اجتماعی مساعد باشد‬
> ‫‪۳۰‬‬
> ‫فرد به این حد اشثر دست مییابد‪.‬‬
> ‫و اما از دیدگاه دیانت بهائی‪ ،‬حضرت عبدالبهاء در بیانی شه پیش از این اشاره شد‪ ،‬یکی‬
> ‫از سه عامل مهم و مؤثر بر اخالق و نیز استعداد انسان را‪ ،‬عوامل اشتسابی معرفی‬
> ‫میفرمایند‪ .‬مقصود بیان مبارک از واژۀ اشتسابی میتواند شامل همۀ مواردی شود شه فرد‬
> ‫از محیط پیرامون خودش‪ ،‬آگاهانه یا ناآگاهانه شسب میشند و تأثیر میپذیرد‪ ،‬اعم از‬
> ‫خانواده‪ ،‬اجتماع‪ ،‬همساالن‪ ،‬وسائل ارتباط جمعی و ‪ ...‬اما بطور خاص مقصود هیکل‬
> ‫مبارک میتواند تربیت از نوع عمد باشد‪ .‬حضرت عبدالبهاء در خصوص تٲثیر این‬
> ‫عوامل و از جمله تربیت‪ ،‬میفرمایند‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬و اما تفاوت اخالق ِمن حیث التربیة‪ ،‬این بسیار عظیم است زیرا تربیت بسیار حکم‬
> ‫دارد‪ .‬نادان از تربیت دانا شود‪ .‬جبان از تربیت شجاع گردد‪ .‬شاخه شج از تربیت راست‬
> ‫شود‪ .‬میوه های شوهی جنگلی تلخ و شز از تربیت لذیذ و شیرین گردد‪ .‬گل پنج پر از‬
> ‫تربیت صدپر شود‪ .‬امت متوحشه از تربیت متمدن گردد‪ .‬حتی حیوان از تربیت حرشت و‬
> ‫‪203‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫روش انسان یابد‪ .‬این تربیت را باید بسیار مهم شمرد‪ ،‬زیرا امراض هم چنان شه درعالم‬
> ‫اجسام به یکدیگر سرایت شدیده دارد به هم چنین اخالق در ارواح و قلوب نهایت سرایت‬
> ‫‪۳۱‬‬
> ‫دارد‪ .‬این تفاوت تربیت بسیار عظیم است و حکم شلی دارد‪»...‬‬
> ‫بنابر این تربیت‪ ،‬همان طورشه هیکل مبارک اشاره فرمودند بسیار مهم و عظیم است‪.‬‬
> ‫البته وقتی سخن از تربیت میشود بقول دشتر هوشیار تربیت به قید خوبی آن مد نظر‬
> ‫است‪ ،‬شه در مبحث پیشین هم اشاره شد‪ ،‬چون تربیت بد و نامطلوب و در واقع فقدان‬
> ‫تربیت‪ ،‬ممکن است آدمی را به پائینترین رتبۀ انسانی بکشاند و حتی بفرمودۀ حضرت‬
> ‫عبدالبهاء از حیوان پَستتر نماید‪:‬‬
> ‫«‪ ...‬چون انسان بی تربیت ماند حیوان گردد‪ ،‬بلکه اگر او را به حکم طبیعت گذاری از‬
> ‫حیوان پستتر شود‪ ،‬و اگر تربیت شنی مالئکه گردد‪ ،‬زیرا اشثر حیوانات ابناء نوع خود را‬
> ‫‪۳۲‬‬
> ‫نخورند اما انسان در سودان در اواسط افریقا ابناء نوع خویش را بدرد و بخورد ‪»...‬‬
> ‫پس اهمیت تربیت بحدی است شه از سویی مقام انسان را تا رتبۀ حیوانی پائین میششد و‬
> ‫حتی استعداد و قابلیت فطری انسان را دگرگون و مذموم مینماید‪ ،‬چنان شه در مبحث‬
> ‫فطرت‪ ،‬به بیان مبارشۀ حضرت عبدالبهاء استناد و اشاره گردید؛ و از طرفی دیگر تربیت‬
> ‫میتواند هر آنچه شه بصورت استعدادها و قابلیتهای بالقوه وجود دارد به بالفعل تبدیل شند‬
> ‫و در واقع آنها را شکوفا شند‪ .‬آنگونه شه حضرت بهاءهللا میفرمایند ‪:‬‬
> ‫« انسان طلسم اعظم است ولکن عدم تربیت او را از آنچه با اوست محروم نموده‪ .‬به یک‬
> ‫شلمه خلق فرمود و به شلمۀ اخری بمقام تعلیم هدایت نمود و به شلمۀ دیگر مراتب و‬
> ‫مقاماتش را حفظ فرمود‪ .‬حضرت موجود میفرماید‪ :‬انسان را به مثابۀ معدن شه دارای‬
> ‫احجار شریمه است مشاهده نما‪ .‬به تربیت‪ ،‬جواهر آن بعرصۀ شهود آید و عالم انسانی از‬
> ‫‪۳۳‬‬
> ‫آن منتفع گردد‪».‬‬
> ‫و نیز میفرمایند‪:‬‬
> ‫«انسان بمثابۀ پوالدی است شه جوهرش مستور است‪ .‬به ذشر و بیان و نصیحت و تربیت‪،‬‬
> ‫جوهر آن ظاهر و هویدا گردد‪ ،‬و اگر بحال خود بماند زنگ مشتهیات نفس و هوی او را‬
> ‫‪۳۴‬‬
> ‫معدوم سازد‪».‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء نیز درخصوص اثرات تربیت میفرمایند‪:‬‬
> 
> ‫‪204‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫«‪ ...‬مالحظه شنید شه تربیت است شه شرق و غرب را در ظل حکم انسان میآورد‪ ،‬تربیت‬
> ‫است شه این همه صنایع عجیبه را ظاهر میشند‪ .‬تربیت است شه این علوم و فنون عظیمه‬
> ‫‪۳۵‬‬
> ‫را ترویج مینماید‪ .‬تربیت است شه این اشتشافات و مشروعات جدیده [را] مینماید ‪»...‬‬
> ‫در ادامه‪ ،‬هیکل مبارک به سه نوع تربیت جسمانی‪ ،‬انسانی و روحانی اشاره میفرمایند و‬
> ‫تربیت روحانی را تربیت حقیقی میدانند‪ .‬میفرمایند‪:‬‬
> ‫«لکن تربیت بر سه قسم است؛ تربیت جسمانی‪ ،‬تربیت انسانی و تربیت روحانی‪ .‬اما‬
> ‫تربیت جسمانی به جهت نشو و نمای این جسم است و آن تسهیل معیشت و تحصیل اسباب‬
> ‫راحت و رفاهیت است شه حیوان با انسان در آن مشترشند و اما تربیت انسانی عبارت از‬
> ‫مدنیت است و ترقی یعنی سیاست و انتظام و سعادت و تجارت و صنعت و علوم و فنون و‬
> ‫اشتشافات عظیمه و مشروعات جسیمه شه مدار امتیاز انسان از حیوان است‪ .‬و اما تربیت‬
> ‫الهیه‪ ،‬تربیت ملکوتی است و آن اشتساب شماالت الهیه است و تربیت حقیقی آن است‪ ،‬زیرا‬
> ‫در این مقام‪ ،‬انسان مرشز سنوحات رحمانیه گردد و مظهر "لَنَ ْع َملَ َّن انسانا علی صور ِتنا و‬
> ‫‪۳۷‬‬
> ‫مثالِنا"‪ ۳۶‬شود و آن نتیجۀ عالم انسانی است ‪»...‬‬
> ‫پس اگر بخواهیم به اوج تأثیر عظیم تربیت شه در بیانات حضرت عبدالبهاء پیش از این‬
> ‫اشاره شد پی بریم‪ ،‬بایستی به تربیت روحانی شه اساس تعلیم و تربیت امرمبارک است‪،‬‬
> ‫ناظر باشیم‪.‬‬
> ‫در خصوص بهترین زمان تربیت و تأثیرات آن‪ ،‬در آثار مبارشه و بخصوص بیانات‬
> ‫مبارشۀ حضرت عبدالبهاء تأشید گردیده شه بایستی از اَوان طفولیت و شودشی صورت‬
> ‫پذیرد‪ .‬میفرمایند‪ ...« :‬اطفال را هر قسم تربیت نمایند نشو و نما شنند و مادام الحیات آن‬
> ‫تربیت تأثیرش باقی و تبدیل و تغییر بسیار مشکل ‪ ۳۸»...‬و نیز میفرمایند‪« :‬طفل مانند‬
> ‫نهال تازه است‪ .‬به هر قسم تربیت نمائی نشو و نما نماید ‪ ۳۹»...‬این بیان مبارک‪ ،‬نشان‬
> ‫دهندۀ تأثیرعوامل محیطی و اشتسابی است‪.‬‬
> ‫الزم به ذشر است شه نظریهپردازان و روانکاوانی مثل فروید هم دوران طفولیت و تجارت‬
> ‫اولیۀ شودشی را دورانی حساس و حیاتی برای شکلگیری شخصیت شودک میدانند و‬
> ‫معتقدند شه ساختمان شخصیت انسان در همان اَوان زندگی –مثال ‪ ۵‬یا ‪ ۶‬سالگی– بطور‬
> ‫‪۴۰‬‬
> ‫اساسی و زیربنائی شکل میگیرد‪.‬‬
> ‫بنابر این مالحظه میگردد شه امر تربیت در آئین بهائی چقدر اهمیت دارد‪ ،‬تا جائی شه‬
> ‫حضرت عبدالبهاء تفاوتهای موجود در عالم انسان و از جمله زنان و مردان را منبعث از‬
> ‫تربیت و یا فقدان آن میدانند‪ .‬میفرمایند‪:‬‬
> ‫‪205‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫«جمیع شائنات موجوده مذشر و مؤنثند و در مابین ذشور و اناث آنها فرقی نیست ‪ ...‬ولی‬
> ‫چون نظر در عالم انسان میشنیم‪ ،‬میبینیم تفاوتست‪ .‬عجبا این تفاوت خلقی است یا از‬
> ‫جهت تربیت است؟ آیا جنس ذشور در ایجاد الهی ممتاز از اناث هستند؟ با وجودی شه در‬
> ‫ایجاد الهی تفاوت نیست‪ ،‬چرا این تفاوت گذارده میشود؛ هیچ شبهه نیست شه از تربیت‬
> ‫است‪ .‬اگر نساء به مثل رجال تربیت شوند‪ ،‬مثل مردان میشوند‪ ،‬بلکه احساسات زنها‬
> ‫بیشتر است‪ ،‬رقت قلب زنها بیشتر از مردهاست‪ ،‬لکن تا بحال چون زنها تربیت نشدهاند‪،‬‬
> ‫لذا عقب مانده اند‪ ،‬باید زنها هم مانند مردها تربیت شوند‪ ،‬البته به درجۀ مردها میرسند‪.‬‬
> ‫‪۴۱‬‬
> ‫علی الخصوص در هیئت اجتماعیه عضو عاملند‪».‬‬
> ‫مالحظه میگردد با توجه به بیان مبارک و نیز دیدگاههای نظریۀ یادگیری اجتماعی‪،‬‬
> ‫بسیاری از تفاوتهای انسان و از جمله تفاوتهای زنان و مردان و رفتارها و نقشهای جنسی‬
> ‫قالبی آنها‪ ،‬محصول یادگیری و تربیت است و بیشتر امری اشتسابی است تا زیستی و ذاتی‪.‬‬
> ‫سخن پایانی‬
> ‫بررسی عوامل مؤثر بر نحوۀ شکلگیری شخصیت انسان ها و تفاوتهای موجود در آنان‪،‬‬
> ‫موضوع مورد بحث علوم مختلف از جمله زیستشناسی‪ ،‬فلسفه‪ ،‬جامعهشناسی‪،‬‬
> ‫روانشناسی‪ ،‬روانشناسی اجتماعی و روانشناسی تربیتی میباشد‪.‬‬
> ‫زیستشناسان تفاوتها را محصول عوامل زیستی و ارثی میدانند‪ ،‬آنچه شه از ژنها و‬
> ‫سلولهای بدن انسان به ارث میرسد‪.‬‬
> ‫فالسفه و بخصوص فالسفۀ تربیتی در زمینۀ ماهیت و فطرت انسان صحبت میشنند‪ ،‬مثل‬
> ‫جان الک‪ ،‬ژان ژاک روسو و ‪ ...‬شه به نظرات آنها اشاره گردید‪.‬‬
> ‫جامعه شناسان‪ ،‬تفاوتهای موجود در انسان را معلول جامعه و فرهنگ و هنجارهای آن‬
> ‫میدانند‪ .‬جامعهشناسان رفتار اجتماعی و جنبههایی از زندگی انسان را مورد مطالعه‬
> ‫قرار میدهند شه از عضویت انسان در جامعه ناشی میشود‪ ،‬مثل جرم‪ ،‬طالق‪ ،‬فساد و‬
> ‫‪۴۲‬‬
> ‫‪...‬‬
> ‫روانشناسان‪ ،‬فرد را بطور مستقل مورد مطالعه قرار میدهند‪ .‬در عین حال معتقدند شه‬
> ‫بین وراثت و محیط‪ ،‬شنش متقابل وجود دارد‪ ،‬یعنی هیچ یک به تنهایی قادر نیست شاری‬
> ‫از پیش ببرد‪ .‬نطفۀ بارور شده نیاز به محیط مناسب دارد تا به رشد خود ادامه دهد و‬
> ‫‪۴۳‬‬
> ‫محیط بدون نطفه نیز هرگز موجود زندهای بوجود نمیآورد‪.‬‬
> 
> ‫‪206‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫در همین جا پای رشتهها و شاخههای روانشناسی همانند روانشناسی رشد‪ ،‬روانشناسی‬
> ‫شخصیت‪ ،‬روانشناسی تفاوتهای فردی‪ ،‬روانشناسی اجتماعی و روانشناسی تربیتی نیز به‬
> ‫میان میآید‪.‬‬
> ‫روانشناسی رشد رشتهای است شه تغییرات جسمی‪ ،‬عاطفی‪ ،‬ذهنی و اجتماعی هر فرد را‬
> ‫در طول زندگی وی‪ ،‬خصوصا دوران رشد مورد بررسی قرار میدهد‪.‬‬
> ‫روانشناسی شخصیت‪ ،‬مجموعۀ خصوصیات جسمانی و روانی انسان را تحت تٲثیر‬
> ‫عوامل درونی و بیرونی‪ ،‬مثل توارث و محیط‪ ،‬بررسی و مطالعه میشند و معتقد هست شه‬
> ‫شخصیت یک فرد ترشیب و تلفیقی منحصر بفرد از خصائص جسمی و روانی و ‪ ...‬می‬
> ‫باشد شه باید مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد‪ .‬هم چنین شخصیت افراد را باید‬
> ‫از مالحظۀ رفتار پایدار آنها شه قابل مشاهده هست و جنبۀ بیرونی شخصیت را تشکیل می‬
> ‫دهد‪ ،‬مورد مطالعه و بررسی قرار داد‪.‬‬
> ‫روانشناسی تفاوتهای فردی‪ ،‬به تفاوتهای فردی انسان از هر لحاظ مثل سن‪ ،‬جنسیت و ‪...‬‬
> ‫ناظراست و معتقد است هر فرد منحصر به فرد است و نمیتوان دو فرد را پیدا شرد شه از‬
> ‫هر نظر به هم شبیه باشند‪ ،‬حتی دوقلوهای همسان؛ شه در طول مقاله هم به مطالعات‬
> ‫مربوط به آنها اشاره گردید‪.‬‬
> ‫روان شناسی اجتماعی‪ ،‬فرد و رفتار فرد را در عرصۀ اجتماع و فرهنگ و محیط‬
> ‫اجتماعی مورد بررسی قرار میدهد‪ .‬انسان به این دلیل در روانشناسی اجتماعی مورد‬
> ‫بررسی قرار میگیرد چون در اجتماع زندگی میشند و با دیگران در تعامل هست‪.‬‬
> ‫بسیاری از مطالعات و پژوهشهایی شه تٲثیرات متقابل محیط و توارث را مورد مطالعه‬
> ‫قرار میدهد و بدان اشاره گردید‪ ،‬نتیجۀ تحقیقات این شاخه از علوم اجتماعی میباشد‪.‬‬
> ‫روانشناسی تربیتی هم به عنوان یک شاخۀ علمی مهم‪ ،‬هم در مطرح شردن نظریههای‬
> ‫دیدگاههای متخصصین تربیتی و هم به عنوان یک زمینۀ علمی و تربیتی در امر مبارک‬
> ‫شاربرد و شارآیی دارد شه تا حدودی بدانها پرداخته شد‪.‬‬
> ‫اما آنچه در این مطالعات و تحقیقات مطرح است‪ ،‬اینست شه عوامل فطرت‪ ،‬وراثت و‬
> ‫محیط هیچ گاه جداگانه عمل نمیشنند و شخصیت انسان برآیند و ماحصل ترشیب و تعامل‬
> ‫این عوامل است‪ .‬مثال نمیتوان گفت این خصلت از یک فرد از فالن میزان عامل وراثت‬
> ‫و فالن میزان عامل محیط ترشیب شده است‪ .‬مضافا این شه تجارب مشترشی شه افراد از‬
> ‫فرهنگها و جوامع خود میگیرند ممکن است اثر توارث و یا سرشت و طبیعت تلقی‬
> ‫گردد‪ .‬به همین دلیل تعیین شردن سهم هر یک از عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اشتسابی (تربیت)‬
> ‫‪207‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫در تکامل و شکلگیری شخصیت انسان دشوار است‪ ،‬خصوصا این شه تحقیقات و‬
> ‫مطالعات در مورد عا مل انسانی است‪ .‬از طرفی دیگر چون بسیاری از تفاوتها‪ ،‬میتواند‬
> ‫معلول عوامل متعددی از جمله سن‪ ،‬جنسیت‪ ،‬تفاوتهای فردی هم باشد‪ ،‬این ارزیابی‬
> ‫مشکلتر جلوه مینماید‪ .‬با وجود این میتوان نقش و اهمیت هر یک از این عوامل را‬
> ‫مورد بررسی قرارداد؛ آنچنان شه تا حدودی بدان پرداخته شد‪.‬‬
> ‫اگر بخواهیم بطور خالصه نتیجهگیری شنیم باید گفت دربارۀ ارثی بودن تعداد زیادی از‬
> ‫ویژگیهای جسمی و بیولوژیکی مثل رنگ چشم‪ ،‬مو‪ ،‬قد ‪ ،...‬علم زیستشناسی اطالعات‬
> ‫گران قیمتی بدست میدهد‪ ،‬اما در خصوص ارثی بودن توانائیهای ذهنی انسان‪ ،‬اطالعات‬
> ‫بدست آمده بسیار محدود است‪ ۴۴.‬گرچه در مورد هوش و برخی از استعدادها مثل‬
> ‫موسیقی‪ ،‬محققان شفۀ ترازو را بیشتر به طرف توارث سنگین میشنند و در مورد خلق و‬
> ‫خو‪ ،‬این شفه بطرف محیط سنگینتر میشود؛‪ ۴۵‬اما باز هم جای بررسی بیشتری دارد‪.‬‬
> ‫در مواری هم هست اگر خصوصیتی در انسان ضعیف باشد‪ ،‬مثال بهرۀ هوشی شخص‬
> ‫بسیار پائین باشد و یا از نظر بیولوژیکی قد انسان شوتاه باشد‪ ،‬محیط و تربیت نمیتوانند‬
> ‫چندان معجزه شنند و این اهمیت وراثت را میرساند‪ .‬متأسفانه بسیاری از بیماریها ممکن‬
> ‫است در ژنها نهفته باشند شه با تنش محیط میتوانند تشدید شوند و در واقع بروز شنند‪ ،‬مثل‬
> ‫بسیاری از اختالالت روانی و یا بیماریهای جسمانی مثل دیابت‪ .‬پس شخصیت انسان‬
> ‫ترشیبی از این عوامل است‪ .‬شاید بتوان گفت فطرت و وراثت چارچوبی را تعیین میشنند‬
> ‫شه محیط در داخل آن چارچوب میتواند عمل شند‪ .‬اما آنچه مهم است شنش و واشنش‬
> ‫متقابل این عوامل است‪.‬‬
> ‫بنابر این آنچه فطری و ارثی است تعیینشننده است اما میزان آن را محیط مشخص میشند‪.‬‬
> ‫به عبارت دیگر تمام صفاتی شه فطری و ارثی محسوب میشوند به شمک عوامل محیطی‪،‬‬
> ‫اجتماعی‪ ،‬فرهنگی و بخصوص عوامل تربیتی و اشتسابی تحقق پیدا میشنند‪ .‬این محیط‬
> ‫(به معنی اعم شلمه) است شه میتواند هم باعث ظهور و بروز استعدادها و قابلیتها شود و‬
> ‫شخصیت فرد را شکوفا و بارور شند و هم بالعکس اخالق فطری و ارثی شخص را به‬
> ‫سمت مسیر نامشروع و نابجا سوق دهد‪.‬‬
> ‫دیدگاههای امر مبارک و همین طور دیدگاههای علمی و تربیتی هر یک به نوعی بر نقش‬
> ‫و تأثیر هر یک از این عوامل تأشید میشنند‪ ،‬اما در خصوص فطرت انسانی و نیز تربیت‬
> ‫روحانی‪ ،‬آئین بهائی و آثار مبارشه تأشیدی خاص و دیدگاهی فراتر و متعالیتر دارد‪.‬‬
> ‫فطرت انسانی در واقع سبب اصالت انسان و تمایز از حیوان میگردد و معرف اراده‪،‬‬
> ‫اختیار و شماالت انسان میباشد‪ .‬در آثار بهائی آمده است شه در وجود و فطرت انسان‪،‬‬
> ‫‪208‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫قابلیتها و استعدادهای بالقوهای وجود دارد شه صرفا با تربیت شکوفا و یا آشکار‬
> ‫میگردد‪ .‬همین نکته است شه نقش و تأثیر عظیم تربیت‪ ،‬بخصوص تربیت روحانی‪ ،‬را‬
> ‫در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان نشان میدهد‪.‬‬
> 
> ‫مآخذ و یادداشتها‬
> ‫‪ –۱‬مفاوضات‪ ،‬صص‪ ۱۶۱‬و ‪.۱۶۳‬‬
> ‫‪ –۲‬مکتبها و نظریهها در روانشناسی شخصیت‪ ،‬سعید شاملو‪ ،‬انتشارات رشد‪،‬‬
> ‫‪۱۳۷۴‬ش‪ ،‬ص‪.۱۱‬‬
> ‫‪ –۳‬فرهنگ فارسی عمید‪ ،‬ص‪.۸۷۷‬‬
> ‫‪ –۴‬اصول آموزش و پرورش‪ ،‬جلد اول‪ ،‬محمد باقر هوشیار‪ ،‬صص ‪ ۶۶‬و ‪.۶۷‬‬
> ‫‪ –۵‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۶۷‬‬
> ‫‪ –۶‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۲۶‬و ‪.۶۷‬‬
> ‫‪ –۷‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۲۶‬و ‪.۲۷‬‬
> ‫‪ –۸‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۶۸‬‬
> ‫‪ –۹‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۲۹‬‬
> ‫‪ –۱۰‬مکتبها و نظریهها در روانشناسی شخصیت‪ ،‬سعید شاملو‪ ،‬انتشارات رشد‪،‬‬
> ‫‪۱۳۷۴‬ش‪ ،‬ص‪.۲۲‬‬
> ‫‪ –۱۱‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪.۸۲‬‬
> ‫‪ –۱۲‬مفاوضات‪ ،‬ص‪.۱۶۱‬‬
> ‫‪ –۱۳‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۱۶۳‬و ‪.۱۶۴‬‬
> ‫‪ –۱۴‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۱۹۸‬و ‪.۱۹۹‬‬
> ‫‪ –۱۵‬در مقابل محیط‪ ،‬علیمراد داوودی‪ ،‬صص ‪ ۱۳‬الی ‪. ۱۵‬‬
> ‫‪ –۱۶‬مجموعۀ آثار مبارشه دربارۀ تربیت بهائی‪ ،‬صص ‪ ۲۶‬و ‪.۲۷‬‬
> ‫‪ –۱۷‬اصول آموزش و پرورش‪ ،‬جلد اول‪ ،‬محمدباقر هوشیار‪ ،‬صص ‪ ۸۱‬و ‪.۸۲‬‬
> 
> ‫‪209‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫‪ –۱۸‬روانشناسی اجتماعی‪ ،‬ژان استوتزل‪ ،‬ترجمۀ علیمحمد شاردان‪ ،‬انتشارات دانشگاه‬
> ‫تهران‪ ،‬چاپ ششم‪ ،‬صص ‪ ۵۱‬الی ‪.۵۶‬‬
> ‫‪ –۱۹‬روانشناسی تفاوتهای فردی‪ ،‬حمزه گنجی‪ ،‬انتشارات بعثت‪ ،‬چاپ هفتم‪۱۳۷۵ ،‬ش‪،‬‬
> ‫ص‪.۴۶‬‬
> ‫‪ –۲۰‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۵۲‬و ‪.۵۳‬‬
> ‫‪ –۲۱‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۵۳‬‬
> ‫‪ –۲۲‬مفاوضات‪ ،‬صص ‪ ۱۶۱‬و ‪.۱۶۲‬‬
> ‫‪ –۲۳‬اصول آموزش و پرورش‪ ،‬جلد اول‪ ،‬محمدباقر هوشیار‪ ،‬ص‪.۲۰‬‬
> ‫‪ –۲۴‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۲۰‬و ‪.۲۱‬‬
> ‫‪ –۲۵‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۲۱‬و ‪.۲۲‬‬
> ‫‪ –۲۶‬رشد جنسیت‪ ،‬سوزان گولومبوک و رابین فی وش‪ ،‬ترجمۀ مهرناز شهرآرای‪،‬‬
> ‫انتشارات ققنوس‪۱۳۷۷ ،‬ش‪ ،‬صص ‪ ۸۵‬الی ‪.۸۸‬‬
> ‫و نیز‪ :‬رشد و شخصیت شودک‪ ،‬هنری ماسن و دیگران‪ ،‬ترجمۀ مهشید یاسائی‪،‬‬
> ‫نشر مرشز‪ ،‬چاپ یازدهم‪ ۱۳۷۶ ،‬ش‪ ،‬صص ‪ ۳۹۹‬و ‪.۴۰۰‬‬
> ‫‪ –۲۷‬روانشناسی اجتماعی‪ ،‬اتو شالین بِرگ‪ ،‬ترجمۀ علیمحمد شاردان‪ ،‬جلد اول‪ ،‬نشر‬
> ‫اندیشه‪ ،‬چاپ سیزدهم‪۱۳۷۶ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۲۶۷‬‬
> ‫‪ –۲۸‬روانشناسی تفاوتهای فردی‪ ،‬حمزه گنجی‪ ،‬انتشارات بعثت‪ ،‬چاپ هفتم‪۱۳۷۵ ،‬ش‪،‬‬
> ‫ص‪.۴۶‬‬
> ‫‪ –۲۹‬روانشناسی اجتماعی‪ ،‬ژان استوتزل‪ ،‬ترجمۀ علیمحمد شاردان‪ ،‬انتشارات دانشگاه‬
> ‫تهران‪ ،‬چاپ ششم‪ ،‬صص ‪ ۵۷‬الی ‪.۵۹‬‬
> ‫این نوع تحقیقات و مطالعات و نتایج آن در شتاب روانشناسی تفاوتهای فردی‪،‬‬
> ‫تألیف حمزه گنجی‪ ،‬ص‪ ۴۷‬به بعد هم آمده است شه عالقمندان میتوانند مراجعه‬
> ‫شنند‪.‬‬
> ‫‪ –۳۰‬همان مأخذ (روانشناسی اجتماعی‪ ،‬ژان استوتزل)‪ ،‬ص‪.۷۱‬‬
> ‫‪ –۳۱‬مفاوضات‪ ،‬صص ‪ ۱۶۲‬و ‪.۱۶۳‬‬
> ‫‪ –۳۲‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۵‬‬
> ‫‪210‬‬
> ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪ ۲۱‬نقش عوامل فطری‪ ،‬ارثی و اکتسابی در شکلگیری اخالق و شخصیت انسان‬
> 
> ‫‪ –۳۳‬مجموعۀ آثار مبارشه دربارۀ تربیت بهائی‪ ،‬صص ‪ ۸‬و ‪.۹‬‬
> ‫‪ –۳۴‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۱۱‬‬
> ‫‪ –۳۵‬مفاوضات‪ ،‬صص ‪ ۵‬و ‪.۶‬‬
> ‫‪ –۳۶‬سفر پیدایش‪ ،‬باب اول‪ ،‬آیۀ ‪ . ۲۶‬مضمون‪ [ :‬و خدا گفت] آدم را بصورت و مثال ما‬
> ‫میسازیم‪.‬‬
> ‫‪ –۳۷‬مفاوضات‪ ،‬ص‪.۶‬‬
> ‫‪ –۳۸‬مجموعۀ آثار مبارشه دربارۀ تربیت بهائی‪ ،‬ص‪.۶۹‬‬
> ‫‪ –۳۹‬همان مأخذ‪ ،‬ص‪.۷۰‬‬
> ‫‪ –۴۰‬مکتبها و نظریهها در روانشناسی شخصیت‪ ،‬سعید شاملو‪ ،‬انتشارات رشد‪،‬‬
> ‫‪۱۳۷۴‬ش‪ ،‬ص‪.۲۳‬‬
> ‫‪ –۴۱‬خطابات مبارشه‪ ،‬جلد اول‪ ،‬صص ‪ ۱۶۳‬و ‪.۱۶۴‬‬
> ‫‪ –۴۲‬مقدمات جامعهشناسی‪ ،‬منوچهر محسنی‪ ،‬نشر دوران‪ ،‬چاپ پانزدهم‪ ،‬اقتباس از‬
> ‫صص ‪ ۱۵‬الی ‪.۱۸‬‬
> ‫‪ –۴۳‬روانشناسی تفاوتهای فردی‪ ،‬حمزه گنجی‪ ،‬انتشارات بعثت‪ ،‬چاپ هفتم‪۱۳۷۵ ،‬ش‪،‬‬
> ‫ص‪.۶۵‬‬
> ‫‪ –۴۴‬همان مٲخذ‪ ،‬ص‪.۴۶‬‬
> ‫‪ –۴۵‬همان مأخذ‪ ،‬صص ‪ ۴۶‬و ‪.۲۰۷‬‬
> 
> ‫‪211‬‬
> ‫گلبرگهای عرفان‬
> 
> ‫‪213‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> 
> ‫مقدّمه‬
> ‫باور پیروان آئین های گوناگون بر این شه پیامبری شه آنها خود را پیرو آن میدانند‬
> ‫پایان بخش زنجیرۀ پیامبرانی است شه خداوند برای راهنمایی فرزندان آدم فرستاده از‬
> ‫دیرباز چنددستگی و گاه دشمنی در میان آدمیان پدید آورده است‪ .‬اگر ریشهیابی شود‬
> ‫باورهای بسیار نادرستی در این گوناگونی خودنمایی میشنند‪ .‬برداشتهای آدمیان از‬
> ‫سخنان پیامبران و تالش برای آن شه دیگران هم همان برداشت را بپذیرند شه آنها پذیرای‬
> ‫آن شده اند این دشواری را در پهنۀ این جهان پدیدار ساخته است‪ .‬هرگز برای آنها سخن‬
> ‫گفتن جز دربارۀ آنچه شه درست میپندارند نه شیوایی داشته و نه زیبایی شه بخواهند به آن‬
> ‫روی آورند‪.‬‬
> ‫از آن گذشته‪ ،‬آئین های خداوند چند نیستند و تنها یک آئین است و بس‪ .‬این آئین آغازی‬
> ‫دارد و پایانی ندارد‪ .‬این آئین خداوند‪ ،‬هر از گاهی رویی تازه از خود نشان میدهد شه در‬
> ‫خور مردمان آن زمان است‪ .‬هنگامی شه پردۀ دیگری را شنار میزند‪ ،‬خداوند به مردمان‬
> ‫نوید میدهد شه چون اندشی از گذشته بزرگتر شده و برداشتهایشان بهتر شده‪ ،‬پس پیامبر‬
> ‫تازهای می فرستد تا راهی دیگر نشانشان دهد‪ ،‬بین آنها هماهنگی پدید آورد‪ ،‬از دشمنی‬
> ‫دورشان شند و به دوستی و مهر ورزیدن نزدیکشان سازد‪ .‬پس اگر همۀ آئینها را یک‬
> ‫آئین بدانیم شه در زمانهای گوناگون آشکار شدهاند‪ ،‬دیگر نمیتوان گفت "پیامبر مسیحیان"‬
> ‫یا "پیامبر یهودیان"؛ چه شه همۀ آنها پیامبران همۀ آدمیان بودهاند‪ .‬میتوان گفت پیامبر‬
> ‫خدا شه در فالن سال از پس پرده رخ آشکار ساخت و سخن خدا بازگفت و نوید داد شه‬
> ‫چون بزرگتر شوید و توان شما در پی بردن به آنچه شه خدای فرماید فزونی یابد‪ ،‬دیگر‬
> ‫شسی را خواهد فرستاد تا سخنان تازه بگوید و شما را با آنچه شه خردمندی خداوند باز‬
> ‫گفتنش را دور از خردمندی نداند‪ ،‬آشنا خواهد شرد‪.‬‬
> ‫با این همه‪ ،‬از دیرباز آدمیان پیامبران را آدمهایی مانند دیگران میدانستند و خود آنها نیز‬
> ‫جز این نمیگفتند‪ .‬یکی می گفت چرا مرا نیکوشار گفتی شه نیکو تنها یکی است و آن پدر‬
> ‫است شه در آسمان است؛ دیگری میگفت من هم آدمی مانند شمایم؛ خداوند با من سخن‬
> ‫میگوید شه به شما باز گویم؛ دیگری می گفت خدای فرمود شه من نتوانم او را ببینم‪ .‬پس‬
> ‫همه خود را یکسان با دیگر مردمان میشناساندند و مردمان نیز جز این نمیدانستند‪.‬‬
> ‫‪214‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬                                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫آن دوران سپری شد؛ اینک دوران دیگری آغاز شده است شه به راستی دیگر‬
> ‫پیامبری نخواهد آمد شه بگوید من هم مانند دیگر مردمان هستم؛ مردمان هم بخواهند‬
> ‫او را مانند خویش بپندارند‪ .‬در این شوتاه سخن‪ ،‬به آنچه شه در سخنان خدا در این‬
> ‫زمان گفته شده خواهیم پرداخت و نخست به آنچه شه تا شنون در پاسخ باورمندان به‬
> ‫پایانبخش بودن پیامبرشان گفته میشد نگاهی خواهیم داشت شه بگوییم نه آنچنان بوده‬
> ‫شه تا شنون گفته میشده است‪.‬‬
> ‫معتقدات دیگر ادیان‬
> ‫اعتقاد پیروان سه دیانت بزرگ جهان‪ ،‬آئین موسوی‪ ،‬آئین مسیحی و آئین اسالم به‬
> ‫خاتمیت سه مظهر ظهور عظیم الهی‪ ،‬حضرت موسی‪ ،‬حضرت مسیح و حضرت‬
> ‫محمد بر پایۀ شالم گذرایی است شه هر یک از آنها به نحوی بیان شردهاند‪.‬‬
> ‫یهودیان را اعتقاد بر آن است شه دیانت حضرت موسی آخرین دین است و چون‬
> ‫موعودشان ظهور فرماید البته مروج آن آئین خواهد بود‪ .‬حضرت مسیح نیز بر این‬
> ‫نکته صحه گذاشتهاند‪" ،‬گمان مبرید شه آمدهام تا تورات یا صحف انبیاء را باطل‬
> ‫سازم‪ .‬نیامدهام تا باطل نمایم بلکه تا تمام شنم‪ .‬هر آینه به شما میگویم تا آسمان و‬
> ‫زمین زایل نشود‪ ،‬همزهای یا نقطهای از تورات هرگز زایل نخواهد شد تا همه واقع‬
> ‫شود‪( ".‬انجیل متی‪ ،‬باب ‪ ،۵‬آیات ‪)۱۸–۱۷‬‬
> ‫در باب خاتمیت حضرت مسیح نیز بیانی از آن حضرت موجود است شه میفرماید‪،‬‬
> ‫"آسمان و زمین زایل خ واهد شد لیکن سخنان من هرگز زایل نخواهد شد‪( ".‬همان‪،‬‬
> ‫باب ‪ ،۲۴‬آیۀ ‪)۳۵‬‬
> ‫در قرآن شریم نیز آیهای در این باب موجود است‪ .‬آیۀ ‪ ۴۰‬از سورۀ احزاب گویای‬
> ‫آن است شه‪" ،‬ما شانَ م َح َّم ٌد أَبا أَ َح ٍد ِم ْن ِرجالِک ْم َو ل ِک ْن َرس َ‬
> ‫ول َّ‬
> ‫هللاِ َو خاتَ َم النَّبِیِّینَ َو شانَ‬
> ‫هللا بِکلِّ َش ْي ٍء عَلیما ‪ .".‬و حدیثی نیز مروی است شه حضرت رسول به حضرت علی‬                                       ‫َّ‬
> ‫بن ابیطالب فرمودند‪" ،‬ال نبی بعدی‪".‬‬
> ‫اینها تنها دالیلی است شه پیروان این سه آئین در اثبات خاتمیت آن سه رسول الهی‬
> ‫اتیان میشنند و بر آن پافشاری مینمایند و خود را از پیامبران پس از آنها محروم‬
> ‫می سازند و بر این گمانند شه اعتقاد به خاتمیت رسوالن مورد اعتقادشان سبب‬
> ‫رستگاری آنها خواهد شد‪.‬‬
> ‫استداللهای گذشته در ر ّد خاتمیت‬
> ‫در گذشته استداللهایی در رد خاتمیت حضرت رسول اشرم مطرح میشد شه عمدتا‬
> ‫حول دو نکته طائف بود‪ .‬اول معنای شلمۀ خاتِم و خاتَم؛ و دیگر تفاوت بین رسول و‬
> ‫نبی‪ .‬بحث اینگونه بود شه حضرت محمد پایانبخش نفوسی است شه تحت عنوان‬
> ‫‪215‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫"نبی"‪ ،‬یعنی پیامآور‪ ،‬از سوی خداوند ظاهر میشدند‪ .‬طبق اعتقادات‪ ،‬نبی دارای‬
> ‫شریعت مستقل نبود و در ظل رسول مستقل و اولوا العزم ظاهر میشد و پیروان‬
> ‫رسول را هدایت میفرمود‪ .‬اما‪ ،‬رسول شخصی بود شه از طرف خداوند با شریعت‬
> ‫مستقل شه ناسخ شریعت سالفه بود ظهور میفرمود و بعضی از احکام شریعت قبل‬
> ‫را تأیید و برخی را نسخ میفرمود‪.‬‬
> ‫استدالل میشد شه مقصود از "خاتم النبیین" این است شه حضرت رسول اشرم زینت‬
> ‫پیامبران بوده نه پایانبخش آنها و خاتم را باید به فتح "ت" تلفظ شرد نه به شسر "ت"‪.‬‬
> ‫زیرا با مفهوم آیه نیز هماهنگ خواهد بود‪ .‬زیرا اتهام ازدواج حضرت رسول با‬
> ‫همسر مطلقۀ پسرخواندهاش زید را‪ ،‬شه در آن عصر به منزل پسر محسوب میشد و‬
> ‫ممنوع بود‪ ،‬از ایشان رفع می شرد و عظمت مقام و پاشی و معصومیت ایشان را‬
> ‫اثبات مینمود و هیچ ارتباطی نداشت شه ناگاه‪ ،‬بدون این شه محلی از اِعراب داشته‬
> ‫باشد‪ ،‬راجع به خاتمیت ایشان سخنی به میان آورد‪ .‬یا آن شه در همان آیه به خاتمیت‬
> ‫رشتۀ انبیاء و نه رسل اشاره شرده و سلسلۀ رسوالن الهی را ختم نفرموده است‪ .‬پس‬
> ‫البد بین رسول و نبی تفاوتی است شه آیۀ قرآنی این دو را پشت سر هم آورده است‪.‬‬
> ‫تغییر اصطالحات در هر دور‬
> ‫اصطالحاتی شه در هر دور به شار میرود ممکن است در ادوار دیگر به آن معنی‬
> ‫ب ه شار نرود‪ .‬بدین لحاظ آن معنی شه در دوری برای اصطالحی قائل میشوند‪،‬‬
> ‫دیگر در دور بعد مستفاد نمی شود‪ .‬برای مثال‪ ،‬واژۀ رسول در دور حضرت مسیح‬
> ‫به برخی پیروان اطالق شد مانند "پولس رسول" یا "پطرس رسول‪ ".‬اما‪ ،‬در دور‬
> ‫اسالم به صاحب شریعت اطالق شده و محمد رسولهللا گفته شده است‪.‬‬
> ‫در دیانت بهائی معنای این اصطالحات به شلی تغییر شرده و دیگر به مفاهیم سابق‬
> ‫آورده نمیشود‪ .‬در بیانات گوناگون حضرت بهاءهللا مفاهیم این اصطالحات بیان شده‬
> ‫است‪ .‬به چند مورد اشاره میشود‪:‬‬
> ‫نبی‪" :‬ان النبی َمن آ َمنَ بنبأی" (مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪)۲۰۶‬؛ "ان النبی َمن أخبر‬
> ‫الناس بهذا النبأ األقوم األقدم القدیم‪( ".‬همان‪ ،‬ص‪.)۲۴۴‬‬
> ‫رسول‪" :‬الرسول َمن بلغ رساالتی و هَدَی الذین ضلوا السبیل‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪،۷‬‬
> ‫ص‪ / ۲۴۴‬به صفحۀ ‪ ۲۰۶‬همان مأخذ و نیز صفحات ‪ ۴۱۰–۴۰۹‬شتاب بدیع نیز‬
> ‫توجه شود)‪.‬‬
> ‫امام‪" :‬اإلمام َمن قام أما َم وجهی و فاز بأیامی‪( ".‬شتاب بدیع‪ ،‬ص‪)۴۱۰‬؛ "و اإلمام َمن‬
> ‫بخضوع مبین‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪.)۲۴۴‬‬
> ‫ٍ‬         ‫قام أمام وجهی‬
> 
> ‫‪216‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ولی‪":‬الولی َمن َدخَ َل حصن والیتی و انقطع عن سوائی" (شتاب بدیع‪ ،‬ص‪)۴۱۰‬؛ "و‬
> ‫الولی َمن استحصن فی حصن والیتی المحکم المتین‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪،۷‬‬
> ‫ص‪.)۲۴۴‬‬
> ‫وصی‪" :‬الوصی َمن وصَّی الناس بما ن ِّز َل ِمن ملکوتی ِمن بدایع اوامری و احکامی"‬   ‫ّ‬
> ‫لوح حفیظ"‬
> ‫ٍ‬    ‫(مائده آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪)۲۰۶‬؛ "الوصی َمن وصی الناس بما أتاه فی‬
> ‫(همان‪ ،‬ص‪)۲۴۴‬؛ "الوصی َمن وصی نف َسه ثم العباد بحبی و ذشری و ثنائی‪( ".‬شتاب‬
> ‫بدیع‪ ،‬ص‪.)۴۱۰‬‬
> ‫در این مقام شایان ذشر است شه حضرت بهاءهللا تصریح دارند شه ادعای نبوت و‬
> ‫وصایت و هر آنچه شه قوم دربارۀ آن تصوری در مخیلهشان است‪ ،‬ندارند‪ .‬بلکه مقام‬
> ‫ایشان با آن شامال متفاوت است‪" :‬قل إنا ما ادعینَا النبوة و ال الوصایة و ال ما عند‬
> ‫القوم‪ .‬یشهد بذلک القیوم و َمن عنده علم األسرار‪( ".‬لئالیالحکمة‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۱۱۸‬‬
> ‫حتی قوم را مالمت می فرمایند شه هنوز حول این گونه سخنان طائفند و سخن از‬
> ‫بسلطان ِمن عنده و الناس‬
> ‫ٍ‬          ‫"إن الحق قد أتی‬‫نبوت و امثال آن به میان میآورند‪َّ :‬‬
> ‫یسئلون عن النبوة و امثالها‪ .‬قل تبا لکم و للذین اتبعوا اوها َم الغافلین‪( ".‬لئالیالحکمة‪،‬‬
> ‫ج‪ ،۱‬ص‪.)۱۱۱‬‬
> ‫ادّعای حضرت بهاءهللا‬
> ‫همانطور شه مشاهده شد حضرت بهاءهللا ابدا ادعای نبوت و وصایت و رسالت و‬
> ‫امثال ذلک‪ ،‬یعنی هر آنچه شه نزد قوم مصطلح است‪ ،‬نفرمودهاند‪ .‬در واقع در این‬
> ‫ظهور بر ختم نبوت مهر صحه و تأیید گذاشته شده است‪ .‬زیرا دوران نبوت سپری‬
> ‫شده و دوران دیگری آغاز شده است‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا صریحا می فرمایند‪" ،‬از ختمیت خاتم مقام این یوم ظاهر و مشهود‪.‬‬
> ‫نبوت ختم شد‪ .‬حق با رایة اقتدار از مشرق امر ظاهر و مشرق‪( ".‬آیات الهی‪ ،‬ج‪،۲‬‬
> ‫ص‪.)۳۲۰‬‬
> ‫زمان لنترانی سپری شده و آن حجاب مرتفع گشته است‪ .‬جمال قدم با صراحت تام‬
> ‫می فرماید‪" ،‬ای طالبان بادۀ روحانی‪ ،‬جمال قدس نورانی در فاران قدس صمدانی از‬
> ‫ب لنترانی‪ ،‬میفرماید‪« :‬چشم دل و جان را محروم ننمایید و‬         ‫شجرۀ روحانی‪ ،‬بی حجا ِ‬
> ‫به محل ظهور اشراق انوار جمالش بشتابید‪( "».‬مجموعه الواح طبع مصر‪،‬‬
> ‫ص‪.)۳۳۰‬‬
> ‫در واقع حضرت بهاءهللا ختم نبوت را در این بیان شه در جواهراالسرار عز نزول‬
> ‫یافته تصریح میفرمایند‪" ،‬ثم اعلم بأن هذه الجنة فی یومهللا اعظم ِمن شل الجنان و‬
> ‫الطف ِمن حقایق الرضوان‪ .‬ألن هللاَ تبارک و تعالی بعد الذی خَ تَ َم مقام النبوة فی شأن‬
> ‫‪217‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬                                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حبیبه و صفیه و خیرته ِمن خلقه شما نزل فی ملکوت العزة «ولکنه رسولهللا و خاتم‬
> ‫النبیین» َو َع َد العباد بلقائه یوم القی مة لعظمة ظهور البعد شما ظهر بالحق و لمیکن جنة‬
> ‫أعظم ِمن ذلک و ال رتبة أشتبر ِمن هذا‪ ،‬إن أنتم فی آیات القرآن تتفکرون فهنیئا لمن‬
> ‫أیقن بلقائه یوم ظهور جماله ‪( "...‬آثار قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪.)۴۹‬‬
> ‫تصریح خاتمیت نب ّوت و رسالت‬
> ‫حضرت بهاءهللا مکررا بر ختمیت نبوت و رسالت به حضرت رسول اشرم شهادت‬
> ‫دادهاند‪ .‬مثال در مناجاتی میفرمایند‪" ،‬لک الحمد یا الهی بما خَ لَقتَنی و أظهَرتنی و‬
> ‫هدیتنی إلی صراطک المستقیم؛ اسألک بأنبیائک و خاتم رسلک بأن تؤیدَنی علی ما‬
> ‫ت ِحبُّ و ترضی‪( ".‬لئالیالحکمة‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۲۱۸‬‬
> ‫در بیانی دیگر از ِشلک اطهر جمال قدم نازل‪" ،‬و الصلوة و السالم علی َمن ختِ َم‬
> ‫باس ِمه النبوة و الرسالة الذی به ظَهَ َرت أحکام هللا و أوامره‪( "...‬همان‪ ،‬ج‪،۱‬‬
> ‫ص‪ .)۱۱۱‬و بیان معروف آن حضرت شه‪" ،‬الصلوة و السالم علی سید العالم و‬
> ‫ت الرسالة و النبوة و علی آله و أصحابه دائما ابدا سرمدا‪".‬‬           ‫مربی االمم الذی به انته ِ‬
> ‫(مجموعۀ اشراقات‪ ،‬ص‪.)۲۹۳‬‬
> ‫حتی در بیانی ادعای رسالت و نبوت بعد از حضرت رسول اشرم را ذنبی عظیم‬
> ‫میشمارند‪ .‬در لوحی خطاب به شخصی به نام حسن میفرمایند‪" ،‬یا حسن استمع‬
> ‫نداء الحسین الذی س ِجنَ فی حصن عکا ‪ ...‬أن انظر ما أنزله الرحمن فیه [الفرقان]‬
> ‫ت الرسالة‬  ‫ولکنه رسول هللا و خاتم النبیین‪ .‬إنا نقول قد ص َدقتَ فیما نطقتَ نشهد بِ ِه ختِ َم ِ‬
> ‫ضالل مبین ‪."...‬‬
> ‫ٍ‬     ‫و النبوة و َمن یدعی بَعدَه هذا المقام األعلی إنه فی‬
> ‫مقام حضرت بهاءهللا و مظاهر بعد‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬در عین حال شه خود را عبد عبید ذات الوهیت بل معدوم عنده‬
> ‫میدانند‪ ،‬اما ظهور خود را تحقق بخشندۀ وعود ادیان ماضیه و بشارت آنها به ظهور‬
> ‫اَب سماوی و یهوه اعالم می فرمایند‪ .‬در همان لوح مبارشی شه خطاب به شخصی به‬
> ‫نام حسن عز نزول یافته میفرمایند‪:‬‬
> ‫َ‬                                 ‫"تاهلل قد ظَهَ َر ما بَ َّ‬
> ‫ش َر بِ ِه رسل هللا ِمن قبل و ما أنزَ له الرحمن فی الفرقان بقوله تعالی‬
> ‫بسلطان مبین‪.‬‬
> ‫ٍ‬       ‫وی بساط النبوة و أتی َمن أر َسلَها‬  ‫یوم یقوم الناس لرب العالمین‪ .‬قد ط َ‬
> ‫هذا لَه َو الذی نَطَقَت عند ظهوره األشیاء الملک هلل الملک العزیز الحمید؛ هذا لهو الذی‬
> ‫نبی لقائه فی هذا الیوم البدیع‪ .‬هذا لهو‬‫انتظر شلُّ ٍّ‬
> ‫َ‬       ‫طالت أعناق األصفیاء لظهوره و‬
> ‫الذی بِ ِه ظهر غیب المکنون الذی َما اطلع بِ ِه إال نفسه المهینمنة علی العالمین‪".‬‬
> 
> ‫‪218‬‬
> ‫پایانبخش دوران پیامبری‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫صریح بیان مبارک رب ابهی است شه‪" ،‬إنه هو الذی صنع الجبال و خلق الریح و‬
> ‫أخبر اإلنسان ما هو فکره الذی یجعل الفجر ظالما و یمشی علی مشارف األرض؛‬
> ‫یهوه‪ ،‬اله الجنود‪ ،‬اسمه‪( ".‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪.)۱۹۲‬‬
> ‫بدین ترتیب مشاهده میشود‪ ،‬شه دوران نبوت و رسالت خاتمه یافته و زمان تحقق و‬
> ‫عود الهیه شه در طی قرون و اعصار داده فرا رسیده است‪ .‬دیگر به شسی پیامبر و‬
> ‫نبی و رسول گفته نخواهد شد‪ .‬جمیع نفوسی شه از این پس ظاهر میشوند‪ ،‬ابدا در‬
> ‫رتبۀ خلق نیستند‪ ،‬بلکه در عالم امر قرار دارند؛ عالمی شه صعود بندگان به آن‬
> ‫مستحیل و محال است‪ .‬اگرچه رسوالنی شه قبل از این نیز ظهور فرمودهاند دارای‬
> ‫همان مقام بودهاند‪ ،‬اما عدم وصول انسان به بلوغ مانع از آن بود شه این مقام‬
> ‫مکشوف گردد‪ .‬این نفوس مقدسه محل ظهور تجلیات الهیه هستند‪ ،‬مقامی شه از بطن‬
> ‫ام دارای آن هستند و در میقات معین آشکار میفرمایند‪ .‬آنها "مظهر ظهور الهی"‬
> ‫نامیده میشوند‪.‬‬
> 
> ‫‪219‬‬
> ‫مجلس قدس و بساط بزم‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> ‫ذشر اول مجلس منیظهرههللا است‪.‬‬
> 
> ‫هوالحی‬
> 
> ‫سبحان هللا از این ساعت و وقت شه جوهر نور قمیص طیور پوشیده شه شاید در‬
> ‫رضوان حب هویه داخل شود و بر افنان شجرۀ وفا و اغصان سدرۀ بقا جالس شود و‬
> ‫ساذج وجود برقع حدود در بر نموده تا قاصدی شود از عماء حب و به مدینۀ سبای‬
> ‫عشق راه یابد تا از َغلَبات ذوق و َج َذبات شوق قسمت بَ َرد و نصیب بردارد و هیکل‬
> ‫قدس ردآء نسیم صبا قبول نموده شه شاید از هجرات مدینه وارد شود و بر َشعر جالل‬
> ‫و وجه جمال محبوب بوزد تا از معاشرت و مجالست آن شسب روایح شافور سنا و‬
> ‫طیب بقا نماید و هیئت صمدیه ثوب منیر مصباحی را حامل گشته تا در آن بیوت بین‬       ‫ۭ‬
> ‫یدی محبوب مشتعل و مستوقد گردد و بحر اعظم چون نهری شده شه شاید در آن‬
> ‫رضوان ساری و جاری گردد‪ .‬سبحانهللا چه مجلس قدسی برپا گشته و چه بساط بزم‬
> ‫خوشی گسترده گشته‪ .‬جمیع شروبین مَل اعلی مقامات قدس قرب رفرف ابهی و‬
> ‫سدرۀ منتهی را از قلب ستردند و محو نمودند و گوش هوش مراتب روح را از‬
> ‫نغمات ورقاء عرشی و ترنمات ادیاک عز صمدی مجرد و منزه نمودند تا در آن مقام‬
> ‫وارد شوند و به آنچه در آن عالم است مفتخر و مشرف گردند‪ .‬ولکن ذلک فض ٌل‬
> ‫یظهر ِمن خفیات األمر علی من یشاء و شذلک یعطی شیف یشآء و ینطق شیف یشآ و‬
> ‫ینفق شیف یشآء و إنه لَمقتدر علی ما یشآء و إنه هو المقتدر المحبوب‪.‬‬
> ‫این ای ام شه طیور عماء وجود در سمآء شهود جمع گشته و صف زدهاند‪ ،‬هدهد جذب‬
> ‫مکنت از هوای عز قدرت پرواز نمود و از مشرق الیزالی به مغرب ازلی رو نمود‬
> ‫تا از مدینۀ هویۀ حب چه پیام آرد (مجموعه آثار قلم اعلی‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۳۲‬ص‪/ ۷۰‬‬
> ‫حدیقۀ عرفان‪ ،‬ص‪.)۱۲۱‬‬
> ‫[توضیح‪ :‬بین این دو نسخه تفاوتهایی وجود دارد‪ .‬در متن حدیقۀ عرفان به جای‬
> ‫"ذشر اول مجلس منیظهرههللا است‪ ،‬هوالحی"‪ ،‬فقط "هو" ذشر شده است؛ به جای‬
> ‫"طیور پوشیده" عبارت "طیور پوشید" نوشته شده است‪ .‬در متن مندرج در‬
> ‫مجموعه‪ ،‬بین "مشتعل" و "مستوقد" حرف "و" وجود ندارد‪ .‬در متن مجموعه به‬
> ‫جای "ولکن ذلک فضل" عبارت "و ذلک فضل" ذشر شده‪ .‬در متن مجموعه دو‬
> ‫سطر پایانی "این ایام شه طیور عماء ‪ ....‬چه پیام آورد" وجود ندارد‪].‬‬
> ‫‪220‬‬
> ‫مجلس قدس و بساط بزم‬                                        ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫[توضیحات‪ :‬عبارت "جوهر نور" در شلمات مکنونۀ عربی آمده است شه در انسان‬
> ‫به ودیعه نهاده شده است‪ .‬شاید اشارتی به انسان شامل باشد‪ / .‬ساذج وجود در آثار‬
> ‫حضرت اعلی به نفس مبارک موعود اطالق شده است‪ .‬در آثار جمال مبارک به‬
> ‫حضرت اعلی اطالق شده است‪" :‬چون در آن ایام شمس مشرق بوده ولکن خلف‬
> ‫سحاب اتماما لمیقاتهللا‪ ،‬لذا آن ساذج وجود تلقاء شمس قائم ‪( "...‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬ج‪،۸‬‬
> ‫ص‪ / )۱۰۵‬برای "هجرات" معنایی نیافتم‪ .‬شاید اشتباه سهوی باشد و اصل آن‬
> ‫جره است شه به معنای اطاق‬‫"حجرات" بوده باشد‪ .‬حجرات‪ ،‬به ضم ح و ج‪ ،‬جمع ح َ‬
> ‫و غرفه آمده است‪ .‬دهخدا گوید شه "حجره" جایی است شه در میان سیاهچال واقع‬
> ‫بود و ارمیای نبی را آنجا حبس نمودند و به شتاب ارمیا‪ ،‬باب ‪ ،۳۷‬آیۀ ‪ ،۱۶‬استناد‬
> ‫شرده است‪ / .‬ادیاک جمع دیک به معنی خروس؛ از القاب مظاهر ظهور است شه به‬
> ‫"دیک عرشی" معروف است‪ .‬حضرت عبدالبهاء میفرمایند‪" ،‬اگر تعرض‬
> ‫مستکبرین ‪ ...‬نبود و فریاد بر منابر و بیداد اشابر و اصاغر و تکفیر جهالء و عربدۀ‬
> ‫بلهاء نبود ‪ ...‬ششور امریک و افریک تاریک چگونه ندای الهی میشنید و صیاح‬
> ‫دیک عرشی استماع مینمود؟" ( ِمن مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪ ،‬ص‪])۲۴۷‬‬
> 
> ‫‪221‬‬
> ‫خداوند به ما ناظر است‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> ‫شخصی در عریضهای به حضور حضرت بهاءهللا‪ ،‬فقط دو شلمۀ "موال بهاء" را‬
> ‫نوشته و این شعر را به مدد گرفته‪،‬‬
> ‫"آنان شه خاک را به نظر شیمیا شنند *** آیا شود شه گوشه چشمی به ما شنند‪".‬‬
> ‫جمال مبارک در جواب او این لوح را نازل فرمودند‪:‬‬
> ‫األقدم األعظم ای بندۀ دوست‪ ،‬ندای دوست را از گوش جان بشنو‪ .‬مادامی شه به او‬
> ‫ناظری‪ ،‬او به تمام چشم به تو ناظر است‪ .‬جسد مقبلین مابین نفوس مثل ذهب است‬
> ‫مابین اجساد‪ .‬اگر به تو ناظر نبود‪ ،‬به ذشرش ناطق نبود‪ .‬به تو ناظر است و به‬
> ‫ذشرت ناطق‪ .‬چنانچه در سجن اعظم مابین ظالمین این لوح امنع را به اسم تو نازل‬
> ‫فرمود و ارسال داشت‪ .‬طوبی لک بما فزتَ به َذا الفضل و شنتَ ِمنَ المقبلین‪( ".‬آثار‬
> ‫قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪ / ۲۶‬مآخذ اشعار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪)۱۰‬‬
> ‫مضامین این لوح را در اثر دیگری از جمال قدم نیز میتوان زیارت نمود شه‬
> ‫میفرمایند‪:‬‬
> ‫هوهللا ای بندۀ خدا نظر حق با تو بود؛ چه شه تا او ناظر نباشد‪ ،‬احدی ناظر به او‬
> ‫نخواهد بود‪ .‬نظر او سبقت داشته بر عالمیان‪ .‬چنانچه رحمتش داشته و خواهد‬
> ‫داشت‪ .‬الزال ذشر او عباد خود را مقدم بوده از ذشر عباد او را‪ .‬ولکن ذشرش را هر‬
> ‫گوشی استماع ننماید و هر قلبی ادراک نکند‪ .‬از خدا بخواه از ذشرش ممنوع نشوی‬
> ‫و از نفحات ایامش محروم نمانی‪( .‬مجموعۀ آثار قلم اعلی‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۳۸‬ص‪/ ۷۱‬‬
> ‫مآخذ اشعار‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪)۱۰‬‬
> 
> ‫‪222‬‬
> ‫چگونه حروف اثبات از مظاهر نفی محسوب میشوند‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> 
> ‫در بخشی از لوحی مفصل از جمال مبین چنین نازل‪:‬‬
> ‫"و دیگر سؤال شده بود شه چگونه میشود شلمات عالین به سجین تبدیل شوند و‬
> ‫حروف اثبات از مظاهر نفی محسوب شود‪ .‬این معلوم آن جناب بوده شه آن شمس‬
> ‫فیض ربانی و بحر فضل سبحانی اشراق فرمود بر جمیع مرایای موجودات‪ .‬در‬
> ‫رص ِه منطبع میشود و بر دون آن همان روشنی شعاع‬                       ‫بعضی شه مقابله نمودهاند بِق ِ‬
> ‫انطباع او در ص َو ِر مرایا آنچه وصف نماید‬     ‫ِ‬          ‫شمس قِدَم بعد از‬
> ‫ِ‬           ‫ظاهر‪ .‬این است شه آن‬
> ‫مرایا را به اوصاف غیرمتناهیه‪ ،‬خود را وصف نموده‪ .‬چه شه‪ ،‬انوار وج ِه خود را‬
> ‫در مرایا مشاهده مینماید و جمیع این اوصاف منیعه فیالحقیقه به خود او راجع است‬
> ‫و این فضل در مرایا موجود است بالتقابل الیها و بعد از انحراف‪ ،‬فانی و معدوم‬
> ‫خواهند بود‪.‬‬
> ‫ماسوی تا عارف بر شمس شوی شه اگر جمیع مرایای‬                      ‫حال‪ ،‬نظر را پاک نما از غبار ِ‬
> ‫موجودات اقل ِمن آن‪ ،‬به او مقابل شوند‪ ،‬در جمیع انوار حقیقت و آثار عز احدیت‬
> ‫هللا َما یَ َشاء َو ی ْثبِت‬
> ‫لمیزل و الیزال منطبع و مرتسم شود و ِمن دون ذلک " َی ْمحو َّ‬
> ‫ب"‪ .‬فاعل مختار مختار است؛ محو میفرماید بعد از اثبات و شذلک‬                                       ‫َو ِعندَه أ ُّم ْال ِكتَا ِ‬
> ‫بالعکس‪ .‬و در این مقام است شه میفرماید التفرحوا بما آتیکم و التأسوا عما فاتکم و‬
> ‫ماسوی خائف و راجی خواهند بود و هر ذیعلوی‬                     ‫این مقام نقطۀ عدل است شه جمیع ِ‬
> ‫خائف است از محو و هر ذیدنوی راجی به مقام اثبات‪( ".‬مجموعه آثار قلم اعلی‪،‬‬
> ‫شمارۀ ‪ ،۷۷‬صص ‪)۱۱۱–۱۰۸‬‬
> ‫رص ِه = تماما‪ ،‬به طور شامل ‪ /‬منطبع = منعکس‪ ،‬متجلی ‪ /‬انطباع = منعکس شدن‬                                            ‫[بق ِ‬
> ‫‪ /‬مرایا (جمع مرآت) = آینه ‪ /‬بالتقابل الیها = رو به سوی او شدن ‪ /‬اقل ِمن آن =‬
> ‫شمتر از یک لحظه ‪ /‬یمحو هللا ما یشاء ‪( = ...‬سورۀ رعد‪ ،‬آیۀ ‪ )۳۹‬محو میشند‬
> ‫خداوند آنچه را شه بخواهد و ثبت میشند و امالکتاب نزد او است ‪ /‬التفرحوا بما‬
> ‫آتیکم‪ = ... .‬اشاره به آیۀ ‪ ۲۳‬از سورۀ حدید شه میفرماید‪" ،‬ل َك ْي َال تَأْسَوْ ا َعلَى َما‬
> ‫ور‪( ".‬تا آن شه بر آنچه از دست‬          ‫َال فَخ ٍ‬                          ‫فَاتَك ْم َو َال تَ ْف َرحوا بِ َما آتَاك ْم َو َّ‬
> ‫هللا َال ی ِحبُّ ك َّل م ْخت ٍ‬
> ‫شما رود اندوه مخورید و بر آنچه به شما بخشد شادمانی مکنید و خداوند هیچ متکبر‬
> ‫فخرفروشی را دوست ندارد – ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی) ‪ /‬خائف و راجی =‬
> ‫هراسان و امیدوار ‪ /‬ذیعلو = دارای مقام بلند ‪ /‬ذیدنو = دارای جایگاه پست]‬
> 
> ‫‪223‬‬
> ‫رشحات عرفان‬
> 
> ‫‪225‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬
> ‫وحید رأفتی‬
> ‫شلمۀ شافور و ترشیبات آن‪ ،‬نظیر نهر شافور‪ ،‬شجر شافور‪ ،‬عین شافور و شأس شافور‬
> ‫در آثار مبارشۀ بهائی بسیار به شار رفته است‪ .‬مثال حضرت بهاءهللا در ابتدای یکی‬
> ‫‪۱‬‬
> ‫ازادعیۀ خود میفرمایند‪" :‬من انهار شافور صمدیتک فاشربنی یا الهی ‪."...‬‬
> ‫و نیز در بیانی دیگرچنین آمده است‪ ..." :‬لعل یأخذنهم روائح القدس عن هذا الکافور‬
> ‫‪۲‬‬
> ‫الذی ظهرعلی هیکل الظهور ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت بهاءهللا در بیانی دیگرمیفرمایند‪ ..." :‬قل تاهلل قد ظهرعین الکافور فی‬
> ‫‪۳‬‬
> ‫هذا الظهور ‪."...‬‬
> ‫و در مکاتیب حضرت عبدالبهاء است شه‪ ..." :‬جام بلور مزاجه شافور را از دست‬
> ‫‪۴‬‬
> ‫ساقی الست نوشیدید ‪."...‬‬
> ‫شثرت این قبیل آثار و وسعت و ابعاد معانی و مفاهیمی شه شلمۀ شافور حامل آنها شده‬
> ‫است مطالعه ای اجمالی دربارۀ سوابق مذهبی وادبی شافور را در فرهنگ ایرانی و‬
> ‫شیفیت استفاده از آن را در آثار مبارشۀ بهائی مغتنم میسازد‪ ،‬چه با توجه به این‬
> ‫سوابق است شه درک عمیقتر و وسیعتر مفاهیم آثار مبارشه آسانتر میشود و ابوابی‬
> ‫جدید را برای تعمق بیشتر در این آثارمیگشاید‪.‬‬
> ‫به عنوان مقدمه توجه به این مطلب مفید است شه شلمۀ شافور فقط یک بار در قرآن‬
> ‫آمده و آن در آیۀ پنجم سورۀ انسان است‪ .‬این سوره شه به سورۀ "دهر" و سورۀ‬
> ‫"ابرار" و سورۀ "هل اتی" نیز اشتهار دارد سورۀ شمارۀ هفتاد و ششم در قرآن‬
> ‫ار یَ ْش َربونَ ِم ْن َكأْ ٍ‬
> ‫س‬                         ‫مجید است‪ .‬در آیۀ پنجم این سوره خداوند میفرماید‪" :‬إِ َّن ْاألَب َْر َ‬
> ‫َكانَ ِمزَاجهَا َكافورا‪ ." .‬شرح و بسط و تفسیر و تأویل این آیه البته در طی قرون‬
> ‫عدیده مورد توجه مفسران قرآن قرار گرفته و مطالعات این نفوس را میتوان در‬
> ‫مقاالت و شتب و تفاسیری شه در بارۀ قرآن و مخصوصا در بارۀ سورۀ انسان نوشته‬
> ‫شده است مالحظه نمود‪ .‬به عنوان مثال شریف الهیجی در تفسیر خود دربارۀ این‬
> ‫آیۀ قرآنی از جمله چنین مینویسد شه‪:‬‬
> ‫"‪ ...‬شأس را گاهی اطالق میشنند بر ظرفی شه در آن خمر باشد و گاهی بر خمر نیز‬
> ‫اطالق میشنند و در اینجا [یعنی در آیۀ قرآنی مورد مطالعه] مراد خمر است‪ ،‬یعنی‬
> ‫‪۵‬‬
> ‫میآشامند آن نیکوان و نیکوشاران از خمر بهشت ‪."...‬‬
> ‫الهیجی در ادامۀ مطلب مینویسد شه‪" :‬بعضی گفته اند شه شافور اسم چشمه ای است‬
> ‫در بهشت شه طیب رائحه و سردی و سفیدی آن مانند شافور است‪ .‬بنابر این معنی‬
> ‫چنین میشود شه هست آن خمر بهشت مخلوط شرده شده به آب چشمۀ شافور شه از‬
> ‫زمین بهشت میجوشد و اگر مراد از شافور معنی ظاهری باشد معنی آیه چنین است‬
> ‫‪۶‬‬
> ‫شه هست آن خمر بهشت مخلوط شرده شده به شافور به جهت طیب رایحۀ آن ‪."...‬‬
> 
> ‫‪226‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مفاد همین مطالب در تفاسیر دیگر قرآنی از جمله در روضالجنان و روحالجنان اثر‬
> ‫شیخ ابوالفتوح رازی نیز آمده است شه نیکوشاران در آخرت از جامی شراب خواهند‬
> ‫نوشید شه مزاج آن شافوری است‪ .‬در این آیه مزاج را به معنی طعم گرفته اند یعنی‬
> ‫‪۷‬‬
> ‫نیکان شرابی خواهند نوشید شه به سفیدی و خوشبوئی شافورخواهد بود‪.‬‬
> ‫شافور بنا بر مطالعات لغتشناسان اصال شلمه ای هندی و یا فارسی است شه در زبان‬
> ‫‪۸‬‬
> ‫عربی داخل شده و در آیۀ قرآنی مورد استفاده قرار گرفته است‪.‬‬
> ‫شافور عبارت ازصمغ درختی است شه در نواحی هند و چین و سیالن میروید و‬
> ‫خاصیت عمدۀ آن بوی خوش و سفیدی رنگ است‪ .‬عالوه بر این خواص مزاج یا‬
> ‫طبیعت شافور را سرد میدانند‪ .‬در شتاب فرهنگ داروها و واژههای دشوار در ذیل‬
> ‫شافور از جمله چنین آمده است شه‪ ..." :‬آن صمغ درختی است شه منبت او بیشتر‬
> ‫جزایر و سواحل باشد و او در میان جرم درخت منعقد شود و در بعضی مواضع از‬
> ‫درخت بیرون آید چنان شه صموغ دیگر‪ .‬و این نوع شمتر بود وعزت او بیش بود ‪...‬‬
> ‫درخت شافور مخصوص بالد سراندیب [سیالن] است و در غایت بزرگی میباشد به‬
> ‫حدی شه بر صد سوار سایهگستر میباشد و همیشه سبز و چوب او سفید و سبک و‬
> ‫بیشکوفه و بیثمراست و از چوب او جهت پادشاهان سریر میسازند ‪ ...‬شافور از‬
> ‫‪۹‬‬
> ‫درختان بومی چین و ژاپون و سوماترا و برنئو است ‪."...‬‬
> ‫مندرجات شتاب مجمعالبحرین نیز حکایت از آن میشند شه شافور نام چشمهای در‬
> ‫‪۱۰‬‬
> ‫بهشت است شه آب آن مانند شافور سفید‪ ،‬خوشبو و خنک است‪.‬‬
> ‫با توجه به مفاهیم قرآنی شافور و خواص سهگانۀ آن‪ ،‬یعنی بوی خوش و سفیدی رنگ‬
> ‫و سردی مزاج‪ ،‬این شلمه و ترشیبات آن در شعر و ادب فارسی بسیار به شار رفته‬
> ‫است‪ .‬بنابر مندرجات فرهنگ اشارات‪ ۱۱‬و فرهنگنامۀ شعری‪ ۱۲‬و فرهنگ‬
> ‫شنایات‪ ۱۳‬روشنائی روز و چهرۀ معشوق و سفیدی برف در ادب و فرهنگ فارسی به‬
> ‫شافور تشبیه گشته و ترشیباتی نظیر شافورفام و شافورگون و شافوروش در وصف‬
> ‫سفیدی جامه و صورت و خوشبوئی و سفیدی مو و ریش و پیکر انسان به شار رفته‬
> ‫و ترشیبی نظیر شافوربار شنایه از هر چیز به غایت سرد و بسیار خوشبو و در عین‬
> ‫حال باریدن برف است‪ .‬غیر از خواص مزبور از مشخصات عمدۀ درخت شافور‪،‬‬
> ‫همان طور شه در سطور فوق از شتاب فرهنگ داروها و واژههای دشوار نقل شد‬
> ‫عظمت درخت شافور و سایهگستری آن است‪.‬‬
> ‫از آنچه دربارۀ شافور مذشور شد شامال مفهوم است شه سردی طبع ‪ ،‬سفیدی رنگ‪،‬‬
> ‫طعم و بوی خوش به شافور تمثیل میشود و چون به عنوان چشمه ای در بهشت آمده‬
> ‫است شافور میتواند تمثیلی ازهر چیز بهشتی باشد شه با صفا‪ ،‬جال‪ ،‬زیبائی‪ ،‬طراوت‪،‬‬
> ‫لطافت‪ ،‬عذوبت‪ ،‬جاودانگی‪ ،‬رقت‪ ،‬جذابیت و شمال همراه است‪ .‬در عین حال‪ ،‬با‬
> ‫گسترش معنی‪ ،‬شلمۀ شافور و سفیدی آن نمادی برای هر چیز بی غل و غش و پاک و‬
> ‫صاف و لطیف و بسیط و ناب است‪ .‬شاخ و برگ درخت شافور نیز میتواند تمثیلی‬
> ‫از عظمت‪ ،‬جاودانگی‪ ،‬سرسبزی و وسعت آن باشد‪.‬‬
> 
> ‫‪227‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫با توجه به این نکات‪ ،‬در ادامۀ این مقاله شیفیت تجلی این شلمه را در آثار شیخیه به‬
> ‫اجمال بررسی مینماید و بعد نحوۀ استفاده از شلمۀ شافور را با نقل فقراتی از آثار‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی و حضرت بهاءهللا و حضرت عبدالبهاء مورد مطالعه قرار می‬
> ‫دهد‪ .‬چگونگی ترجمۀ لفظ شافور به زبان انگلیسی و نقش شافور در تغسیل و حنوط‬
> ‫میت نیز به دنبالۀ این مقاله مطرح خواهد گردید و نقل لوحی از حضرت عبدالبهاء‬
> ‫در بارۀ شمع شافوری ذیل سخن را زیب و زینت خواهد داد‪.‬‬
> ‫شیخ احمد احسائی و سید شاظم رشتی در آثار خود حقیقت واجبالوجود را به الشیف‬
> ‫و المثل و الشبه و الیدرک وصف نموده و او را مجهولالنعت و مجهول‬
> ‫مطلق و منقطعاالشارات دانسته و ذات باری تعالی را به "عین الکافور" تمثیل‬
> ‫نموده اند‪.‬‬
> ‫بیان سید شاظم رشتی در رسالۀ اصول عقاید حاشی از آن است شه‪ ..." :‬ممکن آنچه‬
> ‫فهمد ممکن است و واجب را به هیچ وجه نداند و نفهمد و حضرات عرفا به جهت این‬
> ‫مقام اسامی چند وضع شرده اند شه از آن جمله مجهول مطلق و ذات بحت و ذات‬
> ‫ساذج و ذات بال اعتبار و عین شافور و التعین و غیبالغیوب و ازلاآلزال و الوجود‬
> ‫البحت و مجهولالنعت و منقطعاالشارات و منقطعالوجدان و غیبالهویه و عین‬
> ‫المطلق و امثال این از عبارات و اشارات‪ ،‬و در این مضمون احادیث بسیار از ائمه‬
> ‫‪۱۴‬‬
> ‫علیه السالم وارد شده بلکه تنطق نفرموده اند مگر به این ‪."...‬‬
> ‫در آثار عدیدۀ حضرت باب مظهر امر الهی و یا شمس حقیقت در مقام غیب ذات حق‬
> ‫تعالی با شلماتی نظیر "شافور" و "شافور ساذج" توصیف گشته و به این ترتیب شافور‬
> ‫در این آثاربه عنوان تمثیلی برای پاشی و تقدس و بساطت حقیقی مورد استفاده قرار‬
> ‫گرفته است‪ .‬به عنوان مثال حضرت باب در ابتدای شتاب بیان فارسی در حق مظهر‬
> ‫امر الهی می فرمایند‪ ..." :‬او است شه از برای او شل اسماء حسنی بوده و هست و‬
> ‫مقدس بوده شنه ذات او از هر اسم و وصفی و متعالی بوده شافور ساذج او ازهر‬
> ‫‪۱۵‬‬
> ‫بهائی و عالئی ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت رب اعلی در بیان فارسی میفرمایند‪ ..." :‬خداوند از برای شمس‬
> ‫حقیقت دو مقام خلق فرموده یکی مقام غیب ذات او شه ‪ ...‬متعالی است ازهر ذشر و‬
> ‫ثنائی و مقدس است از هر شافور و جوهر امضائی لن یعرفه غیره ‪ ...‬و شافور او‬
> ‫عین ساذج او است و ساذج اوعین شافور اوست و شینونیت اوعین انیت او است و‬
> ‫‪۱۶‬‬
> ‫انیت اوعین شینونیت او است ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت رب اعلی در شتاب بیان فارسی دربارۀ ایمان به مظاهر ظهور و حب‬
> ‫به مظهر امرمیفرمایند‪ ..." :‬شل حب اگر بعد از ایمان به او باشد حب رضوانی می‬
> ‫گردد و اال حب شیئی در نار ببین‪ .‬چقدر جوهر است این جوهر و چقدر مجرد است‬
> ‫این مجرد و چقدر ساذج است این ساذج و چقدرشافور است این شافور شه شل لذات‬
> ‫در ظل ملک او خلق میگردد و به نسبت به او منوجد زیرا شه شل لذت در رضای او‬
> ‫‪۱۷‬‬
> ‫است ‪."...‬‬
> 
> ‫‪228‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫و نیز بیان حضرت باب در قیوماالسماء حاشی از آن است شه‪" :‬أفغیرهللا ربکم یقدر‬
> ‫ان یأتیکم من ماء الکافور فی الدنیا علی الحق بالحق شرابا ؟ ‪ ...‬یا قرةالعین ان هللا قد‬
> ‫جعل العینین فی ایدیک‪ ،‬هذه عین الکافور حول الماء مسطورا و هذه ماء الطهور من‬
> ‫‪۱۸‬‬
> ‫الکوثر المسجور حول النار مستورا ‪."...‬‬
> ‫و نیز در موضعی دیگر در شتاب مبارک قیوماالسماء چنین مذشوراست‪ ..." :‬یا اهل‬
> ‫الفردوس اسمعوا نداءهللا من ورقات غصن الکافور حول هذا الشجر الطور انی انا هللا‬
> ‫الذی ال اله اال هو‪ ،‬قد اقمت الذشر لنفسی بالحق فما من شیئی قد اعتصم فی ذلک الباب‬
> ‫بالحق الطالع من امره اال و قد عصمته من النار و ان وعد ربکم الرحمن لحق و هو‬
> ‫‪۱۹‬‬
> ‫هللا شان علی شل شیئی شهیدا ‪."...‬‬
> ‫یکی از زیباترین و لطیفترین اشارات حضرت رب اعلی به شجرۀ شافور در بیان‬
> ‫مبارک آن حضرت در صحیفۀ عدلیه است شه در شیفیت سلوک با زنان چنین می‬
> ‫فرمایند‪ ..." :‬سلوک شن با نساء خود به احسن سبیل محبت شه نساء مؤمنه اوراق‬
> ‫شجرۀ شافورند در جنت و میازار ایشان را به طرف عینی شه به قدرهمین طرف‬
> ‫‪۲۰‬‬
> ‫محجوب ازحکم هللا خواهی شد ‪."...‬‬
> ‫از بیاناتی شه از آثار شیخیه و شتب حضرت رب اعلی در سطور فوق نقل شد واضح‬
> ‫است شه شافور را تمثیل و نمادی از بهشت و رضوان و خلوص و پاشی و زیبائی آن‬
> ‫گرفته اند‪ .‬در این بیانات شافورهمچنین میتواند شنایه از نفس ظهور‪ ،‬شلمات طیبۀ‬
> ‫الهیه و فیوضات و شماالت ساطعه از مظهر امر الهی تلقی گردد‪ .‬در عین حال‬
> ‫شواهد فوق حاشی از استفاده از لفظ شافور به معنی شینونیت‪ ،‬انیت و ذاتیت است و‬
> ‫مترادف با ساذجیتی به شار رفته است شه در متون فلسفۀ اسالمی غالبا از آن به‬
> ‫‪۲۱‬‬
> ‫"بسیط" و "بساطت" تعبیر میشود‪.‬‬
> ‫آثار حضرت بهاءهللا مشحون از استفادۀ وسیع از شلمۀ شافور و ترشیبات آن است‪.‬‬
> ‫اگرچه در بیانات آن حضرت تمثیالت و اشارات مربوط به شافور به صورتی مشابه‬
> ‫آثار حضرت رب اعلی مالحظه میگردد اما گوئی بر تنوع و وسعت مفاهیمی شه لفظ‬
> ‫شافور حامل آن گردیده افزوده شده است‪ .‬جمال قدم در آثارخود تجلیات وحی را به‬
> ‫رائحه ای رحمانی تشبیه فرموده اند شه از دریائی خوشبو بر لوح شافور ترشح نموده‬
> ‫است‪ .‬در این بیان لوح شافور تمثیلی از شاغذ است شه حامل ترشحات شلمۀ الهیه‬
> ‫گردیده و نفحات وحی از آن متضوع شده است‪ .‬تمثیل وزش روائح قدس شافوری از‬
> ‫هیکل ظهور و تشبیه عین شافور به قلم مظهر ظهور شه از آن نسائم وحی الهی در‬
> ‫سریان است و نغمات و لحنات مظهر امر شه از شجر شافور شنیده میشود از دیگر‬
> ‫اشارات و شنایاتی است شه در آثار آن حضرت با استفاده از شلمۀ شافور مالحظه می‬
> ‫گردد‪ .‬در اشاره به مقام انسان و شرافت ذاتی او جمال قدم به این شالم متکلم هستند‬
> ‫شه شجرۀ وجود آدمی از آب شافوری‪ ،‬یعنی آبی شه از چشمهای بهشتی سرچشمه می‬
> ‫گیرد آبیاری میشود‪ .‬جمال و جذابیت مظهر ظهور نیز به طلعت شافوری یعنی‬
> ‫وجهی زیبا و درخشنده تشبیه گردیده است‪ .‬حصول سرمستی و شادمانی پایدار‬
> ‫درصحنۀ عالم ناسوتی در گرو آشامیدن از نهر شافوری است شه حیات جاودانی عطا‬
> ‫‪229‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫میشند و عذوبت و خوشطعمی و خنکی آن انسان محصور در عوالم ملک را راهی‬
> ‫به جهان ملکوت میگشاید‪.‬‬
> ‫شثرت بیانات مبارشه در بارۀ این مواضیع نقل آنها را در این مقاله غیرممکن می‬
> ‫سازد‪ .‬اما برای آن شه نمونهای از این آثار عرضه شده باشد ذیال به نقل چند فقره از‬
> ‫آثار مبارشه میپردازد‪:‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا میفرمایند‪ ..." :‬قل تاهلل قد ظهرعین الکافور فی هذا الظهور و انفجر‬
> ‫‪۲۲‬‬
> ‫التسنیم فی هذا السلسبیل الذی شان علی هیئة الغالم لمشهود ‪."...‬‬
> ‫و نیز حضرت بهاءهللا میفرمایند‪ ..." :‬ان یا جمال االولی رشح علی الممکنات من‬
> ‫طمطام فیض فضلک لعل یأخذنهم روائح القدس عن هذا الکافور الذی ظهرعلی هیکل‬
> ‫الظهور و یجری عن هذا السلسبیل الذی بعثة هللا علی هیئة القلم و جعله آیة علمه بین‬
> ‫‪۲۳‬‬
> ‫السموات و االرض ‪."...‬‬
> ‫و نیز در لوح دیگری از حضرت بهاءهللا چنین مذشور است‪ ..." :‬قل انه هو الذی‬
> ‫نزلت اآلیات بامره و سطر شل االلواح باذنه و یشهد بذلک ما یفوح من هذا المسک‬
> ‫‪۲۴‬‬
> ‫الذی جری عن عین الکافور من هذا القلم االقدم القدیم ‪."...‬‬
> ‫و نیز در بیانی دیگرجمال قدم چنین میفرمایند‪ ..." :‬و انت الذی اغرست شجرة طیبة‬
> ‫فی ارض مبارشة لطیفة و اشربتها ماء الکافور من عیون الظهور و ربیتها باقتدار‬
> ‫سلطنتک و حفظتها بایدی قدرتک حتی ارتفعت و علت و جعلت اصلها ثابتا فی ارض‬
> ‫‪۲۵‬‬
> ‫مشیتک باسم من اسمائک و فرعها فی سماء ارادتک ‪."...‬‬
> ‫و نیز در یکی از الواح جمال قدم چنین نازل‪" :‬احرف حمد حقائق و رقائق حمد‬
> ‫مخصوص ساحت قدس قرب حضرت سلطانی است شه از لطائف بدایع عنایت خود‬
> ‫شل من فی الملک را از عماء شافور به عرصۀ ظهور آورد ‪ ...‬ای سلطان من و‬
> ‫محبوب من مطمئن فرما قلب ذرۀ فانی را به رجوع به سوی طلعت باقی خود و‬
> ‫روشن فرما چشمهای مرا به مشاهدۀ جمال حضرت وهابیت خود و از فوارههای نور‬
> ‫خود رشحات سروری عطا فرما و از شأسهای بلور خود طفحات شافوری عنایت نما‬
> ‫و از حیاض محبت به ید مالطفت شراب انس شرامت فرما تا مستریح شود فؤاد من‬
> ‫‪۲۶‬‬
> ‫در ساحت حضرت محبوبیت تو ‪."...‬‬
> ‫باری‪ ،‬نصوصی ازحضرت بهاءهللا شه در آنها به نحوی از انحاء شلمۀ شافور مورد‬
> ‫استفاده قرارگرفته بیش از آن است شه بتوان به نقل آنها در این صفحات معدود‬
> ‫پرداخت‪ ،‬اما همین چند فقره حکایت از آن میشند شه لفظ قرآنی شافور چگونه در‬
> ‫آثارعدیدۀ این ظهور تنوع ذشر یافته و حامل افکار و مفاهیم و معانی گوناگون گشته‬
> ‫است‪.‬‬
> ‫مطلبی شه در ارتباط با قضیۀ شافور در این مقام حائز اهمیت است اشارۀ جمال قدم به‬
> ‫شافور در وادی فقر در رسالۀ هفت وادی است شه تقدس از شئون عالم فانی و تعلقات‬
> ‫ناسوتی را به آشامیدن از شأس شافور تعبیرفرموده اند تا سرمستی حاصل از آن‬
> ‫انسان را در این حیات ناسوتی از عالئق به شئون دنیوی بگسالند‪ ،‬به حدی شه برای‬
> ‫او "جز دوست چیزی نماند" و فنای از نفس در عالم ناسوتی بقای او را در عالم‬
> ‫‪230‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ملکوتی میسر سازد‪ .‬بیان جمال قدم در اشاره به این مطلب از حد تلمیح تجاوز نمی‬
> ‫شند‪ ،‬چه پس از توضیح مطلب به صریح عبارت درک مفهوم شافور را به عهدۀ‬
> ‫خوانندۀ هفت وادی گذاشته اند و فرموده اند شه "‪ ...‬اگر معنی شافور معلوم شود‬
> ‫‪۲۷‬‬
> ‫مقصود حقیقی معلوم گردد ‪."...‬‬
> ‫اشارات جمال قدم در این فقره ازهفت وادی در واقع شرح وصول انسان به مقام‬
> ‫فقری است شه در آثار اهل عرفان از آن به حیات شافوری تعبیر میشود و آن خالص‬
> ‫شدن‪ ،‬پاک گشتن و انقطاع از شئون حیات مادی است شه نتیجۀ آشامیدن از نهر‬
> ‫‪۲۸‬‬
> ‫شافوری و شنیدن نغمۀ ورقای الهی از شجرۀ شافور است‪.‬‬
> ‫بیان جمال قدم در شلمات مکنونه شه "‪ ...‬اگر فیض روحالقدس طلبی با احرار‬
> ‫مصاحب شو‪ ،‬زیرا شه ابرار جام باقی از شف ساقی خلد نوشیده اند و قلب مردگان را‬
> ‫چون صبح صادق زنده و منیر و روشن نمایند‪ ۲۹".‬ناظر به آیۀ مبارشۀ قرآنی شمارۀ‬
> ‫ار یَ ْش َربونَ ِم ْن َكأْ ٍ‬
> ‫س َكانَ ِمزَاجهَا َكافورا‪.".‬‬                         ‫پنج در سورۀ انسان است شه‪":‬إِ َّن ْاألَب َْر َ‬
> ‫در بیان جمال قدم "جام باقی" همان "شأس شافور" مندرج در شریمۀ قرآنیه است شه‬
> ‫ابرار آن را از دست ساقی خلد‪ ،‬یعنی مظهر امر الهی نوشیده اند‪.‬‬
> ‫استفادۀ حضرت عبدالبهاء از لفظ شافور فراوان است‪ ،‬اما غالب آنها به تلمیح و‬
> ‫تصریح و شنایه و اشاره ناظر به آیۀ مبارشۀ فوق در سورۀ انسان است‪ .‬حضرت‬
> ‫عبدالبهاء از جمله در یکی از آثار خود چنین میفرمایند‪ ..." :‬شفا روحانی و صحت‬
> ‫و عافیت وجدانی مطلوب و محبوب و منتهی آرزوی اصحاب قلوب‪ ،‬زیرا شفای‬
> ‫ابدی است و بقای سرمدی و مزاج روح را عالج ماء طهور و شأس شان مزاجها‬
> ‫‪۳۰‬‬
> ‫شافور و فیض مجلی طور و تعالیم رب غفور ‪."...‬‬
> ‫و در اثری دیگر میفرمایند‪" :‬خداوندا رحیما شریما ‪ ...‬بندگانت را در خلد برین‬
> ‫‪۳۱‬‬
> ‫واصل فرما و از شراب شأس شان مزاجها شافور سرمست شن ‪."...‬‬
> ‫و نیز میفرمایند‪ ..." :‬از مواهب یوم ظهور االبرار یشربون من شأس مزاجها شافور‬
> ‫است‪ ،‬رحیق عنایت شلیه شه ممزوج به شافور محبت هللا و زنجبیل معرفت هللا گردد‬
> ‫‪۳۲‬‬
> ‫شدت نفوذ پیدا شند ‪."...‬‬
> ‫و نیز در یکی دیگر از مکاتیب حضرت عبدالبهاء چنین مذشور است‪" :‬ای موقن به‬
> ‫آیات هللا از غرابت آثار و عجائب اسرار پروردگار در هر شور و دوری سر فدا بود‪،‬‬
> ‫یعنی جمعی از شأس ماء طهور مزاجها شافور سرمست و مدهوش شده رقصشنان به‬
> ‫‪۳۳‬‬
> ‫قربانگاه فدا میشتافتند و به آتش انجذاب میگداختند ‪."...‬‬
> ‫باری‪ ،‬مواردی چند از نحوۀ تجلی لفظ شافور درآثار حضرت عبدالبهاء شه در سطور‬
> ‫فوق نقل شد جنبههائی از شیفیت استشهاد و استفاده از مفاهیم این شلمه را در آثار آن‬
> ‫حضرت برمال میسازد‪.‬‬
> ‫حال شه نحوۀ به شار بردن شلمۀ شافور در آثار مبارشۀ بهائی به اختصار مطرح‬
> ‫گردید به قضیۀ ترجمۀ انگلیسی این شلمه در قرآن و در آثار مبارشۀ بهائی میپردازد‬
> ‫تا تنوع معانی و مفاهیم این لفظ و شیفیت استنباطات و برداشتهای مترجمین از این‬
> ‫اصطالح معلوم گردد‪ .‬همان طور شه به دفعات در سطور فوق مذشور شد شلمۀ‬
> ‫‪231‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫ار یَ ْش َربونَ ِم ْن َكأْ ٍ‬
> ‫س َكانَ‬                         ‫شافور در آیۀ پنجم در سورۀ انسان آمده است شه "إِ َّن ْاألَب َْر َ‬
> ‫ِمزَاجهَا َكافورا‪ .".‬نقل ترجمۀ انگلیسی این آیه از همۀ نسخ انگلیسی قرآن مجید‬
> ‫ضرورتی ندارد‪ ،‬اما به عنوان مثال جورج سیل این آیه را چنین ترجمه نموده است‪:‬‬
> ‫‪“But the just shall drink of a cup of wine, mixed with the water of‬‬
> ‫‪Cafur”.‬‬
> ‫و ترجمۀ رادول چنین است‪:‬‬
> ‫‪“But a wine cup tempered at the camphor fountain the just shall‬‬
> ‫‪quaff ”.‬‬
> ‫و در قرآنی شه بوسیلۀ مولوی محمد علی ترجمه شده است چنین آمده است‪:‬‬
> ‫‪“Surely the righteous shall drink of a cup the admixture of which‬‬
> ‫‪is camphor”.‬‬
> ‫و آیۀ مزبور را مرمدوک پیکتال چنین ترجمه نموده است‪:‬‬
> ‫‪“Lo! The righteous shall drink of a cup whereof the mixture is of‬‬
> ‫‪water of Kafur”.‬‬
> ‫و در ترجمۀ آرتور جان آربری چنین آمده است‪:‬‬
> ‫‪“Surely the pious shall drink of a cup whose mixture is camphor”.‬‬
> ‫و باالخره ترجمۀ داود چنین است شه‪:‬‬
> ‫‪“But the righteous shall drink of a cup tempered at the Camphor‬‬
> ‫‪Fountain”.‬‬
> ‫و اما ترجمۀ شلمۀ شافوردر آثار مبارشۀ بهائی تا آنجا شه بر بنده معلوم است به ص َور‬
> ‫ذیل است‪:‬‬
> ‫اول – عبارت "من انهار شافور صمدیتک ‪ "...‬چنین ترجمه شده است‪:‬‬
> ‫‪“From the sweet–scented streams of Thine eternity”.‬‬
> ‫دوم – عبارت "و الی صرف شافور الجمال" چنین ترجمه شده است‪:‬‬
> ‫‪“And unto the essence of the fragrance of Thy beauty”.‬‬
> ‫س َكانَ ِمزَ اجهَا َكافورا" شه در هفت‬              ‫ار َی ْش َربونَ ِم ْن َكأْ ٍ‬
> ‫سوم – عبارت قرآنی "إِ َّن ْاألَب َْر َ‬
> ‫وادی نقل شده چنین ترجمه شده است‪:‬‬
> ‫‪“Verily the righteous shall drink of a winecup tempered at the‬‬
> ‫‪camphor fountain”.‬‬
> ‫چهارم – عبارت "چه نیکوست این طعام سرور از شؤس شافور" شه در چهار وادی‬
> ‫مذشور شده چنین ترجمه شده است‪:‬‬
> ‫‪“how delicate this draught from the Heavenly cup”.‬‬
> ‫پنجم – عبارت "فان الحورالعین یشربن الکافورالذی فی الجنة" شه در احادیث مربوط‬
> ‫به عکا در انتهای لوح مبارک شیخ نقل شده به صورت زیر ترجمه شده است‪:‬‬
> ‫‪۳۴‬‬
> ‫‪“the black–eyed damsels quaff the camphor in paradise”.‬‬
> 
> ‫‪232‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در مطالعۀ قضیۀ شافور باید اشاره ای نیز به نقش شافور در هنگام غسل و حنوط‬
> ‫میت نمود‪ .‬در عالم اسالم و بر اساس احادیث اسالمی شافور در هنگام غسل و حنوط‬
> ‫شخص متوفی به شار میرود‪ .‬روایت است شه حضرت رسول قبل از رحلت‪،‬‬
> ‫حضرت علی و فاطمه را به پیش خود خواند و مقداری شافور به آنان داد و گفت شه‬
> ‫این شافور را جبرئیل از بهشت برای من آورده و چنین گفته است شه آن را سه قسمت‬
> ‫‪۳۵‬‬
> ‫نمائید‪ .‬با یک قسمت از آن مرا حنوط شنید و دو قسمت دیگر از آن شما باشد‪.‬‬
> ‫بنا بر این گونه روایات در اسالم واجب است شه غسل میت از جمله با آب آمیخته به‬
> ‫شافور انجام پذیرد و در حنوط نیز هفت موضع سجده (پیشانی‪ ،‬دو شف دست‪ ،‬دو‬
> ‫زانو‪ ،‬و سر انگشتان دو پا) را باید با شافور آغشته نمایند‪ .‬در مجمعالبحرین آمده‬
> ‫است شه اموات خود را معطر نسازید مگر به شافور و آن نوعی عطر است شه میت‬
> ‫‪۳۶‬‬
> ‫را بدان غسل شنند و حنوط نمایند‪.‬‬
> ‫حکم شتاب بیان فارسی در باب یازدهم از واحد هشتم آن شتاب چنین است شه اعضاء‬
> ‫و جوارح میت "‪ ...‬بماء او بما شاء من شافور و سدر ‪ "...‬تغسیل شود و بعد از فراغ‬
> ‫از تغسیل نیز جسد میت را "‪ ...‬اگر میسر است بماء ورد یا طیب دیگر معطر نمایند‬
> ‫‪۳۷‬‬
> ‫‪."...‬‬
> ‫در آثار بهائی به این مطلب تصریح شده است شه در هنگام غسل میت "‪ ...‬برای فقرا‬
> ‫‪۳۸‬‬
> ‫تخفیف عنایت شده و به جای سدر و شافور عطر و گالب استعمال نمایند ‪."...‬‬
> ‫آنچه در امر بهائی مسلم است لزوم تغسیل و تعطیر میت است شه در صورت وجود‬
> ‫امکانات البته میتواند با سدر و شافور صورت پذیرد واال حکم الهی مبنی بر استفاده‬
> ‫از عطر و گالب است‪.‬‬
> ‫در ارتباط با قضیۀ شافور ذشر شمع شافوری نیز شه در آثار مبارشۀ بهائی آمده است‬
> ‫بجاست‪ .‬شمع شافوری شمعی است شه به شافور آمیخته است تا خوشبو و معطر‬
> ‫گردد‪ .‬حضرت عبدالبهاء در لوحی به شمع شافوری اشاره نموده و آن را با شمع‬
> ‫رحمانی مقایسه فرموده اند‪ .‬ذیل این مقاله را به درج این اثر شوتاه دلپذیر شه در آن‬
> ‫عالمی معنی نهفته است زینت میدهد‪:‬‬
> ‫"هواالبهی‬
> ‫جناب میرزا حسن خان علیه بهاءهللا االبهی‬
> ‫هوهللا – ای شمع افروخته‪ ،‬شمع شافوری نور به وثاقی بخشد و شمع رحمانی به‬
> ‫آفاقی‪ .‬آن هرچه پرشعله باشد زودتر منتهی گردد‪ ،‬شام برافروزد‪ ،‬بامداد منطفی‬
> ‫شود‪ .‬این سراج هرچه بیشتر شعله زند پایدارتر گردد‪ ،‬شام چراغ بود‪ ،‬صبح مشعله‬
> ‫گردد‪ .‬در وسط زوال و دخول شمس در دائرۀ نصف النهار لهیب این سراج به عنان‬
> ‫‪۳۹‬‬
> ‫آسمان رسد و سطوعش بیپایان‪ .‬عع"‪.‬‬
> 
> ‫‪233‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫یادداشتها‬
> ‫‪ –۱‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬مناجاة (ریودوژانیرو‪ :‬دارالنشر البهائیة ‪۱۹۸۱ ،‬م)‪ ،‬ص‪.۱۷۳‬‬
> ‫‪ –۲‬حضرت بهاءهللا ‪ ،‬آثار قلم اعلی (دانداس‪ :‬مؤسسۀ معارف بهائی‪۲۰۰۲ ،‬م)‪ ،‬ج‪،۲‬‬
> ‫ص‪.۴۳۰‬‬
> ‫‪ –۳‬مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۳۶۸‬‬
> ‫‪ –۴‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬مکاتیب عبدالبهاء (طهران ‪ :‬مؤسسۀ مطبوعات امری‪،‬‬
> ‫‪۱۳۴‬ب)‪ ،‬ج‪ ۸‬صص‪.۱۴۴–۱۴۳‬‬
> ‫‪ –۵‬بهاءالدین شریف الهیجی‪ ،‬تفسیر شریف الهیجی (طهران‪ :‬علمی‪۱۳۴۰ ،‬ه‪.‬ش‪،).‬‬
> ‫ج‪ ،۴‬ص‪.۶۵۸‬‬
> ‫‪ –۶‬مأخذ فوق‪.‬‬
> ‫‪ –۷‬شیخ ابوالفتوح رازی‪ ،‬روضالجنان و روحالجنان فی تفسیر القرآن (مشهد‪ :‬بنیاد‬
> ‫پژوهشهای اسالمی‪ ،)۱۳۵۷ ،‬به شوشش و تصحیح دشتر محمدجعفر یاحقی و دشتر‬
> ‫محمدمهدی ناصح‪ ،‬ج‪ ،۲۰‬ص‪.۷۳‬‬
> ‫‪ –۸‬بهاءالدین خرمشاهی‪ ،‬قرآنپژوهی (طهران‪ :‬ناهید‪ ،)۱۳۷۶ ،‬ص‪.۷۶۴‬‬
> ‫‪ –۹‬موفقالدین ابومنصورعلی الهروی‪ ،‬فرهنگ داروها و واژههای دشوار شتاب‬
> ‫االبنیه عن حقایق االدویه (طهران‪ :‬انتشارات بنیاد فرهنگ ایران‪ ،)۱۳۵۳ ،‬تألیف‬
> ‫دشتر منوچهر امیری‪ ،‬ص‪.۳۱۴‬‬
> ‫‪ –۱۰‬فخرالدین طریحی‪ ،‬مجمعالبحرین (طهران‪ :‬مرتضویه‪۱۳۸۶ ،‬ه‪.‬ق‪ ،).‬ج‪، ۳‬‬
> ‫ص‪ .۴۷۶‬در این شتاب در ذیل "شان مزاجها شافورا" چنین آمده است‪" :‬ای ماؤها‬
> ‫شافور‪ ،‬و هو اسم عین فی الجنة ماؤها فی بیاض الکافور و رائحته و برده"‪.‬‬
> ‫‪ –۱۱‬دشتر سیروس شمیسا‪ ،‬فرهنگ اشارات (طهران‪ :‬فردوسی‪ ،)۱۳۷۷ ،‬ج‪،۲‬‬
> ‫صص ‪.۹۳۲–۹۲۹‬‬
> ‫‪ –۱۲‬دشتر رحیم عفیفی‪ ،‬فرهنگنامه شعری (طهران‪ :‬سروش‪ ، )۱۳۷۳ ،‬ج‪،۳‬‬
> ‫صص ‪.۲۰۱۲–۲۰۱۱‬‬
> ‫‪ –۱۳‬منصورثروت‪ ،‬فرهنگ شنایات (طهران‪ :‬امیر شبیر‪ ، )۱۳۶۴ ،‬ص ‪.۲۵۸‬‬
> ‫‪ –۱۴‬سید شاظم رشتی‪ ،‬رسالۀ اصول عقاید (طهران‪ :‬لجنه ملی محفظۀ آثار‪۱۳۳ ،‬ب)‬
> ‫‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۴‬ص‪.۸‬‬
> ‫‪ –۱۵‬حضرت رب اعلی‪ ،‬شتاب بیان فارسی (طهران‪ :‬بی ناشر‪ ،‬بی تاریخ) ‪،‬‬
> ‫‪ ۱۶+۳۲۸‬صفحه‪ ،‬ص‪.۲‬‬
> ‫‪ –۱۶‬شتاب بیان فارسی‪ ،‬ص‪.۱۰۵‬‬
> 
> ‫‪234‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۱۷‬شتاب بیان فارسی‪ ،‬ص‪.۱۲۵‬‬
> ‫‪ –۱۸‬حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬احسنالقصص (قیوماالسماء) (طهران‪ :‬لجنۀ ملی محفظۀ‬
> ‫آثار‪۱۳۲ ،‬ب)‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۳‬ص‪.۳۷‬‬
> ‫‪ –۱۹‬مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۴۵‬‬
> ‫‪ –۲۰‬حضرت رب اعلی‪ ،‬مجموعۀ آثار حضرت اعلی ( طهران‪ :‬لجنۀ ملی محفظۀ‬
> ‫آثار‪۱۳۳ ،‬ب)‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۸۲‬ص‪.۲۰۵‬‬
> ‫‪ –۲۱‬برای مالحظۀ شرح مطالب دربارۀ "بسیط" و "بسیط الحقیقه" به فرهنگ‬
> ‫اصطالحات فلسفی مال صدرا (طهران‪ :‬سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و‬
> ‫ارشاد اسالمی‪ ،)۱۳۷۹ ،‬اثر دشتر سید جعفر سجادی‪ ،‬صص ‪ ،۱۳۰–۱۲۹‬مراجعه‬
> ‫فرمائید‪.‬‬
> ‫‪ –۲۲‬آثار قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ .۳۶۸‬تسنیم در این بیان مبارک نام چشمه ای در‬
> ‫بهشت است و ذشر آن در آیۀ شمارۀ ‪ ۲۷‬در سورۀ مطففین آمده است‪ .‬سلسبیل نیز نام‬
> ‫یکی از چشمههای بهشتی است و در آیۀ شمارۀ ‪ ۱۸‬در سورۀ انسان در قرآن مذشور‬
> ‫میباشد‪.‬‬
> ‫‪ –۲۳‬مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۴۳۰‬‬
> ‫‪ –۲۴‬مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۳۹۹‬‬
> ‫‪ –۲۵‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬حضرت ولی امرهللا؛ بشارة النور‬
> ‫(النگنهاین‪ :‬لجنۀ ملی نشر آثار‪۱۴۰ ،‬ب)‪ ،‬ص ‪.۶۸‬‬
> ‫‪ –۲۶‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬حدیقۀ عرفان (شانادا‪ :‬عندلیب‪۱۹۹۴ ،‬م)‪،‬‬
> ‫ص‪.۶۰‬‬
> ‫‪ –۲۷‬آثار قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.۲۹۳‬‬
> ‫‪ –۲۸‬حیات باطنی‪ ،‬روحانی‪ ،‬ملکوتی و از این قبیل در نزد اهل عرفان به حیات‬
> ‫شافوری تعبیر میشود‪.‬‬
> ‫‪ –۲۹‬حضرت بهاءهللا‪ ،‬مجموعۀ الواح مبارشه (قاهره‪ :‬سعادت‪۱۹۲۰ ،‬م) ‪ ،‬ص‪.۳۹۰‬‬
> ‫‪ –۳۰‬بشارة النور‪ ،‬ص‪.۴۲۹‬‬
> ‫‪ –۳۱‬مأخذ فوق‪ ،‬ص‪ .۴۲۷‬بیان حضرت عبدالبهاء است شه در یکی از مکاتیب خود‬
> ‫میفرمایند‪ ..." :‬در شتب و صحف الهی چون مقامات معنویۀ اخروی را بیان نمودند‬
> ‫به صور محسوسات تشبیه شردند و حور و قصور و شأس مزاجها شافور تعبیر نمودند‬
> ‫‪( "...‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬قاهره‪ :‬شردستان العلمیه‪ ۱۳۳۰ ،‬ه‪.‬ق‪ ،.‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۱۶۰‬‬
> ‫‪ –۳۲‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪ .۱۶۵‬زنجبیل در آیۀ شمارۀ ‪ ۱۷‬در سورۀ انسان‬
> ‫در قرآن آمده و نام یکی از چشمههای بهشت است‪.‬‬
> ‫‪235‬‬
> ‫واژۀ کافور در آثار مبارکۀ بهائی‬                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫‪ –۳۳‬عبدالحمید اشراقخاوری‪ ،‬مائدۀ آسمانی (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی مطبوعات‪،‬‬
> ‫‪۱۲۹‬ب)‪ ،‬ج‪ ،۹‬ص‪.۳۷‬‬
> ‫‪ –۳۴‬مآخذ پنج عبارتی شه در متن مقاله نقل شده به این شرح است‪:‬‬
> ‫اول – مناجاة‪ ،‬ص‪.۱۷۳‬‬
> ‫دوم – مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۱۷۴‬‬
> ‫سوم – آثار قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.۲۹۳‬‬
> ‫چهارم – مأخذ فوق‪ ،‬ص‪.۳۰۵‬‬
> ‫پنجم – حضرت بهاءهللا‪ ،‬لوح شیخ محمد تقی مجتهد اصفهانی (دانداس‪ :‬مؤسسۀ‬
> ‫معارف بهائی‪۲۰۰۱ ،‬م )‪ ،‬ص‪.۱۳۴‬‬
> ‫‪ –۳۵‬نگاه شنید به شتاب معارف و معاریف (قم‪ :‬دارالفکر‪ ،)۱۳۹۳ ،‬تألیف سید‬
> ‫مصطفی حسینی دشتی‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪ .۴۵۵۵‬حنوط بر اساس مندرجات معارف و‬
> ‫معاریف (ج‪ ،۳‬ص‪ )۲۳۸۱‬عبارت از "بوی خوش برای مردگان" است و حنوط‬
> ‫شردن عبارت است از "بوی خوش از قبیل شافور شه پس از شستن بر مرده میپاشند‬
> ‫و این از مراسم دینی غسل میت است‪.".‬‬
> ‫‪ –۳۶‬در مجمعالبحرین (ج‪ ،۳‬ص‪ )۴۷۷‬آمده است شه‪" :‬التمسوا موتاشم بالطیب اال‬
> ‫بالکافور‪ ،‬هو نوع من الطیب معروف یغسل به المیت و یحنط به‪.".‬‬
> ‫‪ –۳۷‬شتاب بیان فارسی‪ ،‬صص‪.۲۹۲–۲۹۱‬‬
> ‫‪ –۳۸‬فاضل مازندرانی‪ ،‬امر و خلق (النگنهاین‪ :‬لجنۀ ملی نشر آثار‪۱۹۸۶ ،‬م)‪ ،‬ج‪،۴‬‬
> ‫ص‪.۲۰۱‬‬
> ‫‪ –۳۹‬این لوح در نشریۀ خوشههائی از خرمن ادب و هنر (لندگ – سوئیس‪ :‬انجمن‬
> ‫ادب و هنر‪۱۹۹۱ ،‬م)‪ ،‬شمارۀ ‪ ،۲‬ص‪ ۶۵‬نیز به طبع رسیده است‪.‬‬
> 
> ‫‪236‬‬
> ‫مغناطیس تأیید الهی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> ‫در آثار مبارشه به موارد عدیده اشاره شده است شه میتواند مغناطیس تأییدات الهیه‬
> ‫باشد‪ .‬به چند مورد اشاره میشود‪:‬‬
> ‫در آثار مبارشه به تکرار و تأشید توصیه شده شه تبلیغ امرهللا و نشر نفحاتهللا‬
> ‫مغناطیس تأییدات الهیست‪ .‬ولیکن مالحظه میشود شه عوامل و اقدامات دیگری هم‬
> ‫میتواند مغناطیس تأ ییدات الهی شود شه مواردی از آنها را در این مجموع مالحظه‬
> ‫مینمایید‪.‬‬
> 
> ‫تبلیغ‬
> ‫"به تبلیغ مشغول شو شه مغناطیس تأیید است؛ فتور میار و از هیچ واقعهای خاطر‬
> ‫َمیازار‪ .‬در شمال حکمت به ترویج حقیقت مشغول شو نه پردهدری‪( ".‬مکاتیب‬
> ‫عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۸‬صص ‪)۴۹–۴۸‬‬
> ‫"از محافل روحانی و محفل درس تبلیغ بسیار مسرور شدم‪ .‬این است خدمت به‬
> ‫درگاه احدیت؛ این است عبودیت آستان مقدس؛ این است مقربی درگاه شبریا؛ این‬
> ‫است مغناطیس تأیید ملکوت ابهی‪( ".‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪)۲۳‬‬
> ‫"‪ ...‬یاران در این امر جلیل اهتمام ندارند‪ .‬البته شل را به شمال همت بر این‬
> ‫مغناطیس موهبت داللت نمایید‪ .‬هیچ امری مانند تبلیغ مؤیَّد نه و هیچ نفسی جز نفس‬
> ‫مبلغ موفق نخواهد شد‪( ".‬حضرت عبدالبهاء – امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪)۴۹۰‬‬
> ‫"این یوم یوم قیام به خدمت است و عبودیت آستان احدیت‪ .‬تا حیات باقی است تعجیل‬
> ‫نمایید و تا بهار را خزان در بر نگرفته و شفا را بیماری غالب نشده قیام نمایید‪ .‬در‬
> ‫این یوم هدایت نفوس به صراط مستقیم مغناطیس تأیید الهی است‪ .‬نفوسی شه خود را‬
> ‫وقف این امر نمایند در صون حفظ الهی هستند‪ .‬هر شه در این یوم یک شلمۀ حقیقت‬
> ‫نطق نماید آن شلمه الزال در تموج و حرشت خواهد بود و هرگز معدوم نخواهد شد‪".‬‬
> ‫(حضرت عبدالبهاء – نقل در توقیعات مبارشه‪ ،۱۹۲۶–۱۹۲۲ ،‬ص‪.)۱۱۹‬‬
> 
> ‫خدمت‬
> ‫"امروز از منتسبین درگاه الهی هر یک به خدمت پردازد عون و عنایت بیند و تأیید‬
> ‫و موهبت جوید‪ .‬زیرا مغناطیس جاذب توفیقات صمدانیه این است‪( ".‬مکاتیب‬
> ‫عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪)۱۶۶‬‬
> ‫"هیچ امری به اندازۀ خدمت به امرهللا موفقیت در بر ندارد‪ .‬خدمت مغناطیس تأییدات‬
> ‫الهیه است‪ .‬در این صورت وقتی شخص فعال باشد‪ ،‬روحالقدس او را تأیید میشند و‬
> 
> ‫‪237‬‬
> ‫مغناطیس تأیید الهی‬                                         ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫در صورت عدم فعالیت روحالقدس از شمول تأیید باز مانده و شخص از اشعۀ شفا‬
> ‫دهنده و روحبخش آن محروم میماند‪( ".‬ترجمۀ قسمتی از ابالغیۀ مورخ ‪ ۱۲‬ژوئیه‬
> ‫‪ ۱۹۵۲‬شه حسباألمر حضرت ولی امرهللا به یکی از احباء مرقوم گردیده است –‬
> ‫حیات بهائی‪ ،‬طبع آمریکا‪ ،۱۹۸۷ ،‬ص‪)۴۴‬‬
> 
> ‫اتّحاد و اتّفاق‬
> ‫"اعظم اسباب اتحاد و اتفاق جمیع محافل روحانی است‪ .‬بسیار مهم است این مسأله و‬
> ‫مغناطیس تأیید الهی‪ .‬اگر جمال این دلبر ملکوتی‪ ،‬یعنی وحدت احباء‪ ،‬به طراز‬
> ‫ملکوت ابهی جلوه نماید‪ ،‬یقین است شه در اندک مدتی آن ممالک جنت ابهی گردد و‬
> ‫انوار توحید و یگانگی از غرب به جمیع جهان بتابد‪( ".‬منتخباتی از مکاتیب حضرت‬
> ‫عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪)۸۱‬‬
> ‫"در درگاه احدیت سر به آستان مقدس نهاده و در شمال عجز و زاری توفیقی عظیم‬
> ‫به جهت آن اماء رحمانی طلب نمودم‪ .‬پس باید همتی نمایید شه آن توفیقات ثمرش‬
> ‫ظاهر گردد و آن تأییدات نتائجش باهر شود‪ .‬قوۀ مغناطیس شه جاذب این عنایات‬
> ‫است اتحاد و اتفاق اماءهللا است‪ .‬البته صد البته دائما متمسک به این مغناطیس گردید‬
> ‫تا عون و صون و عنایت جمال ابهی را از هر جهت متتابعا مترادفا متوالیا مشاهده‬
> ‫شنید‪( ".‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪)۱۳۷‬‬
> 
> ‫ثبوت بر عهد و میثاق‬
> ‫"امروز مغناطیس تأیید ملکوت هللا ثبوت بر عهد و پیمان است و ماعدای آن شالم‬
> ‫هذیان‪ .‬زیرا وحدت بهائی به چه چیز محافظه گردد؟ آیا به اقوال مزخرفۀ بعضی؟‬
> ‫استغفرهللا عن ذلک‪( ".‬منتخباتی از مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪)۱۶۳‬‬
> ‫"الیوم ثبوت و رسوخ بر عهد و پیمان الهی مغناطیس شل خیر است و جاذب جمیع‬
> ‫شماالت؛ روح تأیید است و ظهور توحید‪( ".‬منتخباتی از مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪،‬‬
> ‫ج‪ ،۴‬ص‪)۱۲۷‬‬
> 
> ‫حظیرةالقدس‬
> ‫"راجع به حظیرةالقدس؛ امر و ارادۀ مقدسۀ متعالیه چنان شه این بنیان باید ِمن جمیع‬
> ‫الجهات جامع و مکمل و مزین و ممتاز باشد و مجامع عمومی و اعیاد و جلسات‬
> ‫محفل روحانی و لجنههای امریه و شتابخانۀ امری و محفظۀ آثار ملی و دائرۀ‬
> ‫محاسبات و معامالت محفل روحانی و لجنههای آن نیز جمعا حصر در این مرشز‬
> ‫گردد تا مغناطیس تأیید شود و در انظار عموم جلوۀ حیرتانگیز نماید‪( ".‬حضرت‬
> ‫ولی امرهللا‪ ،‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪ / ۳۷۲‬توقیعات مبارشه ‪ ،۱۹۳۹–۱۹۲۷‬ص‪)۲۰۲‬‬
> 
> ‫‪238‬‬
> ‫مغناطیس تأیید الهی‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مشرقاالذکار‬
> ‫"مشرقاالذشارمغناطیس تأیید پروردگار است‪ .‬مشرقاالذشاراس اساس عظیم‬
> ‫حضرت آمرزگار‪ .‬مشرقاالذشار رشن رشین آئین شردگار‪ .‬مشرقاالذشار تأسیسش‬
> ‫سبب اعالء شلمةهللا‪ .‬مشرقاالذشار تهلیل و تسبیحش مفرح قلوب هر نیکوشار‪.‬‬
> ‫مشرقاالذشار نفحات قدسش روحبخش شل ابرار ‪( "...‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬امر و‬
> ‫خلق‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪)۱۴۹‬‬
> ‫حرمت و رعایت یکدیگر‬
> ‫"باید یاران شل در جزئی و شلی امور مواظبت نمایند و مشورت شنند و باالتفاق‬
> ‫مقاومت فساد و فتن نمایند و در حسن معاشرت و اعتدال در حرشت و حرمت و‬
> ‫رعایت یکدیگر و مرحمت و عنایت با سایر طوائف شوشند و صبر و تحمل نمایند تا‬
> ‫مغناطیس تأیید ملکوت ابهی گردند و قوۀ جاذبۀ جنود لمتروها شوند‪( ".‬حدیقۀ عرفان‪،‬‬
> ‫ص‪)۲۲۹‬‬
> 
> ‫انتشار امرهللا و اجرای نقشهها‬
> ‫"اشلیل اعمال و منتهی آرزو و آمال و مغناطیس تأیید رب متعال انجام این فریضۀ‬
> ‫اولیه و ایفای این وظیفۀ مقدسه و تنفیذ این نقشۀ بدیعه در میعاد و میقات معین است‪".‬‬
> ‫(حضرت ولی امرهللا – توقیعات مبارشه ‪ ،۱۹۴۸–۱۹۲۲‬ص‪)۳۰۷‬‬
> ‫بقای در میدان خدمت و تح ّمل مشقّت‬
> ‫"از قرار معلوم دلتنگ شدهای و از گیر و دار فرار خواهی‪ .‬ای رفیق‪ ،‬این نشد‪ .‬باید‬
> ‫مرد میدان باشی و گوی عزت ابدیه به چوگان همت بربایی‪ .‬وجود شما در آن‬
> ‫صفحات‪ ،‬حال‪ ،‬الزم است و بقا اولی‪ .‬اگرچه زحمت بسیار است و مشقت بیشمار‪،‬‬
> ‫ولی باید تحمل نمایید و به ذیل مقدس تشبث جوئید و طلب تأیید شنید و به انقطاع و‬
> ‫انجذاب و وله و شور و شوق و شعف مغناطیس توفیق گردید و چون تأیید حاصل‬
> ‫گردد جمیع این زحمات و مشقات فراموش شود‪( ".‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬حدیقۀ عرفان‪،‬‬
> ‫ص‪)۳۰۸‬‬
> 
> ‫مهاجرت و تبلیغ‬
> ‫"‪ ...‬امید وطید این عبد آن است شه سائرین متدرجا اقتدا به این نفس نفیس نمایند و در‬
> ‫اقالیم مجاور هم توطن گردند و افکار را حصر در تبلیغ و تأسیس مراشز جدیده‬
> ‫نمایند‪ .‬این است مغناطیس تأیید شدید رب مجید در این ایام‪( ".‬حضرت ولی امرهللا –‬
> ‫توقیعات مبارشه ‪ ،۱۹۴۸–۱۹۲۲‬ص‪)۱۸۳‬‬
> 
> ‫‪239‬‬
> ‫مغناطیس تأیید الهی‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اعمال مرضیه‬
> ‫"نفوس تشنۀ حقیقتند و از اسم و مجاز خسته و بیزار‪ .‬این عبد منتظر است شه از‬
> ‫لسان و قلم این نفوس شه چون مالئکۀ ناشرات در اشثر بالد سیار و منتشر گردند‪،‬‬
> ‫شنود‬
> ‫ذشر محامد و نعوت و تعریف از شیَم و اخالق و امتیاز بهائیان از سائر نفوس َ‬
> ‫‪ ...‬این است مغناطیس تأیید و این است از وسائل فعاله از برای ترقی و نشر امرهللا‪".‬‬
> ‫(حضرت ولی امرهللا – توقیعات مبارشه ‪ ،۱۹۲۶ – ۱۹۲۲‬ص‪)۱۶۴‬‬
> 
> ‫محبّت بین یاران‬
> ‫"هیکل مبارک از استماع و اطالع این خبر شه گرین ایکر امسال از محبت و وفاق سرشار‬
> ‫بوده و سبب تسجیل عدهای جدید در امر شده است مسرورند‪ .‬این محبت بین یاران به منزلۀ‬
> ‫مغناطیس تأیید است شه باالتر از هر امر دیگری قلوب را جلب شرده افراد جدیدی را در‬
> ‫ظل امرهللا در خواهد آورد‪ .‬زیرا تعالیم ولو هر قدر عظیم باشد‪ ،‬نمیتواند دنیا را تغییر دهد‬
> ‫مگر این شه روح محبت حضرت بهاءهللا همچون آئینهای شفاف تعالیم مبارشه را در جوامع‬
> ‫بهائی منعکس سازد‪( ".‬ترجمۀ قسمتی از ابالغیۀ مورخ ‪ ۲۷‬اشتبر ‪ ۱۹۴۴‬شه حسباالمر‬
> ‫حضرت ولی امرهللا به یکی از احباء مرقوم گردیده است – حیات بهائی‪ ،‬نشر لجنۀ امور‬
> ‫احبای ایرانی‪ ،‬ویلمت‪ ،۱۹۸۷ ،‬ص‪)۲۶‬‬
> 
> ‫نیت خیر و ُحسن تدبیر‬
> ‫"آنچه با تقدیرات موافقت نماید تحقق مییابد‪ .‬و عالوه‪ ،‬نیت خیر و حسن تدبیر‬
> ‫جاذب تأیید است‪( ".‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬بدایعاآلثار‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪)۳۱۰‬‬
> 
> ‫‪240‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬
> ‫مقدمه‬
> ‫مظاهر ظهور شه محل تجلی نور الهی و وحی صمدانی و الهام ربانی هستند‪ ،‬در‬
> ‫مقامی قرار دارند شه احترام آنها برای شل الزم است‪ .‬آن احترام و عشقی شه نسبت‬
> ‫به ذات الوهیت باید داشته باشیم‪ ،‬باید به این مظاهر الهی شه صرفا جهت هدایت َمن‬
> ‫َعلَی األرض خود را فدا میشنند قلبا‪ ،‬لسانا‪ ،‬باطنا و ظاهرا ابراز نمود‪ .‬آنها در عالم‬
> ‫ذر با خداوند عهد بستهاند شه در این عالم جمیع نامالیمات را تحمل شنند تا بتوانند در‬
> ‫سبیل هدایت خلق چنان قدمی بردارند شه نفوس مقدسه در حین عروج در شمال تنزیه‬
> ‫و تقدیس باشند‪.‬‬
> ‫در آثار امر بهائی‪ ،‬هر هنگام شه از آن مظاهر مقدسه یاد میشود‪ ،‬شمال احترام‬
> ‫دربارۀ آنها مرعی میگردد‪ .‬حتی حضرت ولی امرهللا در بیانی انگلیسی‪ ،‬خطاب به‬
> ‫محفل مقدس روحانی ملی ایاالت متحده و شانادا‪ ،‬میفرمایند شه در لسان فارسی به‬
> ‫شار نبردن لفظ "حضرت" قبل از اسم حضرات مظاهر ظهور بیادبی محسوب‬
> ‫میشود‪ ،Lights of Guidance( .‬شمارۀ ‪ )۱۷۰۰‬در لسان انگلیسی‪ ،‬اگرچه به‬
> ‫جای این واژه گاه عبارت ‪( His Holiness‬همان مأخذ) به شار برده میشود‪ ،‬اما‬
> ‫عموما ضمایر اشاره به آن طلعات مقدسه را با حرف بزرگ مینویسند تا به نوعی‬
> ‫این احترام ملحوظ گردد (همان مأخذ)‪.‬‬
> ‫در این وجیزه سعی بر آن است شه موارد گوناگونی از تعظیم و تعزیز آن طلعات‬
> ‫مقدسه‪ ،‬شه شاید در متون سالفه با احترام همراه نبوده‪ ،‬از آثار مبارشه استخراج و‬
> ‫بیان گردد‪ .‬البته شاید شل مطالب مربوط به این موضوع به مراتب بیش از آن باشد‪،‬‬
> ‫لکن این جزء به شل داللت میشند‪.‬‬
> ‫داستان مربوط به حضرت بهاءهللا قبل از ظهور مبارک‬
> ‫جناب فروتن این داستان را در مجموعۀ "داستانهایی از حیات عنصری جمال اقدس‬
> ‫ابهی" نقل شردهاند‪:‬‬
> ‫روزی جمال مبارک در عنفوان جوانی در مجلس میرزا نظرعلی حکیمباشی‪ ،‬شه نزد‬
> ‫محمدشاه اعتبارش از حاج میرزا آقاسی بیشتر بوده‪ ،‬تشریف داشتهاند‪ .‬بیان‬
> ‫حکیم باشی به اینجا رسیده شه "سلسلۀ اقطاب و مسند عرفان به من منتهی شده و حاال‬
> ‫به مقامی از استغنا واصلم شه اگر بیایند بگویند پیغمبر آخرالزمان دم در ایستادهاند‬
> ‫ابدا در حالت من تفاوتی پیدا نمیشود‪ .".‬حاضرین همگی سر تکان میدادند و بلی‬
> ‫بلی میگفتند‪ .‬جمال قدم فرمودند‪" ،‬جناب حکیم من از شما یک مطلب استفسار می‬
> ‫شنم و استدعا دارم حق واقع را بیان فرمائید‪ .‬اگر در این حین بغتةَ پرده بدون اذن شما‬
> ‫‪241‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بلند شود و میرغضب سلطانی با شمشیر برهنه داخل مجلس شود و رو به شما آورد‪،‬‬
> ‫آیا حالت شما تغییر میشند یا نه؟"‪ .‬حکیم بعد از تأملی گفت‪" ،‬بلی تغییر میشند‪.".‬‬
> ‫فرمودند‪" ،‬پس آن حرف حرف شما نبود‪( ".‬ص‪.)۳‬‬
> ‫عصمت مظاهر ظهور‬
> ‫عصمت و مصونیت مظاهر ظهور در این امر مبارک مورد تأشید قرار گرفته است‪.‬‬
> ‫حتی جمال ربالعالمین در شتاب مبین‪ ،‬یعنی اقدس‪ ،‬تصریح دارند شه عصمت ذاتی‬
> ‫و شبری مخصوص مظاهر ظهور بوده و هست و احدی در آن شریک نیست و‬
> ‫نفوسی شه منتخَ ب آن ذوات نورانیه هستند شه به تبیین آیات بپردازند‪ ،‬صرفا از‬
> ‫عصمتی شه آن طلعات قدسیه به آنها عنایت میشنند برخوردارند شه به آن عصمت‬
> ‫موهوبی گفته میشود‪ .‬این مطلب به تصریح ذشر شده شه تا شنون موضوع مزبور‬
> ‫در مکامن عز مستور بوده و در این دور صمدانی مکشوف شده است‪.‬‬
> ‫به این ترتیب آنها از ارتکاب هر معصیتی برشنار هستند و آنچه شه عمل میشنند عین‬
> ‫صواب و صحیح و درست و نظر به حکمتهایی است شه بر بشر مستور است‪ .‬در‬
> ‫ایام حیات مظاهر قدسیه‪ ،‬انواع تهمتها و افتراها به آنها نسبت داده میشود شه عاری‬
> ‫از حقیقت است و شذب بودن آنها بعضا در زمان حیات آنها و برخی بعد از صعود‬
> ‫آنها به ملکوت الهی برای نفوس بشری معلوم میشود‪.‬‬
> ‫جمال مبارک نهی اشید دارند شه احدی را در این عصمت شریک مظاهر ظهور قرار‬
> ‫ندهند و امت حضرت محمد را تقبیح میفرمایند شه دیگران را در عصمت حضرت‬
> ‫رسول شریک شردند‪" :‬عصمت شبری شه مخصوص به نفس حق است‪ ،‬از جهل و‬
> ‫نادانی‪ ،‬در مادونش ذشر مینمودند‪ .‬قد جعلوا بذلک شرشاء من دون أن یعرفوا؛ أال‬
> ‫أنهم من الجاهلین‪ .‬مقام عصمت شبری مقام یفعل ما یشاء بوده و در آن ساحت ذشر‬
> ‫خطا نبوده و نیست‪ .‬آنچه از مطلع غیب و مشرق وحی ظاهر میشود حق بوده و‬
> ‫خواهد بود‪ .‬و دون آن در این مقام مذشور نه‪ .‬چه شه اگر به قدر انمله از آنچه امر‬
> ‫نموده تجاوز نمایند یحبط أعمالهم فی الحین إن ربک هو الناطق األمین‪( ".‬امر و‬
> ‫خلق‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۳۵‬‬
> ‫ناممکن بودن حصول مقام انبیاء‬
> ‫بندگان جمیع در عالم خلق هستند و در رتبۀ عبودیت و امکان حصول مقام انبیاء ابدا‬
> ‫از برای آنان وجود ندارد‪ .‬حتی جناب قدوس‪ ،‬مع مقام عظیمی شه داشتند در ظل‬
> ‫حضرت اعلی بودند‪ .‬حضرت عبدالبهاء در این مورد تصریح دارند شه‪" ،‬و اما‬
> ‫امکان حصول مقام انبیاء از برای جمیع خلق این ممکن نه‪ .‬زیرا خلق به مراتب‬
> ‫است‪ .‬مادون ادراک مافوق را ننماید «و خَ لَقَکم أطوارا‪ .».‬سنگ خارا یاقوت حمرا‬
> ‫نگردد و خذف و صدف لؤلؤ الال نشود‪ .‬حضرت قدوس در ظل حضرت اعلی بودند‬
> ‫نه مستقل‪ .‬لکن حضرت عیسی و حضرت رسول ذات مستقل ‪ ...‬مظاهر شلیۀ الهیه‬
> 
> ‫‪242‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شه باالستقالل اشراق فرمودند مقامی دیگر دارند و شأنی دیگر‪ .‬هیچ نفس به مقام و‬
> ‫رتبۀ آنان نرسد‪( ".‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪.)۲۶‬‬
> ‫دربارۀ خود هیکل مبارک نیز بارها تصریح و تأشید فرمودهاند شه "اما مقام این عبد‬
> ‫عبودیت محضۀ صرفۀ حقیقیۀ ثابتۀ راسخۀ واضحه ِمن دون تأویل و تفسیر و تلویح و‬
> ‫تشریح‪( ".‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪.)۲۹۵‬‬
> ‫حتی وقتی یکی از احباء از آن چنین تعبیر شرد شه "العبودیة جوهرة شنهها الربوبیة"‬
> ‫هیکل مبارک میفرمودند‪" ،‬این تعبیر و تفسیر خطاست‪ .‬عبودیت من از این شؤون‬
> ‫مقدس و مبرا است‪( ".‬خاطرات نه سالۀ عکا‪ ،‬ص‪.)۳۲۳‬‬
> ‫عتاب و خطاب به حضرات مظاهر ظهور‬
> ‫گاه در شتب مقدسه مشاهده میشود شه حضرات مظاهر ظهور محل عتاب و خطاب‬
> ‫قرار میگیرند و مواردی به آنها نسبت داده میشود شه به ظاهر با عصمت شبرای‬
> ‫آنها منافات دارد‪.‬‬
> ‫مثال در شتاب تورات‪ ،‬سفر اعداد‪ ،‬آیات ‪ ۲۰‬تا ‪ ۲۳‬خداوند حضرت موسی و هارون‬
> ‫را مورد شماتت قرار داده میفرماید‪" ،‬شما نزد آب مریبه از قول من عصیان‬
> ‫ورزیدید‪ .".‬یا در باب سوم‪ ،‬آیۀ ‪ ۲۶‬حضرت موسی میفرماید‪" ،‬خداوند به خاطر‬
> ‫شما با من غضبناک شد م را اجابت ننمود و خداوند مرا گفت ترا شافی است؛ بار‬
> ‫دیگر دربارۀ این امر با من سخن مگو‪.".‬‬
> ‫در قرآن به حضرت محمد میفرماید‪" ،‬إنا فَتَحنا لک فتحا مبینا لیغفر لک هللا ما تقدم‬
> ‫ِمن ذنبک و ما تأخر"؛ یعنی ما برای تو فتحی آشکار نمودیم تا گناهان پیشین و پسین‬
> ‫تو را بیامرزیم‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در فصلی از شتاب مفاوضات (فصل مد)‪ ،‬توضیح میدهند شه‪،‬‬
> ‫"هر خطاب الهی شه از روی عتاب است‪ ،‬ولو به ظاهر به انبیاء است ولی به حقیقت‬
> ‫آن خطاب توجه به امت دارد‪ .‬و حکمتش محض شفقت است تا امت افسرده و دلگیر‬
> ‫نگردند و خطاب و عتاب خطاب به نبی است‪ ،‬ولی در باطن به امت است نه به‬
> ‫پیغمبر‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬ص‪.)۱۱۸‬‬
> ‫نوع دیگر نیز اقرار مظاهر ظهور و اولیاء الهی به قصور و گناه است‪ .‬حضرت‬
> ‫عبدالبهاء میفرمایند‪" ،‬ذنب این عبد اعظم ذنوب و گناه این بیپناه بزرگتر از شوه‬
> ‫پرشکوه؛ اول قصور این بی سر و سامان را ببخش پس گناه هر عاصی نادان‪.".‬‬
> ‫در انجیل آمده است شه وقتی شخصی نزد حضرت مسیح آمد و گفت‪" ،‬ای معلم‬
> ‫نیکوشار‪ .‬حضرت فرمودند چرا مرا نیکوشار گفتی؟ زیرا نیکوشار یکی است و آن‬
> ‫خدا است‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬ص‪.)۱۲۱‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در توضیح آن میفرمایند‪" ،‬مقصد این نیست شه حضرت معاذهللا‬
> ‫گنهشار بودند‪ .‬بلکه مراد تعلیم خضوع و خشوع و خجلت و شرمساری به آن شخص‬
> ‫مخاطب بود‪ .‬این نفوس مبارشه انوارند‪ .‬نور با ظلمت جمع نشود‪ .‬حیاتند؛ حیات با‬
> ‫ممات مجتمع نگردد‪ .‬هدایتند؛ هدایت با ضاللت جمع نشود ‪( "...‬همان)‪.‬‬
> ‫‪243‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مرشز میثاق در وصف مظاهر ظهور شه مورد عتاب و خطاب واقع شدهاند‬
> ‫می فرمایند‪" ،‬البته چنین شخص بزرگواری شه واسطۀ فیض الهی و تبلیغ شریعت‬
> ‫است‪ ،‬البته باید مطیع امرهللا باشد‪ .‬این نفوس مبارشه مانند اوراق شجرند شه به هبوب‬
> ‫نسیم متحرک است نه به ارادۀ خود‪ .‬چه شه این نفوس مبارشه منجذب به نفحات‬
> ‫محبةهللااند و ارادهشان به شلی منسلب‪ .‬قولشان قول خدا و امرشان امر خدا و نهیشان‬
> ‫نهی خدا است ‪ ...‬انبیای الهی و مظاهر ظهور را حرشت و سکون به وحی الهی‪ ،‬نه‬
> ‫به شهوات انسانی‪ .‬اگر چنین نباشد‪ ،‬آن پیغمبر چگونه امین است و چگونه سفیر حق‬
> ‫گردد و اوامر و نواهی حق را تبلیغ نماید‪( ".‬همان‪ ،‬ص‪.)۱۱۹‬‬
> ‫گناه منسوب به حضرت آدم‬
> ‫در باب معصیتی شه به حضرت آدم نسبت داده شده و سبب اخراج ایشان از جنت‬
> ‫عدن گشته است‪ ،‬حضرت بهاءهللا میفرمایند شه این موضوع مربوط به قبل از‬
> ‫مبعوث شدن آن حضرت به نبوت بوده است‪" :‬منهم آدم أرسلناه بالحق و سکناه فی‬
> ‫قطب الجنة فی وادی الذی ما بلغ الیها المقربون ‪ ...‬ثم منعناه عن شجرة الروح و هذا‬
> ‫ب مکنون ‪ ...‬فلما وجدناه علی هواه اقل ِمنَ الشعر اذا اهبطناه عن الجنة و‬
> ‫من سر غی ٍ‬
> ‫جعلناه فی االرض من الذینهم شانوا علی مناشبها یرشبون‪ .".‬بعد از آن شه حضرت آدم‬
> ‫به استغاثه آمده طلب بخشش نمود و مورد عفو و رحمت الهی قرار گرفت "ثم بعد‬
> ‫ذلک اصطفیناه بالحق و جعلناه نبیا و ارسلناه علی الذینهم سکنوا فی األرض لیأمرهم‬
> ‫بالعدل و ینهاهم عن الظلم‪( ".‬لمعات االنوار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۵۱‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در ماهیت آنچه شه گناه آدم محسوب شده توضیح میفرمایند‪،‬‬
> ‫"مقصداز آدم روح آدم است و از حوا نفس آدم ‪ ...‬مقصد از شجرۀ خیر و شر عالم‬
> ‫ناسوتی است‪ .‬زیرا جهان روحانی الهی خیر محض است و نورانیت صرفه‪ .‬اما در‬
> ‫عالم ناسوتی نور و ظلمت و خیر و شر حقائق متضادۀ موجود و مقصد از مار تعلق‬
> ‫به عالم ناسوتی است‪ .‬آن تعالق روح به عالم ناسوتی سبب شد شه نفس و روح آدم را‬
> ‫از عالم اطالق به عالم تقیید داللت شرد و از ملکوت توحید به عالم ناسوت متوجه‬
> ‫نمود و جون روح و نفس آدم به عالم ناسوت قدم نهاد‪ ،‬از جنت اطالق خارج گشت‬
> ‫در عالم تقیید افتاد‪ .‬بعد از آن شه در علو تقدیس بود و خیر محض‪ ،‬به عالم خیر و‬
> ‫شر قدم نهاد و مقصود از شجرۀ حیات‪ ،‬اعلی رتبۀ عالم وجود‪ ،‬مقام شلمةهللا است و‬
> ‫ظهور شلی‪ .‬لهذا آن مقام محفوظ مانده تا در ظهور مظهر شلی آن مقام ظاهر و الئح‬
> ‫گشت‪( ".‬مفاوضات‪ ،‬ص‪.)۹۰‬‬
> ‫آسودگی حضرت ابراهیم در میان آتش‬
> ‫طبق روایات و آنچه در قرآن شریم و تورات آمده‪ ،‬نمرود حضرت ابراهیم را به‬
> ‫درون آتش انداخت تا ایشان را نابود شند‪ .‬اما‪ ،‬خداوند به ارادۀ غالبۀ خود آتش را بر‬
> ‫آن حضرت گلستان نمود‪ .‬در این خصوص روایات عجیب و غریب نیز ذشر شده‬
> ‫است‪ .‬این با قدرت تحمل‪ ،‬استقامت در بالیا‪ ،‬تحمل مشقات برای هدایت خلق شه هیچ‬
> ‫‪244‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫یک از انبیاء از آن مصون نبودند منافات تام دارد‪ .‬بدین لحاظ‪ ،‬نمیتوان حضرت‬
> ‫ابراهیم را متهم داشت شه آسودگی و راحتی عنصری را در حین انجام مأموریت‬
> ‫الهی از آن خود ساختند‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا در سورةالنصح به رفتار ناپسند قوم با حضرت خلیل اشاراتی دارند‬
> ‫و به نار مزبور نیز تصریح می شنند شه‪" ،‬إلی أن أوقدوا نار الکفر و اخذوا ابراهیم و‬
> ‫دعوه إلَی النار و شانوا علی اصنام انفسهم عاشفون‪ .‬إذا جعلنَا النار علیه بردا و سالما‬
> ‫و روحا و رحمة و شذلک حفظناه و نحفظ الذینهم فی البالء یصبرون‪( ".‬لمعات‬
> ‫االنوار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۵۵‬‬
> ‫در لوح رئیس چنین عز نزول یافته است‪" ،‬اذشر اذ أوق َد النمرود نار الشرک لیحترق‬
> ‫بقهر مبین‪( "...‬آثار قلم اعلی‪ ،‬ج‪ ،۱‬طبع شانادا‪،‬‬
> ‫ٍ‬   ‫الخلیل إذ نجیناه بالحق و أخذنَا النمرود‬
> ‫ص‪.)۱۰۶‬‬
> ‫در شتاب ایقان چنین مذشور‪" ،‬تفصیل آن حضرت مشهور است شه چه مقدار اعداء‬
> ‫احاط ه نمودند تا آن شه نار حسد و اعراض افروخته شد ‪( "...‬ایقان‪ ،‬طبع آلمان‪،‬‬
> ‫ص‪.)۶‬‬
> ‫مشاهده میشود شه مقصود از "نار" همانا آتش ظاهری نبوده است‪ .‬شسی شه در‬
> ‫بحبوحۀ نار شفر‪ ،‬آتش شرک‪ ،‬نار حسد و اعراض‪ ،‬صبر و تحمل داشته البته خداوند‬
> ‫او را حفظ میفرماید‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء در الواح عدیده به این مطلب اشارتی دارند شه عمدتا در جلد ششم‬
> ‫منتخباتی از مکاتیب درج است‪.‬‬
> ‫داستان حضرت لوط‬
> ‫طبق روایت تورات حضرت لوط‪ ،‬خواهرزادۀ حضرت ابراهیم‪ ،‬به پیامبری مبعوث‬
> ‫شد اما قومش بسیار شرور بودند و بعد از آن شه به فرمان الهی سدوم و گمورا نابود‬
> ‫شد‪ ،‬حضرت لوط و همسر و دو دخترش رو به راه نهادند‪ .‬همسرش چون به پشت‬
> ‫سر نگریست به ستونی از نمک تبدیل شد و در نتیجه حضرت لوط با صبایا تنها‬
> ‫شدند و راه را ادامه دادند‪ .‬دختران آن حضرت از خوف آن شه نسلی از آنها باقی‬
> ‫نماند‪ ،‬پدر را مست شرده با او خوابیدند‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء این مطلب را اهانتی به حضرت لوط میدانند و میفرمایند‪" ،‬و اما‬
> ‫ما هو المزبور فی التورات من أمر لوط و صبایاه و اإلرتداد؛ هذه أصغاث احالم‪ .‬ما‬
> ‫أنزلهللا بها ِمن سلطان‪ .‬تلک أقاویل المورخین من اهل الکتاب و إعلموا أن التورات‬     ‫َ‬
> ‫ب‬‫ما هو منزل فی األلواح علی موسی و ما ا ِم َر به و اما القصص فهذا أم ٌر تاریخی شتِ َ‬
> ‫ِّفر األخیر شتبت الحوادث التی وقعت بعد‬‫بعد موسی‪ .‬و البرهان علی ذلک أن فی الس ِ‬
> ‫موسی و أخبر عنها و هذا دلیل واضح و مشهود بأن القصص دونت بعد موسی علیه‬
> ‫أنزل هللا بها‬
> ‫َ‬    ‫السالم فال اعتماد علی تلک األقوال التی هی القصص و الروایات و ما‬
> ‫ِمن سلطان‪( ".‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪.)۱۷۰‬‬
> 
> ‫‪245‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بدا واقع شدن وعدههای حضرت نوح‬
> ‫در ماجرای حضرت نوح و وعدههای آن حضرت شه بال نازل خواهد شد و هر بار‬
> ‫بدا میشد شه سبب میگشت قوم آن حضرت را استهزاء نمایند‪ .‬اصل قضیه به این‬
> ‫ترتیب نبوده است‪ .‬حضرت بهاءهللا در سورةالنصح این قضیه را شامال بیان‬
> ‫فرمودهاند‪:‬‬
> ‫"ارسلنا النوح بالحق و اقمصناه قمیص الروح و َج َعلناه آیة للذینهم یریدون أن یهتدون‬
> ‫‪( "...‬لمعاتاالنوار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۵۲‬‬
> ‫در ادامۀ موضوع حضرت بهاءهللا راجع به مخالفت قوم حضرت نوح با ایشان‬
> ‫توضیحاتی میدهند تا آن شه بالیا و تضییقات شدت میگیرد و حضرت نوح به آب‬
> ‫مقدس وضو گرفته مقبال الیهللا در شمال خضوع و فروتنی جالس شده "یدعوا علیهم‬
> ‫لینزل علیهم البالء"؛ تقاضای نزول بالیا میفرماید‪ .‬حضرت بهاءهللا میفرمایند شه‬
> ‫"اذا أرسلنا علیه مالئکة السماء لیکونن من الذینهم یستشفعون و نزلوا علیه‪ .".‬مالئکه‬
> ‫را خداوند برای شفاعت نزد حضرت نوح میفرسد و آنها به حضرتش عرض‬
> ‫شردند‪ ،‬ای نوح با این قوم مقابله به مثل نکن‪ ،‬بر آنها رحم فرما و آنها را به گناهی شه‬
> ‫مرتکب شدند مجازات مفرما‪ .‬زیرا ضعیفند و ناتوان و "الیملکون ألنفسهم موتا و ال‬
> ‫حیوة و ال نشورا" و حضرتش را توصیه به صبر در امرهللا میفرمایند‪ .‬چه شه این‬
> ‫اولین بالیی است شه بر اهل ارض نازل میشود‪.‬‬
> ‫حضرت نوح پذیرفتند‪" ،‬قام النوح عن مقامه و رجع عما أراد" و دعوت ناس به ایمان‬
> ‫به خداوند را استمرار بخشیدند و این نظر به سبقت رحمت خداوند است بر جمیع‬
> ‫اشیاء‪.‬‬
> ‫چندین سال این قضیه استمرار یافت و قوم حضرت نوح هدایت نشدند‪ .‬حضرت نوح‬
> ‫مأیوس گشت و دیگربار اراده فرمود شه قوم را مجازات فرماید‪ .‬باز هم "أرسلنا‬
> ‫ب لبالء األرض فارحم عبادَهللا"؛‬
> ‫مالئکة من سما ٍء اخری‪ .‬قالوا یا نوح التکن اول سب ٍ‬
> ‫باز هم مالئکه را خداوند فرستاد و آنها از نوح خواستند شه از معصیت قوم درگذرد‪.‬‬
> ‫باز هم حضرت نوح صبر شرد تا آن شه زمانی چند از این رضایت حضرت نوح به‬
> ‫گذشت از گناهان قومش گذشت و باز هم ایمان نیاوردند‪ .‬در مرتبۀ اخیر از پس‬
> ‫حجبات‪ ،‬خداوند او را ندا فرمود شه غیر از شسانی شه قبال ایمان آوردند دیگر شسی‬
> ‫هرگز به تو ایمان نخواهد آورد‪ .‬در اینجا بود شه حضرت نوح با استماع ندای الهی‬
> ‫از شوق به اهتزاز آمد و دو دستش را به سوی آسمان بلند شرده فرمود‪" ،‬یا رب التذر‬
> ‫هؤالء علی االرض" و خداوند اجابت فرمود و دستور داد سفینهای بسازد شه حکایت‬
> ‫آن در قرآن و تورات آمده است‪.‬‬
> ‫سط حضرت موسی‬
> ‫خوف و ارتکاب قتل تو ّ‬
> ‫در قرآن شریم به خوف حضرت موسی اشاره شده است‪ .‬در احادیث نیز در این‬
> ‫خصوص اشارتی هست‪.‬‬
> 
> ‫‪246‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حضرت عبدالبهاء میفرمایند‪" ،‬حضرت موسی خوف از عدم ایمان فرعون داشت نه‬
> ‫خوف جان‪ .‬چنانچه در قرآن میفرماید‪« ،‬إنی أخاف أن یفرطون‪ .».‬میفرماید‬
> ‫میترسم پیش از تبلیغ امر پیشی گیرند و تعرض نمایند؛ و خوف از طغیان و عصیان‬
> ‫داشت نه برای نفس خود‪ .‬و اما مسألۀ خوف از ِحبال و عصاهای سحره‪ ،‬خوف از‬
> ‫این داشت شه مبادا تأثیر در نفوس نماید‪ ،‬نه خوف از اذیت بر نفس خود‪ .‬و این حبال‬
> ‫و عصا شبهات قوم است‪ .‬حضرت موسی از این خائف بودند شه مبادا تأثیر در‬
> ‫نفوس نماید‪( ".‬مکاتیب عبدالبهاء‪ ،‬ج‪ ،۸‬صص ‪.)۲۶–۲۵‬‬
> ‫داستان ازدواج حضرت داود با همسر یکی از امراء‬
> ‫این داستان در شتاب دوم سموئیل‪ ،‬باب یازدهم‪ ،‬نوشته شده است شه‪:‬‬
> ‫"واقع شد شه در وقت عصر داود از بسترش برخاسته بر پشت بام خانۀ پادشاه گردش‬
> ‫شرد و از پشم بام زنی را دید شه خویشتن را شستشو میشند و آن زن بسیار‬
> ‫نیکومنظر بود‪ .‬پس داود فرستاده دربارۀ زن استفسار نمود و او را گفتند شه آیا این‬
> ‫بَت َشبَع دختر اَلِیعام زن اوریای ِحتی نیست و داود قاصدان فرستاده او را گرفت و او‬
> ‫نزد وی آمده داود با او هم بستر شد و او از نجاست خود طاهر شده به خانۀ خود‬
> ‫برگشت‪.".‬‬
> ‫بعدا حضرت داود اوریای ِحتی را به جنگ فرستاد و در نامهای به یوآب‪ ،‬فرماندۀ‬
> ‫لشکریان‪ ،‬دستور داد اوریا را در مقدمه جنگ بگذارند شه در این نبرد به قتل رسید‪.‬‬
> ‫در ادامه آمده است شه‪" ،‬چون زن اوریا شنید شه شوهرش اوریا مرده است‪ ،‬برای‬
> ‫شوهر خود ماتم گرفت و چون ایام ماتم گذشت‪ ،‬داود فرستاده او را به خانۀ خود آورد‬
> ‫و او زن وی شد ‪ ...‬اما شاری شه داود شرده بود در نظر خداوند ناپسند آمد‪.".‬‬
> ‫خداوند شخصی را نزد حضرت داود فرستاد تا به تمثیل این موضوع را به رخ او‬
> ‫بکشد‪" ،‬نزد وی آمده او را گفت شه در شهری دو مرد بودند یکی دولتمند و دیگری‬
> ‫فقیر و دولتمند را گوسفند و گاو بینهایت بسیار بود و فقیر را جز یک ماده برۀ‬
> ‫شوچک نبود شه آن را خریده و پرورش داده همراه وی و پسرانش بزرگ میشد ‪...‬‬
> ‫مسافری نزد آن مرد دولتمند آمد و او را حیف آمد شه از گوسفندان و گاوان خود‬
> ‫بگیرد تا به جهت مسافری شه نزد وی آمده بود مهیا سازد و برۀ آن مرد فقیر را‬
> ‫گرفته برای آن مرد شه نزد وی آمده بود مهیا ساخت‪ .‬آنگاه خشم داود بر آن شخص‬
> ‫افروخته شده به ن اتان گفت به حیات خداوند قسم شسی شه این شار را شرده است‬
> ‫مستوجب قتل است ‪ ...‬ناتان به داود گفت آن مرد تو هستی‪.".‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء این اهانت به حضرت داود را برنمیتابند و میفرمایند‪" ،‬مختصر‬
> ‫حکایت این است شه بعضی از اعدای حضرت داود گمان نمودند شه حضرت داود در‬
> ‫محراب معبد آن شب تنهاست‪ .‬لهذا از دیوار مسجد پائین آمدند شه تعرضی نمایند‪.‬‬
> ‫دیدند جمعی با حضرت موجودند‪ .‬جسارت تعرض ننمودند‪ .‬این را بهانه شردند شه‬
> ‫یکی از ما نود و نه گوسفند دارد و دیگری یک گوسفند‪ .‬آن شه نود و نه دارد طمع‬
> ‫در یک گوسفند نموده؛ و حضرت داود نپذیرفت و آنان را سیاست نمود‪ .‬شما‬
> ‫‪247‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مالحظه نمایید شخصی در میان ملتی به نبوت مشهور و پادشاه آن ملت؛ آیا الیوم‬
> ‫ممکن است چنین رذالتی را قبول نماید؟ باید ماضی را قیاس به حال نمود‪ .‬حضرت‬
> ‫داود اگر میخواستند هزار نساء انتخاب مینمودند‪ .‬احتیاج به این نداشتند شه چنان‬
> ‫عمل شریری را قبول نمایند و البته در آن ملت عقال و حکماء و رؤسا به اعتراض‬
> ‫قیام مینمودند‪( ".‬یاران پارسی‪ ،‬ص‪.)۳۵۶‬‬
> ‫اکراه حضرت مسیح از نیل به شهادت‬
> ‫در انجیل آمده است شه حضرت مسیح نزدیک به زمان شهادت غمگین بودند‪" ،‬پس‬
> ‫شرف به موت شده است‪ .".‬سپس حضرت مسیح‬                 ‫بدیشان گفت نفش من ازغایت الم م ِ‬
> ‫تشریف بردند و دعا شرده فرمودند‪" ،‬ای پدر من‪ ،‬اگر ممکن باشد این پیاله از من‬
> ‫بگذرد؛ لیکن نه به خواهش من بلکه به ارادۀ تو‪( ".‬انجیل متی‪ ،‬باب ‪ ،۲۶‬آیات ‪–۳۸‬‬
> ‫‪.)۳۹‬‬
> ‫هنگامی شه ایشان را به صلیب ششیدند‪ ،‬هیکل مبارک روی صلیب فرمودند‪" ،‬الهی‬
> ‫الهی چرا مرا ترک شردی؟" (باب ‪ ،۳۸‬آیۀ ‪.)۴۶‬‬
> ‫از آیات فوق عرف رضا استشمام نمیشود و این در خور مظهر ظهور الهی نیست‪.‬‬
> ‫اما‪ ،‬حقیقت موضوع متفاوت است‪ .‬حضرت بهاءهللا در جواب میرزا مهدی رشتی‬
> ‫شه در سؤاالت خود به جناب محمدعلی اصفهانی نوشته بود‪" ،‬عیسی در مغارهها‬
> ‫بوده و از خوف نفَس نمیششیدند"‪ ،‬میفرمایند‪" ،‬با این شه نص شتاب است شه هر‬
> ‫روز در هیکل تبلیغ امرهللا جهرة میفرمود‪ ،‬حال نوشته شه عیسی در مغارهها بوده و‬
> ‫از خوف نفَس نمیششیدند‪ .‬بسیار تعدی نموده و از شأن خود تجاوز جسته(ای)‪ .‬در‬
> ‫این مقام یک بیان از روح ذشر میشود شه شاید از شوثر بیان جمال رحمن به حدیقۀ‬
> ‫لیب َح َملَه بنفسه‪ ،‬ثم ٱعتَنَقَه قائال‪« :‬هلم‪ ،‬یا صلیبی‬
> ‫سبحان وارد شوی‪ .‬فلما رأی الص َ‬
> ‫العزیز‪ ،‬الذی منذ ثالثة و ثالثین سنة أنَا منتظرک و مفتشا علیک و أرید أن أموتَ‬
> ‫مسمرا فیک حبا بأغنامی‪ .».‬اگرچه نفحات این شلمه را جز روحانیین نیابند و لذت‬
> ‫این بیان را جز اهل منظر رحمن درک ننمایند‪ ،‬امثال آن نفوس بینصیب بوده و‬
> ‫خواهند بود چنانچه ادراک این مقام ننموده(ای)‪ .‬اگر مینمودی به این گونه جسارت‬
> ‫و بیحرمتی به آن شموس افق تجریر تحریر نمینمودی‪ .‬بشنو شه چه فرموده در‬
> ‫حینی شه جمیع یهود بر قتل آن حضرت مجتمع شده بودند و چون صلیب حاضر‬
> ‫نمودند و چشم مبارک بر صلیب افتاد فرمود‪« ،‬بیا بیا شه سی و سه سنه است منتظر‬
> ‫تو أم و مشتاق تو‪ .».‬شجا است این مقام و مقامی شه تو درک نموده و نوشته‪( ".‬شتاب‬
> ‫بدیع‪ ،‬طبع آلمان‪ ،‬صص ‪.)۱۴۶–۱۴۵‬‬
> ‫سپس حضرت بهاءهللا میفرمایند شه همین اآلن هم حضرت مسیح شما را مخاطب‬
> ‫قرار داده میفرماید‪" ،‬هلموا‪ ،‬هلموا‪ ،‬یا مَل المنکرین بأسیافکم و رماحکم و‬
> ‫سهامکم‪( ".‬همان‪ ،‬ص‪.)۱۴۶‬‬
> 
> ‫‪248‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫بعد‪ ،‬با اظهار تأسف تام‪ ،‬مخاطب را سرزنش میفرمایند شه‪" ،‬فآ ٍه آ ٍه عما افتریتَ علی‬
> ‫ظلَمتَ علی مظا ِه ِره و مطالع وحیِه و مشارق الهامه و مکامن عل ِمه و‬‫أنبیاءهللا و َ‬
> ‫مخازن حکمته‪( ".‬همان)‪.‬‬
> ‫مماثل دانستن مقام حضرت رسول با ائمۀ اطهار‬
> ‫پیش از این راجع به تفاوت دو نوع عصمت‪ ،‬شه یکی خاص مظاهر ظهور و دیگری‬
> ‫موهوب به حضرات ائمه و مبین آیات است توضیحی داده شد‪ .‬از آثار مبارشه‬
> ‫مستفاد میشود شه بعضا حضرات ائمۀ اطهار را با حضرت رسول در صقع واحد‬
> ‫دانستهاند‪ .‬این موضوع بسیار مایۀ حزن حضرت اعلی و حضرت بهاءهللا بوده است‪.‬‬
> ‫چنانکه حضرت اعلی در صحیفۀ عدلیه میفرمایند‪" ،‬اصل ایقان به معانی و اذعان به‬
> ‫شل مقامات آن اقرار به محمد بن عبدهللا بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبد مناف است به‬
> ‫آن شه آن اول مخلوق و اشرف مجعول است و خداوند عالم جعل فرموده است او را‬
> ‫از برای قیام به مقام خود در اداء و قضاء و بداء و امضاء و مثل آن در عالم‪ .‬در‬
> ‫صرف هویت و آیت احدیت‬     ‫علم خداوند و شبه آن در ابداع و اختراع ممکن نیست ‪ِ ...‬‬
> ‫است شه داللت میشند لنفسه بنفسه هللِ األحد الفرد الذی ال اله إال هو از برای احدی‬
> ‫نصیبی در معرفت آن شمس ازل نیست ‪ ...‬و اهل بیت عصمت‪ ،‬سالمهللا علیهم‪ ،‬در‬
> ‫این مقام نزد آن سید اشبر ذشری ندارند و همه عبید محض و آیات رقیت هستند از‬
> ‫برای ظهور جاللت آن بزرگوار‪( ".‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۳۲‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا تصریح میفرمایند‪" ،‬از برای نقطۀ توحید شریکهای متعدد ترتیب‬
> ‫دادند ‪ ...‬هیکل ظهور قائممقام حق بوده و هست‪ .‬او است مطلع اسماء حسنی و‬
> ‫مشرق صفات علیا‪ .‬اگر از برای او شبهی و مثلی باشد شیف یثبت تقدیس ذاته تعالی‬
> ‫عن الشبه و تنزیه شینونته عن المثل‪( ".‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۳۳‬‬
> ‫در بیان دیگر به این شریک گرفتن ائمه در عصمت آن حضرت تصریح دارند‪،‬‬
> ‫"سالها آن نفوس به شرک خفی و جلی مشغول بودند و ابدا ادراک آن نمینمودند‪.‬‬
> ‫نفوسی شه به شلمهای از شلمات رسولهللا خلق شدهاند‪ ،‬آن نفوس را شبه آن حضرت‬
> ‫بلکه فوق آن حضرت میدانستهاند‪( ".‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.)۳۳۴‬‬
> ‫هیکل اطهر در خصوص شیعیان میفرمایند‪" ،‬از برای سید بطحاء روح ما ِسواه فداه‬
> ‫هر نفسی شریک و یا شبیه قرار دهد او از نور توحید حقیقی محروم‪ .‬ائمه‬
> ‫صلواتهللا علیهم به شلمۀ او خلق شده اند و از بحر فضل و شرمش قبل از خلق قسمت‬
> ‫و نصیب برداشتند‪( ".‬امر و خلق‪ ،‬ج‪ ،۲‬طبع طهران‪ ،‬ص‪.)۳۳۵‬‬
> ‫و تصریح میفرمایند‪" ،‬حضرت نقطه روح ما ِسواه فداه میفرماید‪ ،‬اگر حضرت‬
> ‫خاتم به شلمۀ والیت نطق نمیفرمود‪ ،‬والیت خلق نمیشد‪( ".‬اشراقات‪ ،‬ص‪.)۷۴‬‬
> ‫جنگطلبی حضرت رسول‬
> ‫از جمله اتهامات وارده به حضرت رسول جنگطلبی آن حضرت است و غزوات‬
> ‫متعددۀ ایشان را دلیل بر این مدعا میدانند‪ .‬حضرت عبدالبهاء میفرمایند‪" ،‬اهل‬
> ‫‪249‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                             ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫اروپا و امریکا بعضی روایات از حضرت رسول شنیدهاند و صدق انگاشتهاند و حال‬
> ‫آن شه راوی یا جاهل بوده و یا مب ِغض و اشثر راویها قسیسها بودهاند و همچنین‬
> ‫بعضی از جهلۀ اسالم روایتهای بیاصل از حضرت محمد نقل شردند و به خیال‬
> ‫خود مدح دانستند ‪ ...‬مثال شخص جاهلی در نزد قسیسی گفته شه دلیل بزرگواری‬
> ‫شدت شجاعت و خونریزی است و یک شخص از اصحاب حضرت محمد در یک‬
> ‫روز صد نفر را در میدان حرب سر از تن جدا شرد‪ .‬آن قسیس گمان نمود شه‬
> ‫صرف اوهام است‪ .‬بلکه‬    ‫فیالحقیقه برهان دین محمد قتل است و حال آن شه این ِ‬
> ‫غزوات حضرت محمد جمیع حرشت دفاعی بوده و برهان واضح آن شه سیزده سال‬
> ‫در مکه چه خود و چه احبایش نهایت اذیت را ششیدند و در این مدت هدف تیر جفا‬
> ‫بودند‪ .‬بعضی اصحاب ششته گشتند و اموال به یغما رفت و سائرین ترک وطن‬
> ‫مألوف نمودند و به دیار غربت فرار شردند و خود حضرت را بعد از نهایت اذیت‬
> ‫مصمم به قتل شدند‪ .‬لهذا نصف شب از مکه بیرون رفتند و به مدینه هجرت‬
> ‫فرمودند‪ .‬با وجود این اع دا ترک جفا نکردند بلکه تعاقب تا حبشه و مدینه نمودند ‪"...‬‬
> ‫(مفاوضات‪ ،‬ص‪.)۱۴‬‬
> ‫تمایل حضرت رسول به همسر پسرخواندۀ خود‬
> ‫قضیۀ زید‪ ،‬پسرخواندۀ حضرت رسول اشرم و همسرش زینب‪ ،‬شه به صورت‬
> ‫داستانی در افواه و شتب نقل میشود نه بدان گونه است شه روایت میشود‪ .‬روایت‬
> ‫مزبور به این ترتیب است شه‪:‬‬
> ‫زید بن حارثه شلبی‪ ،‬در قبیلۀ شلیب به دنیا آمد‪ .‬پدرش «حارثه» و مادرش «سعدی»‬
> ‫نام داشت‪ .‬وی در حالی شه حدود هشت سال داشت برای دیدار از قبیلۀ مادری خود‬
> ‫به قبیلۀ «بنی معن» رفت‪ .‬در همان ایام قبیله «بنی معن» مورد هجوم دشمن قرار‬
> ‫گرفت و جمعی از افراد قبیله‪ ،‬از جمله زید‪ ،‬به اسارت دشمن در آمدند‪.‬‬
> ‫اندشی بعد زید در بازار مشهور عکاظ در معرض فروش قرار گرفت و حکیم بن‬
> ‫حزام او را برای عمهاش‪ ،‬حضرت خدیجه ‪ ،‬خریداری شرد‪ .‬خدیجه نیز زید را به‬
> ‫شوهرش‪ ،‬حضرت رسول بخشید‪ .‬پیامبر شه در آن هنگام هنوز به پیامبری مبعوث‬
> ‫نشده بود‪ ،‬بی درنگ زید را در راه خدا آزاد شرد و سپس وی را با مهر و مالطفت‬
> ‫در خانه خود نگه داشت‪ .‬زمانی شه پدر و عموی زید دنبال او آمدند و او حضرت‬
> ‫رسول را بر آنها ترجیح داد‪ ،‬حضرت رسول او را فرزند خود اعالم شردند‪.‬‬
> ‫حضرت رسول دخترعمهای داشتند به نام زینب بنت جحش شه گویا بسیار زیبا بوده‬
> ‫است‪ .‬از آنجا شه او نوۀ عبدالمطلب بود اشرافزاده به حساب میآمد‪ .‬با این حال‬
> ‫حضرت رسول ترتیبی دادند شه او به عقد زید بن حارثه‪ ،‬بردۀ آزاد شده‪ ،‬در آید شه‬
> ‫برای زینب قابل تحمل نبود‪.‬‬
> 
> ‫‪250‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                          ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫داستانی شه بعد از آن نقل میشود چنین است شه حضرت رسول روزی برای مالقات‬
> ‫زید به منزل او تشریف بردند و او حضور نداشت‪ .‬باد پردهای را شه جلوی در‬
> ‫آویزان بود حرشت داد و حضرت رسول زینب را دیدند و با عبارت "تبارک هللا‬
> ‫احسن الخالقین" زیبایی او را تمجید شردند‪ .‬زینب بعدا آن را برای زید حکایت شرد‬
> ‫و زید به حضرت رسول گفت شه قصد دارد زینب را طالق دهد‪ .‬به تصریح قرآن‬
> ‫(سورۀ احزاب‪ ،‬آیۀ ‪ )۳۷‬حضرت رسول او را منع شردند‪ .‬ولی او زینب را طالق‬
> ‫داد‪.‬‬
> ‫بعد از آن‪ ،‬حضرت رسول او را به حبالۀ نکاح خود در آوردند‪ .‬دشمنان گفتند‬
> ‫ازدواج با همسر مطلقه پسر در عرف جایز نیست‪ .‬آیه نازل شد شه حضرت محمد‬
> ‫پدر هیچ یک از پسران شما نیست‪ .‬در ضمن در سورۀ احزاب نیز نازل شد شه این‬
> ‫رسم زمان جاهلیت باید منسوخ گردد‪.‬‬
> ‫باری‪ ،‬حضرت عبدالبهاء این روایت را نمیپذیرند و حکایت را چنین بیان‬
> ‫میفرمایند‪:‬‬
> ‫"و اما قضیۀ زید و زینب؛ این روایات برانی است؛ از خود قرآن حقیقت استنباط‬
> ‫میشود‪ .‬زیرا صریح در قرآن است‪ .‬مختصرش این است شه زید پسرخواندۀ‬
> ‫حضرت بود و زینب را از برای او عقد و نکاح فرموده بودند‪ .‬زینب چون به حجله‬
> ‫در آمد از زید بیزار شد و همیشه نزاع و جدال در میان بود‪ .‬تا آن شه زینب از زید‬
> ‫طالق گرفت‪ .‬بعد از آن شه طالق گرفت به مدتی در حرم حضرت داخل شد‪.‬‬
> ‫عشایر عرب پسرخوانده را پسر میشمرند و در جمیع شئون معاملۀ پسر میشردند‬
> ‫حتی مثل اوالد حقیقی ارث میبردند و حرم پسرخوانده را حرام بر پدرخوانده‬
> ‫میدانستند‪ .‬اعتراض شردند شه زید به منزلۀ پسر حضرت است‪ .‬چگونه مطلقۀ او‬
> ‫را حضرت به عقد و نکاح آوردند؛ عربده نمودند و اعتراض شردند‪ .‬اما در قرآن‬
> ‫حرم پسرخوانده بر پدرخوانده حرام نیست؛ ازدواجش جائز است‪ .‬این است اساس‬
> ‫این مسأله‪ .‬ولی معرضین و معترضین این قضیه را آب و تابی داده بر حضرت‬
> ‫هجوم نمودند‪ .‬این است حقیقت واقع‪( ".‬یاران پارسی‪ ،‬ص‪.)۳۵۷‬‬
> 
> ‫ک و ریب حرف ح ّی به حضرت اعلی‬
> ‫کالم آخر دربارۀ ش ّ‬
> ‫مال حسن بجستانی‪ ،‬از حروف حی‪ ،‬توصیفات حضرت اعلی راجع به حروف حی را‬
> ‫خالف واقع پنداشت و همین موضوع سبب شک و ریب او گشت و نزد حضرت‬
> ‫بهاءهللا اظهار داشت شه این اوصاف دربارۀ حروف حی است و من هم در زمرۀ آنها‬
> ‫هستم و این صفات در من نیست و به این سبب از صراط مستقیم منحرف گشت‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا ضمن نقل این حکایت‪ ،‬جوابی در این خصوص عنایت فرمودهاند‪:‬‬
> 
> ‫‪251‬‬
> ‫حرمت مظاهر ظهور‬                                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫"در حسن بجستانی مشاهده نما؛ وقتی در عراق بین یدَی حاضر و در امر نقطۀ‬
> ‫اولی‪ ،‬روح ما ِسواه فداه‪ ،‬شبهاتی بر او وارد‪ .‬چنانچه تلقاء وجه معروض داشت و‬
> ‫جواب بالمواجهه از لسان مظهر احدیه استماع نمود‪ .‬از جمله اعتراضاتی شه بر‬
> ‫نقطۀ اولی نموده آن شه آن حضرت در جمیع شتب منزله حروف حی را به اوصاف‬
> ‫التحصی وصف نموده اند و من یکی از آن نفوس محسوبم و به نفس خود عارف و‬
> ‫مشاهده مینماید شه ابدا قابل این اوصاف نبوده و نیستم‪.‬‬
> ‫نفس اوصاف سبب ریب و شبهۀ او شده و غافل از آن شه زارع مقصودش سقایۀ گندم‬
> ‫است‪ .‬ولکن زَ وان بالتَّبَع سقایه میشود‪ .‬جمیع اوصاف نقطۀ بیان راجع است به اول‬
> ‫َمن آمن و عدۀ معدودات‪ .‬حسن و امثال او بالتَّبَع به ماء بیان و اوصاف رحمن فائز‬
> ‫شدهاند و این مقام باقی تا اقبال باقی‪ .‬واال به اسفل مقر راجع‪ .‬این است شه میفرماید‬
> ‫بسا از اعلی شجرۀ اثبات در ظهور نیر اعظم از ادنی شجرۀ نفی محسوب میشوند‪.‬‬
> ‫األمر بیدهللا إنه لهو الحکیم العلیم‪".‬‬
> 
> ‫‪252‬‬
> ‫یادنامۀ عرفان‬
> 
> ‫‪253‬‬
> ‫دشتر محمد افنان‬
> ‫(‪)۲۰۱۷ – ۱۹۳۰‬‬
> ‫دشتر محمد افنان از حامیان و مشاوران و دانشوران صمیمی و بسیار گرامی مجمع‬
> ‫عرفان و نشریات عرفان بود‪ .‬وی در سراسر دوران زندگانی به خدماتی ذیقیمت‬
> ‫در مطالعات بهائی و امور اداری امر بهائی اشتغال داشت و در ماه اوت ‪ ۲۰۱۷‬به‬
> ‫عوالم ملکوت الهی صعود نمود و مجمع و نشریات عرفان را از ادامۀ همکاریهای‬
> ‫پرارزشش محروم ساخت‪ .‬دشتر افنان و همسرشان‪ ،‬دشتر مهری شیانی‪ -‬افنان‪ ،‬مرتبا‬
> ‫در جلسات ساالنۀ محمع عرفان‪ ،‬در مدرسۀ بهائی لوهلن در ایالت میشیگان امریکا‪،‬‬
> ‫شرشت مینمودند و هر دو مقاالتی تحقیقی را در آثار و مطالعات بهائی‪ ،‬بویژه آثار‬
> ‫‪254‬‬
> ‫دکتر محمد افنان‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫مبارشۀ حضرت نقطۀ اولی ارائه میدادند شه در مجلدات سفینه عرفان درج شده است‪.‬‬
> ‫اخالق حمیده و رفتار پر مهر و صفا و دانش عمیق و وسیع دشتر محمد افنان در آثار‬
> ‫بهائی و اسالمی همراه با خضوع و فروتنی بینظیرش در جان و دل شرشتشنندگان در‬
> ‫مجمع عرفان تأثیری دوستداستنی و پایدار داشت‪ .‬دشتر افنان از احفاد خاندان حضرت‬
> ‫نقطۀ اولی است و نسل پنجم خال اشبر آن حضرت‪ ،‬حاج سید محمد‪ ،‬است شه شتاب ایقان‬
> ‫در حواب سؤاالت او و به افتخارش نازل شده است‪ .‬محمد افنان در سال ‪ ۱۹۳۰‬در شهر‬
> ‫یزد متولد شد و در جوانی برای ادامۀ تحصیالت عالیه به طهران عزیمت نمود و درجۀ‬
> ‫دشترا در دامپزشکی و میکروبشناسی را از دانشگاه طهران دریافت نمود‪.‬‬
> ‫دشتر افنان استاد دانشکدۀ دامپزشکی دانشگاه طهران و همزمان پانزده سال عضو محفل‬
> ‫روحانی طهران بود و ده سال در سمت منشی محفل مزبور خدمت میکرد تا در سال‬
> ‫‪ ۱۹۷۸‬برای شرشت در برنامۀ مهاجرت و تبلیغ همراه با خانواده به ششور نروژ عزیمت‬
> ‫نمود‪ ،‬ولیکن در سال ‪ ۱۹۷۹‬با آغاز انقالب اسالمی در ایران با ویزای اقامتشان در نروژ‬
> ‫موافقت نشد و در ضمن به وی توصیه شد نظر به سمتی شه در تشکیالت بهائی در ایران‬
> ‫داشت صالح نیست به ایران باز گردد و در همان ایام هفت نفر از اعضای محفل روحانی‬
> ‫طهران دستگیر و اعدام شدند‪ .‬دشتر افنان و خانواده به شانادا عزیمت شردند و در شهر‬
> ‫دان داس ساشن شدند و در تشکیل محفل روحانی آن مدینه مشارشت نمودند‪ .‬دشتر افنان به‬
> ‫عنوان پژوهشگر در بخش سرطانشناسی دانشگاه مکماستر مشغول خدمت گردید‪.‬‬
> ‫دشتر محمد افنان در ایران از اساتید مؤسسۀ عالی معارف بهائی بود‪ .‬چون مؤسسۀ مزبور‬
> ‫مانند سایر مؤسسات امری منحل و تعطیل شده بود از ساحت معهد اعلی شسب اجازه نمود‬
> ‫شه مؤسسۀ مزبور را در دانداس راهانداری شند‪ .‬در نتیجه مؤسسۀ مطالعات بهائی به زبان‬
> ‫فارسی به همت وی و همسرشان و همکاری و شاردانی دشتر روحهللا خوشبین براه افتاد و‬
> ‫با توجه به شرایط و امکانات موجود به صورت مرشزی برای طبع و نشر شتب و آثار‬
> ‫امری به زبان فارسی به خدمت پرداخت و تعطیل اجباری مؤسسۀ مطبوعات امری در‬
> ‫ایران را جبران نمود‪ .‬در سال ‪ ۱۹۸۹‬دشتر افنان و همسرشان دشتر مهری افنان دعوت‬
> ‫شدند شه به مرشز جهانی بهائی در حیفا عزیمت نمایند و در دایرۀ مطالعه و تحقیق در‬
> ‫ارض اقدس به خدمت اشتغال ورزند‪ .‬اقامت و خدماتشان در مرشز جهانی بمدت سیزده‬
> ‫سال ادامه داشت و در سال ‪ ۲۰۰۲‬به شانادا بازگشتند و در شهرک میسیساگا ساشن‬
> ‫گردیدند و به خدمات امری اشتغال ورزیدند و در سال ‪ ۲۰۱۳‬برای بار دوم به مرشز‬
> ‫جهانی دعوت شدند و چند ماهی در همان دایرۀ مطالعه و تحقیق مشغول خدمت بودند‪.‬‬
> 
> ‫‪255‬‬
> ‫دکتر محمد افنان‬                                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دشتر افنان مقاالت تحقیقی بسیاری تألیف نموده و مطالب آنها را در مجامع امری تدریس‬
> ‫یا ایراد نموده است‪ .‬مجوعۀ مقاالت مزبور در دو جلد انتشار یافته شه از مراجع مفیدی‬
> ‫برای مطلعات امری محسوب میشوند‪.‬‬
> ‫بیتالعدل اعظم در پیامی شه مضمون آن به فارسی مسکالختام این زندگینامه اجمالی‬
> ‫است و متن آن به انگلیسی به محفل روحانی ملی بهائیان شانادا مخابره شده است از‬
> ‫خدمات ارزشمند دشتر محمد افنان قدردانی نموده اند‪:‬‬
> ‫"از خبر درگذشت یار محبوب و خادم آستان جمال قدم دکتر محمد افنان که از احفاد‬
> ‫خاندان محترم حضرت باب بود عمیقاً مغموم و متاثریم‪ .‬خدمات سرمشقآمیرش به امر‬
> ‫الهی که سالهای متمادی در ادارۀ امور اداری جامعۀ بهائی در ایران و در توسعه و‬
> ‫اشاعۀ مطالعات بهائی بویژه پژوهش در آثار مبارکۀ حضرت باب و تدریس معارف امری‬
> ‫استمرار یافت با مهر و فروتنی صمیمانه ای همراه بود‪ .‬در دوران خدمت در دائرۀ‬
> ‫مطالعه و تحقیق در مرکز جهانی بهائی اقادامات ارزشمند و ماندگاری در تجسس و تتبع‬
> ‫در آثار مبارکه ارائه داد‪ .‬مراتب همدردی محبتآمیزمان را به همسر عزیزش مهری‬
> ‫خانم و فرزندانشان و سایر بستگانشان ابراز میداریم و برای ارتقاء روح پر فتوح آن‬
> ‫متصاعد الی هللا در جمیع عوالم الهی و تسلیت خاطر آن عزیزان روحانی آنان را به تقدیم‬
> ‫ادعیۀ صمیمانه در اعتاب مقدسه اطمینان میدهیم‪ .‬بیتالعدل اعظم‪".‬‬
> 
> ‫‪256‬‬
> ‫دشتر حشمت شهریاری‬
> ‫(‪)۲۰۱۸ – ۱۹۳۴‬‬
> 
> ‫دشتر حشمت شهریاری از حامیان و همکاران صمیمی و ثابت قدم مجمع عرفان واز‬
> ‫خادمان برازندۀ امر یزدان بود‪ .‬وی در آخرین دهۀ حیات عنصری حاصل مطالعات‬
> ‫امری و پژوهشهایش را در جلسات ساالنۀ مجمع عرفان در مدرسۀ بهائی بوش در‬
> ‫شالیفرنیای شمالی ارائه میداد‪ .‬متن برخی از مقاالت تحقیقی شه در مجمع عرفان‬
> ‫مطرح ساخت در مجلدات سفینۀ عرفان درج شده است‪.‬‬
> ‫حشمت شهریاری در یازده اردیبهشت ‪ ۱۳۱۳‬در شهر شاشان دیده به جهان گشود‪.‬‬
> ‫جد ایشان مال رضای زوارهای و پدر بزرگشان اسدهللا بود شه هر دوی آنها پیش از‬
> ‫شهادت به دریافت الواحی از حضرت عبدالبهاء نائل شده بودند‪.‬‬
> ‫‪257‬‬
> ‫دکتر حشمت شهریاری‬                                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حشمت مظهر پشتکار و سختشوشی بود و تا شاری را به انجام نمیرساند از پا نمی‬
> ‫نشست‪ .‬در هفدهسالگی از شاشان به ط هران نقل مکان شرد و به تحصیل در دبیرستان‬
> ‫البرز مشغول شد‪ .‬او سپس برای تحصیالت عالی در رشتۀ پزشکی به دانشگاه پهلوی‬
> ‫شیراز رفت‪ .‬اولین سال دانشگاه با اقامت چهار ماهۀ ایادی امرهللا جناب فروتن در شیراز‬
> ‫مقارن شد‪ .‬حشمت در طی این مدت تحصیالت خود را رها شرد و در همۀ اوقات با جناب‬
> ‫فروتن همراه بود و از تمامی سخنرانیهای ایشان یادداشتبرداری شرد‪ .‬این یادداشتها‬
> ‫هماشنون در سه جلد بر روی تارنمای آینۀ جهان موجود است‪ .‬حشمت شهریاری به‬
> ‫زودی این خلل چند ماهه را جبران شرد و با به پایان رساندن دورۀ دانشگاه به جراح‬
> ‫حاذقی تبدیل شد شه مهارتش زبانزد خاص و عام بود و در سالهای بعد دو شتاب در زمینۀ‬
> ‫تخصص خود به رشتۀ تحریر در آورد‪ ،‬شه یکی از آنها به زبان چینی ترجمه شده است‪.‬‬
> ‫دشتر شهریاری و خانواده در آغاز انقالب اسالمی در سال ‪ ۱۳۵۷‬به آمریکا نقل مکان‬
> ‫شردند و حشمت در ششور جدید خود فعالیت پزشکی را ادامه داد‪ .‬وی به خدمات امری و‬
> ‫نشر نفحاتهللا عالقه مفرط داشت‪ .‬او آرزو داشت شه از ششور و مردم رومانیا دیدن شند‪،‬‬
> ‫چرا شه ملکه ماری (‪ )Queen Marie‬ملکۀ آن ششوراولین فردی بود شه در مقام سلطنت‬
> ‫به دیانت بهائی گرویده بود‪ .‬او مجموعا شش بار به رومانیا مسافرت شرد و موفق به جمع‬
> ‫آوری شپی نامهها و یادگارهای ملکه ماری از آرشیو موزۀ بخارست گشت و آنها را به‬
> ‫بیتالعدل اعظم اهداء شرد‪ .‬حشمت همیشه از بازگویی خاطراتش از سفر به بخارست‬
> ‫لذت میبرد‪ .‬او در این سفر موفق شده بود تا با «وزیر مذاهب» رومانیا مالقات شند‪،‬‬
> ‫مالقاتی شه نتیجۀ آن اعالمیه ای بود شه طی آن دیانت بهائی به عنوان یکی از مذاهب‬
> ‫رسمی در رومانیا شناخته شد‪.‬‬
> ‫دشتر شهریاری سپس توجه خود را معطوف به ششور چین شرد‪ .‬او در طی چندین بازدید‬
> ‫از این سرزمین پهناور شه حضرت عبدالبهاء آن را «ششور آیندۀ دنیا» خوانده اند به نتایج‬
> ‫چشمگیری دست یافت شه مهمترین آنها تأسیس مرشز مطالعات بهائی در پکن از طریق‬
> ‫سازمان غیرانتفاعی پراید (‪ )Pride‬بود‪ ،‬و به این ترتیب به یک رویای دیرین جامۀ عمل‬
> ‫پوشاند‪ .‬به عنوان یکی از بنیانگذاران رشتۀ جراحی ارتوپد‪ ،‬حشمت در طی سفرهای‬
> ‫خود به رومانیا و چین سمینارهایی در این زمینه برگزار شرد و تکنیکها و آموزههای‬
> ‫خود را با نسل بعدی متخصصین در میان گذاشت‪.‬‬
> ‫عالوه بر این مسافرتها‪ ،‬حشمت همواره در صدد ایجاد رابطۀ دوستانه با رسانههای‬
> ‫ایرانی بود‪ ،‬به این امید شه با ایجاد شانالهای ارتباطی برخی از سوءتفاهمهای رایج در‬
> ‫میان عموم مردم ایران در بارۀ دیانت بهائی مورد تصحیح قرار گیرند‪ .‬او تا آخرین‬
> 
> ‫‪258‬‬
> ‫دکتر حشمت شهریاری‬                                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫روزهای عمر خود با عالقه و پشتکار فراوان به این شار ادامه داد و در این زمینه به نتایج‬
> ‫ملموسی دست یافت‪.‬‬
> ‫او در سال ‪ ۲۰۰۷‬متعاقب یک تصادف رانندگی از فعالیت حرفهای در زمینۀ پزشکی‬
> ‫شنارهگیری شرد و تحت راهنمایی و هدایت یکی از اعضای بیتالعدل اعظم به چاپ‬
> ‫نشریۀ آینۀ جهان پرداخت‪ .‬حشمت در تمام دوران بازنشستگی خود با عالقه و پشتکار‬
> ‫فراوان به سردبیری این نشریه مشغول بود تا اینکه ضعف جسمانی ادامۀ شار را برای او‬
> ‫غیر ممکن ساخت‪.‬‬
> ‫دشتر شهریاری در طی ده سال آخر عمر خود به صورت فعاالنه و مستمر در مجمع‬
> ‫عرفان مشارشت داشت و با اشتیاق بسیار هم و غم خود را معطوف این پروژه شرد و‬
> ‫دانسته های خود را با سایرین در میان گذاشت‪ ،‬تا اینکه شرایط نامساعد جسمی مانع از‬
> ‫ادامۀ فعالیت او شد‪ .‬دشتر حشمت شهریاری در روز نوزده آوریل سال ‪ ۲۰۱۸‬دار فانی‬
> ‫را وداع گفت و به ملکوت ابهی شتافت‪.‬‬
> 
> ‫‪259‬‬
> ‫ضمائم‬
> 
> ‫‪261‬‬
> ‫کتابشناسی و راهنمای عنوانهای‬
> ‫اختصاری‬
> 
> ‫آثار امری‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬آثار قلم اعلی (مؤسسۀ معارف بهائی‪،‬‬                   ‫آثار قلم اعلی‬
> ‫چاپ سوم‪ ۱۵۳،‬بدیع‪ ۱۹۹۶ ،‬میالدی)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬حضرت عبدالبهاء‪ ،‬آیات بینات (دانداس‪:‬‬                   ‫آیات بینات‬
> ‫مؤسسۀ معارف بهائی‪۱۹۹۹ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬ادعیۀ حضرت محبوب (چاپ مصر‪،‬‬                   ‫ادعیۀ حضرت محبوب‬
> ‫سنۀ ‪۱۳۳۹‬ه‪.‬ق‪.).‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬ادعیۀ مبارشه (ریودوژانیرو‪ :‬دارالنشر‬                 ‫ادعیۀ مبارشه‬
> ‫البهائیة‪۲۰۰۳ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬ادعیۀ مبارشه (ریودوژانیرو‪ :‬دارالنشر‬            ‫ادعیۀ مبارشه (ج‪)۲‬‬
> ‫البهائیة‪۱۹۹۶ ،‬م)‪ ،‬ج‪.۲‬‬
> ‫عبدالحمید اشراق خاوری‪ ،‬اسرار ربانی (قاموس توقیع‬                    ‫اسرار ربانی‬
> ‫‪ ۱۰۵‬بدیع) (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی مطبوعات‪ ۱۱۸ ،‬بدیع)‪،‬‬
> ‫‪۲‬ج‪.‬‬
> ‫عبدالحمید اشراقخاوری‪ ،‬ایام تسعه (لجنۀ نشر آثار امری‬                    ‫ایام تسعه‬
> ‫به لسان ارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ ۱۴۸ ،‬بدیع)‪.‬‬
> ‫فاضل مازندرانی‪ ،‬اسراراآلثار (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی‬                       ‫اسراراآلثار‬
> ‫مطبوعاتامری‪ ۱۲۹ ،‬بدیع)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬اشراقات و چند لوح دیگر (بدون تاریخ و‬                    ‫اشراقات‬
> ‫محل طبع و نام ناشر)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬اقتدارات و چند لوح دیگر (بدون تاریخ و‬                   ‫اقتدارات‬
> ‫محل طبع و نام ناشر)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬الواح نازله خطاب به ملوک و رؤسای‬                     ‫الواح ملوک‬
> ‫ارض (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی مطبوعات امری‪۱۲۴ ،‬‬
> ‫بدیع)‪.‬‬
> ‫اسدهللا فاضل مازندرانی‪ ،‬امر و خلق (طهران‪ :‬مؤسسۀ‬                      ‫امر و خلق‬
> ‫ملی مطبوعات امری‪ ۱۲۸،‬بدیع)‪۴ ،‬ج‪.‬‬
> ‫ترجمهای از مجموعۀ ‪Lights of Guidance: A Bahá’í‬‬                      ‫انوار هدایت‬
> ‫‪Reference File Compiled by Helen Bassett‬‬
> ‫‪Hornby, 5th ed., 1997, Bahá’í Publishing Trust,‬‬
> ‫‪India‬‬
> ‫‪262‬‬
> ‫کتابشناسی و راهنمای عنوانهای اختصاری‬                            ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬شتاب ایقان (النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ :‬لجنۀ نشر آثار‪،‬‬                  ‫ایقان‬
> ‫‪۱۹۹۸‬م)‬
> ‫حسن موقر بالیوزی‪ ،‬بهاءهللا شمس حقیقت (آشسفورد‪ :‬جورج‬          ‫بهاءهللا شمس حقیقت‬
> ‫رونالد‪۱۹۸۹ ،‬م)‪ ،‬ترجمۀ دشتر مینو درخشان (ثابت راسخ)‪.‬‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬بیان فارسی (بدون تاریخ و محل طبع و نام‬              ‫بیان فارسی‬
> ‫ناشر)‪.‬‬
> ‫اسدهللا فاضل مازندرانی‪ ،‬تاریخ ظهورالحق‪( ،‬طهران‪ :‬مؤسسۀ‬          ‫تاریخ ظهور الحق‬
> ‫ملی مطبوعات امری‪ ۱۳۲ – ۱۳۱ ،‬بدیع)‪۹ ،‬ج‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‪ ،‬تذشرةالوفاء فی ترجمة حیاة قدمآء االحباء‪،‬‬             ‫تذشرةالوفاء‬
> ‫(هافهایم‪ ،‬آلمان‪ :‬مؤسسۀ مطبوعلت امری‪۲۰۰۲ ،‬م)‬
> ‫حضرت ولی امرهللا‪ ،‬توقیعات مبارشه (النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ :‬لجنۀ‬                   ‫توقیعات‬
> ‫ملی نشر آثار امری به لسان فارسی و عربی‪۱۹۹۲ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‪ ،‬مجموعۀخطابات حضرت عبدالبهاء‬                                ‫خطابات‬
> ‫(النگنهاین‪ ،‬آلمان‪:‬لجنۀ ملی نشر آثار امری به زبانهای فارسی‬
> ‫و عربی‪۱۹۸۴ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬دریای دانش (هندوستان‪ :‬مؤسسۀ مطبوعاتی‬                     ‫دریای دانش‬
> ‫بهائی‪۱۹۸۵ ،‬م)‪.‬‬
> ‫عبدالحمیداشراقخاوری‪ ،‬رحیق مختوم (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی‬                      ‫رحیق مختوم‬
> ‫مطبوعات امری‪۱۳۱ ،‬بدیع)‪۲ ،‬ج‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‪ ،‬رسالۀ مدنیه (النگنهاین‪ :‬لجنۀ ملی نشر‬                    ‫رسالۀ مدنیه‬
> ‫آثار‪۱۹۸۴ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬شتاب اقدس (حیفا‪ :‬مرشز جهانی بهائی‪،‬‬                        ‫شتاب اقدس‬
> ‫‪۱۹۹۵‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬شتاب بدیع (النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ :‬لجنۀ ملی نشر‬              ‫شتاب بدیع‬
> ‫آثار‪۲۰۰۸ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت ولی امرهللا‪ ،‬شتاب قرن بدیع (ترجمۀ جناب نصرهللا‬                  ‫شتاب قرن بدیع‬
> ‫مودت)‪( ،‬شانادا‪ :‬مؤسسۀ معارف بهائی‪ ۱۴۹ ،‬بدیع)‪.‬‬
> ‫فؤاد صدیق‪ ،‬لئالی مکنونه (مؤسسۀ مطبوعاتی مرآت‪ ،‬دهلی نو‪،‬‬                 ‫لئالی مکنونه‬
> ‫‪۲۰۱۷‬م)‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬لوح مبارک خطاب به شیخ محمدتقی مجتهد‬                         ‫لوح شیخ‬
> ‫اصفهانی‪ ،‬معروف به نجفی (قاهره‪ :‬سعادت‪۱۹۲۰ ،‬م)‪.‬‬
> ‫لئالیالحکمة‪ ،‬در ‪ ۳‬جلد (طبع برزیل‪ :‬ج‪۱۹۸۶ ،۱‬م–ج‪،۲‬‬                         ‫لئالیالحکمة‬
> ‫‪۱۹۹۰‬م–ج‪۱۹۹۱ ،۳‬م)‪.‬‬
> ‫عبدالحمید اشراقخاوری‪،‬مائدۀ آسمانی‪ ،‬در ‪ ۹‬جلد (طهران‪:‬‬                    ‫مائدۀ آسمانی‬
> ‫مؤسسۀ ملی مطبوعات امری‪۱۲۸ ،‬و ‪ ۱۲۹‬بدیع)‪.‬‬
> 
> ‫‪263‬‬
> ‫کتابشناسی و راهنمای عنوانهای اختصاری‬                           ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫وحید رأفتی‪ ،‬مآخذ اشعار در آثار بهائی‪ ،‬در ‪ ۵‬جلد(دانداس‪،‬‬                 ‫مآخذ اشعار‬
> ‫شانادا‪ :‬مؤسسۀ معارف بهائی‪ ۲۰۰۹– ۱۹۹۰ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬مجموعهای از الواح جمال اقدس ابهی شه بعد‬         ‫مجموعهای از الواح‬
> ‫از شتاب اقدس نازل شده (هوفهایم‪ ،‬آلمان‪ :‬لجنۀ ملی نشر آثار‬
> ‫به لسان فارسی و عربی‪ ۱۵۶ ،‬بدیع‪ ۲۰۰۰ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬مجموعۀ الواح مبارشه (قاهره‪ :‬سعادت‪،‬‬                    ‫مجموعۀ الواح‬
> ‫‪۱۹۲۰‬م)‪.‬‬
> ‫عبدالحمید اشراقخاوری‪ ،‬محاضرات (النگنهاین‪ ،‬آلمان‪ :‬لجنۀ‬                   ‫محاضرات‬
> ‫ملی نشر آثار‪۱۹۹۴ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء (گردآوری خانم كلیفورد بارنی)‬                              ‫مفاوضات‬
> ‫مفاوضات(قاهره‪۱۹۲۰ :‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‪ ،‬مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪ ،‬در ‪ ۹‬جلد‬                     ‫مکاتیب‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی‪ ،‬منتخبات آیات از آثار حضرت نقطۀ اولی‬                  ‫منتخبات آیات‬
> ‫عز اسمه االعلی (طهران‪ :‬مؤسسۀ ملی مطبوعات امری ایران‪،‬‬
> ‫‪ ۱۳۴‬بدیع‪۱۹۷۸ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‪ ،‬منتخباتی از مکاتیب حضرت عبدالبهاء‪ ،‬در‬              ‫منتخبات مکاتیب‬
> ‫‪ ۶‬جلد‬
> ‫(ج‪ ،۱‬مؤسسۀ مطبوعات امری‪ ،‬ویلمت‪ ،‬ایلینوی‪۱۹۷۹ ،‬م؛‬
> ‫ج‪ ،۲‬مرشز جهانی بهائی‪۱۹۸۴ ،‬م؛‬
> ‫ج‪ ،۳‬لجنۀ نشر آثار امری به لسان فارسی و عربی‪ ،‬النگنهاین‪،‬‬
> ‫آلمان‪۱۹۹۲ ،‬م؛‬
> ‫ج‪ ،۴‬مؤسسۀ مطبوعات امری آلمان‪۲۰۰۰ ،‬م؛‬
> ‫ج‪ ،۵‬مؤسسۀ مطبوعات امری آلمان‪۲۰۰۳ ،‬م؛‬
> ‫ج‪ ،۶‬مؤسسۀ مطبوعات امری آلمان‪۲۰۰۵ ،‬م)‪.‬‬
> ‫حضرت بهاءهللا‪ ،‬منتخباتی از آثار حضرت بهاءهللا (النگنهاین‪،‬‬          ‫منتخباتی از آثار‬
> ‫آلمان‪ :‬لجنۀ ملی نشر آثار امری به لسان فارسی و عربی‪۱۴۱،‬‬
> ‫بدیع)‪.‬‬
> ‫مقالۀ شخصی سیاح (مؤسسۀ ملی مطبوعات امری‪۱۱۹ ،‬ب)‪.‬‬               ‫مقالۀ شخصی سیاح‬
> ‫یاران پارسی‪ ،‬مجموعه الواح مبارشۀ حضرت بهاءهللا و‬                     ‫یاران پارسی‬
> ‫حضرت عبدالبهاء به افتخار بهائیان پارسی (آلمان‪ :‬مؤسسۀ‬
> ‫مطبوعات امری‪ ۱۵۵ ،‬بدیع)‪.‬‬
> 
> ‫‪264‬‬
> ‫کتابشناسی و راهنمای عنوانهای اختصاری‬                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫سایر مآخذ‬
> 
> ‫هشام بن محمد الكلبى‪ ،‬االصنام – بتهای عرب (ترجمه به‬                    ‫االصنام‬
> ‫فارسی‪ :‬سید محمدرضا جاللی نائینی‪ ،‬تهران‪ ،‬نشر نو‪ ،‬چ دوم‪،‬‬
> ‫‪۱۳۶۴‬ش)‪.‬‬
> ‫ویل دورانت‪ ،‬تاریخ تمدن (ترجمه به فارسی‪ ،‬نشر الکترونیکی)‬           ‫تاریخ تمدن‬
> ‫ترجمۀ تفسیر جوامعالجامع‪ ،‬جلدهای ‪۶ – ۱‬؛ تألیف فضل بن‬                ‫ترجمۀ‬
> ‫حسن طبرسی‪ ،‬متوفی ‪۵۴۸‬ه‪.‬ق‪.‬؛ مترجم‪ :‬علی عبدالحمیدى‪،‬‬      ‫ۀتفسیر جامعالجوامع‬
> ‫اشبرغفورى‪ ،‬احمد امیرى شادمهرى‪ ،‬عبدالعلی صاحبی و‬           ‫ۀتفسیر جامعالجوامع‬
> ‫دیگران؛ ناشر ‪ :‬آستان قدس رضوى‪ ،‬بنیاد پژوهشهاى اسالمى‪،‬‬
> ‫چاپ اول‪ ،‬مشهد‪۱۳۷۵ ،‬ه‪.‬ش‪( .‬جوامع الجامع – ترجمه)‪.‬‬
> ‫بهاءالدین خرمشاهی‪ ،‬دانشنامۀ قرآن و قرآنپژوهی‬           ‫دانشنامۀ قرآن‬
> ‫(طهران‪ :‬دوستان – ناهید‪۱۳۷۷ ،‬ه‪.‬ش‪۲،).‬ج‪.‬‬
> ‫دایرةالمعارف تشیع (طهران‪ :‬سازمان دایرةالمعارف‬              ‫دایرةالمعارف تشیع‬
> ‫تشیع‪ ۱۳۹۴ –۱۳۶۶،‬ه‪.‬ش‪۱۵ ،).‬ج‪.‬‬
> ‫غالمحسین مصاحب‪ ،‬دایرةالمعارف فارسی(طهران‪ :‬فرانکلین‪،‬‬       ‫دایرةالمعارف فارسی‬
> ‫‪ ۱۳۷۴ – ۱۳۴۵‬ه‪.‬ش‪۳ ،).‬ج‪.‬‬
> ‫دشتر سید جعفر سجادی‪ ،‬فرهنگ اصطالحات و‬             ‫فرهنگ اصطالحات‬
> ‫تعبیرات عرفانی (طهران‪ :‬عرفانی طهوری‪۹۹۱ ،‬م)‪.‬‬
> 
> ‫‪265‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬
> ‫دفتر ا ّول‬
> ‫منوچهر سلمانپور‬                   ‫رسالۀ حضرت رب اعلی در شرح حدیث‬
> ‫«من عرف نفسه فقد عرف ربه»‬
> ‫وحید بهمردی‬                                        ‫صحیفۀ بینالحرمین‬
> ‫در بارۀ احکام بیان و خطابات به اهل بیان در‬
> ‫محمد افنان‬                                       ‫شتاب مستطاب اقدس‬
> ‫وحید رأفتی‬                                ‫مراتب سبعه و حدیث مشیت‬
> ‫شاپور راسخ‬                                              ‫شتاب عهدی‬
> ‫انگیزۀ «حوریه» یا «دئینا» و «دین» و رد پای‬
> ‫شامران اقبال‬                           ‫فکر مزدیسنا در لوح مالحالقدس‬
> ‫منوچهر مفیدی‬                                   ‫اسرار علم و حکمت الهی‬
> ‫ایرج ایمن‬                       ‫احوال و خدمات حاج مهدی ارجمند‬
> ‫دفتر د ّوم‬
> ‫عرفان در ارتباط با مطالعۀ نصوص و الواح مبارشۀ‬
> ‫شاپور راسخ‬                                                ‫امر بهائی‬
> ‫ایرج ایمن‬                         ‫مقاصد دین و مأموریت آیین بهائی‬
> ‫منوچهر سلمانپور‬                         ‫مفاهیم نار در آثار حضرت بهاءهللا‬
> ‫وحید رأفتی‬       ‫آثار منزله از قلم اعلی در ایران– قصیدۀ رشح عما‬
> ‫داریوش معانی‬                   ‫فرق متصوفۀ شردستان در دورۀ بغداد‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                           ‫هفت وادی‬
> ‫وحید رأفتی‬      ‫از مسکن خاشی – مآخذ مطالب منقول در هفت وادی‬
> ‫وحید بهمردی‬                             ‫لوح مبارک جواهراالسرار‬
> ‫شاپور راسخ‬                                    ‫شتاب مستطاب ایقان‬
> ‫محمد افنان‬                                            ‫مستغاث‬
> ‫حبیب ریاضتی‬             ‫روش تشخیص و تعیین مواضیع الواح مبارشه‬
> ‫آثار قلم اعلی‪ ،‬دوران طهران – بغداد (‪)۱۸۶۳–۱۸۵۳‬‬
> 
> ‫‪266‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                               ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر س ّوم‬
> 
> ‫وحید رأفتی‬         ‫مباحث ایام در ادرنه–مالحظاتی در لوح نازله‬
> ‫به اعزاز مال عبدالرحیم‬
> ‫ایرج ایمن‬                      ‫توصیف شلمةهللا در آثار قلم اعلی‬
> ‫محمد افنان‬                              ‫ذیلی دربارۀ مبانی احکام‬
> ‫معین افنانی‬                ‫بررسی مضامین قصیدۀ تائیۀ شبری و‬
> ‫قصیدۀ عز ورقاییه‬
> ‫وحید بهمردی‬           ‫لوح شلالطعام نازل از قلم اعلی در دارالسالم‬
> ‫محمدقاسم بیات‬                         ‫گلگشتی در رسالۀ چهار وادی‬
> ‫شاپور راسخ‬                                           ‫مثنوی مبارک‬
> ‫منوچهر سلمانپور‬                   ‫مروری بر لوح مبارک سلطان ایران‬
> ‫نادر سعیدی‬                          ‫شتاب بدیع و مسئلۀ تکمیل بیان‬
> ‫حبیب ریاضتی‬       ‫نظر اجمالی به آثار قلم اعلی در اسالمبول و ادرنه‬
> ‫رشحات عرفان فهرست منتخبی از آثار قلم اعلی‬
> ‫دورۀ اسالمبول – ادرنه (‪)۱۸۶۸–۱۸۶۳‬‬
> 
> ‫دفتر چهارم‬
> 
> ‫شاپور راسخ‬         ‫مروری سریع بر مباحث شتاب مستطاب اقدس‬
> ‫مضامین عمده در الواح مبارشۀ جمال ابهی‬
> ‫شاپور راسخ‬              ‫خطاب به ملوک و رؤسا و زعمای دنیا‬
> ‫محمد افنان‬                 ‫سورۀ غصن و عهد و میثاق بهائی‬
> ‫روحهللا خوشبین‬                           ‫زمینۀ تاریخی لوح احتراق‬
> ‫منوچهر سلمانپور‬        ‫مروری بر مواضیع اساسی لوح مبارک حکمت‬
> ‫مونا علیزاده‬              ‫سوابق تاریخی و مضامین لوح اشرف‬
> ‫سیامک ذبیحی مقدم‬          ‫برخی از خطابات قهریه به زعمای عثمانی–‬
> ‫لوح رئیس و لوح فؤاد‬
> ‫ایرج ایمن‬                     ‫شأن و لزوم اجزای احکام الهی‬
> ‫‪267‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫معین افنانی‬               ‫مالحظاتی در بارۀ لوح و حدیث شنت شنز‬
> ‫وحید رأفتی‬                                   ‫نظری بر لوح قناع‬
> ‫شامران اقبال‬             ‫مروری بر الواح حضرت بهاءهللا خطاب به‬
> ‫محمدمصطفی بغدادی‬
> ‫تنظیم و تدوین‪:‬‬                  ‫الف‪ .‬از آثار عبدالحمید اشراق خاوری‬
> ‫وحید رأفتی‬
> ‫محمد افنان‬                     ‫ب‪ .‬نقطه و حرف در معارف بیانی‬
> ‫محمد افنان‬                                     ‫ج‪ .‬سراج و سراج‬
> ‫وحید بهمردی‬       ‫د‪ .‬نامهای از میرزا موسی آقای شلیم به ذبیح شاشانی‬
> ‫شرح تشرف میرزا محمدباقر هائی به حضور‬
> ‫موهبتهللا هائی‬                              ‫حضرت بهاءهللا جل جالله‬
> ‫فهرست منتخبی از آثار قلم اعلی نازله در اوایل دورۀ‬
> ‫عکا (‪۱۳۰۰–۱۲۸۵‬ه‪ .‬ق‪).‬‬
> 
> ‫دفتر پنجم‬
> 
> ‫وحید رأفتی‬       ‫مجموعهای از آثار مبارشه در بارۀ «بسیط الحقیقه»‬
> ‫راهنمایی برای مطالعۀ «بسیط الحقیقه»‬
> ‫شاپور راسخ‬                        ‫مجملی در بارۀ «شلمات فردوسیه»‬
> ‫محمد افنان‬                ‫سه لوح از آثار استداللی جمال اقدس ابهی‬
> ‫و دلیل حکمت‬
> ‫منوچهر سلمانپور‬       ‫مروری بر مواضیع زیارتنامۀ حضرت سیدالشهداء‬
> ‫شاپور راسخ‬                                      ‫مضامین«لوح دنیا»‬
> ‫مونا علیزاده‬    ‫مروری بر سورةالزیاره «زیارتنامۀ جناب بابالباب»‬
> ‫شاپور راسخ‬                   ‫ارتباط میان شتاب اقدس و الواح متمم آن‬
> ‫شیان سعادت‬      ‫نگاهی به ادعیۀ شفا و ادعیۀ مخصوصه در امر بهائی‬
> ‫آرمین اشراقی‬                ‫مروری بر دو زیارتنامه از آثار قلم اعلی‬
> ‫فتحیه رشیدی‬                    ‫شرحی در سوابق و مضامین لوح مریم‬
> 
> ‫‪268‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر ششم‬
> 
> ‫محمد افنان‬                   ‫شلیات مقدماتی در بارۀ «قیوماالسماء»‬
> ‫مهری افنان‬                    ‫نظری بر مندرجات رسالۀ دالیل سبعه‬
> ‫شاپور راسخ‬                        ‫از مدنیه تا سیاسیه‪ .۱ :‬رسالۀ مدنیه‬
> ‫شاپور راسخ‬                                          ‫‪ .۲‬رسالۀ سیاسیه‬
> ‫ع‪ .‬صادقیان‬          ‫مروری بر مضامین الواح خطاب به یاران پارسی‬
> ‫و سوابق تاریخی پارسیان در ایران‬
> ‫فتحیه رشیدی‬                                  ‫مروری بر تفسیر بسمله‬
> ‫آرمین اشراقی‬                            ‫لوحی در شرح «ال یسعنی‪»...‬‬
> ‫فرید الدین رادمهر‬                                              ‫ماءالحقیقه‬
> ‫فاروق ایزدینیا‬                                       ‫مقالۀ شخصی سیاح‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                    ‫مرشز میثاق و عرفان‬
> ‫مونا علیزاده‬         ‫سیمای حضرت مسیح در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫وحید رأفتی‬                   ‫پاسخی به چند پرسش‪ :‬نامهای از جناب‬
> ‫آقا شیخ محمدعلی نبیل اشبر‬
> 
> ‫دفتر هفتم‬
> 
> ‫فریدالدین رادمهر‬                ‫منابع برای مطالعۀآثار حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫مهری افنان‬               ‫نظری اجمالی بر مندرجات «صحیفۀ عدلیه»‬
> ‫محمد افنان‬                 ‫نظری بر محتوای لوح مبارک «افالشیه»‬
> ‫وحید رأفتی‬                                            ‫تشریع و تبیین‬
> ‫شاپور راسخ‬                     ‫علم و علما از منظر حضرت عبدالبهاء‬
> ‫مونا علیزاده‬              ‫تبیینات حضرت عبدالبهاء در مورد برخی از‬
> ‫آیات قرآن و احادیث اسالمی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬     ‫جلوههایی از حضرت بهاءهللا در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫فالور سامی (شاویانی)‬                   ‫برخی جلوههای حیات بهائی در زندگانی‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‬
> ‫محمد افنان‬                                 ‫تأملی در بارۀ علم تعقلی‬
> ‫‪269‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر هشتم‬
> 
> ‫وحید رأفتی‬                               ‫مروری بر سورۀ غصن‬
> ‫سناء روحانی‬                         ‫مروری بر مضامین لوح هودج‬
> ‫مهری افنان‬             ‫برخی از خطابات قلم اعلی به علمای معاند‬
> ‫محمد افنان‬            ‫سیر تدریجی نزول آثار حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫شاپور راسخ‬               ‫پیامهای حضرت نقطۀ اولی به حکام زمان‬
> ‫محمد افنان‬         ‫معرفی مجموعهای از آثار حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫بحثی در بارۀ توقیع حضرت نقطۀ اولی در معرفت الهی فریدالدین رادمهر‬
> ‫تورج امینی‬                    ‫نظریۀ هنر در دو آیین بابی و بهائی‬
> ‫شاپور راسخ‬                                   ‫دو ندای نجاح و فالح‬
> ‫عالءالدینقدس جورابچی‬                             ‫سوابق و مضامین لوح عمه‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                          ‫نقطۀ بیان در آثار طلعت پیمان‬
> ‫فرانک نیکوشار‬                              ‫عالم ملک و جهان ملکوت‬
> ‫شراره تاج ترقی‬                      ‫محبت در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫فتحیه شیرازی‬                          ‫پاسخ به چند پرسش‪ :‬پژوهشی‬
> ‫در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫دفتر نهم‬
> 
> ‫شیوا الهیون‬               ‫روابط و رفتار حضرت عبدالبهاء با افراد‬
> ‫آرمین اشراقی‬            ‫ارتباط شریمخان شرمانی با ادیان بابی و بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                 ‫مقدمهای در بارۀ مناجات در آثار بهائی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                   ‫جلوههایی از سیمای حضرت عبدالبهاء‬
> ‫در مروری بر آثار ایشان‬
> ‫محمدقاسم بیات‬               ‫مروری بر حقیقت روح و موضوع تناسخ‬
> ‫و ساطع بیات‬
> ‫الدن پاشدامن‬                                      ‫مرحبا! مرحبا!‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬         ‫تحلیل بر مبانی تاریخی و اجتماعی لوح احتراق‬
> 
> ‫‪270‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                  ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫شاپور راسخ‬           ‫لوح الهه و الواح دیگر مربوط به صلح عمومی‬
> ‫شاپور راسخ‬               ‫ابطال خرافات در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫وحید رأفتی‬                          ‫سیری در آثار مبارشۀ بهائی‬
> 
> ‫دفتر دهم‬
> 
> ‫محمد افنان‬            ‫نظری اجمالی بر مضامین لوح رضوانالعدل‬
> ‫محمد افنان‬                            ‫شرحی در بارۀ شتاباالسماء‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                  ‫شرح حدیث شنت شنز از حضرت اعلی‬
> ‫مهری افنان‬    ‫توقیعات حضرت نقطۀ اولی نازله به افتخار خال اشبر‬
> ‫وحید رأفتی‬                  ‫مآخذ چند حدیث در شتاب «بیان فارسی»‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                ‫شلمات مکنونه‪ :‬سیر از نقص به سوی شمال‬
> ‫سنا علیزاده روحانی‬                           ‫مروری بر مضامین سورةالبیان‬
> ‫مینا یزدانی‬            ‫شالمی چند در بارۀ یکی از الواح جمال ابهی‬
> ‫علی نخجوانی‬                                  ‫صلح اصغر و صلح اعظم‬
> ‫شاپور راسخ‬                          ‫مفهوم عدل در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫شاپور راسخ‬           ‫دستور تعدیل معیشت در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫محمد افنان‬                  ‫آیات‪ :‬معیار سنجش حقانیت ظهور الهی‬
> ‫مجموعه اسناد روزن در آرشیو فرهنگستان‬
> ‫یولی ایوانسیان‬                          ‫علوم روسیه در سنپترزبورگ‬
> ‫شراره ذبیحیان‬      ‫حفظ استقالل اطفال در تحری حقیقت و تربیت بهائی‬
> 
> ‫دفتر یازدهم‬
> 
> ‫محمد افنان‬                        ‫لوح هرتیک «از آثار قلم اعلی»‬
> ‫مروری بر مضامین لوح هرتیک‬
> ‫مهری افنان‬                    ‫معرفی شتاب «منتخبات آیات از آثار‬
> ‫حضرت نقطۀ اولی»‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬               ‫تفسیر آیۀ نور از آثار حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫‪271‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                              ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫عالءالدینقدس جورابچی‬                     ‫سخنی در بارۀ لوح مال عبدالرزاق‬
> ‫مونا علیزاده‬               ‫مروری بر لوح ظهور از آثار قلم اعلی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                   ‫عدالت سالطین در شالم ربالعالمین‬
> ‫علی نخجوانی‬                               ‫عهد و میثاق در امر بهائی‬
> ‫شاپور راسخ‬                        ‫نقشۀ ملکوتی حضرت عبدالبهاء‬
> ‫سوابق فرامین ملکوتی در ادیان قبل و در‬
> ‫شاپور راسخ‬                                 ‫عهد اعلی و عهد ابهی‬
> ‫شاپور راسخ‬              ‫مفهوم و نقش برنامهریزی در امر بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                                         ‫اخالق بهائی‬
> ‫شراره ذبیحیان‬                                     ‫وحدت در شثرت‬
> ‫ژیال شهریاری‬            ‫راه و روشهای تفکر و تعمق در آثار الهی‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                               ‫از راهزنی تا رهرویی‬
> ‫وحید رأفتی‬             ‫حروف اختصاری در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                               ‫ارشان اربعۀ بیت توحید‬
> ‫محمد افنان‬                                          ‫جن و اجنه‬
> ‫وحید رأفتی‬             ‫یک نامۀ تاریخی از جناب محبالسلطان‬
> ‫وحید رأفتی‬                                 ‫مسمط مسعود قزوینی‬
> 
> ‫دفتر دوازدهم‬
> 
> ‫محمد افنان‬                     ‫مختصری در بارۀ لوح رحمت‬
> ‫مونا علیزاده‬                           ‫مروری بر الواح شعرات‬
> ‫عالءالدینقدس جورابچی‬                              ‫سخنی در بارۀ لوح قناع‬
> ‫فاروق ایزدینیا‬                  ‫مقام الوهیت و عبودیت مظهر ظهور‬
> ‫شاپور راسخ‬                 ‫شیفیت تقریر و تحریر شتاب مفاوضات‬
> ‫شاپور راسخ‬                        ‫جایگاه فلسفه در دیانت بهائی‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                     ‫آفتاب عرفانی در آسمان عقالنی‬
> ‫ناصر نبیلی‬     ‫ادراشات عالم انسانی در پرتو مفاوضات عبدالبهاء‬
> ‫‪272‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                    ‫تبیین رموز مندرج در «شتاب مقدس»‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬            ‫تبیین بشارات در شالم مرشز میثاق ربالبینات‬
> ‫موضوع «جرم‪ ،‬مجرم‪ ،‬و مجازات» در شتاب مفاوضات عالءالدین‬
> ‫قدس جورابچی‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                       ‫صفیر سیمرغ‬
> ‫مونا خادمی‬                 ‫نگاهی به زندگی لورا دریفوس – بارنی‬
> ‫شاپور راسخ‬         ‫هیپولیت دریفوس‪ :‬بزرگمردی از مبشرین میثاق‬
> ‫نظری به دامنۀ خدمات بیتالعدل اعظم الهی – ترویج و‬
> ‫علی نخجوانی‬                                  ‫توسعۀ مطالعات بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                ‫دیانت اسالم – مذهب شیعه – امر بهائی‬
> 
> ‫دفتر سیزدهم‬
> 
> ‫محمد افنان‬       ‫نظری بر سوابق و متون سورةاالمر و لوحاالمر‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                             ‫خطاب رباالرباب به پاپ‬
> ‫مهری افنان‬                   ‫سوابق و مضامین تفسیر سوره شوثر‬
> ‫محمد قاسم بیات‬           ‫مروری بر عناوین و مقام حضرت نقطۀ اولی‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬       ‫یک نکته از هزاران‪ :‬دفاع از مرشز عهد و میثاق‬
> ‫عالءالدین‬                         ‫عهد و میثاق در مسیر تاریخ‬
> ‫قدس جورابچی‬
> ‫شاپور راسخ‬              ‫بررسی تطبیقی تعالیم و احکام بابی و بهائی‬
> ‫مهرداد نبیلی‬                            ‫وجود شناسی در مفاوضات‬
> ‫محمد افنان‬                     ‫دین و عقل و علم‪ :‬تطابق یا توافق‬
> ‫شاپور راسخ‬                 ‫تأثیر امر بهائی بر ادب و فرهنگ ایران‬
> ‫ایرج ایمن‬                       ‫آزادی فکر و بیان در آئین بهائی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                     ‫تکمله بر «سخنی در بارۀ لوح قناع»‬
> ‫و عالءالدین‬
> ‫قدس جورابچی‬
> 
> ‫‪273‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                 ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر چهاردهم‬
> 
> ‫محمد افنان‬             ‫مقدمهای دربارۀسورةالقلم از آثار قلم اعلی‬
> ‫شاپور راسخ‬                     ‫نگاهی به خطوط شلی مدنیت جهانی‬
> ‫اسرار و رموز حروف مقطعۀ قرآن در‬
> ‫مهرنوش فیروزمندی‬                                     ‫تفسیر حضرت بهاءهللا‬
> ‫مهری افنان‬             ‫نظری شوتاه بر الواح اعیاد از آثار قلم اعلی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                        ‫چونان شعلۀ آتش از برای دشمنان‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬               ‫دفتر معرفت در مناجات مرشز عبودیت‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                   ‫خطابات مرشز میثاق در اقطار غربیه‬
> ‫حیطههای اختیار در زندگی انسان‬
> ‫ناصر نبیلی‬                             ‫در منظر حضرت عبدالبهاء‬
> ‫مهیادرهنمایی‬                                  ‫ریاضیات و روحانیات‬
> ‫برخی مفاهیم مشترک شتاب اصول آموزش و پرورش‬
> ‫مژگان ملکان‬                                         ‫و شتاب مفاوضات‬
> ‫بهاریه روحانی معانی‬                  ‫آمادهشردن جوامع بهائی شرق و غرب‬
> ‫برای تساوی حقوق رجال و نسا‬
> ‫رامین وصلی‬                    ‫مفهوم نوی از خدا در دیانت بهائی‬
> ‫از بیانات شفاهی‬              ‫انسان باید قوۀ تعمق و تفکر داشته باشد‬
> ‫حضرت عبدالبهاء‬
> ‫از توقیعات‬           ‫اعطای حق انتخابشدن و عضویت بانوان در‬
> ‫حضرت ولیامرهللا‬                                         ‫محافل روحانی‬
> ‫داراالنشاء‬                  ‫اظهار نظر در مورد مسائل اجتماعی‬
> ‫بیتالعدل اعظم‬
> ‫هوشمند فتحاعظم‬                                            ‫ظهور بدیع‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                    ‫حروف نفی و اثبات‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬               ‫بحثی در باب برخی عبارات لوح هزار بیتی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                  ‫درک شالم الهی؛ نظری گذرا به برداشت‬
> ‫مخاطب لوح هرتیک‬
> 
> ‫‪274‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر پانزدهم‬
> 
> ‫مهری افنان‬        ‫رسالة فی تشخیص الغناء از آثار حضرت باب‬
> ‫عالءالدین‬            ‫مروری بر لوح غوغا از آثار قلم اعلی‬
> ‫قدس جورابچی‬
> ‫جهانی به رنگ زعفران در شرح‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                  ‫"ارض زعفران"‬
> ‫در لوح حکمت‬
> ‫ناصر نبیلی‬              ‫ارض الکاف و الراء در شتاب اقدس و‬
> ‫در مسیر تاریخ‬
> ‫محمد افنان‬               ‫مراحل تدریجی دعوت حضرت باب‬
> ‫انتخاب غرب برای سفر سرنوشتساز‬
> ‫بهاریه روحانی معانی‬                                   ‫حضرت عبدالبهاء‬
> ‫حشمت شهریاری‬           ‫سفرهای حضرت عبدالبهاء به اروپا و آمریکا‬
> ‫و ترویج جهانگرایی‬
> ‫شاپور راسخ‬                    ‫سبک سخن حضرت عبدالبهاء در‬
> ‫خطابات مبارشه‬
> ‫خاضع فناناپذیر و‬        ‫نگرش بهائی نسبت به ادعای خاتمیت در اسالم‬
> ‫سینا فاضل‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                      ‫بدیع اول در امر بابی‬
> ‫(به مناسبت دویستمین سالگرد تولد جناب‬
> ‫بابالباب)‬
> ‫رامین وصلی‬                           ‫عقل و ایمان از نظر دیانت بهائی‬
> ‫شاپور راسخ‬                ‫جایگاه نیایش در ادب فارسی و ادبیات بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                 ‫معرفی نسخهای خطی از آثار حضرت باب‬
> ‫محمد افنان‬                              ‫حروف علیین و حروف سجین‬
> ‫محمد افنان‬                ‫عالم وجود و مراتب آن در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                               ‫وفای خدا و بیوفایی اهل دنیا‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                       ‫لنترانی و انظرترانی‬
> 
> ‫‪275‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                       ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫دفتر شانزدهم‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                     ‫لوح اقدس و مسیحیت‬
> ‫ژیال شهریاری‬                   ‫تعبیری از لوح حوریه در لوح مبارک حوریه‬
> ‫مهرنوش‬                            ‫آیۀ نور در تفسیر حضرت بهاءهللا‬
> ‫فیروزمندی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬              ‫مروری بر مضامین لوح خطاب به ملکۀ ویکتوریا‬
> ‫ماشاءهللا‬              ‫مروری بر مندرجات لوح طب از آثار قلم اعلی‬
> ‫مشرفزاده‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬       ‫نمونهای از اندیشۀ شالمی در لوحی از حضرت عبدالبهاء‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                                 ‫سکوت قلم‬
> ‫شاپور راسخ‬                         ‫اثرات روانی و درمانی دعا و مناجات‬
> ‫ولیهللا شفاشی‬                    ‫مفهوم واژۀ «بیان» در آثار حضرت باب‬
> ‫ناصر نبیلی‬                    ‫مفهوم سعادت از دیدگاه حضرت عبدالبهاء‬
> ‫رامین وصلی‬                              ‫نقش دین در رشد و ترقی تمدن در‬
> ‫آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫آرین یزدانی‬            ‫مقایسۀ رسالۀ «هفت وادی» و زبان عرفان اسالمی‬
> ‫امید نیکویی‬        ‫(و غن عندلیب البهاء ‪ )...‬تأملی بر آیات به احسنااللحان‬
> ‫بیتالعدل اعظم‬                                ‫باالترین وظیفۀ هر فرد بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                    ‫شاربرد واژۀ «بهاء» در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                       ‫لفظ غمام و غیوم در آثار مبارشۀ بهائی‬
> ‫محمد افنان‬                                           ‫قیامت – قائم – قیوم‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                           ‫امانت عظمای الهی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                           ‫رجوع نور به شمس‬
> 
> ‫دفتر هفدهم‬
> 
> ‫فؤاد صدیق‬                ‫بررسی تحلیلی برخی مفاهیم در لوح مدینةالصبر‬
> ‫مهرنوش‬                              ‫جعد محبوب سرچشمۀ عیون حیوان‬
> ‫فیروزمندی‬
> ‫‪276‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                      ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫عالءالدین‬                   ‫سخنی دربارۀ لوح حضرت عبدالبهاء به اعزاز‬
> ‫قدس جورابچی‬                                      ‫میرزا محمد ملقب به عبدالبهاء‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                             ‫مفهوم خوارق عادات در ظهور اعظم‬
> ‫ناصر نبیلی‬                           ‫مفهوم محبت در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫ناصر نبیلی‬                     ‫روشهای استدالل در آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫شاپور راسخ‬           ‫آثار مبارک حضرت شوقی افندی در دورۀ نخستین والیت‬
> ‫رامین وصلی‬           ‫برخی از تأثیرات و نتایج سفر حضرت عبدالبهاء به غرب‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                 ‫شاربرد نماد حیوان در شتب مقدسه‬
> ‫فرزانه ثابتان‬                            ‫وجوه فردی و روانشناختی انتخابات‬
> ‫محمد افنان‬                                          ‫«یا صاحبی السجن»‬
> ‫محمد افنان‬                                  ‫نگاهی به یک واژه «خوف»‬
> ‫محمد افنان‬                                          ‫«فعززنا هما بثالث»‬
> ‫محمد افنان‬                                          ‫«تغ ُّن» در لوح احمد‬
> ‫عبدالحمید‬                       ‫توضیحاتی در بارۀ شتاب بدیع (بخش دوم)‬
> ‫اشراقخاوری‬
> ‫باهتمام‬
> ‫وحید رأفتی‬
> 
> ‫دفتر هجدهم‬
> 
> ‫مسعود‬                ‫نگاهی گذرا بر مندرجات شتاب بدیع (بخش اول )‪:‬‬
> ‫ششاورز رهبر‬                    ‫بررسی اجمالی چگونگی شکل گیری شبهات اهل بیان‬
> ‫مسعود‬                ‫نگاهی گذرا بر مندرجات شتاب بدیع (بخش دوم )‪:‬‬
> ‫ششاورز رهبر‬                              ‫بررسی اجمالی برخی از شبهات اهل بیان‬
> ‫سهیل شمالی‬                                    ‫بحثی پیرامون رمز و راز‬
> ‫سهیل شمالی‬          ‫شوششی برای گشودن رمز لوح حوریه و شلمات عالیات‬
> ‫روحهللا طائفی‬                         ‫جواهر شتب مقدسه در قمیص اختصار‬
> ‫شاپور راسخ‬                   ‫نظر اجمالی به توقیعات حضرت شوقی ربانی‪:‬‬
> ‫در مرحلۀ دوم دوران والیت (سالهای ‪)۱۹۴۱ – ۱۹۲۹‬‬
> 
> ‫‪277‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فاطمه زهرا هدایت‬              ‫ظهور و بروز عنایات الهیه بواسطۀ تحمل بالیا‬
> ‫وحید رأفتی‬                                     ‫قائم مقام در آثار بهائی‬
> ‫شاپور راسخ‬                              ‫صدمین سال جنگ اول جهانی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                      ‫سلب نسبت حق با خلق‬
> ‫ایرج ایمن‬                              ‫زیستن شناسی در آئین بهائی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                            ‫ظلمات ثالث‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                          ‫ذاشر و مذشور‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                               ‫عدد هشت‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                              ‫عمه شیست‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                     ‫یوم جمعه یوم ظهور‬
> ‫حسن ممتاز‬                                                 ‫َشدَر آشام‬
> ‫خسرو دهقانی‬                                  ‫شمهای در انقالبات عالم‬
> ‫عبدالحمید‬                ‫توضیحاتی در بارۀ شتاب بدیع (بخش سوم)‬
> ‫اشراقخاوری‬
> ‫باهتمام‬
> ‫وحید رأفتی‬
> 
> ‫دفتر نوزدهم‬
> 
> ‫فرامرز دانشپژوه‬           ‫مستی عشق جمال قدم در شرح لوح "شتاب الظهور"‬
> ‫سهیل شمالی‬                        ‫شرح پارهای از عبارات لوح حوریه‬
> ‫مهرنوش‬                                 ‫نقطه‪ ،‬حروف و تجلی حق‬
> ‫فیروزمندی‬
> ‫فریدالدین رادمهر‬                                 ‫فرمانناشدگاه به سجود‬
> ‫ناصر نبیلی‬                     ‫معیارهای اخالقی بهائی در لوح رئوس‬
> ‫عالء‪-‬قدس‬                                            ‫لوح خراسان‬
> ‫جورابچی‬
> ‫شاپور راسخ‬                  ‫جهات ادبی و فرهنگی شتاب «تذشرةالوفاء»‬
> ‫فؤاد صدیق‬                    ‫بیتهللا االعظم مذشور در «تذشرةالوفاء»‬
> 
> ‫‪278‬‬
> ‫فهرست مقاالت سفینۀ عرفان‬                                   ‫سفینۀ عرفان دفتر ‪۲۱‬‬
> 
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                  ‫مفهوم اسماء در آثار مبارشه‬
> ‫وحید رأفتی‬                        ‫محلالبرشه و اهمیت آن در آثار مبارشه‬
> ‫فرزان معصومی‬                     ‫رسالۀ مدنیه و سه رساله از عصر سپهساالر‬
> ‫شاپور راسخ‬                 ‫ترقی جامعۀ زنان در دورۀ خضرت عبدالبهاء‬
> ‫مهرنوش‬                           ‫تداوم و بازآفرینی اسطورهها در ادیان‬
> ‫فیروزمندی‬
> 
> ‫دفتر بیستم‬
> 
> ‫وحید رأفتی‬                                         ‫اهمیت لوح البهاء‬
> ‫مسعود‬                      ‫راشبان فلک ابهی‪ :‬مروری بر لوح نصیر‬
> ‫ششاورز رهبر‬
> ‫فؤاد صدیق‬          ‫تحلیلی از نفوذ و تأثیر سورةاالصحاب در جامعۀ بابی‬
> ‫فرامرز دانشپژوه‬                                                   ‫تحلیلی از نفوذ و تأثیر هاء هویه‬
> ‫سهیل شمالی‬               ‫شرح پارهای از عبارات لوح حوریه (بخش دوم)‬
> ‫فرهام ثابت‬                            ‫مرور تاریخی بر الواح هزاربیتی‬
> ‫شاپور راسخ‬       ‫آثار حضرت شوقی افندی در شانزده سال آخر دورۀ والیت‬
> ‫وحید رأفتی‬                         ‫جنبههای ادبی آثار حضرت عبدالبهاء‬
> ‫شاپور راسخ‬               ‫پیوند امر بهائی با فرهنگ ایرانی و آئین زردشتی‬
> ‫ناصر نبیلی‬                                    ‫عالم رویا (حضرت خیال)‬
> ‫مت واینبرگ‬                ‫تأمالتی بر اهمیت "سؤاالت" در مطالعات بهائی‬
> ‫فرزان معصومی‬                   ‫دیانت بهائی و سکوالریزاسیون و سکوالریسم‬
> ‫فاطمه زهرا هدایت‬       ‫بررسی علل مقهوریت و تأخر زنان از دیدگاه امر بهائی‬
> ‫هوشمند بدیعی‬         ‫گفتاری در پیرامون جایگاه مادیات در حیات شخصی‬
> 
> ‫‪279‬‬
> ‫انتشارات مجمع عرفان‬
> 
> ‫ دفتر‬،‫ مطالعاتی در اصول معتقدات و آثار مبارکۀ بهائی‬،‫ سفینۀ عرفان‬،‫ایرج ایمن‬
> .۲۰۱۷ – ۱۹۹۸ ،‫اول تا دفتر بیستم‬
> ‫ عصر‬،‫ استمرار مآثر شمیل بن زیاد نخعی‬: ‫ آفتاب آمد دلیل آفتاب‬،‫وحید رأفتی‬
> .۲۰۱۰ ،‫جدید‬
> ‫ مجموعهای از آثار حضرت عبدالبهاء در‬: ‫ بدایع معانی و تفسیر‬،‫وحید رأفتی‬
> .۲۰۱۳ ،‫ عصر جدید‬،‫تفسیر آیات قرآنی و احادیث اسالمی‬
> 
> Moojan.Momen (ed.), Scripture and Revelation (Oxford:
> George Ronald, 1997)
> 
> MoojanMomen (ed.), The Bahá’í Faith and the World
> Religions(Oxford: George Ronald, 2005)
> 
> Iraj Ayman (ed.), The Lights of ‘Irfán, Books One to
> Sixteenth(`Asr-i-Jadid Publisher, 1999 – 2015)
> 
> Farah Dustdar (ed.), Beiträge des ‘Irfán – Kolloquiums:
> Compilations of Papers Presented at ‘Irfán Colloquia (in
> German) Books one to Five, 2004– 2009
> 
> Maryam Afshar, Images of Christ in the Writings of
> ‘Abdu’l-Bahá, 2004
> 
> Wolfgang Klebel, Revelation of Unity, Unity ofRevelation,
> (ReyhaniVerlag, 2009)
> 
> Shahbaz Fatheazam, The Last Refuge, (Reyhani Verlag,
> 2015)
> 
> ‫فروشندگان انتشارات عرفان‬
> Bahá’í Distribution Service (BDS)
> 415 Linden Ave., Wilmette, IL 60091-2886, USA
> Tel.: (847)425-7950 Fax: (847)425-7951
> E-mail: BDS@usbnc.org
> 
> Reyhani Verlag
> Benzweg 4, 64293 Darmsstadt, Germany
> Tel: 49-6151-95170, Fax: 49-6151-9517299,
> E-Mail: druck@reyhani.de
> 
> Bahá’í Verlag
> (For books in German Language)
> Eppsteiner Str. 89, D-65719, Hofheim, Germany
> Tel: (49) 6192-22921 Fax: (49) 6192-22936
> E-mail: office@bahai-verlag.de
> 
> ‫آرمان و هدفها و چگونگی مجامع عرفان‬
> ‫تشکیل مجامع عرفان به منظور ترویج و تقویت مطالعه و تحقیق در آثار مقدسۀ‬
> ‫ادیان الهی و اصول معتقدات بهائی توسط صندوق یادبود حاج مهدی ارجمند در‬
> ‫سال ‪ ۱۹۹۳‬آغاز شد‪ .‬حاج مهدی ارجمند از دانشوران و مروجان امر بهائی بود‬
> ‫شه در تسلط بر استدالل از شتب مقدسۀ ادیان و اتیان دلیل و برهان بر حقانیت‬
> ‫امر بهائی شهرت داشت‪ .‬در سال ‪ ۲۰۱۲‬با استفاده از هدایت بیتالعدل اعظم‬
> ‫ادارۀ امور صندوق یادبود حاج مهدی ارجمند به هیأت مدیرهای تحت توجهات‬
> ‫محفل روحانی ملی آمریکا واگذار گردید‪ .‬این مجامع همه ساله بطور جداگانه به‬
> ‫زبان های فارسی‪ ،‬انگلیسی‪ ،‬و آلمانی در اروپا (ایتالیا و آلمان) و در آمریکای‬
> ‫شمالی (میشیگان و شالیفرنیا) برگزار میشود‪ .‬برنامۀ جلسات مجمع عرفان‬
> ‫شامل سخنرانیها و ارائۀ مقاالت تحقیقی و مطالعات تفصیلی و تحلیلی در اصول‬
> ‫معتقدات و آثار مبارشۀ امر بهائی و مطالعات تطبیقی در نحلههای مذهبی و‬
> ‫مکاتب فکری و فلسفی و مسائل و مشکالت اجنماعی از دیدگاه امر بهائی و‬
> ‫بخش ویژۀ بزم عرفان است‪ .‬مجمع عرفان محیطی است دوستانه برای بحث و‬
> ‫مشورت‪ ،‬برنامهریزی و همکاری در پژوهشگری در اصول معتقدات امر بهائی‬
> ‫و استفاده از نغمات موسیقی و آواز و نمایش فیلم‪ .‬مقاالت تحقیقی شه در مجمع‬
> ‫عرفان (به فارسی) ارائه میگردد‪ ،‬در دفترهای سفینۀ عرفان درج و نشر‬
> ‫میشود‪ .‬سفینۀ عرفان همچنین محتوی الواحی است شه قبال طبع و نشر نشده و‬
> ‫منابع و مراجعی است برای مطالعات امری‪ .‬به هریک از شرشتشنندگان در‬
> ‫مجمع عرفان یک جلد سفینۀ عرفان و دفترچۀ شامل خالصۀ سخنرانیها اهداء‬
> ‫میشود‪ .‬برای اطالع در بارۀ هدفها‪ ،‬برنامهها و انتشارات مجمع عرفان به‬
> ‫‪ www.irfancolloquia.org‬رجوع شنید‪.‬‬
> 
> ‫‪282‬‬
> PART THREE
> 
> Golbargha-yi `Irfán
> The End of the Prophetic Age               Faramarz Danesh–Pazhoh   211
> The Spiritual Banquet                      Faramarz Danesh–Pazhoh   217
> God is watching us                         Faramarz Danesh–Pazhoh   219
> How the Letters of Affirmation are
> Considered as the Letters of Negation      Faramarz Danesh–Pazhoh   220
> 
> PART FOUR
> 
> Rashahát-i `Irfán (Elucidations)
> The Term Cafour in Bahá’í Writimgs         Vahid Rafati             223
> The Magnet of Divine confirmation          Faramarz Danesh–Pazhoh   234
> The Sanctity of the Manifestations         Faramarz Danesh–Pazhoh   238
> 
> PART FIVE
> 
> In Memoriam
> Dr. Mohammad Afnan                                                  251
> Dr. Heshmat Shariyary                                               254
> 
> PART SIX
> 
> Appendices
> Bibliography and References                                         259
> Tablesof Contents of Safini-yi-`Irfán, Books One to Twenty          263
> `Irfán Publications and Distributers                                277
> `Irfán Colloquia – Aims and Activities       Iraj Ayman             279
> English Pages                                                       281
> 
> CONTENTS
> (A quotation from the Writings of Bahá’u’lláh)
> Preface                                                                 7
> PART ONE
> La’ály-yi `Irfán (Pearls of Knowledge)
> Writings of the Supreme Pen                                             11
> Writings of `Abdu’l-Bahá                                                16
> PART TWO
> Gulchín-`Irfán (Research Papers)
> 
> Sunrise from the Dark Depth of the Black–Pit    Faramarz
> Danesh–Pazhoh    19
> The Effulgence of Abhá Beauty in
> the Mirror of the Tablet of Milád               Foad Seddigh     26
> The Description of Oppression
> from the Exalted Tongue                         Nasser Nabili    59
> Tablets Addressed to the Bahá’ís of Milán       Vahid Rafati     81
> Bahá’u’lláh and Some Prominent Persons          Naser Nabili     98
> The Promised One of Bayán:
> The One Whom God Shall Make Manifest            Valiollah
> Kaffáshi         137
> A Grafting between the Bahá’í Faith, Persian
> Mythology and the Zoroastrian Religion          Shapur Rassekh   155
> Secret of Divine Civilization, a Text for All
> Seasons – A Study of the Station of Reason
> and Intellect in that Text                      Pooya Amiri      166
> The Role of the Innate, Inherited, and
> Acquired Elements in the Formation of
> Human Character and Personality                 Fatemeh
> Zahra Hedayat    192
> 
> Safíniy-i-`Irfán is a collection of studies on the principal beliefs
> and Sacred Texts of the Bahá'í Faith, particularly papers presented
> at `Irfán Colloquia. The Colloquia, sponsored by Haj Mehdi
> Arjmand Memorial Fund, started in 1993 and are being held
> annually in North America and in Europe, in English, Persian and
> German languages separately.
> The Haj Mehdi Arjmand Memorial Fund was established in 1992
> to honor Haj Mehdi Arjmand (1861–1941), a prominent teacher
> and scholar of the Bahá'í Faith in Persia. `Irfán is a Persian–
> Arabic word referring to mystical, theological and spiritual
> knowledge. `Irfán Colloquia aim to foster study of the scriptures
> of the world’s religions from a Bahá'í perspective.
> 
> `Irfán Colloquium
> c/o Bahá'í NationalCenter
> 1233 Central Street
> Evanston, IL 60201-1611
> USA
> Phone: 1 (847) 733-3501
> Fax: 1 (847) 733-3527
> E-mail: contact@irfancolloquium.org
> 
> Safíniy-i-`Irfán
> A Collection of Papers Presented at ‘Irfán Colloquia
> Book Twenty–One
> Copyright © 2018 by`Irfán Colloquium
> ISBN 978-3-942426-27-5
> `Irfán Colloquium Publications
> 
> SAFÍNIY-I `IRFÁN
> Studies in Principal Beliefs
> and Sacred Texts of the Bahá'í Faith
> 
> Book Twenty–One
>
> — *سفينة عرفان: دفتر بیست و یک (Used by permission of the curator)*