سفينة عرفان: دفتر دهم

‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ در اﺻﻮل ﻣﻌﺘﻘﺪات و آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬

‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‬

‫دﻓﺘﺮ اﻣﻮر اﺣﺒﺎي اﻳﺮاﻧﻲ‪-‬اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ‬ ‫ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﻲ ﻣﻠّﻲ ﺑﻬﺎﺋﻴﺎن اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪة اﻣﺮﻳﻜﺎ‬ ‫وﻳﻠﻤﺖ‪ ،‬اﻳﻠﻴﻨﻮي‬ ‫ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن در ﺳﺎل ‪ 1993‬ﻣﻴﻼدي ﺑﺎ ﻣﺴﺎﻋﺪت ﺻﻨﺪوق ﻳﺎدﺑﻮد ﺣﺎج ﻣﻬﺪي‬ ‫ارﺟﻤﻨﺪ ﺗﺄﺳﻴﺲ ﮔﺮدﻳﺪه و ﻫﺪف آن ﺗﺸﻮﻳﻖ و ﺗﺮوﻳﺞ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﻴﻖ در آﺛﺎر‬ ‫ﻣﻘﺪ‪‬ﺳﻪ و ﻧﻴﺰ اﺻﻮل ﻣﻌﺘﻘﺪات اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﻲ اﺳﺖ‪ .‬دورهﻫﺎي ﺳﺎﻻﻧﺔ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﻪ‬ ‫زﺑﺎنﻫﺎي ﻓﺎرﺳﻲ و اﻧﮕﻠﻴﺴﻲ در ﻣﺪرﺳﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ ﻟﻮﻫﻠﻦ در اﻳﺎﻟﺖ ﻣﻴﺸﻴﮕﺎن‪ ،‬در‬ ‫ﻣﺪرﺳﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ ﺑﻮش در اﻳﺎﻟﺖ ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴﺎ و در ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﻬﺎﺋﻲ در آﻛﻮﺗﻮ‬ ‫)اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ( و ﺑﻪ زﺑﺎن آﻟﻤﺎﻧﻲ در ﺗﺎﻣﺒﺎخ )آﻟﻤﺎن( ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﻘﺎﻻﺗﻲ ﻛﻪ در‬ ‫اﻳﻦ دﻓﺘﺮ درج ﺷﺪه در ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻣﺬﻛﻮر ﻛﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﻲ ﺑﺮﮔﺰار ﺷﺪه اراﺋﻪ‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻣﻨﺪرج در ﻣﻘﺎﻟﻪﻫﺎ ﻣﻌﺮّف آراء ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ƒ‬ ‫ﻧﻘﻞ ﻣﻄﺎﻟﺐ اﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺑﺎ ذﻛﺮ ﻣﺄﺧﺪ آزاد اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ƒ‬

‫ﻧﺸﺎﻧﻲ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‪:‬‬ ‫‪`Irfán Colloquium‬‬ ‫‪c/o Bahá'í National Center‬‬ ‫‪1233 Central Street‬‬ ‫‪Evanston, IL 60201-1611‬‬ ‫‪USA‬‬ ‫‪Phone: 1(847) 733-3526‬‬ ‫‪Fax: 1(847) 733-3527‬‬ ‫‪E-mail: contact@irfancolloquium.org‬‬

‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫از اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫دﻓﺘﺮ دﻫﻢ‬ ‫ﻧﺎﺷﺮ‪ :‬دﻓﺘﺮ اﻣﻮر اﺣﺒﺎي اﻳﺮاﻧﻲ‪-‬اﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ‬ ‫ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﻲ ﻣﻠﻲ ﺑﻬﺎﺋﻴﺎن اﻳﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪة اﻣﺮﻳﻜﺎ‬ ‫ﺑﺎ ﻣﺴﺎﻋﺪت ﺻﻨﺪوق ﻳﺎدﺑﻮد ﺣﺎج ﻣﻬﺪي ارﺟﻤﻨﺪ‬ ‫‪ 164‬ﺑﺪﻳﻊ – ‪ 1386‬ﺷﻤﺴﻲ – ‪ 2007‬ﻣﻴﻼدي‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺪرﺟﺎت‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺪرﺟﺎت‬

‫‪۳‬‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک‬ ‫‪۵‬‬ ‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر‬

‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫اﻟﻮاح دﯾﮕﺮ‬ ‫‪۱۹‬‬ ‫از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬

‫ﮔﻠﭽﻴﻦ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪۲۴‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻧﻈﺮی اﺟﻤﺎﻟﯽ در ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫‪۳۲‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺷﺮﺣﯽ در ﺑﺎرۀ ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫‪۳۸‬‬ ‫ﻓﺮﯾﺪاﻟﺪّﯾﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻨﺖ ﮐﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫‪۷۴‬‬ ‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﮐﺒﺮ‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻣﺂﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺎب "ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ"‬ ‫‪۱۰۰‬‬ ‫ﻓﺎروق اﯾﺰدیﻧﯿﺎ‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﯿﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮی ﮐﻤﺎل‬ ‫ﺳﻨﺎء ﻋﻠﯿﺰاده‬ ‫ﻣﺮوری ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن‬ ‫‪۱۴۶‬‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫‪۱۶۴‬‬ ‫ﻣﯿﻨﺎ ﯾﺰداﻧﯽ‬ ‫ﮐﻼﻣﯽ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرۀ ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ‬ ‫‪۱۷۷‬‬ ‫ﻋﻠﯽ ﻧﺨﺠﻮاﻧﯽ‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫‪۱۸۷‬‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬

‫‪1‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺪرﺟﺎت‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫‪۲۰۲‬‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫‪۲۱۹‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫آﯾﺎت‪ :‬ﻣﻌﯿﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﯿّﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﯿﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن‬ ‫‪۲۴۱‬‬ ‫ﯾﻮﻟﯽ اﯾﻮاﻧﺴﯿﺎن‬ ‫ﻋﻠﻮم روﺳﯿﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮی ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫‪۲۴۷‬‬ ‫ﺷﺮاره ذﺑﯿﺤﯿﺎن‬ ‫و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬

‫رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪۲۶۲‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ‬ ‫‪۲۶۴‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء‬ ‫‪۲۶۷‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺑﺪاء‬

‫ﺷﺎﺧﺴﺎر ﻋﺮﻓﺎن‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﯽ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫‪۲۷۲‬‬ ‫ﺳﯿﺎﻣﮏ ﺻﻬﺒﺎ‬ ‫در ﻣﺠﻠّﺪات "ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ"‬

‫ﺿﻤﺎﺋﻢ‬

‫‪۲۸۰‬‬ ‫ﮐﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﯽ و راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻨﻮانﻫﺎی اﺧﺘﺼﺎری‬ ‫‪۲۸۷‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن )دﻓﺘﺮ اوّل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ(‬ ‫‪۲۹۳‬‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫‪۲۹۴‬‬ ‫ﻓﺎروق اﯾﺰدیﻧﯿﺎ‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﮥ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪2‬‬ ‫ي را ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﻠﻤﻪٴ ﻋﻠﻴﺎ اﻫﻞ ﻧﺎﺳﻮت اﻧﺸﺎء را ﻛﻮﺛﺮ‬ ‫ﺣﻤﺪ ﻣﻮﻟﻲاﻟﻮر ̍‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬روح ﺣ‪‬ﻴ‪‬ﻮان و ﻛﻮﺛﺮ زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ از ﻛﻠﻤﻪٴ اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺟﺎري ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ .‬اوﺳﺖ ﻣﻌﻄﻲ زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ اﺑﺪي و ﺣﻴﻮة ﺳﺮﻣﺪي‪.‬‬ ‫ﻃﻮﺑﻲ از ﺑﺮاي ﻧﻔﺴﻲ ﻛﻪ ﻋﺮﻓﺶ را ﻳﺎﻓﺖ و ﺑﻪ ﺷﻄﺮش ﺷﺘﺎﻓﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺷﺄﻧﻲ ﻛﻪ اﺳﺒﺎب روزﮔﺎر و ﻧﻌﻤﺖ و ﺛﺮوت و زﺧﺎرف آن او را از‬ ‫اراده ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻛﺎﻣﻠﻪ اﻗﺒﺎل ﻧﻤﻮد و ﺑﻴﺎﺷﺎﻣﻴﺪ‪ .‬ﺟﻞّاﻟﺨﺎﻟﻖ‬ ‫و ﺟﻞّاﻟﻤﻮﺟﺪ و ﺟﻞّاﻟﻤ‪‬ﻌﻄﻲ‪ ،‬از ﻳﻚ ﻛﻠﻤﻪ ﻣﺎﺋﺪة ﺳﻤﺎﺋﻲ و ﻧﻌﻤﺖ ﺣﻘﻴﻘﻲ‬ ‫ﻛﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻔﺲ ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ اﺳﺖ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻧﻴﺴﺎن‬ ‫رﺑﻴﻊ رﺣﻤﺎﻧﻲ ﺑﺮ اراﺿﻲ ﻗﻠﻮب ﻣﻮﺣ‪‬ﺪﻳﻦ و ﻣﺨﻠﺼﻴﻦ اﻣﻄﺎر ﺣﻜﻤﺖ و‬ ‫ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺬول داﺷﺖ ﺗﺎ ﻛﻞّ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺛﻤﺮات وﺟﻮد ﺧﻮد و آﮔﺎه‬ ‫ﮔﺮدﻧﺪ ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﻣﺨﺼﻮص آن از ﻋﺪم ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪٴ ﻇﻬﻮر آﻣﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻓﻀﻞ را ادراك ﻋﺎﻟﻢ ﺗﺤﺪﻳﺪ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ و اﻗﻼم اﻣﻢ ﻗﺎدر ﺑﺮ اﺣﺼﺎ‬ ‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬آﻳﺎت اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﺟﻠﺪ دوم‪ ،‬ص‪۲۹۱‬‬

‫‪3‬‬ ‫ﭘﺒﺸﮕﻔﺘﺎر‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﻴﺸﮕﻔﺘﺎر‬

‫ﺑﺴﻢ اﻟﺬّي ﺑﻪ ﻣﺎج ﺑﺤﺮاﻟﻌﺮﻓﺎن‬

‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽّ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻌﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از اﺣ ّﺒﺎی ﻏﺮب ﺗﻮﺻﯿﻪای ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻀﻤﻮن ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺑﺮای ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ ﺷﺪن ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ آﻧﯿﻢ ﮐﻪ اوﺿﺎع‬ ‫ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺟﻬﺎن و ﻣﺸﮑﻼﺗﺶ را ﺑﺎ ﻫﻮﺷﯿﺎری و ﺧﺮدﻣﻨﺪاﻧﻪ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ و ﻓﺤﺺ ﻗﺮار‬ ‫دﻫﯿﻢ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ اﻓﺮادی ﻧﯿﺎز دارﯾﻢ ﮐﻪ در ﻣﻌﺎرف اﻣﺮی ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻏﻨﯽ و‬ ‫ﻋﻤﯿﻖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ واﺟﺪ داﻧﺶ و اﻃﻼﻋﺎت ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺟﺎﻣﻌﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﯿﻦ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺎ ﻋﻘﺎﯾﺪ و اﻓﮑﺎر ﺟﺎری ﭘﯿﺸﻮاﯾﺎن ﺟﺎﻣﻌﮥ اﻣﺮوزی ﺟﻬﺎن‬ ‫ارﺗﺒﺎط ﻣﻨﻄﻘﯽ و ﺛﻤﺮﺑﺨﺸﯽ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﻣﺎ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن ﺑﺎﯾﺪ ذﻫﻦ و‬ ‫ﻓﮑﺮﻣﺎن را آﻧﭽﻨﺎن ﺑﺎ ﻣﻌﺎرف و ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﻣﺠ ّﻬﺰ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺣﻘﺎﯾﻘﯽ را ﮐﻪ‬ ‫در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ وﺟﻮد دارد ﺑﺮای دﯾﮕﺮان و ﺑﺨﺼﻮص ﻃﺒﻘﺎت ﺗﺤﺼﯿﻞﮐﺮده روﺷﻦ و‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﻣﺒﺮﻫﻦ ﺳﺎزﯾﻢ‪".‬‬

‫ﺗﺸﻮﯾﻖ و ﺗﺮوﯾﺞ ﭘﯿﺮویﮐﺮدن از اﯾﻦ راﻫﻨﻤﺎﺋﯽ و ﻓﺮاﻫﻢﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﻮﺟﺒﺎت اﺟﺮای آن از‬ ‫ﻫﺪفﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن و اﻗﺪاﻣﺎت و ﺧﺪﻣﺎت ﺗﺒﻌﯽ آﻧﺴﺖ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﻟﺤﺎظ‬ ‫ﺗﻮﺟّﻪ و ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی ﻣﻨﻈّﻢ و ﻋﻤﯿﻖ و ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ در آﺛﺎر‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ و ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﺳﺎﯾﺮ ادﯾﺎن و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ در ﻧﺤﻠﻪﻫﺎی دﯾﻨﯽ و‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻓﻠﺴﻔﯽ و ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و ﻣﺸﺎرب ﻓﮑﺮی در ﺟﻬﺎن اﻣﺮوزی از ﻣﻨﻈﺮ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻠﺴﺎت ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﻫﻤﻪﺳﺎﻟﻪ در اروﭘﺎ و در آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺑﻪ زﺑﺎنﻫﺎی‬ ‫ﻓﺎرﺳﯽ و اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ و آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯿﺸﻮد و ﻓﺮﺻﺘﯽ اﺳﺖ ﺑﺮای اراﺋﻪدادن‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ در زﻣﯿﻨﮥ ﻣﻮاﺿﯿﻊ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻓﻮقاﻟﺬﮐﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﺑﺤﺚ و‬ ‫ﻣﺬاﮐﺮه در ﺑﺎرۀ آن ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت‪ .‬در ﻫﺮ ﺳﺎل ﻣﻨﺘﺨﺒﯽ از ﻣﻘﺎﻻت ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﮐﻪ در ﻣﺠﻤﻊ‬

‫‪ ١‬ﻧﺎﻣﮥ ﻣﻮرخ ‪ ۲۵‬ﺟﻮﻻی ‪ ۱۹۴۹‬ﮐﻪ از ﻃﺮف ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از اﻓﺮاد اﺣﺒﺎء ﻣﺮﻗﻮم ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪5‬‬ ‫ﭘﺒﺸﮕﻔﺘﺎر‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﯾﺎ ﺑﺮای اﻧﺘﺸﺎر ارﺳﺎل ﺷﺪه اﺳﺖ در ﺳﻠﺴﻠﻪ اﻧﺘﺸﺎراﺗﯽ ﺗﺤﺖ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﺳﻔﯿﻨﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻃﺒﻊ و ﻧﺸﺮ ﻣﯿﺸﻮد‪.‬‬

‫از ﺳﺎل ‪ ۲۰۰۶‬ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﺗﻔﺼﯿﻠﯽ و آﻣﻮزﺷﯽ ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح ﻣﻬﻢ از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ در‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﮥ ﺟﻠﺴﺎت ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرﮐﯽ ﮐﻪ ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‬ ‫ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﻟﻮح رﺿﻮان اﻟﻌﺪل ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺻﺪر ﺑﺨﺶ ﻟﺌﺎﻟﯽ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫در اﯾﻦ دﻓﺘﺮ درج ﺷﺪه و ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻋﻤﺪۀ آن در اوﻟﯿﻦ ﻣﻘﺎﻟﮥ ﺑﺨﺶ ﮔﻠﭽﯿﻦ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻨﺪرﺟﺎت ﺑﺨﺶ ﻟﺌﺎﻟﯽ ﻋﺮﻓﺎن ﺷﺎﻣﻞ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻗﺒﻼً ﻃﺒﻊ و ﻧﺸﺮ ﻧﺸﺪه و از ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮای درج در ﺳﻔﯿﻨﻪ ﻋﺮﻓﺎن ارﺳﺎل ﻣﯽ‬ ‫ﮔﺮدد‪.‬‬

‫در اﺑﺘﺪای ﺑﺨﺶ ﮔﻠﭽﯿﻦ ﻋﺮﻓﺎن ﺳﻮاﺑﻖ و ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﺳﻪ اﺛﺮ از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ‬ ‫اوﻟﲐ‪ :‬ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‪ ،‬ﺷﺮح ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻨﺖ ﮐﻨﺰ‪ ،‬و ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل ا ﮐﺒﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻣﺤﺘﻮﯾﺎت ﭼﻨﺪ اﺛﺮ از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ و‬ ‫ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﭘﮋوﻫﺶ در آﺛﺎر‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ دو ﻣﺴﺌﻠﮥ اﺳﺎﺳﯽ در ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺟﺎﻣﻌﮥ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬ ‫دارد ﮐﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﺻﻠﺢ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻋﺪل‪ ،‬و ﯾﮑﯽ از ﻣﺼﺎدﯾﻖ ﻋﺪل ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻌﺪﯾﻞ‬ ‫ﻣﻌﯿﺸﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪی و ﻓﻘﺮ ﻣﻔﺮط‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻘﺎﻻت‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟّﻪ در اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ اﺳﻨﺎد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دورۀ آﻏﺎزﯾﻦ دو دﯾﺎﻧﺖ‬ ‫ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﺪارﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺮقﺷﻨﺎس ﺷﻬﯿﺮ روس‪ ،‬ﺑﺎرون روزن‪،‬‬ ‫ﺟﻤﻊآوری ﻧﻤﻮده ﺑﻮد و در آرﺷﯿﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم در ﺳﻦﭘﯿﺘﺮزﺑﻮرگ ﻧﮕﺎﻫﺪاری‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬ﺷﺮح ﻣﻔﺼﻞﺗﺮی از آن اﺳﻨﺎد و ﻣﺪارک در ﺟﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ ‪) Lights of `Irfán‬از‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن( آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻠﭽﯿﻦ ﻋﺮﻓﺎن ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ در‬ ‫ﺑﺎرۀ ﺑﺮﺧﯽ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫در ﺑﺨﺶ رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻪ ﻣﻔﻬﻮم "ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ"‪،‬‬ ‫"ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء" و "ﺑﺪا" در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن از‬

‫‪6‬‬ ‫ﭘﺒﺸﮕﻔﺘﺎر‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫درﯾﺎﻓﺖ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺮح و ﺗﻮﺿﯿﺨﺎت ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻣﯿﮑﻨﺪ و ﺑﺮای درج آﻧﻬﺎ در‬ ‫ﺳﻔﯿﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن آﻣﺎده اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﻧﺘﺸﺎر ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﻌﺮﻓﯽ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ در ﻧﺸﺮﯾﺎت اﻣﺮی درج ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫از دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ ﺳﻔﯿﻨﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۲۰۰۳‬در "ﺧﻮﺷﻪﻫﺎﺋﯽ از‬ ‫ﺧﺮﻣﻦ ادب و ﻫﻨﺮ" درج ﺷﺪه در ﺑﺨﺶ ﺷﺎﺧﺴﺎر ﻋﺮﻓﺎن آﻏﺎز ﺷﺪه و در اﯾﻦ دﻓﺘﺮ‬ ‫ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﮐﻪ در ﻣﺠﻠﮥ ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۲۰۰۶‬درج ﺷﺪه اداﻣﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫اﻧﺘﺸﺎرات و اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻫﻤﮑﺎری ارزﺷﻤﻨﺪ داﻧﺶﭘﮋوﻫﺎن‬ ‫ﮔﺮاﻣﯽ و دﻓﺘﺮ اﻣﻮر اﺣﺒﺎی اﯾﺮاﻧﯽ‪--‬اﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ و ﻣﺴﺎﻋﺪت ﮐﺮﯾﻤﺎﻧﮥ ﺑﺎﻧﯿﺎن‬ ‫"ﺻﻨﺪوق ﯾﺎدﺑﻮد ﺣﺎج ﻣﻬﺪی ارﺟﻤﻨﺪ" ﮐﻪ ﭘﺎﯾﻪﮔﺬاران اﯾﻦ ﺧﺪﻣﺎت ﻫﺴﺘﻨﺪ اداﻣﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪ‬ ‫و از ﮐﻤﮑﻬﺎی اﻫﺪاﺋﯽ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﻪ ﯾﺎدﺑﻮد ﻣﺘﺼﺎﻋﺪﯾﻦ اﻟﯽ اﻟﻠّﻪ ﺟﻨﺎب ﻧﻮراﻟﺪّﯾﻦ ﻣﻤﺘﺎزی‬ ‫و ﺳﺮﮐﺎر ﻧﺎدﯾﺎ ﺧﺎﻧﻢ ﺳﻌﺎدت و ﺗﺒﺮّﻋﺎت ﮐﺮﯾﻤﺎﻧﮥ دﮐﺘﺮ ﻧﺎﺻﺮ و ﺧﺎﻧﻢ ﻣﻬﺸﯿﺪ درﺧﺸﺎن‬ ‫و دﮐﺘﺮ ﻓﻮأد و دﮐﺘﺮ ﻣﻬﯿﻦ ﺿﯿﺎﺋﯽ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﯿﺪ اﺳﺖ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﻣﺴﺎﻋﺪﺗﻬﺎی ﻣﺎدّی و ﻣﻌﻨﻮی از ﺟﺎﻧﺐ دﯾﮕﺮ ﯾﺎران ﮔﺮاﻣﯽ روزﺑﺮوز اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﺑﺪ و‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﻨﻮّع ﺑﯿﺸﺘﺮی در ﺧﺪﻣﺎت و اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪7‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪8‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‬

‫ن اﻟﻌﺪ ِل‬ ‫هﺬا رِﺿﻮا ُ‬ ‫ﻇ َﻬ َﺮ ﺑﺎﻟﻔﻀ ِﻞ و ز ّﻳ َﻨﻪ اﻟّﻠ ُﻪ ﺑﺎﺛﻤﺎ ِر ﻋ ٍّﺰ ﻣﻨﻴﻊ‬ ‫ﻗﺪ َ‬

‫ﺑﺴ ِﻢ اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻌﺎد ِل اﻟﺤﮑﻴﻢْ‬

‫ﻖ َاﺟْﻤَﻌﻴﻦ‬ ‫ﻞ اﻟﺨﻼﻳ ِ‬ ‫ل ﻓﯽ هَﻴﺎﮐ ِ‬ ‫ح اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫ﺦ ﻣِﻨﻪ رو ُ‬ ‫ل و ُﻧ ِﻔ َ‬ ‫ﺚ اﻟﻠّ ُﻪ اﺳ ُﻤ ُﻪ اﻟﻌﺎد َ‬ ‫هٰﺬا ﻟﻮحٌ ﻓﻴ ِﻪ َﺑ َﻌ َ‬ ‫ﺲ اﻟﻌﺒﺎ ِد َو ﻻ َﻳﺘﺠﺎوزوا‬ ‫ﺺ َو َﻳﺤﮑﻤﻮا ﻋﻠﯽٰ َاﻧ ُﻔﺴ ِﻬﻢ َو َاﻧﻔ ِ‬ ‫ل اﻟﺨﺎﻟ ِ‬ ‫ﻦ ﮐﻞٌ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫ِﻟﻴَﻘﺆ َﻣ ﱠ‬ ‫س اﺳﻤﺎ ِﺋﻨﺎ‬ ‫ﺷﻤﻮ ِ‬ ‫ﺷﻤْﺴ ًﺎ ِﻣﻦ ُ‬ ‫ﮎ َ‬ ‫ﺟﻌﻠﻨﺎ َ‬ ‫ﻋﻠﯽٰ ﻗﺪ ِر ﻧﻘﻴ ٍﺮ و ﻗﻄﻤﻴﺮ‪َ .‬انْ ﻳٰﺎ هٰﺬا اﻻﺳ ُﻢ ِا ّﻧﺎ َ‬ ‫ﻋﻨﻪ َ‬ ‫ﮎ‬‫ﻖ ﻓﯽ اﻻﻧﺸﺎ ِء ﺑَﺎﻧﻮا ِر ِ‬ ‫ﺧﻠ ِ‬ ‫ﻋ ّﻤﺎ ُ‬ ‫ﺴﻤﺎ ِء َﻓَﺎﺳْ َﺘﺸ ِﺮقْ ﻋﻠﯽٰ اﻷﺷﻴﺎ ِء َ‬ ‫ض و اﻟ ّ‬ ‫ﻦ اﻷر ِ‬ ‫ﺤﺴﻨﯽٰ ﺑﻴ َ‬ ‫اﻟ ُ‬ ‫ﻋﻦ ورا ِﺋﻬﻢ َو‬ ‫ﻈﻠ َﻢ َ‬ ‫ﻀﻌﻮن اﻟ ّ‬ ‫ﮏ َو َﻳ َ‬ ‫ﻇِّﻠ َ‬‫س ﻓﯽ ِ‬ ‫ﻦ اﻟ ّﻨﺎ ُ‬ ‫ﻞ َﻳﺠْ َﺘﻤ ِﻌ ﱠ‬ ‫اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﺒﺪﻳﻊ‪َ .‬ﻟﻌ ﱢ‬ ‫ﮎ ﻣﺒﺪ َء ﻋﺪِﻟﻨﺎ و‬ ‫ﺟ َﻌﻠﻨﺎ َ‬ ‫ﻻﺳﻢ ِا ّٰﻧﺎ َ‬ ‫س اﻟ ُﻤﻨﻴﺮ‪َ .‬انْ ﻳﺎ هٰﺬا ا ِ‬ ‫ﮎ اﻟﻤﻘ ّﺪ ِ‬ ‫ن ِﻣﻦ َاﻧﻮا ِر َ‬ ‫َﻳﺴْ َﺘﻨ ِﻮرو َ‬ ‫ﮎ ﻋﺒﺎ َدﻧﺎ‬ ‫ﻄﺮاز َ‬ ‫ﻦ ِﺑ ِ‬‫ل َو ُﻧﺰ ّﻳ ُ‬ ‫ﻞ ﻋﺎد ٍ‬ ‫ل ﮐ ِّ‬‫ﮏ ُﻧﻈْ ِﻬ ُﺮ ﻋَﺪ َ‬ ‫ﻋﺒﺎ ِدﻧﺎ اﻟ ُﻤﻘ ّﺮﺑﻴﻦ و ِﺑ َ‬ ‫ﻦ ِ‬ ‫ﺟ َﻌﻪ ﺑﻴ َ‬ ‫َﻣﺮ َ‬ ‫ﯼ اﻟّﻠ ِﻪ‬‫ﻦ ﻳﺪ ِ‬ ‫ﺨﻀﻮع َﺑﻴ َ‬ ‫ﻋﻦ اﻟ ُ‬ ‫ﮏ هﺬٰا اﻟﻤﻘﺎ ُم َ‬ ‫ﮎ َانْ َﻳ ُﻐ ﱠﺮ َﺗ َ‬‫ﻻﺳﻢ ِا ّﻳﺎ َ‬ ‫اﻟ ُﻤﻘﺒﻠﻴﻦ‪َ .‬انْ ﻳٰﺎ هﺬٰا ا ِ‬ ‫ق ﺑﻴﻨﮏ و ﺑﻴﻦ ﻣٰﺎ دوﻧ َ‬ ‫ﮏ‬ ‫ﮏ ﻻ ﻓﺮ َ‬ ‫ﮏ ِاﻟﻴﻨﺎ ﮐﻨﺴﺒ ِﺔ ﻣٰﺎ ﺳﻮﻳٰ َ‬ ‫ن ﻧﺴﺒ َﺘ َ‬ ‫اﻟﻤﻘﺘﺪ ِر اﻟﻘﺪﻳﺮ‪ .‬ﻓﺎْﻋﻠﻢ ﺑَﺎ ﱠ‬ ‫ﺧﻠﻘﻨٰﺎ‬‫ل َ‬ ‫ش اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫ﻷ ّﻧﺎ ﻟ ّٰﻤﺎ ِاﺳْ َﺘ َﻮﻳﻨٰﺎ ﻋﻠﯽٰ ﻋﺮ ِ‬ ‫ت و اﻷرﺿﻴﻦ‪َ .‬‬ ‫ﺴﻤﻮا ِ‬ ‫ﻖ ﺑﻴﻦ اﻟ ّ‬ ‫ﺧِﻠ َ‬ ‫ﻋ ّﻤﺎ ُ‬ ‫َ‬ ‫ﺾ‬ ‫ﻞ ﺷﯽء ﺣﮑﻴﻢ‪َ .‬و َارﻓﻌﻨﺎ َﺑﻌ َ‬ ‫ﮏ ﻋﻠﯽٰ ﮐ ِّ‬ ‫ن ر ﱡﺑ َ‬ ‫ﮏ ﮐﺎ َ‬ ‫ﻋﻨﺪﻧﺎ ﮐﺬٰﻟ َ‬ ‫ت ﺑﮑﻠﻤ ٍﺔ ِﻣﻦ ِ‬ ‫اﻟ ُﻤﻤﮑﻨﺎ ِ‬ ‫ﻼ ِﻣﻦ ﻟﺪ ّﻧﺎ و َا َﻧﺎ اﻟ ُﻤﻘﺘﺪ ُر اﻟ ُﻤﺘﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﺰﻳ ُﺰ اﻟﺒﺪﻳﻊ‪ُ .‬ﻗﻞ ِا ّﻧﻪ‬ ‫ت اﻟﺒﻘﺂ ِء ﻓﻀ ً‬ ‫اﻷﺳﻤﺎ ِء ِاﻟﯽٰ َﻣﻠﮑﻮ ِ‬ ‫ﻋﺒﺎ ُدﻩ اﻟ ّﺬاﮐﺮﻳﻦ‪ .‬و ا ّﻧﻤﺎ‬ ‫ﻋ ّﻤﺎ َﻳﺬْ ُﮐ ُﺮﻩ ِ‬ ‫ﻖ َو َ‬ ‫ﺧِﻠ َ‬ ‫ﻞ ﻣﺎ ُ‬ ‫ﻋﻦ ﮐ ِّ‬ ‫ﻦ ﺧﻠﻘ ِﻪ ﺳﺒﺤﺎ َﻧﻪ َ‬ ‫ﻻ ِﻧﺴﺒﺘ ُﺔ ﺑﻴ َﻨﻪ و ﺑﻴ َ‬ ‫ﻇ َﻬﺮَت ﻣِﻦ اِراد ِة اﻟّﺘﯽ ُﺑ ِﻌ َﺜﺖْ ﻣِﻦ ﻣَﺸ ّﻴ ِﺔ‬ ‫ح ِاﻧّﻬﺎ َ‬ ‫ﺐ ﺑﻪ و ُﻳﺬ َﮐ ُﺮ ﻓﯽ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ﺴ ُ‬‫اﻟ ّﻨﺴﺒ َﺔ اّﻟﺘﯽ ُﻳﻨْ َ‬ ‫ﮎ‬‫ﮎ َو اَرﻓﻌﻨٰﺎ َ‬ ‫ﮎ َو اْﺧﺘَﺼﺼﻨٰﺎ َ‬ ‫ﺧِﻠ َﻘﺖْ ﺑﺎﻣﺮﯼ اﻟﻤﺒﺮم اﻟﻤُﺤﻴﻂ‪ .‬و ﻟٰﮑﻦ ِاﻧّﺎ إﺻْﻄَﻔﻴﻨٰﺎ َ‬ ‫اﻟّﺘﯽ ُ‬ ‫ﮏ‬‫ع اِﺳﻤ َ‬ ‫ﮏ اِرﺗﻔﺎ ُ‬ ‫ﮎ اَن َﻳﻤْ َﻨ َﻌ َ‬ ‫ن ﻣِﻦ اﻟﻤُﻨﻘﻄﻌﻴﻦ‪ِ .‬ا ّٰﻳﺎ َ‬ ‫ﮏ و ﺗَﮑﻮ َ‬ ‫ﮑ َﺮ ر ﱠﺑ َ‬ ‫ح ِﻟﺘَﺸ ُ‬ ‫ﻓﯽ هﺬٰا اﻟﻠّﻮ ِ‬ ‫ب اﻟﻌٰﺎﻟﻤﻴﻦ‪ِ .‬اﻧّﺎ ﻧَﺮﻓ ُﻊ ﻣَﻦ ﻧﺸﺎ ُء ﺑﺄﻣ ٍﺮ ﻣِﻦ ﻟﺪﻧّﺎ ِاﻧّﺎ ُﮐﻨّﺎ ﻣُﻘﺘﺪرًا ﻋﻠﯽٰ ﻣﺎ‬ ‫ﮏ َو ر ِّ‬ ‫ﻋﻦ اﻟّﻠ ِﻪ ر ِّﺑ َ‬ ‫ﺲ ﮐَﻠﻤ ِﺔ اِﻷﻣ ِﺮ اﻟّﺘﯽ‬ ‫ﯽ ﺷَﻤ ِ‬ ‫ﻻ ﺗَﺠّﻠ َ‬ ‫ﮏ ِا ّ‬ ‫ﺴ َ‬ ‫ﻧَﺸﺎ ُء و ﺣﺎﮐﻤًﺎ ﻋﻠﯽٰ ﻣﺎ ﻧﺮﻳﺪ‪ .‬ﻻ َﺗﺸْ َﻬﺪْ ﻓﯽ ﻧًﻔ ِ‬ ‫ﮏ اﻟﺮّﺣﻤﻦ اﻟﺮّﺣﻴﻢ‪ .‬و ﻻﺗَﺸﻬﺪْ ﻓﯽ ذاﺗِﮏ ﻗﺪر ًة و ﻻ ﻗ ّﻮ ًة و‬ ‫َاﺷْ َﺮ َﻗﺖْ ﻋَﻦ اﻓﻖ ﻓ ِﻢ ارادة ر ِّﺑ َ‬ ‫ﮏ‬ ‫ت ر ِّﺑ َ‬ ‫ﺴﻤٰﺎ ِ‬ ‫ﺤ ّﺮﮎْ ﻣِﻦ َﻧ َ‬ ‫ﮏ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻘﺪﻳﺮ‪َ .‬ﺗ َ‬ ‫ﻻ ﺑﺄﻣ ِﺮ اﻟّﻠ ِﻪ اﻟ َﻤِﻠ ِ‬ ‫ﻻﺣﺮﮐ ًﺔ و ﻻ ﺳﮑﻮﻧًﺎ ِا ّ‬ ‫ن‬ ‫ﮎ ﻗَﻠ ُﻢ اﻷﻋﻠﯽٰ ﻟَﺘﮑﻮ ُ‬ ‫ﺐ ﻋﻦ ﺷﻄ ِﺮ اﻟﻨّﻔﺲ و اﻟﻬﻮﯼٰ ﮐﺬٰﻟﮏ ﻳﺄْ ُﻣ ُﺮ َ‬ ‫ﯽ اﻷﺑﻬﯽٰ ﻻ ﺑِﻤﺎ ﺗَﻬ ّ‬ ‫اﻟﻌَﻠ ّ‬ ‫ت اﻻﻧﺸﺎ ِء ﻓَﻠﻤّﺎ‬ ‫ن ِﻣﺜْﻞ َاﻟّﺬﯼ َز ﱠﻳﻨّﺎ ُﻩ ِﺑﻄِﺮازِاﻷﺳﻤﺂ ِء ﻓﯽ ﻣَﻠﮑﻮ ِ‬ ‫ﮎ اَن ﺗَﮑﻮ َ‬ ‫ِﻣﻦ اﻟﻌﺎﻣِﻠﻴﻦ‪ِ .‬اﻳّﺎ َ‬ ‫ﺟ َﻊ ﻣِﻦ اَﻋﻠﯽٰ اﻟﻤﻘﺎ ِم اِﻟﯽ‬ ‫ﺧَﻠ َﻘ ُﻪ و َر َزﻗ ُﻪ َو َر َ‬ ‫ﺴ ِﻪ َو اِﻋﻼ ِء اﺳ ِﻤ ِﻪ َﮐ َﻔﺮَﺑﺎﻟّﻠ ِﻪ اﻟّﺬﯼ َ‬ ‫ﻈ َﺮ اِﻟﯽٰ َﻧﻔْ ِ‬‫َﻧ َ‬ ‫ﻦ ﺑِﻬﺎ ﻣَﻦ ﻧَﺸﺎ ُء ﻣِﻦ ﻋِﺒﺎدِﻧﺎ‬ ‫ب ُﻧ َﺰﻳّ ُ‬‫ﯽ ﺑِﻤﻨﺰِﻟ ِﺔ اﻷﺛﻮا ِ‬ ‫ن اﻷﺳﻤﺂ َء ه َ‬ ‫ﻞ اﻟﺴّﺎ ِﻓﻠﻴﻦ‪ .‬ﻗُﻞ ِا ّ‬ ‫اَﺳﻔ ِ‬ ‫ﻋﻤّﻦ ﻧَﺸﺎ ُء أﻣﺮًا ﻣِﻦ ﻟ ُﺪﻧّﺎ َو اﻧﺎ اﻟﻤﻘﺘﺪ ُر اﻟﺤﺎﮐ ُﻢ اﻟﻌﻠﻴﻢ‪َ .‬و ﻣٰﺎ ﻧُﺸﺎ ِو ُر‬ ‫ع َ‬ ‫اﻟﻤُﺮﻳﺪﻳﻦ و َﻧﻨْ َﺰ ُ‬ ‫‪10‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﮏ َو ﮐُﻦ‬ ‫ﮏ ﻓَﺎﻋ ِﺮفْ أﻣ َﺮ ر ِّﺑ َ‬ ‫ﻦ اﻷﻋﻄﺎ ِء ﮐﺬٰﻟ َ‬ ‫ع ﮐﻤﺎ ﻣٰﺎ ﺷٰﺎوَرﻧٰﺎهُﻢ ﺣﻴ َ‬ ‫ﻷﻧﺘﺰا ِ‬ ‫ﻋِﺒﺎ َدَﻧﺎ ﻓﯽ ا ِ‬ ‫ﺖ ﻣِﻦ‬ ‫ﺐ ﻗُﺪرﺗُﻨﺎ ﻋَﻦ ﺷﯽ ٍء َو َﻟﻢْ ﺗُﻐَﻠﻖْ اَﻳﺎدﯼ اﻷِﻗﺘﺪا ِر ﻟﻮ اَﻧ َ‬ ‫ﻦ ﻣُﺒﻴﻦ‪ .‬ﻻ ُﻳﺴْﻠ ُ‬ ‫ﻋﻠﯽٰ ﻳَﻘﻴ ٍ‬ ‫ﻦ َو‬ ‫ﻞ ﺣﻴ ٍ‬ ‫ف رﺑﱠﻪ َو ﻣٰﺎ َﺗﺠَﺎ َو َز ﻋَﻦ ﺣ ِﺪّﻩ ﻳَﺰدا ُد ﺷﺄﻧُﻪ ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫ﻋ َﺮ َ‬ ‫ﻞ اﺳﻢٌ َ‬ ‫اﻟﻌٰﺎرﻓﻴﻦ‪ .‬ﻗُﻞ ﮐ ﱡ‬ ‫ع‬ ‫ﺲ ﻋﻨﺎﻳ ِﺔ ر ّﺑ ِﻪ اﻟﻐﻔﻮر اﻟﮑَﺮﻳﻢ‪َ .‬و َﻳﺮْﺗًﻘﯽ ﺑِﻤﺮﻗﺎ ِة اﻷﻧﻘﻄﺎ ِ‬ ‫ن ﺷَﻤ ُ‬ ‫ﻞﺁٍ‬ ‫ق ﻋَﻠﻴ ِﻪ ﻓﯽ ﮐ ّ‬ ‫َﻳﺴْ َﺘﺸْﺮ ُ‬ ‫ﻻ ﺑﺎراد ٍة ﻣِﻦ ﻟﺪَﻧﻪ َو‬ ‫ﮎ ِا ّ‬‫ﺤ ّﺮ ُ‬ ‫ﻻ ﺑﺎِذﻧِﻪ َو ﻻ َﻳ َﺘ َ‬ ‫ﻖ ِا ّ‬‫ﻻ ﻋَﻦ ﻣﻮﺟﺪ ِﻩ َو ﻻﻳَﻨﻄ ُ‬ ‫ﯽ ِا ّ‬ ‫اِﻟﯽٰ ﻣَﻘﺎ ٍﻣﻠَﻦ َﻳﺤْﮑ َ‬ ‫ﮎ‬‫ﺟ َٰﻌﻠﻨﺎ َ‬ ‫ﮏ ﺑﻤﺎ َ‬ ‫ﺴ َ‬ ‫ﺨﺮْ ﻓﯽ ﻧَﻔ ِ‬ ‫ل اﻟﻌﻠﻴ ُﻢ اﻟﺤﮑﻴ ُﻢ‪َ .‬انْ ﻳﺎ هﺬٰا اﻻﺳ ُﻢ َانْ اﻓْﺘ ِ‬ ‫ِاﻧﱠﻪ ﻟﻬُﻮ اﻟﻤﻘﺘﺪ ُر اﻟﻌﺎد ُ‬ ‫ع‬‫ﮏ َو ﺑِﻬﻢ ﻧَﻄﻮﯼٰ ﺷُﺮا َ‬ ‫ﮏ ﻣَﻈﺎهﺮًا ﻓﯽ اﻟ ُﻤﻠْ ِ‬ ‫ﺚ ﻣِﻨ َ‬ ‫ف َﻧﺒْ َﻌ ُ‬ ‫ﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪ .‬ﻓَﺴﻮ َ‬ ‫ق ﻋَﺪﻟِﻨﺎ ﺑﻴ َ‬ ‫َﻣﺸْ ِﺮ َ‬ ‫ﻷرَﺿﻴﻦ ُوﺑِﻬﻢ َﻳﻤْﺤُﻮ اﻟﻠّ ُﻪ ﺁﺛﺎ َر اﻟﻈّﻠﻢ ﻋَﻦ‬ ‫تواَ‬ ‫ﻦ اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ل ﺑَﻴ َ‬ ‫ط اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫ﻂ ﺑﺴﺎ َ‬ ‫ﺴُ‬‫اﻟﻈّﻠ ِﻢ و َﻧﺒْ ُ‬ ‫ﺴ ُﻢ ﺑِﻬﻢ ﺛَﻐ ُﺮ‬ ‫ﻦ َﻳ َﺘ َﺒ ّ‬‫ﮏ اﻟّﺬﻳ ً‬ ‫ﻦ اﻟﻌٰﺎَﻟﻤَﻴﻦ‪ .‬اوﻟٰﺌ َ‬ ‫ق ﺑﺄﺳﻤﺂ ِء هﺆﻵ ِء ﺑَﻴ َ‬ ‫ﻦ اﻗﻄﺎرْ اﻵﻓﺎ ِ‬ ‫اﻟﻌٰﺎﻟﻢ و ُﻳ َﺰﻳّ ُ‬ ‫ﻦ ﺑﺮﻳّﺘﯽ‬ ‫ﻦ ﻋﺒﺎدﯼ و ﻣَﻄﺎﻟ ُﻊ اﺳﻤﺂﺋﯽ ﺑﺸﻴ َ‬ ‫ﺐ و اﻟﺸّﻬﻮ ِد ُوهُﻢ ﻣَﺮا ٰﻳﺎ ﻋَﺪﻟﯽ ﺑﻴ َ‬ ‫اﻟﻮﺟﻮد ﻣِﻦ اﻟﻐﻴ ِ‬ ‫ح‬‫ﯼ اﻟﻈّﻠ ِﻢ و ُﺗ َﻘﻮّﯼ اﻋﻀﺎ َد اﻷﻣﺮ ﮐﺬٰﻟﮏ َﻗﺪّرﻧﺎ اﻷﻣ َﺮ ﻓﯽ هﺬا اﻟﻠّﻮ ِ‬ ‫و ﺑ ِﻬ ِﻢ ُﺗﻘْﻄ ُﻊ اﻳَﺎد ُ‬ ‫ﮎ ﻃﻮﺑﯽٰ ﻟﻬُﻢ اَن ﻳُﺰﻳّﻨﻮا‬ ‫ﮎ زﻳﻨ ًﺔ ﻟِﻠﻤﻠﻮ ِ‬ ‫ﮏ اﻻﺳ ُﻢ اﻧّﺎ ﺟَﻌﻠﻨﺎ َ‬ ‫اﻟﻤﻘﺪّس اﻟﺤَﻔﻴﻆ‪ .‬اَن ﻳٰﺎ ذﻟ َ‬ ‫ﮑ َﻢ اﻟﻠّ ُﻪ ﻓﯽ ﮐِﺘﺎﺑ ِﻪ‬ ‫ﺣَ‬‫ﮑﻤُﻮا ﺑِﻤﺎ َ‬ ‫ﻖ اﻟﺨﺎﻟﺺ و َﻳﺤْ ُ‬ ‫ﻦ اﻟﻨّﺎس ﺑﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫ﮏ َو َﻳﻌْﺪِﻟﻮا ﺑﻴ َ‬ ‫هﻴﺎﮐَﻠﻬُﻢ ِﺑ َ‬ ‫ﻄ َﻨ ُﺘﻬُﻢ و ﻳَﻌﻠﻮْ ذِﮐﺮُهﻢ‬ ‫ﮏ َﻳﻈْ َﻬ ُﺮ ﺳَﻠ َ‬ ‫ﮏ و ِﺑ َ‬ ‫ﻦ ﻣِﻨ َ‬ ‫ﺴَ‬ ‫اﻟﻤُﺤﮑ ِﻢ اﻟﻘﺪﻳ ِﻢ‪ .‬ﻣٰﺎ ُﻗﺪّر َﻟﻬُﻢ زﻳﻨﺔٌ َاﺣْ َ‬ ‫ﮏ اﻧّﻪ‬ ‫ﺴ ُﻪ ﻣَﺤﺮوﻣًﺎ ﻣِﻨ َ‬ ‫ﻞ ﻧَﻔ َ‬ ‫ﺟ َﻌ َ‬ ‫ت اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﻌﻈﻴﻢ‪َ .‬و ﻣَﻦ َ‬ ‫ُو ُﻳﺬْﮐ ُﺮ أﺳﻤﺎ ُﺋﻬُﻢ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻮ ِ‬ ‫ﮎ َزﻳّﻨﻮا‬ ‫ﺣ َﺮ َر اﻟﻌٰﺎﻟَﻤﻴﻦ‪ .‬اَن ﻳﺎ ﻣَﻌﺸ َﺮ اﻟﻤﻠﻮ ِ‬ ‫ﺲ ُ‬ ‫ض َو ﻟﻮ ﻳَﻠ َﺒ ُ‬ ‫ت َو اﻷر ِ‬ ‫ﻦ اَﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ﻋَﺮﯼٌ ﺑﻴ َ‬ ‫ﻼ ﻣِﻦ ﻟﺪﻧّﺎ‬ ‫ﮏ ﻧَﺄ ُﻣ ُﺮﮐُﻢ ﻓَﻀ ً‬ ‫ل َﻟ َﻴﺴْﺘَﻀﻴﺊ ﻣِﻦ اﻧﻮا ِرهﺎ اَﻗﻄﺎ ُر اﻟﺒﻼ ِد َﮐﺬٰﻟ ِ‬ ‫ﻞ اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫رؤﺳَﮑﻢ ﺑﺎﮐﺎﻟﻴ ِ‬ ‫ن ﻋﻠﯽ̍ ﻧَﻤﺎ ِر ِ‬ ‫ق‬ ‫ض ﻣﻠﻮﮐًﺎ ُﻳﺘّﮑﺌِﻮ َ‬ ‫ف ﻳُﻈﻬِﺮ اﻟّﻠ ُﻪ ﻓﯽ اﻷر ِ‬ ‫ﻋَﻠﻴﮑﻢ ﻳﺎ ﻣَﻌﺸَﺮ اﻟﺴّﻼﻃﻴﻦ ﻓَﺴﻮ َ‬ ‫ﻦ‬ ‫ﺧﻴَﺮ ِة ﺧَﻠﻘﯽ ﺑﻴ َ‬ ‫ﮏ ﻣِﻦ ِ‬ ‫ﺴﻬِﻢ اوُﻟ ِﺌ َ‬ ‫ن ﻋﻠﯽٰ اﻧﻔ ِ‬ ‫س ﮐَﻤﺎ َﻳﺤْﮑُﻤﻮ َ‬ ‫ﻦ اﻟﻨّﺎ ِ‬ ‫ن ﺑﻴ َ‬ ‫ل َو َﻳﺤْﮑُﻤﻮ َ‬ ‫اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫س ﻟﻮ اَﻧﺘﻢ‬ ‫ﻖ ُﮐﻞﱢ اﻟﻨّﻔﻮ ِ‬ ‫ل َو ِاﻧّﻪ ﻳُﻮا ِﻓ ُ‬ ‫ﻖ اَﺟﻤَﻌﻴﻦ‪َ .‬ز ّﻳﻨِﻮا ﻳٰﺎ ﻗﻮ ِم هَﻴﺎ ِﮐَﻠﮑُﻢ ﺑِﺮدﺁ ِء اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫اﻟﺨَﻼﺋ ِ‬ ‫ﻦ ﻣِﻦ‬ ‫ح َﻟﺘَﮑﻮﻧﻨ ﱠ‬ ‫ف َو أ َﻣﺮْﻧٰﺎ ﺑِﻬﻤِﺎ ﻓﯽ اﮐﺜ ِﺮ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ب و اﻷِﻧﺼﺎ ُ‬ ‫ﮏ اﻷد ُ‬ ‫ﻣِﻦ اﻟﻌٰﺎرﻓﻴﻦ‪َ .‬و ﮐﺬﻟ َ‬ ‫ﻻ ﺑﻤﺎ ه ُﻮ ﺧَﻴﺮٌ ﻟﻬﺎ َو َﻳﻨْ َﻔﻌُﻬﺎ ﻓﯽ اﻵﺧﺮ ِة َو اﻻوﻟﯽٰ َو ِاﻧّﻪ‬ ‫اﻟﻌٰﺎﻣِﻠﻴﻦ‪ِ .‬اﻧّﻪ ﻣٰﺎ َأ َﻣ َﺮ ﻧﻔﺴ ًﺎ ِا ّ‬ ‫ﺠّﻠﯽٰ ﺑِﻬﺬٰا‬ ‫ن اﻟّﻠ َﻪ ﻗَﺪ َﺗ َ‬ ‫ﻞ ﻋٰﺎﻟ ٍﻢ ﺧﺒﻴﺮ‪ِ .‬ا ّ‬ ‫ن ُﮐ ِّ‬‫ﻞ َو ﻋَﻦ ﻋِﺮﻓﺎ ِ‬ ‫ﻞ ذﻳﻌﻤ ٍ‬ ‫ﻞ ﮐ ِّ‬ ‫ﯽ ﻣِﻦ ﻋَﻤ ِ‬ ‫ِﺑ َﻨﻔْﺴ ِﻪ ﻟﻐَﻨ ﱞ‬ ‫ﻦ ﻓﺎزوا ﺑِﻪ‬ ‫ﻦ اْﺳْ َﺘﻀٰﺎﺋﻮا ﺑِﺎﻧﻮا ِر ِﻩ َو اﻟّﺬﻳ َ‬ ‫ﻞ اﻷﺷﻴﺎ ِء ﻃﻮﺑﯽٰ ِﻟﻠّﺬﻳ َ‬ ‫ح ﻋﻠﯽٰ َﮐ ِّ‬ ‫اﻻﺳ ِﻢ ﻓﯽ هﺬٰا اﻟﻠّﻮ ِ‬ ‫ل‬‫ن أَﺷﺠﺎ َر اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﯼ اﻟﻘُﺪر ِة ﻓﯽ هٰﺬا اﻟﺮّﺿﻮا ِ‬ ‫ﻏ َﺮﺳْﻨٰﺎ ﺑِﺄﻳﺎد ِ‬ ‫ﮏ ﻣِﻦ ﻋﺒﺎدِﻧﺎ اﻟﻤُﻘﺮّﺑﻴﻦ‪ِ .‬اﻧّﺎ َ‬ ‫اُوﻟٰﺌ َ‬ ‫ﮏ ُﻗﻀِﯽ اﻷﻣ ُﺮ َو ﻻ َﻣ ﱠﺮد‬ ‫ف ﺗَﺄﺗﯽ ُﮐﻞﱡ وٰاﺣﺪ ٍة ﺑِﺎﺛﻤﺎرِهﺎ ﮐَﺬﻟ َ‬ ‫ﻞ ﻓَﺴﻮ َ‬ ‫َو َاﺳْﻘَﻴﻨٰﺎهﺎ ﺑِﻤﻴﺎ ِﻩ اﻟﻔَﻀ ِ‬ ‫ﻸ‬‫ﺢ اﻷِﻗﺘﺪا ِر َانْ َاﺣْﻀِﺮوُا ﻣ َ‬ ‫ل ِاذٰا َه ﱠﺒﺖْ رَواﺋ ُ‬ ‫ﻟَﻪ ﻣِﻦ َﻟ ُﺪﻧّﺎ ِاﻧّﺎ ُﮐﻨّﺎ ﺁﻣﺮِﻳﻦ‪ .‬اَن ﻳٰﺎ ﻣَﻈﺎه َﺮ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﯽ‬‫ﺠ ٍﺔ ﺁﻣﻨْﺘُﻢ ﺑِﻌﻠ ٍّ‬ ‫ﺣﱠ‬ ‫ﯼ ُ‬ ‫ن ُﺛﻢﱠ ذﮐّﺮوهُﻢ ﺑِﻬﺬٰا اﻟﻨّﺒﺂ ِء اﻷﻋﻈ ِﻢ اﻟﻌﻈﻴ ِﻢ‪ُ .‬ﺛﻢﱠ اِﺳﺌَﻠﻮا ﻳٰﺎ ﻗﻮ ُم ﺑِﺎ ِّ‬ ‫اﻟﺒﻴﺎ ِ‬ ‫ﻸ اﻟﺠﻬﻼ ِء ُﺛﻢﱠ ِاﺗّﻘﻮا اﻟّﻠ َﻪ ﻳٰﺎ ﻣَﻌﺸَﺮ‬ ‫ح َﻓﺘَﺒﻴّﻨﻮا ﻳٰﺎ َﻣ َ‬ ‫ﻞ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ﺸ َﺮﮐُﻢ ﺑِﻪ ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫َو َﮐﻔَﺮﺗُﻢ ﺑِﺎﻟّﺬﯼ َﺑ ﱠ‬ ‫ﻞ‬ ‫ن ﺑِﻤﺒﺸّﺮﯼ َو َﮐﻔَﺮﺗُﻢ ﺑﻨﻔﺴﯽ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﺤﮑﻴﻢ‪َ .‬ﻣ َﺜَﻠﮑُﻢ َﮐﻤِﺜ ِ‬ ‫ن اﻷﻳﻤﺎ َ‬ ‫اﻟﻐٰﺎﻓِﻠﻴﻦ‪َ .‬ا َﺗﺪّﻋﻮ َ‬ ‫ﻇﻬَﺮتْ اِﻟﮑﻠﻤ ُﺔ‬ ‫ت اﻟّﻠ ِﻪ ﻓَﻠﻤّﺎ َ‬ ‫س ﺑِﻤﻠﮑﻮ ِ‬ ‫ﺸ َﺮ اﻟﻨّﺎ َ‬ ‫ن اَن ُﻳ َﺒ ّ‬ ‫ﯽ َاﻟّﺬﯼ ﮐﺎ َ‬ ‫اﻟّﺬﻳ َﻨﻬُﻢ ﺁﻣﻨﻮا ﺑِﻴﺤﻴﯽ اَﻟﻨّﺒ ّ‬ ‫َﮐﻔَﺮوا ﺑﻬﺎ َو َاﻓْﺘﻮا ﻋَﻠﻴﻬﺎ اَﻻ ﻟﻌﻨ ُﺔ اﻟّﻠ ِﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻈّﺎﻟﻤﻴﻦ‪ .‬ﺑﻌ َﺪ اﻟّﺬﯼ ِاﻧّﻪ ﻧٰﺎدَاﻟﻌِﺒﺎ َد ﻓﯽ ُﮐ ِّ‬ ‫ﻞ‬ ‫ﺣ ّﺒًﺎ‬ ‫ﺸ َﺮهُﻢ ﺑِﻠﻘﺂﺋ ِﻪ اِﻟﯽٰ اَن ﻓَﺪﯼٰ روﺣ َﻪ ُ‬ ‫ﻋﻬْ َﺪ ﮐَﻠﻤ ِﺔ اﻟّﻠ ِﻪ ﻣِﻨﻬُﻢ َو َﺑ ّ‬ ‫ﺧ َﺬ َ‬ ‫اﻷﻳّﺎم ﺑِﻌﻠﯽٰ اِﻟﻨّﺪاء َو َا َ‬ ‫‪11‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻇ َﻬ َﺮتْ ﮐَﻠﻤ ُﺔ اﻷﮐﺒ ُﺮ اِﻋﺘﺮﺿﻮا ﻋَﻠﻴﻬﺎ َو ﻗﺎﻟﻮا‬ ‫ﺷﻖﱠ اﻟﺴّﺘ ُﺮ َو َ‬ ‫ﻟِﻨﻔﺴ ِﻪ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﺒﺪﻳﻊ‪ .‬ﻓَﻠﻤّﺎ ُ‬ ‫ﺟ َﻌَﻠﻬُﻢ ﻣَﺤﺮوﻣًﺎ ﻣِﻦ ﻟﻘﺂ ِء‬ ‫ﺴﻬُﻢ ﻣﺎ َ‬ ‫ﺳ ّﻮَﻟﺖْ ﻟﻬُﻢ اَﻧﻔ ُ‬ ‫ﮏ َ‬‫ﻋﻤّﺎ َا َﻣ َﺮ ﺑِﻪ ﻳَﺤﻴﯽٰ َﮐﺬٰﻟ َ‬ ‫ِاﻧّﻬﺎ َﺗﺠٰﺎ َو َزتْ َ‬ ‫ﻦ ذﮐﺮﻳّﺎ ﻋﻠﯽ‬ ‫ﺖ ﻣﺎاَﺗﯽٰ ﺑِﻪ اﺑ ُ‬ ‫ل ﻣٰﺎ َﺛ َﺒ َ‬ ‫ر ّﺑﻬِﻢ اﻟﻤﻘﺘﺪ ِر اﻟﻘﺪﻳ ِﺮ‪َ .‬و ﻣِﻦ اﻟﻤُﺸﺮﮐﻴﻦ ﻣَﻦ ﻗﺎ َ‬ ‫ﯽ اﺣﺪٌ‬ ‫ﻞ اﻷِﺳﺘﻘﺮا ِر ﻻﻳَﻨﺒﻐﯽ َانْ ﻳَﺄﺗ َ‬ ‫ﻦ اﻟﻌﺒﺎ ِد َو ﻗﺒ َ‬ ‫ض َو ﻣٰﺎ ِاﺳْﺘَﻘ ّﺮ ﺣُﮑ ُﻤ ُﻪ ﻓﯽ اﻟﺒﻼ ِد ﺑﻴ َ‬ ‫اﻷر ِ‬ ‫ﻞ‬ ‫ﺴَ‬ ‫ﻏّ‬ ‫ن ﻳَﺤﻴﯽٰ َ‬ ‫ل ِﺑَﺎ ّ‬ ‫ن ﻣِﻦ اﻟﻤُﻌﺮِﺿﻴﻦ‪َ .‬و ﻣِﻨﻬُﻢ َﻣﻦْ ﻗَﺎ َ‬ ‫ح َو ﮐﺎ َ‬ ‫ﮏ ِاﺳْ َﺘﮑْ َﺒ َﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﺮّو ِ‬ ‫َو ﺑِﺬﻟ َ‬ ‫ت‬ ‫ﺷ ُﺮ ﻣَﻊ اﻟﺨٰﺎﻃِﺌﻴﻦ‪ .‬ﮐَﻤﺎ َﺗﺴْﻤَﻌﻮن ﻣَﻘﺎﻻ ِ‬ ‫ح َو ُﻳﻌٰﺎ ِ‬ ‫ﻞ ﺑِﺎﻟﺮّو ِ‬ ‫ﺴُ‬‫ﻇ َﻬ َﺮ َﻳﻐْ ِ‬ ‫س ﺑﺎﻟﻤﺂ ِء َو اﻟّﺬﯼ َ‬ ‫اﻟﻨّﺎ َ‬ ‫ﮑّﻠ َﻢ ﺑِﻪ اَﺣﺪٌ ﻣِﻦ َﻗﺒْﻞ ﻓَﻮﻳﻞٌ‬ ‫ن ﺑِﻤﺎ ﻻ َﺗ َ‬ ‫ﮑِﻠّﻤﻮ َ‬‫ن ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮٰا ﺑَﻞ َﻳ َﺘ َ‬ ‫ﮏ اﻷﻳّﺎ ِم ﻳَﻘﻮﻟﻮ َ‬ ‫ن ﻓﯽ ﺗِﻠ َ‬ ‫ﻞ اﻟﺒﻴﺎ ِ‬ ‫اَه ِ‬ ‫ﻦ‬ ‫ل ر ِّﺑﮑُﻢ اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫ن َانْ إﺳﺘﺤﻴﻮا ﻋَﻦ ﺟﻤﺎ ِ‬ ‫ﻸ اﻟﺒﻴﺎ ِ‬ ‫ن هﺆﻵ َء اﻟﻤُﺸﺮﮐﻴﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳٰﺎ َﻣ َ‬ ‫ﻦ َﻳ ّﺘﺒَﻌﻮ َ‬ ‫ِﻟﻠﱢﺬﻳ َ‬ ‫ﻞ ِاﻧّﻪ‬ ‫ﯽ ﻣِﻦ َﻗﺒْ ُ‬ ‫ﺢ ﻣُﺒﻴﻦ‪َ .‬و اﻟّﺬﯼ ﺟٰﺎ َﺋﮑُﻢ ﺑِﺎﺳ ِﻢ ﻋَﻠ ٍّ‬ ‫ن ﻻﺋ ٍ‬ ‫ن ِﺑﺒُﺮهﺎ ٍ‬ ‫ﺐ اﻷَﮐﻮا ِ‬ ‫ﻇ َﻬ َﺮ ﻓﯽ ﻗُﻄ ِ‬ ‫اﻟّﺬﯼ َ‬ ‫ﯼ اﻟﻌَﺰﻳ ِﺰ‬ ‫ﻻ ﺑِﺬﮐﺮ ِ‬ ‫ﺲ ِا ّ‬ ‫ﻻ ﺑِﺤﺒّﯽ َو ﻻ َﺗ َﻨ ﱠﻔ َ‬ ‫ﮎ ِا ّ‬ ‫ﺸ َﺮﮐُﻢ ﺑِﻠﻘﺂﺋﯽ َو َاﺧْﺒَﺮﮐُﻢ ﺑِﻨﻔﺴﯽ َو ﻣﺎ َﺗ َ‬ ‫ﺤ ّﺮ َ‬ ‫َﺑ ّ‬ ‫ﺣﻤْﻠَﻬﺎ َو ُﮐﻞﱡ‬ ‫ﻞ َ‬ ‫ت ﺣَﻤ ٍ‬ ‫ﻞ ذا ِ‬ ‫ﻀ ُﻊ ﮐ ﱡ‬ ‫ﯼ ﻧﻮ ٍر ُﻳﻈَْﻠ ُﻢ ﻋِﻨ َﺪ ﺑَﻬﺎﺋ ِﻪ َو َﻳ َ‬ ‫ﻞذ ِ‬ ‫نﮐﱢ‬ ‫اﻟﺒﺪﻳﻊ‪َ .‬و َاﺧْ َﺒ َﺮﮐُﻢ ِﺑَﺎ ّ‬ ‫ﯽ اﻟﻌِﻠﻴﻢ‪َ .‬و اذا َا َﺗﺘْﮑُﻢ‬ ‫ت ﻣَﺸﻴّﺔ رﺑّﮑﻢ اﻟﻌﻠ ِّ‬ ‫ﮏ َﻧﺰَل اﻷَﻣ ُﺮ ﻣِﻦ ﺟَﺒﺮو ِ‬ ‫ذﯼ اﻣﺎﻧ ٍﺔ اَﻣﺎ َﻧ َﺘ ُﻪ ﮐَﺬﻟ َ‬ ‫ﻖ أراد ِة ر ِّﺑﮑُﻢ اﻟ ُﻤﻘْﺘﺪ ِر اﻟﻘَﺪﻳﺮ‬ ‫ب ﻋَﻦ ُا ُﻓ ِ‬ ‫ل اﻟﻤَﺤﺒﻮ ِ‬ ‫ق ﺟَﻤﺎ ُ‬ ‫ﻦ ﻏِﻔَﻠ ِﺘﮑُﻢ ﻋَﻨﻬﺎ َو َاﺷْ َﺮ َ‬ ‫اﻟﺴّﺎﻋ ُﺔ ﺣﻴ َ‬ ‫َاﻧْﺘُﻢ َاﻋْ َﺮﺿْﺘُﻢ ﻋَﻨﻬﺎ َو اْﻋﺘﺮﺿﺘُﻢ ﻋَﻠﻴ ِﻪ َو َﮐ َﻔﺮْﺗُﻢ ﺑﺂﻳﺎﺗ ِﻪ َو َاﺷْﺮَﮐﺘُﻢ ﺑِﻨﻔﺴ ِﻪ اِﻟﯽٰ َانْ َارَدﺗُﻢ‬ ‫س اﻟﻄّﺎه ِﺮ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻤﻨﻴ ِﺮ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ِاﺗّﻘﻮا اﻟّﻠ َﻪ َو ﻻﺗُﺤ ِﺪّوا اَﻣﺮَاﻟّﻠ ِﻪ‬ ‫ﮏ دَﻣ ِﻪ اﻟﻤُﻘ ّﺪ ِ‬ ‫ﺳِﻔ َ‬ ‫ﻦ اﻟﻤُﻘﺘﺪ ُر اﻟﻘﺪﻳ ُﺮ‪.‬‬ ‫ﻒ ﻳَﺸﺂء ﺑﺄﻣ ٍﺮ ﻣِﻦ ﻋِﻨﺪِﻩ َو ِاﻧّﻪ َﻟ ُﻬ َﻮ اﻟﻤُﻬﻴﻤ ُ‬ ‫ﺑِﺤﺪو ِد اَﻧﻔﺴِﮑﻢ ِاﻧّﻪ ﻳَﺄ ُﻣ ُﺮ ﮐﻴ َ‬ ‫ﮑّﻠ ُﻢ ﺑِﻠﺴﺎﻧﯽ َو ِاﻧّﻪ ﻟَﻬ ُﻮ اﻟّﺬﯼ‬ ‫ﯽ َو َﻳ َﺘ ِ‬ ‫ﻖ ﻓﯽ ﺻَﺪرﯼ َو ﻳُﻨﺎدﯼ ﻓﯽ روﺣ ِ‬ ‫ﻄُ‬ ‫ُﻗﻞْ ﺗﺎﻟّﻠ ِﻪ ِاﻧّﻪ ﻳَﻨ ِ‬ ‫ﯽ ِﺑﺎَن‬ ‫ﻷرَﺿﻴﻦ ُﻗﻞْ ﺗَﺎﻟّﻠ ِﻪ ﻋﺰﻳﺰٌ ﻋَﻠ ّ‬ ‫ت َو ا َ‬ ‫ﻦ اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ﻄﻘَﻨﯽ ﺑﻴ َ‬ ‫ت أﻣﺮ ِﻩ َو َأﻧْ َ‬ ‫ﺴﻤﺎ ِ‬ ‫َاﻳْ َﻘﻈَﻨﯽ ﻣِﻦ َﻧ َ‬ ‫ﻖ َو‬ ‫ﻦ اﻟّﻠ َﻪ َاﻇْ َﻬﺮَﻧﯽ ﺑِﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻞ َو ﻟٰﮑ ﱠ‬ ‫ن اَﺣ ٍﺪ ﻣِﻦ ﻗﺒ ُ‬ ‫ن ﺑﻴﻨَﮑﻢ َو أﺳْ َﻤ ُﻊ ﻣِﻨﮑُﻢ ﻣﺎ ﻻ َ‬ ‫ﺳ َﻤ َﻌ ُﻪ اُذ ُ‬ ‫أَﮐﻮ َ‬ ‫ت َو‬ ‫ﮏ اﻟﺴّﻤﻮا ِ‬ ‫ت ﻣﻠ ِ‬ ‫ﻻ ِاﻳّﺎﻩ َو ُا َذ ّﮐ ِﺮﮐُﻢ ﺑﻤﺎ هُﻮ ﺧﻴﺮٌ َﻟﮑُﻢ ﻋَﻦ َﻣﻠﮑﻮ ِ‬ ‫ت ِﺑﺎَن ﻻ َأﻋْ ُﺒ َﺪ ِا ّ‬ ‫ُأ ِﻣﺮْ ُ‬ ‫ﯼ هﺆﻵ ِء اﻷﺷﺮا ِر َو ﻟٰﮑﻦ ِاﻧﱠﻪ‬ ‫ﻦ ﻳﺪ ِ‬ ‫ت ﻧَﻔﺴﯽ ﺑﻴ َ‬ ‫ن اﻷﻣ ُﺮ ﺑﻴﺪﯼ ﻣٰﺎ َاﻇْﻬَﺮ ُ‬ ‫اﻷرﺿﻴﻦ‪َ .‬و ﻟﻮ ﮐﺎ َ‬ ‫ن‬‫ﯽ ﺑِﻌﻴﻮ ِﻧﮑُﻢ َو ﻻ ﺑِﻌﻴﻮ ِ‬ ‫ﮑ ُﻢ ﻣٰﺎ ﻳُﺮﻳﺪ‪ .‬ﻳٰﺎ ﻗﻮُم ﻻ َﺗﻨْﻈُﺮوا اِﻟ ّ‬ ‫ﻞ ﻣٰﺎ ﻳَﺸﺂ ُء َو َﻳﺤْ ُ‬ ‫ﻟَﻬ ُﻮ اﻟﻤُﺨﺘﺎ ُر َﻳﻔْ َﻌ ُ‬ ‫ﻖ اﻷوّﻟﻴﻦ َو اﻵﺧﺮﻳﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ‬ ‫ﻖ َﻟﻦْ ُﻳﻐْﻨﻴﮑُﻢ ﺷﺊٌ َو ﻟﻮ َﺗﺴْﺘَﻈﻬﺮوا ﺑِﺨﻠ ِ‬ ‫رؤﺳﺎ ِﺋﮑُﻢ ﺗَﺎﻟّﻠ ِﻪ اﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻦ ﺳِﻮاﺋﯽ َﻟﻦْ َﺗﻌْﺮِﻓﻮﻧﯽ اَﺑﺪًا‬ ‫ﯽ ﺑِﻌﻴ ِ‬ ‫ن اِﻟ ّ‬‫ﻷﻧّﮑﻢ ﻟﻮ َﺗﻨْﻈُﺮو َ‬ ‫ﻈﺮُا اِﻟﯽ ﺟﻤﺎﻟِﯽ ﺑِﻌﻴﻨﯽ َ‬ ‫ﻗﻮ ُم َﻓﺎْﻧ ُ‬ ‫ح اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻤُﻘﺘﺪِر اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﺤﮑﻴﻢ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ﻣﺎ أُﻧﺎدِﯼ ﺑَﻴﻨﮑُﻢ‬ ‫ل اﻷَﻣ ُﺮ ﻓﯽ أﻟﻮا ِ‬ ‫ﮏ ُﻧ ِّﺰ َ‬ ‫َﮐﺬٰﻟ َ‬ ‫ﮏ ﺿَﺠﻴﺠﯽ َو ﺻَﺮﻳﺨﯽ‬ ‫ﺴ ِﻪ ﻟِﻌﺒﺎدِﻩ َو َﻳﺸْ َﻬ ُﺪ ِﺑﺬٰﻟ َ‬ ‫ﻒ ﻳَﺸﺂ ُء ﺑِﻨﻔ ِ‬ ‫ِﺑ َﻨﻔْﺴﯽ ِﻟ َﻨﻔْﺴﯽ ﺑﻞ ِاﻧّﻪ ﻳُﻨﺎدﯼ ﮐَﻴ َ‬ ‫ح ﻣَﺸ ّﻴ ِﺔ اﻟّﻠ ِﻪ هَﻞ َﺗﻘْ ِﺪ ُر‬ ‫ﺧﺬَﺗﻬٰﺎ ارﻳﺎ ُ‬ ‫ن ورﻗ َﺔ اﻟّﺘﯽ َا َ‬ ‫ﻦ ﻗَﻠﺒﯽ ﻟﻮ اَﻧﺘُﻢ ﻣِﻦ اﻟﻤُﻨﺼﻔﻴﻦ‪ِ .‬ا ّ‬ ‫ُﺛﻢﱠ ﺣَﻨﻴ ُ‬ ‫ﻒ ﺗَﺸﺂ ُء َو ِاﻧﱢﻪ ﻟَﻬﻮ اﻟﺤﺎﮐ ُﻢ‬ ‫ﺤ ِّﺮﮐُﻬﺎ ﮐﻴ َ‬ ‫ﻖ ﺑَﻞ ُﺗ َ‬ ‫ﻄﻘَﻨﯽ ﺑِﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫اَن ﺗَﺴﺘَﻘ ﱢﺮ ﻓﯽ ﻧَﻔﺴِﻬﺎ ﻻ ﻓﻮ اﻟّﺬﯼ َاﻧْ َ‬ ‫ﺻﺪْﻗﻬٰﺎ ﻟﻮ اَﻧﺘُﻢ ﻣِﻦ‬ ‫ن ﺷﺎهِﺪًا ﻋﻠﯽ ِ‬ ‫ﺣ َﺮ َﮐﺘَﻬﺎ ُﺛﻢﱠ اِهﺘﺰازَهﺎ ﻓﯽ ﻧَﻔﺴِﻬﺎ ﻟَﻴﮑﻮ ُ‬ ‫ن َ‬ ‫َﻟﻤٰﺎ ﻳُﺮﻳﺪ‪َ .‬و ِا ّ‬ ‫ﻦ‬‫ﻞ اِراد ِة ر ّﺑ ِﻪ اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫ﺖ أﻧﺎﻣ ِ‬ ‫ل ﻣِﺰﻣﺎ ِر اﻟّﺬﯼ َو َﻗ َﻊ ﺗَﺤ َ‬ ‫ﻒ ﺣﺎ َ‬ ‫اﻟﻌﺎرِﻓﻴﻦ‪َ .‬ﻓﺎْﻧﻈُﺮوا ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ﮐﻴ َ‬ ‫ن ﺑَﻞ‬ ‫ﺖ ﻓﯽ ذاﺗِﻪ ﻻ َﻓ َﻮ ر ِّﺑﮑُﻢ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟ َﻤﻨّﺎ ِ‬ ‫ن هَﻞ َﻳﻘْ َﺪ ُر اَن َﻳﺼْ ُﻤ َ‬ ‫ﺲ اﻟﺴّﺒﺤﺎ ُ‬ ‫ﺦ ﻓﻴ ِﻪ َﻧ َﻔ ُ‬ ‫و َﻳﻨْ ُﻔ ُ‬ ‫ﻒ ﻳَﺸﺂ ُء و ِاﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﻌﺰﻳ ُﺰ اﻟﺤﺎﮐ ُﻢ اﻟﻘﺪﻳﺮ‪َ .‬و هَﻞ َﺗﻘْ َﺪ َر‬ ‫ن ﮐﻴ َ‬ ‫ن اﻷَﻟﺤﺎ ِ‬ ‫َﻳﻈْ َﻬ ُﺮ ﻣِﻨ ُﻪ ﻓﻨﻮ ُ‬ ‫ﻖ اﻷﻣ ِﺮ ﻣِﻦ ﻏﻴﺮ ﺿﻴﺎ ِء اوْ َﺗﺴَﺘﻄﻴ َﻊ َانْ َﺗﻤْ َﻨ َﻊ اﻷﺷﻴﺎ َء ﻣِﻦ اَﻧﻮارِهﺎ‬ ‫ﺲ اَن َﺗﻄّﻠ َﻊ ﻋَﻦ اﻓ ِ‬ ‫َاﻟﺸّﻤ ُ‬ ‫‪12‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ن أَﺻﺎﺑ َﻊ ﻗُﺪر ِة ر ِّﺑﮑُﻢ‬ ‫ﻒ ﺑَﺼﻴﺮ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ِا ّ‬ ‫ﻞ ﻣُﻨﺼ ٍ‬ ‫ﮏﮐﱡ‬ ‫ﺲ اﻟﺒَﻬﺂء َو َﻳﺸْ َﻬ ُﺪ ﺑِﺬﻟ َ‬ ‫ﻻ ﻓَﻮ َﻧﻔْ َ‬ ‫ﯼ اﻟّﻠ ِﻪ ر ِّﺑﮑُﻢ َو‬ ‫ﮎ هﺬٰا اﻟﻘﻠ َﻢ اﻷﻋﻠﯽٰ َو هﺬٰا ﻟَﻢ َﻳﮑُﻦ ﻣِﻦ ﻋِﻨﺪﯼ ﺑَﻞ ِﻣﻦ ﻟﺪ ِ‬ ‫ﯽ اﻷﺑﻬﯽٰ ﺗُﺤﺮّ ُ‬ ‫اَﻟﻌﻠ ِّ‬ ‫ن ﻋﻠﯽٰ هﺬﺁ اﻟﻘﻠ ِﻢ اوْ ﻋﻠﯽٰ اﻟّﺬﯼ‬ ‫ﻸ اﻟﻤُﺸﺮﮐﻴﻦ أﺗَﻌﺘَﺮﺿﻮ َ‬ ‫ب ﺁﺑﺎ ِﺋﮑُﻢ اﻷوّﻟﻴﻦ‪َ .‬و اَﻧﺘُﻢ ﻳﺎ َﻣ َ‬ ‫ر ِّ‬ ‫ﻸ اﻟﻌٰﻠﻴﻦ‪ .‬اِذًا ﺗَﺒﮑﯽ‬ ‫ﻞ َﻣ َِ‬ ‫ﺤ ﱠﻴ َﺮ ﻣِﻦ ﻓِﻌِﻠﮑُﻢ اَه ُ‬ ‫ﻞ ﻓَﻮﻳﻞٌ ﻟﮑُﻢ ﻗَﺪ َﺗ َ‬ ‫ن ﻣِﻦ ﻋِﻨﺪ ِﻩ ُﻗ ُ‬ ‫ﻳُﺤ ِّﺮﮐُﻪ ﺑِﺴﻠﻄﺎ ٍ‬ ‫ح ﺑِﻤﺎ َو َر َد ﻋﻠﯽٰ َﻧﻔْﺴﯽ‬ ‫ﺿ ِﺮّﯼ و ﺑﻼﺋِﯽ َو ﺗَﻨﻮ ُ‬ ‫ل ﻓﯽ ُ‬ ‫ﺞ ﺣﻘﻴﻘ ُﺔ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﻀﱡ‬ ‫ل ِﻟ َﻨﻔْﺴﯽ و َﻳ ِ‬ ‫ﻦ اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫ﻋَﻴ ُ‬ ‫ﯼ َو َﻳﺴْﺘَﺒﺮِﮐﻮا ﺑِﺘﺮا ِ‬ ‫ب‬ ‫ﻣِﻦ اﻟّﺬﻳﻨﻬُﻢ ﺧُﻠﻘﻮا ﺑِﺎرادﺗﯽ َو ﮐﺎﻧﻮا َانْ َﻳﻔْ َﺘﺨِﺮوا ﺑِﺎﻟﻘﻴﺎ ِم ﻓﯽ ﺣﻀﻮر ِ‬ ‫ﮏ ﻣِﻦ اﻟّﺬﻳﻦ َﮐﻔَﺮوا‬ ‫ن اِﻟﻴ َ‬ ‫ﻻﺷْﮑُﻮ ﱠ‬ ‫ل ِاﻧّﯽ َ‬ ‫ﮎ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﻤﻨﻴﻊ‪ .‬اَن ﻳٰﺎ َﻣﻈْ َﻬ َﺮ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﻗﺪﻣِﯽ اﻟﻤﺒﺎر ِ‬ ‫ﻈ َﻪ اﻟّﻠ ُﻪ ﻓﯽ ﮐَﻨﺎﺋ ِﺰ‬ ‫ﺣ َﻔ َ‬ ‫ح اﻟّﺬﯼ َ‬ ‫ﻞ اﻷﻟﻮاح َو ﻓﯽ ﻟﻮ ِ‬ ‫ﯽ ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫َو َاﺷْﺮَﮐﻮا ﺑَﻌ َﺪ اﻟّﺬﯼ ُوﻋِﺪوا ِﺑ َﻨﻔْﺴ ِ‬ ‫ن‬ ‫ﻖ َاﺟْﻤَﻌﻴﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم اِذا َورَدﺗُﻢ اﻟ ِﺮّﺿﻮا َ‬ ‫ﺼ ِﺮ اﻟﺨَﻼﺋ ِ‬ ‫ﺟ َﻌﻠَﻪ ﻣَﺤﻔﻮﻇ ًﺎ ﻋَﻦ َاﺑْ ُ‬ ‫ﻋِﺼﻤ ِﺘ ِﻪ َو َ‬ ‫ﺢ اﻟﻄﻴﺐ ﺧٰﺎﻓﻮا ﻋَﻦ اﻟّﻠ ِﻪ َو ﻻ ُﺗﻨْﮑِﺮو َﻩ َو‬ ‫ﺟﺪْﺗُﻢ ﻣِﻨﻪ روٰاﺋ َ‬ ‫َو َادْ َرﮐْﺘُﻢ وَردًا َﻓﺎْﺳﺘَﻨﺸﻘﻮا ِانْ َو َ‬ ‫ﺠ ُﺪ‬ ‫ﺷ ٍّﻢ َﻟ َﻴ ِ‬‫ﺟ ُﺪ ذ ُو َ‬ ‫ﻋﺮَﻓﻮا ُﺛﻢﱠ َأﻧْﮑَﺮوا َو ﮐﺎﻧﻮا ﻣِﻦ اﻟﮑٰﺎﻓِﺮﻳﻦ‪َ .‬و ﻟﻮ ﻳُﻮ َ‬ ‫ﻻﺗَﮑﻮ ُﻧﻦّ ﻣِﻦ اﻟّﺬﻳﻨﻬُﻢ َ‬ ‫س اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﮑﺮﻳﻢ‪َ .‬انْ ﻳﺎ ﻣَﻈﺎه ُﺮ هﺬٰا اﻻﺳﻢ اَﻧﺘُﻢ‬ ‫ﻞ ﻣﺎ َﻳﻈْﻬ ُﺮ ِﻣﻨّﯽ راﺋﺤ َﺔ اﻟﻤُﻘ ّﺪ ِ‬ ‫ﻣِﻦ ﮐ ِّ‬ ‫ﯼ ر ِّﺑﮑُﻢ‬ ‫ﻦ ﻳﺪ ِ‬ ‫ع ﺑﻴ َ‬ ‫ﺧﻠِﻘﺘُﻢ ﺑِﺎﻣﺮِﯼ َو ُﺑ ِﻌﺜْﺘُﻢ ﺑِﺎرادﺗِﯽ ِاﻳّﺎﮐُﻢ َانْ َﻳﻤْ َﻨ َﻌﮑُﻢ هﺬٰا اﻟﻤﻘﺎ ُم ﻋَﻦ اﻟﺨﻀﻮ ِ‬ ‫ُ‬ ‫ﺦ ﻓﻴ ِﻪ‬ ‫ن ﻋﻈﻴﻢ‪َ .‬و ُﻳﻨْ َﻔ ُ‬ ‫ﻞ ﻣِﻦ اﻟﻐﻤﺎ ِم ﺑﺴﻠﻄﺎ ٍ‬ ‫اﻟﻌَﺰﻳ ُﺰ اﻟﻌﻼّ ُم ﻓﯽ ﻳﻮ ٍم اﻟّﺬﯼ ﻳَﺄﺗﯽ اﻟﻠّ ُﻪ ﻓﯽ ﻇ ٍ‬ ‫ﺠﺪّ ُد ﻓﻴ ِﻪ‬ ‫ن َو ُﻳ َ‬ ‫ن ﺑِﺄﺳﻤﯽ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﻤﻨّﺎ ِ‬ ‫ﻄﺮﱢ ُز اﻟ ِﺮّﺿﻮا ُ‬ ‫ن و ُﻳ َ‬ ‫ﻞ اﻷﮐﻮا ِ‬ ‫ن ﻋﻠﯽٰ اَه ِ‬ ‫ح اﻟﺤﻴﻮا ِ‬ ‫رو ُ‬ ‫ع ﺑَﺪﻳﻊ‪ِ .‬ا ﱠﻧﮑُﻢ‬ ‫ﻞ اﻷﺷﻴﺂ ِء ﺑِﺮدﺁ ِء اﻷﺳﻤﺂ ِء ﻣِﻦ َﻟﺪُن ﻣُﺒﺪ ٍ‬ ‫ﻦﮐﱡ‬ ‫ﻦ َو ُﻳ َﺰﻳّ ُ‬ ‫ن ِﺑﻄِﺮا ِز اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫اﻷِﻧﺴﺎ ُ‬ ‫ت‬‫ﻞ اﻟﻌﻈﻴﻢ‪ .‬أَن ﻳﺎ ﻣُﺴﻤﻴّﺎ ِ‬ ‫ﺴﮑُﻢ ﻣِﻦ ذٰﻟﮏ اﻟﻔﻀ ِ‬ ‫ﺧِﻠﻘْﺘُﻢ ﻟِﺬﻟﮏ اﻟﻴﻮ ِم ِاﺗّﻘﻮا اﻟّﻠ َﻪ َو ﻻ َﺗﻤْﻨَﻌﻮا َﻧﻔ َ‬ ‫ُ‬ ‫ﻄ ُﺮ ﻋَﻠﻴﮑُﻢ‬ ‫ﻞ َو ﻟﻮ ُﺗﻤْ ِ‬ ‫هﺬٰا اﻻﺳ ِﻢ ﻻ َﻳ ُﻐﺮﱠﻧﮑَﻢ اﻷﺳﻤﺂ ُء ﻳﻮﻣﺌ ٍﺬ َانْ اِﺳﺮَﻋﻮا اِﻟﯽ ﺷَﻄ ِﺮ اﻟﻔﻀ ِ‬ ‫ﮏ اﻟﻴﻮ ِم اﺣﺪٌ‬ ‫ﮏ ﻓﯽ ذٰﻟ َ‬ ‫ﻦ ﻻ َﻳﻤْﻠ ُ‬ ‫ﻞ ﻣِﻦ ﺣﻴ ِ‬ ‫ب اﻷﻣ ِﺮ ﺳَﻬﺎ َم اﻟﻘﻬ ِﺮ ِاﻳّﺎﮐُﻢ َانْ َﺗﺼْﺒﺮوا اَﻗ ﱢ‬ ‫ﺳَﺤﺎ ُ‬ ‫ق اﻟّﻠ ِﻪ َو ﻻ َﺗﻨْﻘَﻀﻮا ﻋَﻬ َﺪ‬ ‫ﺷﻴﺌًﺎ َو اَﻷﻣ ُﺮ ﻳَﻮﻣﺌ ٍﺬ ِﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﺤﮑﻴﻢ‪ُ .‬ﻗﻞْ اُوﻓﻮا ﻳَﺎ ﻗﻮ ُم ﺑِﻤﻴﺜﺎ ِ‬ ‫اﻟّﺬﯼ ﻋٰﺎهَﺪﺗُﻢ ﺑِﻪ ﻓﯽ ذ ِّر اﻟﺒﻘﺂ ِء ﻋﻠﯽٰ ﻣَﺤﻀ ِﺮ اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻤﻘﺘﺪ ِر اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﻌَﻠﻴ ِﻢ‪ُ .‬ﻗﻞْ َﻓﺎْﻓﺘَﺤﻮا‬ ‫ﮎ اﻟّﻠ ُﻪ‬ ‫ﻞ اﻟﻐَﻤﺎ ِم َﻓ َﺘﺒٰﺎ ِر َ‬ ‫ﺚ ﻳَﻮﻣﺌ ٍﺬ ﺣﻴﻨﺌ ٍﺬ َو اَﺗﯽ اﻟﻠّ ُﻪ ﻓﯽ ﻇُﻠ ِ‬ ‫ﻖ ﻗَﺪ ُﺑ ِﻌ َ‬ ‫اَﺑﺼﺎرَﮐﻢ ﺗَﺎﻟّﻠ ِﻪ اﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻞ‬ ‫ح ﻗَﺒﺎﺋ ُ‬ ‫ض َوﻳَﻨﻮ ُ‬ ‫ت َو اﻷر ِ‬ ‫ﺴﻤٰﻮا ِ‬ ‫ع ُﮐﻞﱡ ﻣَﻦ ﻓﯽ اﻟ ّ‬ ‫ﯽ اﻟﻌﻈﻴﻢ‪ .‬اذًا ﻳَﻔ َﺰ ُ‬ ‫ﺚ اﻟﻤُﻘﺘﺪ ُر اﻟ َﻌِﻠ ﱡ‬ ‫اﻟ ُﻤﺒْﻌ ُ‬ ‫ﺷﻖﱢ‬ ‫ﯽ اﻷﻋﻠﯽٰ و ُ‬ ‫ﺧﺬَﻩ َﻳ ُﺪ اﻷَﺑﻬﯽٰ ﺑِﺴﻠﻄﺎ ِﻧ ِﻪ اﻟﻤُﻘﺘﺪِر اﻟﻌَﻠ ّ‬ ‫ﻻ ﻣَﻦ َا َ‬ ‫ﻸ اﻷَﻋﻠﯽٰ ُﮐﻠﱡﻬﺎ ِا ّ‬ ‫ﻞ َﻣ ِ‬ ‫اه ِ‬ ‫ﮏ‬ ‫ب َﺑﺼَﺮ ِﻩ ﺑِﺎﺻﺒﻊ اﻟﻘَﻀﺎ َو َﻧﺠّﺎﻩ ﻣِﻦ َاﻟّﺬﻳﻨﻬﻢ ﮐٰﺎﻧﻮا ﻓﯽ ﻣِﺮ ّﻳ ٍﺔ ﻋَﻦ ﻟَﻘﺂ ِء اﻟّﻠ ِﻪ اﻟ َﻤِﻠ ِ‬ ‫ﺣِﺠﺎ ُ‬ ‫ﻞ‬ ‫بﮐﱡ‬ ‫ﻄ ِﺮ َ‬ ‫ﻞ ﺷﯽ ِء َو اْﺿ َ‬ ‫ﻞ ﮐ ِّ‬ ‫ﻞ اﻷﺳﻤﺎ ِء َو ِارْ َﺗ َﻔ َﻊ ﻋَﻮﻳ ُ‬ ‫لﮐﱡ‬ ‫اﻟﻌﺰﻳ ِﺰ اﻟﺠَﻠﻴﻞ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﺗَﺎﻟّﻠ ِﻪ ﻗَﺪ ُﺑ ّﺪ َ‬ ‫ﻈﻬُﻢ ﻋَﻦ‬ ‫ﻦ َو َاﻳْ َﻘ َ‬ ‫ﺷﻄْ ِﺮ َر ِّﺑﮑُﻢ اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫ن اﻟّﺘﯽ َه ﱢﺒﺖْ ﻋَﻦ َ‬ ‫ت اﻟﺴّﺒﺤﺎ ِ‬ ‫ﻦ َﺑ َﻌ َﺜﺘْﻬُﻢ َﻧ َﻔﺤٰﺎ ُ‬ ‫ﻻ اﻟّﺬﻳ َ‬ ‫ﺲ ِا ّ‬ ‫ﻧَﻔ ٍ‬ ‫س‬ ‫ن اﻟﻨّﺎ ِ‬ ‫ن ﺁذا َ‬ ‫ﻷﱢ‬ ‫ت َِ‬ ‫ﺻ ِّﺮفْ اﻵﻳﺎ ِ‬ ‫ن اﻟ ِﻘﺪَم َ‬ ‫ﻃﻬﱠﺮهُﻢ ﻋَﻦ َدﻧَﺲ اﻟﻤُﺸﺮِﮐﻴﻦ‪َ .‬انْ ﻳٰﺎ ﻟِﺴﺎ َ‬ ‫اﻟﻨّﻮ ِم َو َ‬ ‫ﻖ ﻋَﻠﻴﻬِﻢ ﻋﻠﯽٰ‬ ‫ل ﻣِﻦ ﺳﻤﺂ ِء ﻓِﻄ َﺮﺗِﮏ َو هﻮﺁ ِء ارٰادﺗِﮏ َﻓﺎَﻟ ِ‬ ‫َﻟﻦْ َﻳﺴْﺘَﻄﻴﻌُﻮا اَن َﻳﺴْﻤَﻌﻮا ﻣٰﺎ ُﻧ ِّﺰ َ‬ ‫ن‬ ‫ض ﻓﺎْﻋﻠِﻤﻮا ِﺑَﺎ ّ‬ ‫ﻸ اﻷر ِ‬ ‫ن هﺬٰا ﻟﻌﺪلٌ ﻣُﺒﻴﻦ‪َ .‬انْ ﻳﺎ ﻣ َ‬ ‫ﺖ ﻋَﻠﻴ ِﻪ َو ا ِّ‬ ‫ﻣِﻘﺪا ِرهِﻢ ﻓﯽ ذﮐ ِﺮ ﻣٰﺎ ﮐُﻨ َ‬ ‫ﯽ ﻻ ُﻳﺤْﺼﯽٰ َو ﻟٰﮑِﻦ ِاﻧّﺎ َﻧ ُﺮشﱡ ﻋَﻠﻴﮑُﻢ َرﺷْﺤًﺎ ﻣِﻦ هﺬٰا‬ ‫ت و ﻣﻌﺎﻧ ٍ‬ ‫ﺐ و ﻣﻘﺎﻣﺎ ٍ‬ ‫ل ﻣَﺮاﺗ َ‬ ‫ﻟﻠﻌﺪ ِ‬ ‫ل َو‬ ‫ﻞ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ن َاﺻْ َ‬ ‫ﺲ اﻟﻈّﻠﻢ َو َﻳﺠْﻌَﻠﮑُﻢ ﻣِﻦ اﻟﻤُﺨﻠِﺼﻴﻦ‪ .‬ﻓَﺎﻋْﻠِﻤﻮا ﺑِﺎ ﱢ‬ ‫اﻟﺒﺤ ِﺮ ﻟﻴُﻄ ّﻬ ِﺮﮐُﻢ ﻋَﻦ َد َﻧ ِ‬ ‫ﺲ اﻟّﻠ ِﻪ ﻓﯽ ﻳَﻮ ِم ﻇﻬﻮر ِﻩ ﻟﻮ اَﻧﺘُﻢ ﻣِﻦ اﻟﻌٰﺎرﻓﻴﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ِاﻧّ ُﻪ‬ ‫َﻣﺒْ َﺪ َﺋ ُﻪ ه َﻮ ﻣٰﺎ ﻳَﺄ ُﻣ ُﺮ ِﺑ ِﻪ ﻣَﻈﻬ ُﺮ َﻧﻔْ ِ‬ ‫‪13‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ت َو‬ ‫ع ﻣَﻦ ﻓﯽ اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ﻷرَﺿﻴﻦ َو ِاﻧّ ُﻪ ﻟﻮ ﻳﺄﺗﯽ ﺑﺄﻣ ٍﺮ َﻳﻔْ َﺰ ُ‬ ‫تواَ‬ ‫ﻦ اﻟﺴّﻤﻮا ِ‬ ‫ل ﺑﻴ َ‬ ‫ن اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﻟَﻤﻴﺰا ُ‬ ‫ع اﻟﺮﱠﺿﻴ ِﻊ ﻣِﻦ اﻟﻔِﻄﺎ ِم ﻟﻮ اَﻧﺘُﻢ‬ ‫ﻻ َﮐ َﻔ َﺰ ِ‬‫ﮑﻦْ ِا ّ‬‫ﻖ ﻟَﻢ َﻳ ُ‬ ‫ع اﻟﺨَﻠ ِ‬‫ن َﻓ َﺰ َ‬ ‫ض ِاﻧّ ُﻪ ﻟﻌَﺪلٌ ﻣُﺒﻴﻦ‪َ .‬و ِا ﱠ‬ ‫اﻷر ِ‬ ‫ﻞ اﻷﻣ ِﺮ ﻟَﻢ َﻳﺠْﺰَﻋﻮا ﺑَﻞ ِاﺳْﺘَﺒﺸَﺮوا َو ﮐﺎﻧﻮا ﻣِﻦ‬ ‫س ﺑﺎﺻ ِ‬ ‫ﻣِﻦ اﻟﻨّﺎﻇِﺮﻳﻦ‪ .‬ﻟَﻮ َاﻃﱠﻠ َﻊ اﻟﻨّﺎ ُ‬ ‫ﻻ‬‫ﻒ ﻟﻮ ﺗَﻌﺮَﯼ اﻷﺷﺠﺎ َر ﻣِﻦ ﻃِﺮا ِز اﻟﺮﱠﺑﻴﻊ هﺬٰا ﻟَﻢ َﻳﮑُﻦ ِا ّ‬ ‫ح اﻟﺨﺮﻳ ِ‬ ‫ن اَرﻳﺎ َ‬ ‫اﻟﺸّﺎﮐِﺮﻳﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ِا ﱠ‬ ‫ل اِﻋﻄﺎ َء ﮐُﻞ ذﯼ‬ ‫ِﻟﻈّﻬﻮ ِر ﻃِﺮا ٍز ﺁﺧَﺮ ﮐﺬٰﻟﮏ َﻗ ّﺪ َر اﻷَﻣ ُﺮ ﻣِﻦ َﻟﺪُن ﻣُﻘﺘﺪ ٍر ﻗَﺪﻳﺮ‪َ .‬و ﻣِﻦ اﻟﻌﺪ ِ‬ ‫س اِذًا َﺗ َﻔﮑّﺮوا َﻟ َﺘﻌْﺮِﻓﻮا‬ ‫ﻋ َﻢ اَﮐﺜ ُﺮ اﻟﻨّﺎ ِ‬ ‫ن ﻓﯽ ﻣﻈﺎه ِﺮ اﻟﻮﺟﻮ ِد ﻻ ﮐَﻤﺎ َز َ‬ ‫ﺣ ّﻘ َﻪ َﮐﻤٰﺎ َﺗﻨْﻈُﺮو َ‬ ‫ﻖ َ‬ ‫ﺣ ٍّ‬ ‫َ‬ ‫ن اﻟﻈّﻠ ِﻢ َو َﺗﻨْ َﻌ ِﺪ ُم‬ ‫ب ﻣِﻨ ُﻪ اَرﮐﺎ ُ‬ ‫ﻄ ِﺮ ُ‬ ‫ل َاﻟّﺬﯼ َﺗﻀْ َ‬ ‫ﻋﺪْ ُ‬‫ن َ‬‫ﻋﻤّﺎ ُﻧﺰّل ﻣِﻦ ﻗَﻠ ٍﻢ ﺑَﺪﻳﻊ‪ُ .‬ﻗﻞْ ِا ّ‬ ‫اﻟﻤَﻘﺼﻮ َد َ‬ ‫ﺲ اﻟﺒَﻬﺂ ِء‬ ‫ﮎ هَﻮ اﻷﻗﺮا ُر ﺑِﻬﺬا اﻟﻈّﻬﻮ ِر ﻓﯽ هﺬٰا اﻟﻔَﺠ ِﺮ إﻟّﺬﯼ ﻓﻴﻪ َاﺷْ َﺮ َﻗﺖْ ﺷَﻤ ُ‬ ‫ﺸّﺮ ِ‬ ‫ﻗَﻮا ِﺋ ُﻢ اﻟ ِ‬ ‫ﺐ‬ ‫ل و ُﮐ ِﺘ َ‬ ‫ﻦ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ج ﻋَﻦ ﺣِﺼ ِ‬ ‫ﺧ َﺮ َ‬‫ن ﻣُﺒﻴﻦ‪َ .‬و َﻣﻦْ ﻟَﻢ ﻳُﺆ ِﻣﻦْ ِﺑ ِﻪ ِاﻧّﻪ ﻗَﺪ َ‬ ‫ﻖ اﻟﺒَﻘﺂ ِء ﺑِﺴﻠﻄﺎ ٍ‬ ‫ﻋَﻦ ُا ُﻓ ِ‬ ‫ل‬‫ض َو َﻳﻌْ ِﺪ ُ‬ ‫ت و اﻷر ِ‬ ‫ﻞ اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ح ﻋ ٍّﺰ ﺣَﻔﻴﻆ‪َ .‬و ﻣَﻦ ﻳَﺄﺗﯽ ﺑِﻌﻤ ِ‬ ‫اِﺳﻤُﻪ ﻣِﻦ اﻟﻈّﺎﻟِﻤﻴﻦ ﻓﯽ أﻟﻮا ِ‬ ‫ن‬‫ﻇَﻠ َﻢ ﻋﻠﯽٰ َﻧﻔْﺴِﻪ َو ﮐﺎ َ‬ ‫ﻒ ﻓﯽ هﺬا اﻷﻣ ِﺮ ِاﻧّﻪ ﻗَﺪ َ‬ ‫س اِﻟﯽٰ ﺁﺧ ِﺮ إﻟّﺬﯼ ﻻ ﺁﺧ َﺮ ﻟ ُﻪ َو َﻳﺘَﻮﻗّ ُ‬ ‫ﻦ اﻟﻨّﺎ ِ‬ ‫ﺑﻴ َ‬ ‫ﻖ ِاﻳّﺎﮐُﻢ َانْ َﺗﺤَﺘﺠِﺒﻮا ﻣِﻨﻬﺎ‬ ‫ل َو ِاﻧّﻬﺎ ﻗَﺪ َا َﺗﺖْ ﺑِﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻈﺎﻟِﻤﻴﻦ‪َ .‬انْ إرْ َﺗﻘِﺒﻮا ﻳٰﺎ ﻗﻮ ُم َاﻳّﺎ َم اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﻣِﻦ اﻟ ّٰ‬ ‫ﮑ َﻢ اﻟّﻠ ُﻪ‬ ‫ﺣَ‬ ‫ل ُﺛﻢﱠ أﺣﮑُﻤﻮا ﺑِﻤﺎ َ‬ ‫ﻦ ﻣِﻦ اﻟﻐٰﺎﻓِﻠﻴﻦ ُﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم َز ِﻳّﻨﻮا هﻴﺎﮐَﻠﮑُﻢ ﺑِﻄﺮا ِز اﻟ َﻌﺪْ ِ‬ ‫َو ﺗَﮑﻮﻧ ّ‬ ‫ب َﻗﻄْﺮ ًة ﻣِﻦ اﻟﻤﺂ ِء ﺑِﺄﻣﺮِﯼ ِاﻧّﻪ‬ ‫ﻦ ﻣِﻦ اﻟﻤُﺘﺠٰﺎوِزﻳﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻣَﻦ ُﻳﺸْ ِﺮ ُ‬ ‫ح َو ﻻﺗَﮑﻮﻧ ّ‬ ‫ﻓﯽ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ن ﻣُﺰﻳّﻨ ًﺎ‬ ‫ﻻ ﺑﺎن ﻳَﮑ ُﻮ َ‬ ‫ﻞ اﺣ ٍﺪ ِا ّ‬ ‫ﻋ َﻤ َ‬ ‫ﻞ َ‬ ‫ن اﻟّﻠ َﻪ َﻟﻦْ َﻳﻘْﺒ َ‬‫ﻷّ‬ ‫ض ﮐِﻠّﻬﺎ َ‬ ‫ﻟﺨﻴﺮٌ ﻣِﻦ ﻋِﺒﺎد ِة ﻣَﻦ ﻋﻠﯽ اﻷر ِ‬ ‫ح َو ِاﻧّﻪ َﻗﺪْ ُﻧﺰّل ﻣِﻦ‬ ‫ﻦ اﻟﻌٰﺎﻟَﻤﻴﻦ‪َ .‬انْ اِﻋﻤَﻠﻮا ﻳٰﺎ ﻗﻮم ﺑِﻤﺎ َأ َﻣﺮْﻧٰﺎﮐُﻢ ﻓﯽ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ِﺑﻄِﺮا ِز اِذﻧﯽ ﺑﻴ َ‬ ‫ﺺ اِﺳﻤﯽ‬ ‫ﺼﺮُﻩ ﻣِﻦ راﺋﺤِﺔ ﻗَﻤﻴ ِ‬ ‫ﻦ اﻟﻌَﺰﻳ ِﺰ اﻟﻘَﺪﻳﺮ‪َ .‬و اﻟّﺬﯼ إرْ َﺗ ّﺪ َﺑ َ‬ ‫ت اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻤُﻬﻴﻤ ِ‬ ‫ﺟَﺒﺮو ِ‬ ‫ل اﻟﺤﮑﻴﻢ‪ .‬اَن ﻳٰﺎ َﻗَﻠ َﻢ اﻷﻋﻠﯽٰ َﻓﺎْﺑ َﺘﻌِﺚ‬ ‫ت ر ِﺑّﻪ اﻟﻌٰﺎد ِ‬ ‫ﻞ اﻷﺷﻴﺂ ِء ﺁﻳﺎ ِ‬ ‫ﻦ ِاﻧّﻪ ﻳَﺮﯼٰ ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫ﻋﺪَْﻟ ُﻪ‬ ‫ن َ‬ ‫ل ﻓﯽ َﻣَﻠﮑُﻮت اﻻِﻧﺸﺎ ِء َو ِا ّ‬ ‫ﻞ ﻣِﻦ ﻣَﻈﺎه ِﺮ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﯽ ﺑِﺎﻟ ِﺮّﺿﺎ ﺑَﻌ َﺪ ﻧَﺒﻴ ِ‬ ‫ﺳ ّﻤ َ‬ ‫ﻋَﺒ َﺪ َاﻟّﺬﯼ ُ‬ ‫ت َو اﻷرﺿﻴﻦ‪َ .‬انْ ﻳﺎ ﻋﺒ ِﺪ َانْ إﺳْ َﺘ ِﻤﻊْ ﺻَﺮﻳ َﺮ ﻗﻠﻤﻢ‬ ‫ﺴﻤﻮا ِ‬ ‫ل اﻟ ّ‬ ‫ﻋﺪْ ُ‬‫اﻳﻤﺎﻧُﻪ ﺑِﺎﻟّﻠ ِﻪ َو ﻻﻳُﻌﺎ ِدﻟُﻪ َ‬ ‫ﻇ َﻬ َﺮ ﺑِﻬﺬا اﻻﺳ ِﻢ اﻷﻗﺪ ِم اﻟﻘﺪﻳﻢ‪.‬‬ ‫س ﻋَﻠﯽٰ ﺷٰﺎﻃﯽِء ﺑﺤ ِﺮ اﻷﻋﻈ ِﻢ اﻟﱠﺬﯼ َ‬ ‫اﻷﻋﻠﯽٰ ُﺛﻢﱠ إﺟ َﺘﻤِﻊ اﻟﻨﱠﺎ َ‬ ‫ن‬ ‫ت ﻣَﻈﺎ ِه ِﺮ اﻟﺸّﻴﻄﺎ ِ‬ ‫ت اﺷﺎرا ِ‬ ‫ﻄﻤَﺎ ِ‬ ‫ﻼ َﻳﺘَﻐﻴّ ُﺮ وﺟﻮ ُﻩ اﻟﻌِﺮﻓﺎن ﻣِﻦ َﻟ َ‬ ‫َانْ أﺣﻔﻆ ﻋِﺒﺎ َد اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻟَﺌ ّ‬ ‫ﺳ ّﺪًا‬ ‫ت ﻣِﻦ َﻟﺪُن ﻋَﺰﻳ ٍﺰ ﺟَﻤﻴﻞ‪ُ .‬ﮐﻦْ َ‬ ‫ﮏ اﻟﻌَﺰﻳ ُﺰ اﻟ َﻤﻨّﺎن َانْ اِﻋﻤَﻞ ِﺑﻤٰﺎ ُاﻣِﺮ َ‬ ‫ﮎ َر ﱡﺑ َ‬ ‫َﮐﺬٰﻟﮏ َا َﻣ َﺮ َ‬ ‫ﻼ َﻳﺘَﺠﺎوَزوا ﻣِﻦ ﺣُﺪو ِدهِﻢ َﮐﺬٰﻟﮏ ﻧﺰل اﻷﻣ ُﺮ ﻣِﻦ‬ ‫ﻦ ﻟَﺌ ّ‬ ‫ﮎ َو ﺟﻨﻮ ِد اﻟﺮّﺣﻤ ِ‬ ‫ﺸّﺮ ِ‬ ‫ج اﻟ ِ‬ ‫ﻦ ﻳَﺄﺟﻮ ِ‬ ‫ﺑَﻴ َ‬ ‫ﮎ‬‫ﺟﻌَﻠﻨٰﺎ َ‬ ‫ﻦ ﻋِﺒﺎدِﻧﺎ َو َ‬ ‫ﮎ ذِﮐﺮًا ﻣِﻦ َﻟ ُﺪﻧّﺎ ﺑَﻴ َ‬ ‫ﺟﻌَﻠﻨٰﺎ َ‬ ‫ﮏ اﻟﻌﻠﻴ ِﻢ اﻟﺤﮑﻴﻢ‪ِ .‬اﻧّﺎ َ‬ ‫ت ﺣُﮑ ِﻢ ر ِّﺑ َ‬ ‫ﺟﺒَﺮو ِ‬ ‫َ‬ ‫ت و ُﺗ َﺬ ﱠﮐ َﺮهُﻢ ﺑِﻬﺬا اﻟﻨﺒﺄ اﻟّﺬﯼ ﻣِﻨ ُﻪ‬ ‫ﻈﻬُﻢ ﻣِﻦ ﺳَﻬﺎ ِم اﻷِﺷﺎرا ِ‬ ‫ﻦ اﻟﻌٰﺎﻟَﻤﻴﻦ ِﻟ َﺘﺤْ َﻔ َ‬ ‫ﺣِﺼﻨًﺎ ﻟِﺒﺮﻳّﺘﻨﺎ ﺑَﻴ َ‬ ‫ﻄﺖْ اِﻷﺛﻤﺎ ُر ﻣِﻦ‬ ‫ﺳ َﻘ َ‬ ‫ﺷ ﱠﻘﺖْ أَراﺿِﯽ اﻟﮑﺒ ِﺮ َو َ‬ ‫ﻏﻴﱠﺮتْ اِﻟﻮُﺟ ُﻮ ُﻩ َو ُ‬ ‫ﻞ اﻷَﺳﻤﺎ ِء و ُ‬ ‫ﻄ ِﺮ َﺑﺖْ هَﻴﺎﮐ ُ‬ ‫ِاﻇْ َ‬ ‫ﺖ ﻋَﻦ‬ ‫ﮏ َو َﻧ َﺰﻋْ َ‬ ‫ﺻ َﻨ َﻢ اﻟﻮَه ِﻢ ﺑِﻘ ّﻮ ِة َر ِّﺑ َ‬ ‫ت َ‬ ‫ﮏ ﺑِﻤﺎ َﮐﺴَﺮ َ‬ ‫ﻞ ﺷَﺠ ٍﺮ ﻣﺮﺗﻔ ٍﻊ ﻣﻨﻴﻊ‪ .‬ﻃﻮﺑﯽٰ َﻟ َ‬ ‫ُﮐ ِّ‬ ‫ﮎ اﻟﻤُﺘﻌٰﺎﻟﯽ‬ ‫س اﻟﻤُﺒﺎر ِ‬ ‫ب اﻟﺘّﻘﻠﻴﺪ َو َزﻳﱠﻨ َﺘ ُﻪ ﺑِﺮدﺁ ِء اﻟﺘّﻮﺣﻴﺪ ﺑِﻬﺬا ِاﻻﺳ ِﻢ اﻟﻤﻘ ّﺪ ِ‬ ‫ﮏ اَﺛﻮا َ‬ ‫هَﻴﮑِﻠ َ‬ ‫ن َأﻋْﺘَﺮﺿﻮا ﻋَﻠﯽٰ َر ِّﺑﻬِﻢ اﻟﺮّﺣﻤﻦ َو َﮐﻔَﺮوا ﺑِﺎﻟّﺬﯼ ﺁ َﻣﻨﻮا ﺑَﻌ َﺪ‬ ‫ﻸ اﻟﺒﻴﺎ ِ‬ ‫ن َﻣ َ‬ ‫ﻋﻠَﻢ ِﺑَﺎ ّ‬ ‫اﻟﻤُﺤﻴﻂ‪ُ .‬ﺛﻢﱠ َا ِ‬ ‫ﻦ‬‫ﻖ ﺑَﻴ َ‬ ‫ﻋﻤّﺎ ﺧُﻠ ِ‬ ‫ﺊ َ‬ ‫ﯼ ﺑِﺸ ٍ‬ ‫ﻦ ﻇُﻬﻮر ِ‬ ‫ح ِﺑﺎَن ﻻ َﻳﺤْﺘِﺠﺒﻮا ﺣَﻴ َ‬ ‫ﻞ اﻷَﻟﻮا ِ‬ ‫َاﻟّﺬﯼ وَﺻ ّﻴﻨٰﺎهُﻢ ﻓﯽ ُﮐ ِّ‬ ‫ﺐ‬‫ﺨ َﺮ ﺑِﮑﺘ ِ‬ ‫ﻦ‪ .‬ﻣِﻨﻬُﻢ ﻣَﻦ َﮐ َﻔ َﺮ ِﺑﻨَﻔﺴﯽ َو َﻳﻘْ َﺮ ُء ﮐﻠﻤٰﺎﺗﯽ َو ﻣِﻨﻬُﻢ َﻣﻦْ ِاﻓْ َﺘ َ‬ ‫ت و اﻷرﺿﻴ ِ‬ ‫اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ﺐ‬ ‫ض ﻣِﻦ ﮐﺘ ِ‬ ‫ت و اﻷر ِ‬ ‫ﻞ ﻣَﻦ ﻓﯽ اﻟﺴّﻤﻮٰا ِ‬ ‫ﻸﮐﱡ‬ ‫ﻞ ُﻗﻞْ اَﻟﻴﻮم ﻟﻮ ﻳَﻤ ُ‬ ‫اﻟّﺘﯽ َﻧ َﺰَﻟﺖْ ﻣِﻦ ِﻗﺒَﻠﯽ ﻣِﻦ ﻗَﺒ ُ‬ ‫‪14‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ب‬ ‫ﮏ َو َر ِّ‬ ‫ﺣﺒّﯽ ِا ّﻧﻬﺎ ﻟَﻦ ُﻳﺬْ َﮐ َﺮ ﻋِﻨﺪ اﻟّﻠ ِﻪ َر ِّﺑ َ‬ ‫ت ُ‬ ‫ت أَﻣﺮﯼ َو َﻓﻮَﺣﺎ ُ‬ ‫َﻗﻴّﻤ ِﺔ َو ﻟَﻢ َﺗ ُﻬﺐّ ﻣِﻨﻬﺎ َﻧ َﻔﺤٰﺎ ُ‬ ‫ل ﻓﯽ ذﮐﺮِﯼ و‬ ‫ن ِاﻧّ ُﻪ ﻗَﺪ َﻧ َﺰ َ‬ ‫ت اﻟﺒﻴﺎ ِ‬‫ل ﻣِﻦ َﻣﻠِﮑﻮ ِ‬ ‫اﻟﻌٰﺎﻟَﻤﻴﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻓﻮﻳﻞٌ ﻟﮑُﻢ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ُﮐﻠّﻤﺎ ُﻧ ِّﺰ َ‬ ‫ق اﻟّﻠ ِﻪ و َﻧ َﺒﺬْﺗُﻢ ﻋَﻬﺪَﻩ ﻋَﻦ‬ ‫ف َﻟﮑُﻢ ﺑِﻤﺎ َﻧ َﻘﻀْﺘُﻢ ﻣﻴﺜﺎ َ‬ ‫ﺛﻨﺂﺋِﯽ ِانْ اَﻧﺘُﻢ ﻣِﻦ اﻟﻌٰﺎرِﻓﻴﻦ‪ُ .‬ﻗﻞْ ُا ﱞ‬ ‫ﻸ‬‫ﻦ َﻣ ِ‬ ‫ﺖ ﻓَﺮﻳﺪًا ﺑﻴ َ‬ ‫ﻞ اﻟﺴّﺎﻓِﻠﻴﻦ‪َ .‬انْ ﻳﺎ اِﺳﻤﯽ ﻗَﺪ َﺑﻘَﻴ ُ‬ ‫ﺟﻌْﺘُﻢ اِﻟﯽ ﻣَﻘ ِﺮّﮐﻢ ﻓﯽ اﺳﻔ ِ‬ ‫وَراﺋِﮑﻢ َو َر َ‬ ‫ﻦ اﻟّﻠ ِﻪ‬ ‫ﻋِ‬ ‫ﯽ اﻟﻤﻈﻠﻮ ِم اﻟﻔَﺮﻳﺪ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳﺎ ﻗﻮ ُم ﺧٰﺎﻓﻮا َ‬ ‫ﻻ ﻟﺬﮐ ِﺮ َﻧﻔْﺴ ِ‬ ‫ن ِا ّ‬ ‫ن ﺑَﻌ َﺪ اﻟّﺬﯼ ﻣﺎ ﻧﺰل اﻟﺒﻴﺎ ُ‬ ‫اﻟﺒﻴﺎ ِ‬ ‫ب‬ ‫ن ﻣَﺤﺒﻮ ُ‬ ‫ﻻ ﺑِﺜﻨﺂ ِء َﻧﻔْﺴﯽ َو ﻣﺎ ﮐَﺎ َ‬ ‫ﻻ ﺑِﺬﮐﺮِﯼ َوﻣٰﺎ َﺗ َ‬ ‫ﮑﱠﻠ َﻢ ِا ّ‬ ‫ﺲ ِا ّ‬‫ن ﻧُﻘﻄَﺔ اﻷوﻟﯽٰ ﻣٰﺎ َﺗ َﻨ ﱢﻔ َ‬ ‫ﺗﺎﻟّﻠ ِﻪ ِا ّ‬ ‫ل َو‬ ‫ﻞ اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﺚ هَﻴﺎﮐ ُ‬ ‫ن َاﻟّﺬﯼ ﻣِﻨ ُﻪ ُﺑ ِﻌ َ‬ ‫ﻻ ﺟَﻤﺎﻟِﯽ اﻟﻤُﺸﺮِق اﻟﻤُﻨﻴﺮ‪َ .‬انْ ﻳﺎ اِﺳﻤﯽ َﻓﺎْﻋﻠِﻢ ِﺑَﺎ ّ‬ ‫ﻗﻠﺒ ِﻪ ِا ّ‬ ‫ﺴﺒَﻪ اﻟﻤُﺸﺮِﮐﻮن اِﻟﯽ اﻟﻈﱡﻠ ِﻢ َﮐﺬٰﻟﮏ َﻓﻌَﻠﻮا ِﺑ َﻨﻔْﺴﯽ هﺆﻵ ُء اﻟﻈّﺎﻟِﻤﻴﻦ‪.‬‬ ‫ﻞ َﻧ َ‬ ‫َأﺷْ َﺮ َﻗﺖْ اَﻧﻮا ُر اﻟﻔَﻀ ِ‬ ‫ن‬ ‫ﮎ ﻟِﺴﺎ ُ‬ ‫ب اﻻﻣﻮ ُر ﮐﺬٰﻟﮏ ُﻳﺨْ ِﺒ ُﺮ َ‬ ‫ﻄ ِﺮ ُ‬ ‫ض ﻣِﻦ ﻇُﻠ ِﻢ هﺆﻵ ِء َو َﺗﻀْ َ‬ ‫ل هَﺬﻩ اﻷر ُ‬ ‫ف ﺗُﺒ ِﺪّ ُ‬ ‫ﻓَﺴﻮ َ‬ ‫ن‬‫ﻞ اﻟﺒﻼ ِد َو ﻳَﻤ ﱡﺮ ﻋَﻠﻴﮑُﻢ َﻣﻈْ َﻬ ُﺮ اﻟﺸّﻴﻄﺎ ِ‬ ‫ح اﻟﻨّﺎ ِر ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫ق ﻋﻠﻴﻢ‪َ .‬و َﻗﺪْ ِاﻧْ َﺘﺸِﺮتْ أﻟﻮا ُ‬ ‫ﺻﺪ ٍ‬ ‫ﺟّﻬﻮا اِﻟﯽ ﮐﻠﻤ ِﺔ اﻟّﻠ ِﻪ اﻟﻤﺤﮑ ِﻢ‬ ‫ﻋﻦ وَرا ِﺋﮑُﻢ َو ﺗَﻮ ِ‬ ‫ب اِذًا ُﻗﻞْ ﻳﺎ ﻋﺒﺎ َد اﻟﺮّﺣﻤٰﻦ دَﻋﻮهٰﺎ َ‬ ‫ﺑِﮑﺘﺎ ٍ‬ ‫ﻋ ِّﺰ رﻓﻴﻊ‪.‬‬ ‫ل ﻣِﻦ ﺳَﻤﺂ ِء ِ‬ ‫ل او َﻳﻨْ ِﺰ ُ‬‫ل اﻵزا ِ‬ ‫ل ﻓﯽ َا َز ِ‬ ‫ف ﻣِﻨﻬﺎ ﻣٰﺎ َﻧ َﺰ َ‬ ‫ل ﺑِﺤﺮ ٍ‬ ‫اﻟﺒﺪﻳﻊ‪ِ .‬اﻧّﻪ ﻻﻳُﻌﺎ ِد ُ‬ ‫ﯽ ُﺛﻢﱠ إﺳْﺘَﺠﺬِﺑﻬُﻢ ﻣِﻦ ﺑﺪاﻳ ِﻊ ﻧﻐﻤﺎﺗِﯽ و ﮐﻠﻤﺎﺗِﯽ ُﺛﻢﱠ‬ ‫ت دوﻧ ِ‬ ‫ﻃ ّﻬﺮْ ﻋِﺒﺎدﯼ ﻋَﻦ َﻧﻔَﺤﺎ ِ‬ ‫َانْ ﻳﺎ اِﺳﻤﯽ َ‬ ‫ﺖ ﮐﺒﺮﻳﺎﺋِﯽ ﮐﺬٰﻟﮏ‬ ‫ﻋﺰّﯼ َو ﺑَﻴ َ‬ ‫ﺣ َﺮ َم ِ‬ ‫ن َ‬ ‫ﻞ َﻳﻘْﺼِﺪو َ‬ ‫ﻃﻴّﺮهُﻢ ﻓﯽ هﻮﺁ ِء ﻗﺮﺑِﯽ و رِﺿﺎﺋِﯽ َﻟ ّﻌ َ‬ ‫َ‬ ‫ﮏ اﻟ ِﺪّﻣﺎ ِء ِاﻧّﺎ َﻗﺪْ‬ ‫ﯽ اﻟﻌﻠﻴﻢ‪ُ .‬ﺛﻢّ اِﻣﻨَﻌﻬُﻢ ﻋَﻦ ﺳِﻔ ِ‬ ‫ﻖ َو ِاﻧّﻪ ﻟﺘﻨﺰﻳﻞٌ ﻣِﻦ ﻟﺪن رﺑّﮏ اﻟﻌَﻠ ِّ‬ ‫ُﻧ ِﺰّل ﺑﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻦ اﻷﻣ ِﺮ َو‬ ‫ﺳﺨﺮ ّﻳًﺎ َو َﺗﺠٰﺎوَزوا ﻋَﻦ ﺣِﺼ ِ‬ ‫ح ُوهُﻢ ِا ّﺗﺨَﺬوا اﺣﮑﺎ َم اﻟّﻠ ِﻪ ُ‬ ‫ﻞ اﻷﻟﻮا ِ‬ ‫ﻧﻬَﻴﻨﺎهُﻢ ﻓﯽ ﮐ ِّ‬ ‫ن اﻷﻣ ُﺮ ِانْ‬ ‫ﮏ ﮐﺎ َ‬ ‫ﻞ اﻟﺸّﺠﺮ ِة َو ﮐﺬﻟ َ‬ ‫ﺿﺮﱡ اَﻋﻤﺎِﻟﻬِﻢ اِﻟﯽ َاﺻْ ِ‬ ‫ﺟ َﻊ ُ‬ ‫ﮐﺎﻧﻮٰا ﻣِﻦ اﻟﻐٰﺎﻓِﻠﻴﻦ‪َ .‬و َر َ‬ ‫ﺧﺮَﺟﻮا ﻋَﻦ‬ ‫ﮏ َ‬ ‫س اوﻟٰﺌ َ‬ ‫ن ﻣَﻊ اﻟﻨّﺎ ِ‬ ‫ن َو ﻳُﺤﺎرِﺑﻮ َ‬ ‫ن اﻟﱠﺬﻳﻦ ُﻳﺠٰﺎدِﻟﻮ َ‬ ‫ﺴﺎﻣِﻌﻴﻦ‪ِ .‬ا ّ‬ ‫ﺖ ﻣِﻦ اﻟ ّٰ‬ ‫اَﻧ َ‬ ‫ﻞ‬‫ح ﻋ ِّﺰ ﺣﻔﻴﻆ‪َ .‬و اﻟﱠﺬﻳﻨﻬُﻢ ِاﺳْﺘُﺸ ِﻬﺪُا ﻓﯽ ﺳﺒﻴ ِ‬ ‫ل َو ﮐﺎﻧﻮا ﻣِﻦ اﻟﻈّﺎﻟِﻤﻴﻦ ﻓﯽ اﻟﻮا ِ‬ ‫ن اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫رِﺿﻮا ِ‬ ‫ﺚ ﻣٰﺎ‬‫ﺟﻬْﺮ ًة ﺑِﺤﻴ ُ‬ ‫ﻖ َو ﮐﺎﻧﻮا اَن ﻳَﺬﮐُﺮوا اﻟّﻠ َﻪ َ‬ ‫ﮏ ﻣِﻦ أﻋﻠﯽ اﻟﺨﻠ ِ‬ ‫اﻟّﻠ ِﻪ ﻓﯽ هﺬ ِﻩ اﻷﻳّﺎ ِم اوﻟٰﺌ َ‬ ‫َﻣ َﻨ َﻌﻬُﻢ ﮐِﺜﺮ ُة اﻷﻋﺪا ِء ﻋَﻦ ذﮐ ِﺮ اﻟّﻠ ِﻪ ﺑٰﺎرِﺋﻬُﻢ اِﻟﯽ َانْ ِاﺳْ ُﺘﺸْﻬِﺪوا َو ﮐٰﺎﻧﻮا ﻣِﻦ اﻟﻔﺎﺋِﺰﻳﻦ‪َ .‬و ﻓﯽ‬ ‫ﮏ ﻗُﻀﯽ اﻷﻣ ُﺮ‬ ‫ت اﻷﻣ ِﺮ ﮐﺬٰﻟ َ‬ ‫ﻸ اﻷﻋﻠﯽٰ ﮐﻠﱡﻬﺎ ﺑِﺮاﻳﺎ ِ‬ ‫ﻞ َﻣ ِ‬ ‫ﻦ اِرﺗﻘﺎ ِء ارواﺣِﻬﻢ ِاﺳْﺘَﻘﺒَﻠﺘْﻬُﻢ ﻗَﺒﺎﺋ ُ‬ ‫ﺣﻴ ِ‬ ‫ل ﻓﯽ‬ ‫ﺖ اَﺷﺠﺎ َر اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﻏ َﺮﺳْ َ‬ ‫ﺖ َاﻟﱠﺬﯼ َ‬ ‫ﻖ ﻣِﻦ َﻟﺪُن ﻣُﻘﺘَﺪ ٍر ﺣﮑﻴﻢ‪ُ .‬ﻗﻞْ ﻳٰﺎ اِﻟﻬﯽ َو ﺳﻴّﺪﯼ اَﻧ َ‬ ‫ﺑِﺎﻟﺤ ِّ‬ ‫ﻒ‬‫ﺻ ِ‬ ‫ﻒ اﻟﻘﻀﺎ ِء َو ﻗَﻮا ِ‬ ‫ﺻ ِ‬ ‫ﮏ اِذًا َﻓﺎْﺣﻔَﻈﻬٰﺎ ﻳﺎ اِﻟﻬﯽ ﻣِﻦ ﻋَﻮا ِ‬ ‫ﮎ َو ﺣِﮑ َﻤ ِﺘ َ‬ ‫ن اَﻣ ِﺮ َ‬ ‫رﺿﻮا ِ‬ ‫ﮏ ُﺛﻢﱠ َاﺳْﮑُﻦ ﻳٰﺎ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﮏ َو ﺟِﻮا ِر رَﺣ َﻤ ِﺘ َ‬ ‫ﻞ ﻓَﻀِﻠ َ‬ ‫اﻟﺒﻼ ِء ِﻟ َﺘﺮْ َﺗ َﻔ َﻊ ِﺑﺎَﻏﺼﺎﻧِﻬﺎ َو اَﻓﻨﺎﻧِﻬﺎ ﻓﯽ ﻇ ِّ‬ ‫ﺖ اﻟﻤُﻘﺘﺪ ُر ﻋﻠﯽٰ ﻣﺎ‬ ‫ﮏ اَﻧ َ‬‫ﮎ َو ا ّﻧ َ‬ ‫ﻦ ﻣِﻦ ﻋﺒﺎ ِد َ‬ ‫ﮏ َو اﻟﻤُﻘﺮّﺑﻴ َ‬ ‫ﻞ اوراﻗِﻬﺎ ﻣِﻦ اﺻﻔﻴﺎ ِء ﺧَﻠ ِﻘ َ‬ ‫ﻓﯽ ﻇ ِّ‬ ‫ل ﺑِﻘ ّﻮ ٍة ﻣِﻦ ﻋِﻨﺪﻧﺎ َو ﻗﺪر ٍة ﻣِﻦ‬ ‫ن اﻟﻌَﺪ ِ‬ ‫ﺧَﻠﻘْﻨﺎ رِﺿﻮا َ‬ ‫ﺖ اﻟﻐﻔﻮ ُر اﻟﺮّﺣﻴﻢ‪ِ .‬اﻧّﺎ َ‬ ‫ﮏ اَﻧ َ‬ ‫ﺗﺸﺎ ُء َو ِا ّﻧ َ‬ ‫ﻞ اوراﻗِﻬﺎ‬ ‫ﻋ ٍّﺰ ﺑَﺪﻳﻊ‪ .‬اِذًا ذُق ﻣِﻦ اﺛﻤﺎرِهﺎ ُﺛﻢﱠ إﺳﺘﺮحْ ﻓﯽ ﻇ ِّ‬ ‫ﮏ ﺑِﻔﻮاﮐ ِﻪ ِ‬ ‫َﻟ ُﺪﻧّﺎ َو اَرﺳﻠﻨﺎﻩ اِﻟﻴ َ‬ ‫ﮏ َو‬ ‫ﮑ َﺮ َر ِّﺑ َ‬ ‫ﮏ ِﻟ َﺘﺸْ ُ‬‫ﮏ ُاﺗْﻤَﻤﻨٰﺎ اﻟﻨّﻌﻤ َﺔ ﻋَﻠﻴ َ‬ ‫ن ﻣَﺤﻔﻮﻇًﺎ ﻣِﻦ ﻧﺎ ِر اﻟﻤُﺸﺮﮐﻴﻦ‪َ .‬و ﺑﺬﻟ َ‬ ‫ﻟِﺘﮑﻮ َ‬ ‫ب اﻟﻌٰﺎﻟَﻤﻴﻦ‪.‬‬ ‫ﺸﺎﮐِﻴﻦ‪َ .‬و اﻟﺤﻤ ُﺪ ﻟّﻠ ِﻪ ر ِّ‬ ‫ن ﻣِﻦ اﻟ ّٰ‬ ‫ﺗﮑﻮ َ‬

‫‪15‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻫﻮاﻟﻠّﻪ اﻟﻤﺴﺘﻌﺎن‬ ‫ﺑﺴﺎ اﺷﺠﺎر ﮐﻪ ﺑﺎﺛﻤﺎر ﺑﺪﯾﻌﮥ اﻟﻬﯿﻪ ﺗﺰﯾﯿﻦ ﯾﺎﺑﺪ و ﻣﺎ در ﺗﺤﺖ ﺗﺮاب ﻣﺴﺠﻮن ﺑﺎﺷﯿﻢ و‬ ‫ﭼﻪ ﻣﻘﺪار از رﯾﺎض ﺧﺮّم ﮐﻪ در ارض ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد و اﯾﻦ اﺑﺼﺎر ﻣﻮﺟﻮده از دﯾﺪﻧﺶ‬ ‫ﻣﻤﻨﻮع‪ .‬ﺑﺴﺎ ﻃﯿﻮر ﮐﻪ ﺑﺮ اﻓﻨﺎن اﺷﺠﺎر ﺑﺘﻐﻨّﯽ آﯾﻨﺪ و اﯾﻦ آذان از اﺳﺘﻤﺎﻋﺶ ﻣﺤﺮوم‪.‬‬ ‫ﻟﺬا ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ اﯾّﺎم ﻣﻌﺪوده را ﻏﻨﯿﻤﺖ ﺷﻤﺮد و از ذﮐﺮاﻟﻠّﻪ و ﺛﻨﺎی او ﻏﺎﻓﻞ ﻧﺸﺪ‪ .‬در‬ ‫ﺟﻤﯿﻊ اﺣﻮال ﭘﻨﺎه ﺑﺨﺪا ﺑﺮده و ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﻮده ﮐﻪ ﻣﺒﺎد ﺑﻬﻤﺴﺎت ﺷﯿﻄﺎن از ﻧﻔﺤﺎت‬ ‫رﺣ ٰﻤﻦ ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﯽ‪ .‬ﺳﻌﯽ ﻧﻤﺎ ﮐﻪ ﺑﺎﺧﻼق ﺣﺴﻨﻪ و اﻓﻌﺎل ﻣﺤﻤﻮده ﺑﯿﻦ ﺑﺮﯾّﻪ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﺷﻮی و از ﺗﻮ ﻧﺴﺎﯾﻢ ﺗﻘﺪﯾﺲ و اﻧﻘﻄﺎع ﺑﻮزد‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﻗﻠﻮب ﻣﺮدﮔﺎن از ﻣﺆاﻧﺴﺖ و‬ ‫ﻣﺠﺎﻟﺴﺘﺖ ﺑﺤﯿﺎت اﺑﺪی ﻓﺎﺋﺰ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﮑﻮﺛﺮ ﺗﺴﻠﯿﻢ و رﺿﺎ ﻣﺮزوق ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﺟﺎﻫﻞ را ﭘﻨﺪ ﻋﺎﻗﻞ ﺛﻤﺮ ﻧﺒﺨﺸﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺟﻤﯿﻊ اﺣﻮال ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻧﻤﻮدﯾﻢ ﮐﻪ ﻧﻔﺴﯽ‬ ‫ﻣﺘﻌﺮّض ﻧﻔﺴﯽ ﻧﺸﻮد‪ ،‬از زﻣﺎن ﺗﻮﻗّﻒ در ﻋﺮاق ﺗﺎ ﺣﯿﻦ ﻧﺎس را از ﺷﻬﻮات ﻧﻔﺴﺎﻧﯿّﻪ و‬ ‫ﻣﺠﺎدﻟﻪ و ﻣﺤﺎرﺑﻪ ﻣﻊ ﺑﺮﯾّﻪ ﻣﻨﻊ ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪ ،‬ﻣﻊ ٰذﻟﮏ ﻋﺎﻣﻞ ﺷﺪﻧﺪ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ در ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫اوراق و اﻟﻮاح ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮده و ﺿ ّﺮ اﻋﻤﺎل ﺟﻬّﺎل ﺑﺎﯾﻦ ﻋﺒﺪ ﻣﺴﺠﻮن راﺟﻊ ﺷﺪه و‬ ‫ﻧﻔﻮﺳﯿﮑﻪ ﮐﻞّ اﻋﻤﺎل ﺷﻨﯿﻌﻪ را ﻣﺮﺗﮑﺐ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﺣﺎل ﺧﻮد را ﺑﻠﺒﺎس زﻫﺪ ﺟﻠﻮه‬ ‫دادهاﻧﺪ و ﺟﻤﯿﻊ آﻧﭽﻪ را ﻋﺎﻣﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺑﺎﯾﻦ ﻋﺒﺪ ﻧﺴﺒﺖ دادهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﮐﺘﺐ ﻗﺒﻞ ﻧﺎزل ﺷﺪه ﮐﻪ ذﯾﺎب ﺑﻠﺒﺎس اﻏﻨﺎم ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻔﺮﯾﺐ ﻧﺎس ﻣﺸﻐﻮل‬ ‫ﻖ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎش و از دوﻧﺶ ﻣﻨﻘﻄﻊ‪ .‬ذﮐﺮش را‬ ‫ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎری در ﺟﻤﯿﻊ اﺣﻮال ﺑﺤ ّ‬ ‫ﻏﻨﯿﻤﺖ دان و اﻣﺎﻧﺖ ﺣﺒّﺶ را ﺑﺨﺎﺋﻦ و ﺳﺎرق ﻣﻨﻤﺎ و در ﮐﻤﺎل ﺣﻔﻆ ﻣﺤﻔﻮﻇﺶ‬ ‫دار‪ .‬در ﮐﻞّ ﺣﯿﻦ ﺷﮑﺮ ﻧﻤﺎ ﮐﻪ ﻫﺠﺮت ﺑﻮﺻﻞ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪ و ﺑﻌﺪت ﺑﻘﺮب و‬ ‫ﺑﻌﺮﻓﺎناﻟﻠّﻪ در اﯾّﺎﻣﯽ ﮐﻪ اﮐﺜﺮی ﻣﺤﺠﻮﺑﻨﺪ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪی‪ .‬واﻟﺮّوح ﻋﻠﯿﮏ‪.‬‬

‫ﺟﻨﺎب ﮐﻠﯿﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑﻨﺎم ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﯿﻤﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ای ﮐﻠﯿﻢ ﺑﺸﻨﻮ ﻧﺪای ﺟﻤﺎل ﻗﺪﯾﻢ را و ﺑﺎﯾﺴﺖ ﺑﺮ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﻗﯿﺎﻣﯽ ﮐﻪ ارﺟﻞ ﻣﻀﻄﺮﺑﯿﻦ‬ ‫از ﻗﯿﺎﻣﺖ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﮕﻮ ای ﻋﺒﺎد ﻗﺴﻢ ﺑﻤﻈﻬﺮ اﯾﺠﺎد و ﺳﻠﻄﺎن ﯾﻮم ﻣﻌﺎد ﮐﻪ‬ ‫آﻧﭽﻪ از ﻓﻢاﻟﻠّﻪ ﺑﺎذن ﺧﻮد اﺳﺘﻤﺎع ﻧﻤﻮدﯾﺪ اﺑﺪاً از اﺣﺪی اﺳﺘﻤﺎع ﻧﺨﻮاﻫﯿﺪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬

‫‪16‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﮔﺮﭼﻪ ﻻزال در ﺻﺤﺮاﻫﺎی آﻣﺎل ﺳﺎﺋﺮ ﺷﻮﯾﺪ و ﺳﺎﻟﮏ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﻗﺪر اﯾّﺎم ﻟﻘﺎ ﻣﺴﺘﻮر‬ ‫ﺑﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﮐﻞّ در ﻫﻮای ﻫﻮﱝ ﻃﺎﯾﺮ ﺑﻮدﯾﺪ و در ﺑﯿﺪای وﻫﻢ و ﻋﻤﲐ ﺳﺎﻟﮏ‪ .‬ﮐﻠﯿﻢ‬ ‫آﻓﺎق ﭼﻮن از اﻓﻖ ﻋﺮاق ﻏﺎﯾﺐ ﺷﺪ‪ ،‬اﮐﺜﺮی ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺮی و ﻣﺎ ﺻﻨﻌﻪ ﮔﺮوﯾﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ‬ ‫از ﻗﺒﻞ ﺑﺠﻤﯿﻊ اﻣﻮرات ﺑﻌﺪ اﺧﺒﺎر ﻧﻤﻮدﯾﻢ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در اﻟﻮاح ﻣﻬﺎﺟﺮت از ﻗﻠﻢ ﻗﺪرت‬ ‫ﻣﺴﻄﻮر ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﻤﯿﻊ وﻗﺎﯾﻊ اﯾﻦ ارض را در ﻟﻮﺣﯽ ﮐﻪ در وﺷّﺎش از اﺻﺒﻊ‬ ‫ﻗﺪرت ﻣﺮﻗﻮم ﺷﺪ ﻣﺬﮐﻮر آﻣﺪ ﻓﺄفّ ﻟﻤﻸ اﻟﺒﯿﺎن‪ .‬ﭼﻪ زود ﻧﻌﻤﺖ اﻟﻬﯿﻪ را ﺗﻐﯿﯿﺮ دادﻧﺪ‬ ‫ی واد ﻫﻢ ﯾﺴﻠﮑﻮن‪ .‬ﺑﮕﻮ ای ﻋﺒﺎد ﻫﺮ ﻃﯿﺮی ﻗﺎدر ﺑﺮ ﻃﯿﺮان در ﻓﻀﺎﻫﺎی‬ ‫ﻟﻢ ادر ﻓﯽ ا ّ‬ ‫ﺧﻮش رﺣ ٰﻤﻦ ﻧﻪ‪ .‬اﻣﺮ اﻟﻬﯽ را ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﺸﺘﺒﻪ ﻣﻨﻤﺎﺋﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻣﺮش از دوﻧﺶ ﻣﻤﺘﺎز‬ ‫و ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﻮﯾﺪا‪ .‬آﯾﺎ ﻫﺪﯾﺮ ورﻗﺎ و ﺻﺮﯾﺮ ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﺑﺎ ﻧﻐﻤﮥ ﻏﺮاب ﺑﯿﺪا ﻣﺸﺘﺒﻪ ﻣﯿﺸﻮد‪.‬‬ ‫ﯽ اﻷﻋﻠﲐ‪ .‬ﺟﻬﺪ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﻠﻖ را ﺣﻖّ ﻣﺪاﻧﯿﺪ و او را ﻣﻨﺰّه از‬ ‫ﻻ ﻓﻮ ﻧﻔﺲ اﻟﻠّﻪ اﻟﻌﻠ ّ‬ ‫ﻣﺎﺳﻮاﯾﺶ داﻧﯿﺪ‪ .‬ﻧﻮر اﯾّﺎم از ﻇﻼم ﺷﺎم ﺑﺴﯽ واﺿﺢ و ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ‪ .‬دل ﺑﺪﻧﯿﺎ ﻣﺒﻨﺪﯾﺪ‬ ‫و ﺑﺸﺠﺮۀ ﻓﻨﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﻣﻨﻤﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ دﻧﯿﺎ ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﮕﻮ ای ﻋﺒﺎد در‬ ‫اﯾّﺎم اﻓﺘﺘﺎن ﻣﺤﺒﻮﺑﺴﺖ ﮐﻪ در ﺳﺒﯿﻞ رﺣ ٰﻤﻦ ﺑﻘﺪم اﯾﻘﺎن ﻣﺸﯽ ﻧﻤﺎﯾﯿﺪ‪ ،‬وا ّﻟﺎ در اﯾّﺎﻣﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﻧﺴﯿﻢ ﻋ ّﺰ از رﺿﻮان ﺳﺒﺤﺎن ﺑﻮزﯾﺪن آﯾﺪ ﻣﺪّﻋﯿﺎن اﯾﻤﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ٰﻟﮑﻦ آن‬ ‫اﯾﻤﺎن را اﻋﺘﺒﺎری ﻧﻪ و ﻣﻌﻠّﻖ اﺳﺖ ﺑﮑﻠﻤﮥ ﻓﺼﻠﯿّﮥ اﺧﺮﱝ‪ .‬ﺑﺎری ای ﮐﻠﯿﻢ ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﮐﺜﺮی را ﺳﻘﯿﻢ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﺎﺋﯽ و از ﮐﺄس ﺟﺤﯿﻢ ﻣﺸﺮوب ﺑﯿﻨﯽ و از ﺟﻨّﺔ‬ ‫اﻟﻨّﻌﯿﻢ ﻣﻌﺮض ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻨﯽ‪ .‬اﻧﺸﺂءاﻟﻠّﻪ آﻧﺠﻨﺎب ﻻزال ﺷﺎرب ﺗﺴﻨﯿﻢ ﺑﻘﺎ و ﺳﺎﻗﯽ آن‬ ‫ﻋﻨﺪاﻟﻠّﻪ ﻣﺸﻬﻮد آﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ ﮐﻮﺛﺮ ﻣﻌﺎرف اﻟﻬﯿّﻪ را ﻫﯿﺎﮐﻞ ﻓﺎﻧﯿﻪ از اﻧﺎﻣﻞ ﺣﺒّﯿّﮥ‬ ‫آﻧﺠﻨﺎب ﺑﻨﻮﺷﻨﺪ و ﺳﺮﻣﺴﺖ ﺷﺪه ﺑﺸﻄﺮ ﻣﻨﺰل اﻟﺴﺖ ﻧﺎﻇﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ای ﮐﻠﯿﻢ ﺷﮑﺮ ﮐﻦ‬ ‫ﺣﻖّ را ﮐﻪ ﺑﻄﺮاز اﯾﻤﺎن ﻣﺰﯾّﻦ ﺷﺪی و ﺑﻤﻮﻟﻮد ﺟﺪﯾﺪ ﻣﺮزوق‪ ،‬و ﻫﺬا ﻣﺎ اﺧﺒﺮﻧﺎک ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻓﯽ اﻟﻮاح ﻋ ّﺰ ﺣﻔﯿﻆ‪ ،‬و اﯾﻨﺴﺖ از آﻧﺠﻤﻠﻪ ﺧﺒﺮی ﮐﻪ در ﻣﻠﮑﻮت ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻣﻘﺪّر‬ ‫ﺷﺪه و ﺑﻌﺪ از اﺗﻤﺎم ﻣﯿﻘﺎت ﻧﺎزل و ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ .‬اﻟﻮاح ﻗﺒﻞ را ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎ ﺗﺎ درﺳﺖ‬ ‫ﻣﻄّﻠﻊ ﺷﻮی و ﺗﻮﻗﻦ ﺑﺄنّ ﻋﻨﺪه ﻋﻠﻢ ﮐﻞّ ﺷﯽء و ﻋﻠﻢ اﻟّﺬی ﻣﺎ اﻃّﻠﻊ ﺑﻪ اﺣﺪ اﻟّﺎ ﻧﻔﺲ‬ ‫اﻟﻠّﻪ اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺨﺒﯿﺮ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻔﻀﻞ اﻟﻠّﻪ ﻣﻮﻗﻦ ﺑﻮده و اﻧﺸﺂءاﻟﻠّﻪ ﺧﻮاﻫﯽ ﺑﻮد ﻓﻨﻌﻢ ﻣﺎ ﻟﻘّﺒﺘﻪ‬ ‫و ﺳﻤّﯿﺘﻪ و ﻗﺪ ﻗﺒﻠﻨﺎ ﻣﺎ ﻇﻬﺮ ﻣﻨﮏ اذاً ﻓﺎﺷﮑﺮ و ﮐﻦ ﻣﻦ اﻟﺸّﺎﮐﺮﯾﻦ‪ .‬اﻧﺸﺂءاﻟﻠّﻪ در ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫ﺲ ﮐﻨﺪ ﺷﻤﺎ را ﺣﺰﻧﯽ ﺑﯿﻘﯿﻦ ﺑﺪان ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از آن ﺳﺮوری‬ ‫اﺣﯿﺎن ﻣﺴﺮور ﺑﺎﺷﯿﺪ و اﮔﺮ ﻣ ّ‬ ‫ﻣﻘﺪّر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎری ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ در ﺑﺎرۀ آﻧﺠﻨﺎب ﻻﯾﻌ ّﺪ و ﻻﯾﺤﺼﲐ ﺑﻮده و اﮔﺮ ﺑﻌﻀﯽ‬

‫‪17‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻣﻮر ﻧﻘﺼﯽ وارد ﺷﺪه‪ ،‬ﺳﺒﺐ اﻫﻤﺎل ﺧﻮد آﻧﺠﻨﺎب ﺑﻮده در اﻣﻮرات ﺧﻮد و اﻟﺮّوح و‬ ‫اﻟﻌﺰّ و اﻟﺒﻬﺂء ﻋﻠﯿﮏ و ﻋﻠﲐ ﻣﻦ ﻣﻌﮏ و ﻋﻠﲐ اﻟّﺬﯾﻨﻬﻢ ﺗﻮاﺻﻮا ﺑﻬﺬا اﻷﻣﺮ اﻟﻤﺒﺮم‬ ‫اﻟﻤﺤﮑﻢ اﻟﻤﺘﯿﻦ‪.‬‬ ‫ﻓﺘﺢ‬ ‫ﺟﻨﺎب ﺣﺴﯿﻨﻌﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬

‫ﺑﺴﻤﯽ اﻟﻤﻘﺪّس ﻋﻦ اﻷﺳﻤﺂء‬ ‫ﯾﺎ ﻣﻦ ﺳﻤّﯿﺖ ﺑﺎﻻﺳﻤﯿﻦ اﻷﻋﻈﻤﯿﻦ ان اﺳﺘﻤﻊ ﻧﺪآء ﻣﺎﻟﮏ اﻷﺳﻤﺂء اﻧّﻪ ﯾﻨﺎدﯾﮏ ﻣﻦ‬ ‫ﺳﺠﻦ ﻋﮑﺂء و ﯾﺪﻋﻮک اﻟﯽ اﻷﻓﻖ اﻷﻋﻠﲐ اﻟﻤﻘﺎم اﻟّﺬی ﯾﻨﻄﻖ ﻓﯿﻪ ﻣﻮﻟﯽاﻟﻮری اﻟﻤﻠﮏ‬ ‫ب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اﻧّﺎ ﻧﻮﺻﯿﮏ و اﻟّﺬﯾﻦ آﻣﻨﻮا ﺑﻤﺎ ﯾﺮﺗﻔﻊ ﺑﻪ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﻫﺬا اﻟﯿﻮم‬ ‫ﻟﻠّﻪ ر ّ‬ ‫اﻟﺒﺪﯾﻊ ﻗﻞ ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ اﻷوﻟﯿﺂء ﺗﻤﺴّﮑﻮا ﺑﺎﻷﻣﺎﻧﺔ و اﻟﻌﻔّﺔ و اﻟﻮﻓﺂء اﻧّﻪ ﯾﺄﻣﺮﮐﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﻨﻔﻌﮑﻢ‬ ‫و ﻫﻮ اﻟﻐﻔﻮر اﻟﮑﺮﯾﻢ اﻟﺒﻬﺂء ﻋﻠﯿﮏ و ﻋﻠﯽ اﻟّﺬﯾﻦ ﻓﺎزوا ﺑﻬﺬا اﻟﺬّﮐﺮ اﻷﻋﻈﻢ و اﻗﺒﻠﻮا‬ ‫اﻟﯽ اﻓﻘﻪ اﻟﻤﻨﯿﺮ‪.‬‬

‫‪18‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫از ﻣﻜﺎﺗﻴﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬

‫ﻫﻮاﻷﺑﻬﯽ‬ ‫ای واﻗﻒ اﺳﺮار‪ ،‬ﺑﺎﻧﮓ ﺑﺎﻧﮓ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و آﻫﻨﮓ آﻫﻨﮓ رﺣﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫ﻏﯿﺐ ﻣﯿﺮﺳﺪ و از اﻓﻖ اﺧﻔﲐ اﺳﺘﻤﺎع ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﮔﻮش ﻫﻮش ﺑﺎز ﮐﻦ ﺗﺎ ﻫﻤﺪم ﺳﺮوش‬ ‫اﺑﻬﲐ ﮔﺮدد و اذن واﻋﯿﻪ ﺑﮕﺸﺎ ﺗﺎ دﻣﺴﺎز ﻫﺎﺗﻒ ﻣﻠﮑﻮت اﻋﻠﲐ ﺷﻮد و ﻗﻠﺐ را ﮐﻪ‬ ‫ﺟﻠﻮهﮔﺎه ﺟﻤﺎل ذواﻟﺠﻼل اﺳﺖ و ﻣﺤﻔﻞ ﺗﺠﻠّﯽ ﺣﻀﺮت ﭘﺮوردﮔﺎر از ﺷﺌﻮن اﻣﮑﺎن‬ ‫ﭘﺎک و ﻣﻨﺰّه ﻧﻤﺎ ﺗﺎ ﺑﺎ راز ﺟﻤﺎل ﺑﯽﻧﯿﺎز اﻧﺒﺎز ﮔﺮدد و ﺻﺪر را ﮐﻪ ﻣﺨﺰن ﻣﺤﺒّﺔاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﻌﺪن ﻣﻌﺮﻓﺔاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﺑﺬﮐﺮ دوﺳﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ و ﻣﻌﺸﻮق ﻣﻌﻨﻮی ﻣﻨﺸﺮح ﻧﻤﺎ ﺗﺎ‬ ‫ﻣﻨﺒﻊ و ﻣﻌﯿﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻟﺴﺎن را ﺑﺘﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﮕﺸﺎ ﺗﺎ ﺗﺄﯾﯿﺪ روحاﻟﻘﺪس ﺑﯿﻨﯽ‬ ‫و اﻟﻬﺎﻣﺎت ﺗﺘﺎﺑﻊ ﺳ ّﺮ اﻷﺳﺮار و ﺟﻤﺎل اﻟﻤﺨﺘﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﯽ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻮر دور ﻇﻬﻮر اﺳﻢ‬ ‫اﻋﻈﻢ و ﺟﻤﺎل ﻗﺪم روﺣﯽ ﻷﺣﺒّﺎﺋﻪ ﻓﺪاﺳﺖ‪ .‬ﻓﯿﻮﺿﺎت اﻟﻬﯿّﻪ ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﺳﯿﻮل اﺳﺖ و‬ ‫ﺗﺠﻠّﯿﺎت رﺣﻤﺎﻧﯿّﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﻮس‪ .‬ﺑﺤﺮ ﺑﯿﮑﺮان در ﻣﻮﺟﺴﺖ و اﻧﻮار ﺑﯽﭘﺎﯾﺎن در وﺳﻂ‬ ‫اوج‪ .‬ﻫﺸﯿﺎر ﮐﻮ ﻫﺸﯿﺎر ﮐﻮ ﺑﯿﺪار ﮐﻮ ﺑﯿﺪار ﮐﻮ‪ .‬واﻟﺒﻬﺂء ﻋﻠﯿﮏ‪.‬‬ ‫عع‬

‫ﻫﻮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ای ﺑﻨﺪۀ ﺧﺪا ﻫﺮ ﺑﻨﺪﮔﯽ ﺑﻨﺪی اﺳﺖ و ﻫﺮ ﻋﺒﻮدﯾّﺖ ﮐﻤﻨﺪی‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﻨﺪﮔﯽ درﮔﺎه اﻟﻬﯽ‬ ‫ﮐﻪ آزادﮔﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻋﺒﻮدﯾّﺖ درد را درﻣﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﺑﻨﺪﮔﯽ زﺧﻢ را ﻣﺮﻫﻢ‬ ‫رﺣ ٰﻤﻦ‪ .‬آزادﮔﯽ ﺑﺪﻟﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺠﺴﻢ‪ ،‬و ﻓﺮزاﻧﮕﯽ ﺑﺮوح اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻘﻮاﻧﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳﯽ‬ ‫ﭘُﺮاِﺳﻢ‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻮ از ﺧﺪا ﺑﺨﻮاه ﮐﻪ ﺑﻨﺪۀ ﺣﻠﻘﻪﺑﮕﻮش ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﺑﺎﺷﯽ و ﻋﺒﺪ ﺻﺎدق‬ ‫درﮔﺎه ﮐﺒﺮﯾﺎ‪ .‬و اﻟﺒﻬﺂء ﻋﻠﯿﮏ و ﻋﻠﯽ ﮐﻞّ ﺛﺎﺑﺖ ﻋﻠﯽ ﻣﯿﺜﺎقاﻟﻠّﻪ‪ .‬عع‬

‫‪19‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻫﻮاﻷﺑﻬﲐ‬ ‫ﻓﯿﺾآﺑﺎد‬ ‫ﺟﻨﺎب ﻋﺒﺪاﻟﮑﺮﯾﻢﺧﺎن ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﻷﺑﻬﲐ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‬ ‫ﻫﻮاﻷﺑﻬﲐ‬ ‫ای ﻣﺘﻮﺳّﻞ و ﻣﺘﺸﺒّﺚ ﺑﻌﺮوۀ وﺛﻘﲐ اﮔﺮ ﻋﺰّت ﻗﺪﯾﻤﻪ ﺧﻮاﻫﯽ در ﺳﺒﯿﻞ اﻟﻬﯽ ذﻟّﺖ‬ ‫ﺷﺪﯾﺪه ﻃﻠﺐ و اﮔﺮ ﺳﺮﻓﺮازی در ﺟﻬﺎن اﻟﻬﯽ ﺟﻮﺋﯽ در ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒّﺖ ﺟﻤﺎل ﯾﺰدان‬ ‫ﺳﺮ و ﺟﺎن ﻧﺜﺎر ﮐﻦ‪ .‬اﮔﺮ ﻏﻨﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻃﻠﺒﯽ در ﻇﻞّ ﻓﻘﺮ از ﻣﺎ ﺳﻮی اﻟﻠّﻪ درآ‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫راﺣﺖ ﺟﺎن و آﺳﺎﯾﺶ وﺟﺪان آرزو ﮐﻨﯽ در ﻇﻞّ اﻧﻘﻄﺎع ﺑﯿﺎﺳﺎ‪ .‬اﮔﺮ ﻧﻮراﻧﯿّﺖ وﺟﻪ‬ ‫آرزو داری ﺑﻨﻮر ﻣﺤﺒّﺖاﻟﻠّﻪ ﻣﺰﯾّﻦ دار‪ .‬اﮔﺮ روﺣﺎﻧﯿّﺖ ﻗﻠﺐ ﻣﯿﻄﻠﺒﯽ ﺑﻨﻔﺤﺎت رﯾﺎض‬ ‫رﺣ ٰﻤﻦ ﻣﻬﺘ ّﺰ ﻧﻤﺎ‪ .‬اﮔﺮ ﺳﻠﻄﻨﺖ دو ﺟﻬﺎن ﺧﻮاﻫﯽ ﺗﻤﺴّﮏ ﺑﻪ ﻋﻬﺪ و ﻣﯿﺜﺎق و اﯾﻤﺎن و‬ ‫ﭘﯿﻤﺎن ﺟﻤﺎل رﺣ ٰﻤﻦ ﺟﻮ و ﺑﺮ اﻋﻼی ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ و ﻧﺸﺮ ﻧﻔﺤﺎتاﻟ ّﻠﻪ ﻗﯿﺎم ﮐﻦ‪ .‬و اﻟﺒﻬﺂء‬ ‫ﻋﻠﯿﮏ‪.‬‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ع‬

‫ﻫﻮاﻷﺑﻬﲐ‬ ‫ق‬ ‫ﺟﻨﺎب ﻣﺤﻤّﺪﮐﺮﯾﻢ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﻷﺑﻬﲐ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‬ ‫ﻫﻮاﻷﺑﻬﲐ‬ ‫ای ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻤﻨﻈﺮ اﮐﺒﺮ اﻟﯿﻮم اﻓﻖ وﺟﻮد ﺑﮑﻮﮐﺒﯽ ﺗﺎﺑﺎن ﮔﺮدد ﮐﻪ اﻧﻮارش اﻋﻼء ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ‬ ‫و اﺷﺮاﻗﺶ ﻧﺸﺮ ﻧﻔﺤﺎت ﺣﻀﺮت ﮐﺒﺮﯾﺎ‪ ،‬ﺣﺮارﺗﺶ ﻧﺎر ﻣﺤﺒّﺖاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻣﻄﻠﻌﺶ ﺻﺒﺢ‬ ‫ﻫﺪﱝ‪ .‬ﭘﺲ ای دوﺳﺘﺎن اﻟﻬﯽ و ای ﯾﺎران ﻣﻌﻨﻮی وﻗﺖ اﻣﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻮﻣﯿﺪ ﻣﺸﻮﯾﺪ‪.‬‬ ‫زﻣﺎن رﺟﺎ و ﺣﺼﻮل آﻣﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺄﯾﻮس و ﻣﺒﺘﻼ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺷﻤﻌﻮن ﺻﻔﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﭘﻄﺮس اﮐﺒﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﯿﺴﲐ‪ ،‬ﺷﺨﺺ ﺻﯿّﺎدی ﺑﻮد‪ ،‬و ﺳﻠﻤﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﺷﺨﺺ دﻟّﺎﻟﯽ‪.‬‬ ‫ﺷﻤﻌﻮن ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﻣﻔﺘﻮن ﻧﻤﻮد و ﺳﻠﻤﺎن ﺟﻤﻌﯽ را ﻣﻈﺎﻫﺮ آﯾﺎت رﺣ ٰﻤﻦ ﮐﺮد‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﻫﻤّﺖ را ﻋﻈﯿﻢ و ﻣﻘﺎﺻﺪ را ﺟﻠﯿﻞ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﺗﺎ اﻣﮑﺎن را از ﺧﺎور ﺗﺎ ﺑﺎﺧﺘﺮ روﺷﻦ و‬ ‫ﻧﻮراﻧﯽ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ع‬

‫‪20‬‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﻲ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﻬﺮان‬ ‫ﭼﺮاغ اﻧﺠﻤﻦ آزادﮔﺎن‪ ،‬ﺳﺮور داﻧﺎﯾﺎن‪ ،‬اﻟﺸّﯿﺦاﻟﺮّﺋﯿﺲ ﭘﺮﺗﻮ ﯾﺰدان‪ ،‬ﻣﻪ ﺗﺎﺑﺎن ﺑﺎد‬

‫ای ﯾﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن آﻧﭽﻪ ﮐﻠﮏ ﻣﺸﮑﯿﻦ ﻧﮕﺎﺷﺖ ﺷﺎدﻣﺎﻧﯽ ﺑﺨﺸﯿﺪ و ﺧﺮّﻣﯽ آورد‪ .‬ﺷﺒﻨﻢ‬ ‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬درﯾﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮاغ ﻧﺒﻮد‪ ،‬ﭘﺮﺗﻮ آﻗﺘﺎب ﺑﻮد‪ .‬ﺳﺘﺎﯾﺶ و ﻧﯿﺎﯾﺶ ﯾﺰدان ﻣﻬﺮﺑﺎن را ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ آﻓﺮﯾﻨﺶ ﭼﻨﯿﻦ آراﯾﺶ ﺑﺨﺸﯿﺪ و دﻟﻬﺎ را ﭼﻨﯿﻦ آﺳﺎﯾﺶ داد و ﺑﺪاﻧﺎﺋﯽ آﺳﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﯾﺎران را اﺧﺘﺮان ﺧﺎوران ﮐﺮد و ﻣﻪ ﺗﺎﺑﺎن ﻓﺮﻣﻮد ﺗﺎ ﭘﺮﺗﻮ داﻧﺎﺋﯽ اﻓﺮوزﻧﺪ و دﻟﻬﺎ را‬ ‫ﺑﺮﯾﺰش ﺑﺎران ﺳﺨﻦ رﺷﮏ ﮔُﻠﺰار و ﭼﻤﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ای ﯾﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﭘﺎک ﯾﺰدان رﻫﺒﺮی‬ ‫ﮐﺮد ﺗﺎ ﮐﻮه و ﺑﯿﺎﺑﺎن ﭘﯿﻤﻮدی و ﺑﺸﻬﺮ ﻧﯿﺎﮐﺎن رو ﻧﻤﻮدی‪ .‬آن ﮐﺸﻮر ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺴﺘﻤﻨﺪ ﺑﻮد‬ ‫ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﮕﺮی ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﻣﻬﺮﭘﺮور ﺑﺸﻬﺮ درآﯾﺪ و ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و راه ﺧﺪا ﺑﻨﻤﺎﯾﺪ و‬ ‫اﻧﺠﻤﻦ را ﺑﺮاز ﻧﻬﺎن ﺑﯿﺎراﯾﺪ و روزﮔﺎری ﺑﭙﺎﯾﺪ ﺗﺎ در ﺳﺎﯾﮥ درﺧﺖ اﻣﯿﺪ ﺑﯿﺎﺳﺎﯾﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫زﺑﺎن ﺑﮕﺸﺎﺋﯽ و داد ﺳﺨﻦ ﺑﺪﻫﯽ‪ ،‬راز ﭘﻨﻬﺎن ﺑﻨﻤﺎﺋﯽ‪ ،‬ﮔﻔﺘﺎر ﯾﺰدان ﺑﮕﻮﺋﯽ‪ ،‬دﺑﺴﺘﺎن‬ ‫آﺳﻤﺎن ﺑﮕﺸﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺑﯿﺎﻣﻮزی‪ ،‬ﭼﺮاغ روﺷﻨﯽ اﻓﺮوزی‪ ،‬ﭘﺮدۀ ﭘﻨﺪار‬ ‫ﻧﺎداﻧﺎن ﺑﺴﻮزی‪ .‬ﺟﺎﻧﺖ ﻫﻤﺪم ﺟﺎﻧﺎن ﺑﺎد‪.‬‬

‫‪21‬‬ ‫ﮔﻠﭽﻴﻦ ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪22‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻋﮑﺎ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ‬ ‫ﺷﻬﻤﯿﺮزادی ﻓﺮزﻧﺪ آﻗﺎ ﻣﯿﺮ ﻣﺤﻤّﺪﻋﻠﯽ ﺳﻨﮕﺴﺮی ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬آﻗﺎ ﻣﯿﺮ ﻣﺤﻤّﺪﻋﻠﯽ‬ ‫از ﺻﺎﻟﺤﺎن و اوﻟﯿﺎء اﻟﻬﯽ ﺑﻮده و اﮔﺮﭼﻪ در اواﺧﺮ اﯾﺎم ﺣﯿﺎت ﻣﻘﺎرن ﺑﺎ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﺎب اﻋﻈﻢ ﺑﻪ ﻓﯿﺾ اﯾﻤﺎن ﻧﯿﺰ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪه وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ ﮐﻬﻮﻟﺖ ﻓﺮﺻﺘﯽ دﺳﺖ‬ ‫ﻧﺪاده ﺗﺎ ﺑﺨﺪﻣﺘﯽ ﻗﯿﺎم ﻧﻤﺎﯾﺪ و در ﻫﻤﺎن اﯾﺎم اوّﻟﯿﻪ در ﮐﺮﺑﻼ درﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣّﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮﮐﺖ اﺧﻼص او ﻓﺮزﻧﺪان و ﺑﺴﯿﺎری از اﻓﺮاد و ارادﺗﻤﻨﺪان ﺑﻪ او ﺑﻪ اﻣﺮ ﺑﺪﯾﻊ ﻣﺆﻣﻦ‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﭼﻬﺎر ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﺸﺎراﻟﯿﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ اﻣﺮ ﺷﻬﺮت دارﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ اﺣﻤﺪ ﮐﻪ‬ ‫از ﺷﻬﺪای ﻗﻠﻌﮥ ﻃﺒﺮﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬دﯾﮕﺮی آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ اﺑﻮاﻟﻘﺎﺳﻢ ﮐﻪ او ﻫﻢ در ﻗﻠﻌﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺷﻬﺎدت رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﻪ دﯾﮕﺮ آﻗﺎ ﻣﯿﺮ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ ﮐﻪ او ﻫﻢ ﻫﻤﺮاه ﺑﺮادران در ﻗﻠﻌﻪ‬ ‫ﺑﻮده و ﺷﺮح ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺧﻮد را از روﯾﺪادﻫﺎی ﻗﻠﻌﻪ ﯾﺎدداﺷﺖ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ و ﺑﺎﻻﺧﺮه‬ ‫آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﮐﻪ در ﻫﻨﮕﺎم وﻗﺎﯾﻊ ﻗﻠﻌﻪ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ‪ ۱۹‬ﺳﺎل داﺷﺘﻪ و ﻟﺬا ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻗﺪّوس او را از ﺣﻀﻮر در ﻗﻠﻌﻪ ﻣﻌﺎف ﻓﺮﻣﻮده و ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ و ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﻣﺎدر ﻣﺤﺘﺮم‬ ‫ﻣﺄﻣﻮر داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ دو ﺑﺮادر ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻘﯿﺔاﻟﺴﯿﻒ ﻗﻠﻌﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ اﻣﺮ ﺷﻬﺮت دارﻧﺪ و ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺟﻨﺎب‬ ‫آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ اﺻﻼً در ﻗﻠﻌﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺒﻮده ﻣﻊ ذﻟﮏ ﺗﺤﻤّﻞ ﻣﺸﻘﺎت در آن‬ ‫اوﻗﺎت و ﻣﺮاﻗﺒﺖ و ﻣﻮاﻇﺒﺖ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﮔﺎن ﺷﻬﺪا در آن اﯾﺎم ﭘﺮاﺑﺘﻼ ﻣﺸﺎراﻟﯿﻪ را ﺑﻪ‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻨﻮاﻧﯽ ﻣﻤﺘﺎز داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﺗﺎ دورۀ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺣﯿﺎت داﺷﺖ و از ﻗﻠﻢ ﻣﺒﺎرک آﺛﺎر‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﻪای ﺧﻄﺎب ﺑﻪ وی ﺻﺎدر ﻓﺮﻣﻮده اﻧﺪ‪.‬‬

‫‪24‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﻨﻮان ﻟﻮح‬ ‫اﺳﻢ ﻟﻮح "رﺿﻮاناﻟﻌﺪل" ﺑﺪﯾﻊ اﺳﺖ و درﯾﺎﺋﯽ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺎ ﺧﻮد دارد‪ .‬اﺻﻄﻼح ﻋﺪل‬ ‫ﮐﻪ ﺳﺎﺑﻘﮥ دﯾﺮﯾﻨﻪ در ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ دارد ﻫﻤﻮاره ﯾﺎدآور اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺠﺎد ﻋﺪل‬ ‫ﻫﺪف دﯾﻦ اﻟﻬﯽ در روز ﺟﺰاﺳﺖ و رﺿﻮان ﯾﺎ ﺑﻬﺸﺖ ﻣﻮﻋﻮد ﺟﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن‬ ‫ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﺑﺮ ﻫﻤﮕﺎن ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺖ و ﺗﺤﻘﻖ رﺿﻮان ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ اﺳﺘﻘﺮار ﻋﺪل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ رﺿﻮان ﻋﺪل ﻫﻤﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻮﻋﻮد ﺑﻬﺸﺖ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻟﻮح ﺗﺠﻠّﯽ‬ ‫ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻨﻮان رﺿﻮان ﻓﻘﻂ در ﻋﻨﻮان دو ﻟﻮح از آﺛﺎر ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻟﻮح‬ ‫دﯾﮕﺮ "رﺿﻮاناﻻﻗﺮار" اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻧﯿﺰ اﺳﻢ رﺿﻮان ﻧﻤﻮدار اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﻗﺮار ﺑﻪ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ ﻧﯿﺰ ﺟﻠﻮهای از رﺿﻮان و رﺿﺎی اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﯾﮥ اﻓﺘﺘﺎﺣﯽ ﻟﻮح )ﻫﺬا رﺿﻮاناﻟﻌﺪل ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﺑﺎﻟﻔﻀﻞ و زﯾّﻨﻪ اﻟﻠﻪ ﺑﺎﺛﻤﺎر ﻋ ّﺰ ﻣﻨﯿﻊ( ﻧﯿﺰ‬ ‫ﻣﺆﯾّﺪ ﻫﻤﯿﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ در ﺑﻬﺸﺖ اﻧﻮاع ﺛﻤﺮات و ﻧﻌﻤﺖﻫﺎ ﻣﻘﺪر‬ ‫ﺷﺪه در اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻧﯿﺰ ﺗﺤﻘﻖ آن اﺛﻤﺎر ﺑﻬﺸﺘﯽ ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در اﺻﻄﻼح ﻣﻌﺎرف دﯾﻨﯽ ﻋﺪل و ﻓﻀﻞ دو ﺻﻔﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺿﻤﻦ اﺳﻤﺎء و‬ ‫ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ ﻫﻤﻮاره ﻣﺬﮐﻮر و ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻘﺎﺑﻞ دارﻧﺪ‪ .‬ﻋﺪل ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ اﺣﻘﺎق ﺣﻖّ اﻓﺮاد و‬ ‫اﺷﯿﺎء ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ اﺳﺖ و ﻓﻀﻞ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺨﺸﺶ و اﺣﺴﺎن اﻟﻬﯽ و‬ ‫ﭼﺸﻢﭘﻮﺷﯽ از ﻗﺎﺑﻠﯿﺖ و اﺳﺘﻌﺪاد اﻓﺮاد اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ از ﻫﻤﯿﻦ اﺑﺘﺪا‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻣﺨﺘﺎر اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻓﻀﻞ و ﻋﻄﻮﻓﺖ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠّﯽ و‬ ‫اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﻄﻮر اﺧﺺ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻟﻮح ﮐﻪ ﺑﺎ "ﺑﺴﻢاﻟﻠﻪ اﻟﻌﺎدل اﻟﺤﮑﯿﻢ" آﻏﺎز ﺷﺪه ﻣﺘﻀﻤﻦ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻋﺪل ﺑﺎ ﺣﮑﻤﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﻠﻢ و اﺣﺎﻃﻪ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻼزﻣﮥ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ دارد‪.‬‬ ‫اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻠﻮهای از ﮐﻠﻤﻪ و ﮐﻼم اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﺗﺠﻠّﯿﺎت‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن دارد‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﻟﺤﻦ اﻟﻮﻫﯽ اﺳﺖ و زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻼم ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ از آن‬ ‫ﻏﯿﺐ وﺟﺪاﻧﯽ ﺣﮑﺎﯾﺖ و ﺑﯿﺎن ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﻻﺧﺮه در ﻣﻮاردی ﻧﯿﺰ ﺣﺎﮐﯽ از‬ ‫ﻟﺤﻦ و ﺷﺄن ﻋﺒﻮدﯾﺖ اﺳﺖ و ﺑﻨﺪهوار از ﻣﻄﻠﻖ ذات ﺧﻮد راز ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ و اﻇﻬﺎر ﻧﯿﺎز‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬

‫‪25‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻘﺎم ﻋﺪل‬ ‫زﺑﺎن اﻟﻮاح در دور ﺑﺪﯾﻊ ﮐﻪ ﻫﻤﺎن آﯾﺎت ﻧﺎزﻟﻪ اﺳﺖ ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﺑﺪﯾﻊ و ﺟﻠﯿﻞ از دو زﺑﺎن‬ ‫ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ اﺳﺖ و ﺑﺮای آﻧﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ادﺑﯿﺎت اﺻﯿﻞ ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺴﻠﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺄﻧﻮس‬ ‫و آﺷﻨﺎ و ﺑﺴﯿﺎر دﻟﻨﺸﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﻠﻘ ًﺎ از ﻗﻮاﻋﺪ ﭘﯿﭽﯿﺪۀ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ و ﻓﺎرﺳﯽ و اﻟﻔﺎظ‬ ‫و ﻟﻐﺎت ﻧﺎدراﻻﺳﺘﻌﻤﺎل ﻋﺎری و ﻓﺎرغ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﯾﺎت ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﯾﻦ ﻟﻮح در ﺑﺎرۀ ﻣﻘﺎم ﻋﺪل و اﺳﻢ ﻋﺎدل اﺳﺖ ﮐﻪ از اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب و ﻫﻤﮥ ﻣﻮﺟﻮدات در ﻇﻞّ او و ﻣﺴﺘﻔﯿﺾ از ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﺗﺮﺑﯿﺖ او ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺷﺎرات ﻧﺎزﻟﻪ در آﯾﺎت ﺑﻌﺪ ﺣﺎﮐﯽ از اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪل از اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬در‬ ‫ﻇﻞّ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿﻪ اﺳﺖ و ﻧﺒﺎﯾﺪ آن را از ارادۀ ﺻﺎدره از ﻣﺸﯿﺖ اﻟﻬﯽ ﻓﺎرغ و ﻣﺴﺘﻘﻞ‬ ‫داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﮐﻼم ﻣﺒﺎرک ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪل ﺑﻪ اﻣﺘﯿﺎز اﺧﺘﺼﺎص از‬ ‫ﺳﺎﯾﺮ ﺻﻔﺎت ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ و ﻣﻘﺎم ﺷﻤﻮل ﺑﺮ ﻋﻤﻮم دارد‪ .‬اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﻟﻮح اﻇﻬﺎر‬ ‫ﻋﻨﺎﯾﺖ در ﺑﺎرۀ اﺳﻢ ﻋﺪل و ﺷﺌﻮن و ﻣﺮاﺗﺐ آن دارد‪.‬‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮ اﺳﻢ ﻋﺪل‬ ‫ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﺳﻢ ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﺗﻮﺟّﻪ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ اﺟﺮای ﻋﺪل و اﻇﻬﺎر ﻋﺪل‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﻣﻈﺎﻫﺮ اﺳﻤﺎء را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﺘﺬﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﺳﻢ و ﻋﻨﻮان ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺛﻮب و ﻟﺒﺎس اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻖّ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﺮ ﮐﻪ را ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻪ آن آراﺳﺘﻪ ﻣﯽدارد و از‬ ‫ﻫﺮﮐﺲ ﮐﻪ اراده ﮐﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻟﺒﺎس آن را از او ﺧﻠﻊ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﺷﺎره ﺑﻪ‬ ‫ﻧﻔﺴﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺣﻖّ ﺑﻪ ﻃﺮاز اﺳﻤﺎء آراﺳﺘﻪ ﺷﺪ در ﺑﺎرۀ ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺧﻮد ﺑﻪ اﺷﺘﺒﺎه اﻓﺘﺎد و ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮐﻔﺮ ورزﯾﺪ و ﻟﺬا از ﻣﻘﺎم ﺑﻠﻨﺪ اﻋﻠﲐ ﺑﻪ اﺳﻔﻞ‬ ‫ﺳﺎﻓﻠﯿﻦ ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻪ اﺳﻢ و رﺳﻢ ﻧﺸﺪه اﻣﺎ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻣﻌﺎرف‬ ‫دﯾﻨﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ اﺷﺎره ﺑﻪ ﺷﯿﻄﺎن )اﺑﻠﯿﺲ( اﺳﺖ و ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎری در آن اﯾﺎم ﺑﻪ‬ ‫ﻣﯿﺮزا ﯾﺤﯿﯽ ﻧﯿﺰ ﻣﺮﺑﻮط ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺳﭙﺲ اﻇﻬﺎر ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺧﺎص ﺑﻪ ﻧﻔﻮس ﻣﻤﺘﺎزی‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﺪ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ و از آن ﺗﺠﺎوز ﻧﻨﻤﺎﯾﻨﺪ و اﯾﻦ ﻧﻔﻮس را ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪" :‬ﻗﻞ ﮐﻞّ اﺳﻢ ﻋﺮف رﺑّﻪ و ﻣﺎ ﺗﺠﺎوز ﻋﻦ ﺣﺪّه ﯾﺰداد‬ ‫ﺷﺄﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﯿﻦ و ﯾﺴﺘﺸﺮق ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ آن ﺷﻤﺲ ﻋﻨﺎﯾﺔ رﺑّﻪ اﻟﻐﻔﻮر اﻟﮑﺮﯾﻢ و‬

‫‪26‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﯾﺮﺗﻘﯽ ﺑﻤﺮﻗﺎة اﻻﻧﻘﻄﺎع اﻟﯽ ﻣﻘﺎم ﻟﻦ ﯾﺤﮑﯽ اﻻّﻋﻦ ﻣﻮﺟﺪه و ﻻ ﯾﻨﻄﻖ اﻻّ ﺑﺎذﻧﻪ و ﻻ‬ ‫ﯾﺘﺤﺮّک اﻻّ ﺑﺎرادة ﻣﻦ ﻟﺪﻧﻪ و اﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻌﺎدل اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺤﮑﯿﻢ ‪"...‬‬ ‫و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒ ًﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﺸﺎرت ﭘﺮ اﺷﺎرت ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن را ﻣﺴﺮور ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪" :‬ﻓﺴﻮف ﻧﺒﻌﺚ‬ ‫ﻣﻨﮏ ﻣﻈﺎﻫﺮاً ﻓﯽ اﻟﻤﻠﮏ و ﺑﻬﻢ ﻧﻄﻮی ﺷﺮاع اﻟﻈﻠﻢ و ﻧﺒﺴﻂ ﺑﺴﺎط اﻟﻌﺪل ﺑﯿﻦ‬ ‫اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرﺿﯿﻦ و ﺑﻬﻢ ﯾﻤﺤﻮاﻟﻠﻪ آﺛﺎراﻟﻈﻠﻢ ﻋﻦ اﻟﻌﺎﻟﻢ و ﯾﺰﯾّﻦ اﻗﻄﺎر اﻵﻓﺎق‬ ‫ﺑﺎﺳﻤﺎء ﻫﻮﻻء ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ اوﻟﺌﮏ اﻟﺬّﯾﻦ ﯾﺘﺒﺴﻢ ﺑﻬﻢ ﺗﻌﺰ اﻟﻮﺟﻮد ﻣﻦ اﻟﻐﯿﺐ و‬ ‫اﻟﺸﻬﻮد و ﻫﻢ ﻣﺮاﯾﺎ ﻋﺪﻟﯽ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎدی و ﻣﻄﺎﻟﻊ اﺳﻤﺎﺋﯽ ﺑﯿﻦ ﺑﺮﯾﺘّﯽ و ﺑﻬﻢ ﺗﻘﻄﻊ اﯾﺎدی‬ ‫اﻟﻈﻠﻢ و ﺗﻘﻮی اﻋﻀﺎداﻻﻣﺮ ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺪّرﻧﺎ اﻻﻣﺮ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻠﻮح اﻟﻤﻘﺪّس اﻟﺤﻔﯿﻆ‪".‬‬ ‫ﮐﻪ اﮔﺮﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ ًا ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﻋﻤﻮم ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﺪرت و ﺳﻠﻄﻨﺖ اﺳﺖ وﻟﯽ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‬ ‫ﺑﻄﻮر ﺗﺨﺼﯿﺺ ﺑﻪ ﻧﻔﻮس ﺑﺮﮔﺰﯾﺪۀ اﻟﻬﯽ ﯾﻌﻨﯽ اﻣﻨﺎی ﺑﯿﺖ ﻋﺪل اﻋﻈﻢ راﺟﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻄﻮر اﺟﺘﻤﺎع و اﺟﻤﺎع ﻣﺮﺟﻌﯿّﺖ و ﻣﺮﮐﺰﯾّﺖ اﻟﻬﯽ دارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮک‬ ‫از آﯾﺎت ﺑﻌﺪی ﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ اﺳﺖ و ﯾﺎ در ﺑﺎرۀ ﺗﻤﺴّﮏ و ﺗﻮﺟّﻪ‬ ‫آﻧﺎن ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ اﻫ ّﻤﯿّﺖ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺿﺮورت ﺗﺬﮐّﺮ و ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ادب‬ ‫و اﻧﺼﺎف ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ اواﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﺑﺮای ﺧﯿﺮ و ﻧﻔﻊ‬ ‫ﻣﺮدم اﺳﺖ‪ ،‬وﮔﺮﻧﻪ ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ از اﻋﻤﺎل اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻋﺮﻓﺎن و ﺳﺘﺎﯾﺶ ﺑﺸﺮی‬ ‫ﺑﯽﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ اﺳﻢ ﻋﺎدل در اﯾﻦ ﻟﻮح ﺑﺮ ﻫﻤﮥ اﺷﯿﺎء ﺟﻠﻮه ﻧﻤﻮده و ﺧﻮﺷﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺎل آﻧﺎن ﮐﻪ از ﻧﻮر ﻋﺪل روﺷﻨﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺠﺪد در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻪ ﺗﻮاﻟﯽ ﻋﺪل و‬ ‫ﻓﻀﻞ اﺷﺎره ﺷﺪه و ﻣﺨﺼﻮﺻ ًﺎ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺗﺄ ﮐﯿﺪ و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ‬ ‫رﺿﻮان‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ رﺿﻮان اﻣﺮ اﻟﻬﯽ‪ ،‬درﺧﺘﺎن ﻋﺪل ﺑﻪ دﺳﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﮐﺎﺷﺘﻪ و ﺑﺎ آب‬ ‫ﻓﻀﻞ آﺑﯿﺎری ﻣﯿﺸﻮد ﺗﺎ ﻫﺮﯾﮏ ﻣﯿﻮه و ﺛﻤﺮی ﺑﺒﺎر آورد‪ .‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ "اﻧّﺎ ﻏﺮﺳﻨﺎ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﺎدی اﻟﻘﺪرة ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺮﺿﻮان اﺷﺠﺎر اﻟﻌﺪل و اﺳﻘﯿﻨﺎﻫﺎ ﺑﻤﯿﺎه اﻟﻔﻀﻞ ﻓﺴﻮف ﺗﺄﺗﯽ‬ ‫ﮐﻞ واﺣﺪة ﺑﺎﺛﻤﺎرﻫﺎ"‪.‬‬

‫‪27‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن‬ ‫آﯾﺎت ﻣﺘﻌﺪدی از ﻟﻮح در ﺑﺎرۀ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن و اﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮاﻟﻌﺪل و ﺗﺬﮐﺮ ﺑﻪ آﻧﺎن ﮐﻪ ﭼﺮا‬ ‫ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ )ﻋﻠﯽ( اﯾﻤﺎن آوردﯾﺪ و از ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ ﻧﺒﺄ اﻋﻈﻢ ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﯾﺪ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺿﻤﻦ ﺷﺮﺣﯽ ﻣﺒﺴﻮط آﻧﺎن را ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﯾﺤﯿﯽ ﻣﻌﻤﺪان ﮐﻪ از‬ ‫ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ )ﮐﻠﻤﻪ( ﻣﺤﺮوم ﺷﺪﻧﺪ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و اﻋﺘﺮاﺿﺎت آﻧﺎن را‬ ‫ﺑﺎ اﻋﺘﺮاﺿﺎت آن ﮔﺮوه ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺳﭙﺲ آﻧﺎن را ﺑﻪ ﺣﻖّ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻫﺪاﯾﺖ و‬ ‫راﻫﻨﻤﺎﺋﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺑﺎﻻﺧﺮه از وﺣﺪت دو ﻇﻬﻮر ﯾﺎد ﻓﺮﻣﻮده آﻧﺎن را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﺣﻖّ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺣﻖّ دﯾﺪ و ﺟﻤﺎل اﻟﻬﯽ را ﺑﻪ ﻋﯿﻦ و ﺑﺼﺮ او ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺰ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﻣﺘﺬﮐﺮ ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ۲‬و ﻣﻄﻠﺐ را ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﯽ ﺑﻌﯿﻦ ﺳﻮاﺋﯽ ﻟﻦ‬ ‫"ﻗﻞ ﯾﺎ ﻗﻮم ﻓﺎﻧﻈﺮوا اﻟﯽ ﺟﻤﺎﻟﯽ ﺑﻌﯿﻨﯽ ﻻﻧّﮑﻢ ﻟﻮ ﺗﻨﻈﺮون اﻟ ّ‬ ‫ﺗﻌﺮﻓﻮﻧﯽ اﺑﺪ ًا ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺰّل اﻻﻣﺮ ﻓﯽ اﻟﻮاح اﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺤﮑﯿﻢ‪ .‬ﻗﻞ ﯾﺎ ﻗﻮم ﻣﺎ‬ ‫اﻧﺎدی ﺑﯿﻨﮑﻢ ﺑﻨﻔﺴﯽ ﻟﻨﻔﺴﯽ ﺑﻞ اﻧّﻪ ﯾﻨﺎدی ﮐﯿﻒ ﯾﺸﺎء ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻟﻌﺒﺎده و ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ‬ ‫ن ورﻗﺔ اﻟﺘﯽ اﺧﺬﺗﻬﺎ‬ ‫ﺿﺠﯿﺠﯽ و ﺻﺮﯾﺨﯽ ﺛﻢ ﺣﻨﯿﻦ ﻗﻠﺒﯽ ﻟﻮ اﻧﺘﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻨﺼﻔﯿﻦ ا ّ‬ ‫ارﯾﺎح ﻣﺸﯿﺔاﻟﻠﻪ ﻫﻞ ﺗﻘﺪر ان ﺗﺴﺘﻘّﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻻ ﻓﻮ اﻟّﺬی اﻧﻄﻘﻨﯽ ﺑﺎﻟﺤﻖّ ﺑﻞ ﺗﺤﺮّﮐﻬﺎ‬ ‫ن ﺣﺮﮐﺘﻬﺎ ﺛﻢ اﻫﺘﺰازﻫﺎ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻟﯿﮑﻮن‬ ‫ﮐﯿﻒ ﺗﺸﺎء و اﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﺤﺎﮐﻢ ﻟﻤﺎ ﯾﺮﯾﺪ و ا ّ‬ ‫ﺷﺎﻫﺪاً ﻋﻠﯽ ﺻﺪﻗﻬﺎ ﻟﻮ اﻧﺘﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ .‬ﻓﺎﻧﻈﺮوا ﯾﺎ ﻗﻮم ﮐﯿﻒ ﺣﺎل ﻣﺰﻣﺎر اﻟّﺬی وﻗﻊ‬ ‫ﺗﺤﺖ اﻧﺎﻣﻞ ارادة رﺑّﻪ اﻟّﺮﺣﻤﻦ و ﯾﻨﻔﺢ ﻓﯿﻪ ﻧﻔﺲ اﻟﺴﺒﺤﺎن ﻫﻞ ﯾﻘﺪر ان ﯾﺼﻤﺖ ﻓﯽ‬ ‫ذاﺗﻪ ﻻ ﻓﻮ رﺑّﮑﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻤﻨّﺎن ﺑﻞ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻨﻪ ﻓﻨﻮن اﻻﻟﺤﺎن ﮐﯿﻒ ﯾﺸﺎء و اﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﻌﺰﯾﺰ‬ ‫اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻘﺪﯾﺮ و ﻫﻞ ﺗﻘﺪر اﻟﺸﻤﺲ ان ﺗﻄﻠﻊ ﻋﻦ اﻓﻖ اﻻﻣﺮ ﻣﻦ ﻏﯿﺮ ﺿﯿﺎء او ﺗﺴﺘﻄﯿﻊ‬ ‫ان ﺗﻤﻨﻊ اﻻﺷﯿﺎء ﻣﻦ اﻧﻮارﻫﺎ ﻻ ﻓﻮ ﻧﻔﺲ اﻟﺒﻬﺎء و ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ ﮐﻞّ ﻣﻨﺼﻒ ﺑﺼﯿﺮ ﻗﻞ‬ ‫ﯽ اﻻﺑﻬﯽ ﺗﺤﺮّک ﻫﺬا اﻟﻘﻠﻢ اﻻﻋﻠﲐ و ﻫﺬا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ‬ ‫ن اﺻﺎﺑﻊ ﻗﺪرة رﺑّﮑﻢ اﻟﻌﻠ ّ‬‫ﯾﺎ ﻗﻮم ا ّ‬ ‫ب آﺑﺎﺋﮑﻢ اﻻوّﻟﯿﻦ‪".‬‬‫ﻣﻦ ﻋﻨﺪی ﺑﻞ ﻣﻦ ﻟﺪی اﻟ ّﻠﻪ رﺑّﮑﻢ و ر ّ‬

‫ﻣﯿﺰان ﻋﺪل‬ ‫آﯾﺎت ﻓﻮق ﯾﺎدآور ﺑﯿﺎﻧﯽ در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺳﻠﻄﺎن اﯾﺮان اﺳﺖ )آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۱‬‬ ‫ﺻﺺ ‪ (۶۲–۶۱‬و ﺟﻮﻫﺮ ﻣﻄﻠﺐ آﻧﮑﻪ ﺣﻖّ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻧﻔﺲ ﺣﻖّ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‬

‫‪28‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻖّ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﻣﻼک آن وﺟﻮد او و ﮐﻼم و آﯾﺎت اوﺳﺖ و آﯾﺎت ﻣﺘﻌﺪدی در‬ ‫اﻫﻤﯿﺖ ﯾﻮم ﻇﻬﻮر و ﺗﺠﻠّﯿﺎت آن در اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ و‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺮاﺗﺐ و ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻋﺪل ﺗﻮﺟّﻪ ﻓﺮﻣﻮده اﺻﻞ ﻋﺪل و ﻣﺒﺪأ آن را اواﻣﺮ ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻬﯽ‬ ‫در ﯾﻮم ﻇﻬﻮر ﻣﺬﮐﻮر داﺷﺘﻪ و آن را ﻣﯿﺰان ﻋﺪل ﺑﯿﻦ آﺳﻤﺎنﻫﺎ و ارض ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮده و‬ ‫ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞ اﻓﺮاد را ﺑﻪ ﮔﺮﯾﻪ و ﺷﮑﺎﯾﺖ ﻃﻔﻠﯽ ﺷﯿﺮﺧﻮار در ﻫﻨﮕﺎم از ﺷﯿﺮ ﺑﺎزﮔﺮﻓﺘﻦ‬ ‫ﺗﺸﺒﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻋﺪل ﮐﻪ اﻋﻄﺎء ﮐﻞّ ذی ﺣﻖّ ﺣﻘّﻪ اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﺑﺎدﻫﺎی ﭘﺎﺋﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ درﺧﺘﺎن را ﺑﺮای آراﯾﺶ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻬﺎری آﻣﺎده ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬ ‫ﺳﭙﺲ اﻗﺮار ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺷﻤﺲ ﺑﻬﺎء را ﺗﺤﻘﻖ ﻋﺪل ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪﻟﯽ ﮐﻪ از آن ارﮐﺎن ﻇﻠﻢ‬ ‫و ﭘﺎﯾﻪﻫﺎی ﺷﺮک ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ .‬و ﻫﺮ آن ﮐﺲ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ ﻧﺸﻮد از ﻇﺎﻟﻤﯿﻦ ﻣﺤﺴﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﮑﺘﮥ ﻣﻬ ّﻢ اﯾﻨﮑﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل‬ ‫ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﻗﯿﺎم ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﯾﺎ ﺑﻪ اﺟﺮای ﻋﺪل ﺑﯿﻦ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﻗﯿﺎم ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬وﻟﯽ در ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ‬ ‫اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ ﻇﻠﻢ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻫﺮﮐﺲ ﻗﻄﺮهای ﺑﻪ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﺶ ﺑﻨﻮﺷﺪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﺒﺎدﺗﯽ ﻣﻌﺎدل ﻋﺒﺎدت ﻫﻤﮕﺎن ﺑﺮﺧﯿﺰد‪ ،‬زﯾﺮا‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ اﻋﻤﺎل اﺣﺪی از ﺑﻨﺪﮔﺎن را ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮد ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﻃﺮاز اذن و ﺗﺄﯾﯿﺪ‬ ‫ﺣﻀﺮﺗﺶ آراﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ‬ ‫در اواﺧﺮ ﻟﻮح ﺳﯿﺎق ﺑﯿﺎن ﻣﻄﻠﺐ از ﺧﻄﺎب ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫و ﺑﻪ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﻪ ذﮐﺮ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ "ان ﯾﺎ ﻗﻠﻢاﻻﻋﻠﯽ ﻓﺎﺑﺘﻌﺚ‬ ‫ن ﻋﺪﻟﻪ‬ ‫ﻋﺒﺪ اﻟﺬی ﺳﻤّﯽ ﺑﺎﻟﺮﺿﺎ ﺑﻌﺪ ﻧﺒﯿﻞ ﻣﻦ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﻌﺪل ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻮت اﻻﻧﺸﺎء و ا ّ‬ ‫اﯾﻤﺎﻧﻪ ﺑﺎﻟﻠّﻪ و ﻻ ﯾﻌﺎدﻟﻪ ﻋﺪل اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرﺿﯿﻦ‪ ".‬ﻻزم ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﭼﻪ‬ ‫اﻇﻬﺎر ﻋﻨﺎﯾﺘﯽ در ﺑﺎرۀ ﺟﻨﺎب آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ "اﻧّﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎک ذﮐﺮاً‬ ‫ﻣﻦ ﻟﺪﻧﺎ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎدﻧﺎ و ﺟﻌﻠﻨﺎک ﺣﺼﺒﻨﺎ ﻟﺒﺮﯾّﺘﻨﺎ ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﻟﺘﺤﻔﻈﻬﻢ ﻣﻦ ﺳﻬﺎم‬ ‫اﻻﺷﺎرات و ﺗﺬﮐﺮﻫﻢ ﺑﻬﺬا اﻟﻨﺒﺄ اﻟّﺬی ﻣﻨﻪ اﺿﻄﺮﺑﺖ ﻫﯿﺎﮐﻞ اﻻﺳﻤﺎء و ﻏﯿّﺮت اﻟﻮﺟﻮه‬ ‫و ﺷﻘّﺖ اراﺿﯽ اﻟﮑﺒﺮ و ﺳﻘﻄَﺖ اﻻﺛﻤﺎر ﻣﻦ ﮐﻞ ﺷﺠﺮ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻣﻨﯿﻊ‪".‬‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ اﺧﯿﺮ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک اﮐﺜﺮ ًا ﺧﻄﺎب ﺑﻪ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ و ﻫﺪاﯾﺖ او ﺑﻪ ﺗﺮﺑﯿﺖ‬ ‫ﻣﺮدم و اﻃﺎﻋﺖ از اواﻣﺮ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً او را ﺑﻪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﮐﻪ "ﺛﻢ اﻣﻨﻌﻬﻢ ﻋﻦ‬

‫‪29‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺳﻔﮏ اﻟﺪﻣﺎء اﻧّﺎ ﻗﺪ ﻧﻬﻨﯿﺎﻫﻢ ﻓﯽ ﮐﻞّ اﻻﻟﻮاح و ﻫﻢ اﺗّﺨﺬوا اﺣﮑﺎم اﻟ ّﻠﻪ ﺳﺨﺮﯾﺎ و‬ ‫ﺗﺠﺎوزوا ﻋﻦ ﺣﺼﻦ اﻻﻣﺮ و ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ" ﻣﺘﺬﮐﺮ ﻣﯽدارﻧﺪ و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒ ًﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺬﮐﺮ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ "ان اﻟّﺬﯾﻦ ﯾﺠﺎدﻟﻮن و ﯾﺤﺎرﺑﻮن ﻣﻊ اﻟﻨﺎس اوﻟﺌﮏ ﺧﺮﺟﻮا ﻋﻦ‬ ‫رﺿﻮاناﻟﻌﺪل و ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟﻈﺎﻟﻤﯿﻦ ﻓﯽ اﻟﻮاح ﻋ ّﺰ ﺣﻔﯿﻆ‪ ".‬اﯾﻦ آﯾﺎت ﺗﺄ ﮐﯿﺪ در ﻧﻬﯽ‬ ‫ﺷﺪﯾﺪ از ﺟﻨﮓ و ﺧﻮنرﯾﺰی اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺧﺎﺗﻤﻪ‬ ‫در ﺧﺎﺗﻤﻪ ﭘﺲ از ﻣﻨﺎﺟﺎت آﺧﺮ ﻟﻮح ﻧﯿﺰ اﯾﻦ آﯾﺎت ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ "اﻧّﺎ ﺧﻠﻘﻨﺎ‬ ‫رﺿﻮاناﻟﻌﺪل ﺑﻘﻮّة ﻣﻦ ﻋﻨﺪﻧﺎ و ﻗﺪرة ﻣﻦ ﻟﺪﻧﺎ و ارﺳﻠﻨﺎ اﻟﯿﮏ ﺑﻔﻮاﮐﻪ ﻋ ّﺰ ﺑﺪﯾﻊ اذاً ذ ّ‬ ‫ق‬ ‫ﻣﻦ اﺛﻤﺎرﻫﺎ ﺛﻢ اﺳﺘﺮح ﻓﯽ ﻇﻞ اوراﻗﻬﺎ ﻟﺘﮑﻮن ﻣﺤﻔﻮﻇ ًﺎ ﻣﻦ ﻧﺎر اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ و ﺑﺬﻟﮏ‬ ‫ب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪".‬‬ ‫اﺗﻤﻤﻨﺎ اﻟﻨﻌﻤﺔ ﻋﻠﯿﮏ ﻟﺘﺸﮑﺮ رﺑّﮏ و ﺗﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﺸﺎﮐﺮﯾﻦ و اﻟﺤﻤﺪﻟﻠﻪ ر ّ‬ ‫ﺑﻄﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک در ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ اﺳﻢ‬ ‫ﻋﺪل از اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ و در ﻗﺴﻤﺖ دوم ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻋﺪل از اﻋﻠﯽ ﻣﺮاﺗﺐ وﺟﻮد‬ ‫ﺗﺎ ﻋﺎﻣﮥ ﻣﺮدم و در ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻮم ﺧﻄﺎب ﺑﻪ آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﺷﻬﻤﯿﺮزادی ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﺗﺨﺼﯿﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺼﺪاق ﻋﺪل او اﯾﻤﺎن او ﺑﻪ ﻇﻬﻮر اﻋﻈﻢ اﺑﻬﲐ اﺳﺖ و در ﺿﻤﻦ‬ ‫اﯾﻦ ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻣﻘﺎﻣﺎت و ﻣﺮاﺗﺐ وﺟﻮد ﺗﺄﺳﯿﺲ و ﺗﺒﺒﯿﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت‬ ‫‪" .۱‬آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪرﺿﺎ ﺷﺮح اﺣﻮال و ﻣﺼﺎﺋﺐ ﺧﻮدﺷﺎن را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﻧﮕﺎﺷﺖ‬ ‫ب اﻋﻠﲐ را از آﺛﺎر و آﯾﺎت ﻧﺪﯾﺪه ﺑﻮدم و‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻦ در اواﺋﻞ ﻇﻬﻮر ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﺧﺪﻣﺖ ﺣﻀﺮت ﻗﺪوس و ﺟﻨﺎب اوّل ﻣﻦ آﻣﻦ ﻓﺎﺋﺰ ﻧﺸﺪم و ﺣﻀﺮت در ﺟﻮاب‬ ‫ﻋﺮﯾﻀﮥ واﻟﺪه در ﺑﺎرۀ ﻣﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻨﺎﯾﺖ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ او ﺑﺎ ﻣﺎﺳﺖ و ﻣﺎ ﻫﻢ ﻣﻮاﺳﺎت‬ ‫ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺳﻪ ﺑﺮادری ﮐﻪ رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﯾﮑﯽ )آﻗﺎ ﻣﯿﺮ اﺑﻮﻃﺎﻟﺐ( ﺑﻌﺪ از‬ ‫ﺷﻬﺎدت اﺻﺤﺎب ﺑﺮﮔﺸﺖ و اﻣﺮ ﻇﻬﻮر را ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﺳﺒﺐ ﻫﺪاﯾﺖ‬ ‫ﺷﺪﻧﺪ و اﯾﻦ ﻓﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﺑﺎ ﻣﺤﺒّﺖ و دﯾﺎﻧﺖ و ﺻﺪاﻗﺖ و اﻣﺎﻧﺖ و ﺻﺒﺮ و ﺷﮑﺮ و رﺿﺎ و‬ ‫ﺑﺮدﺑﺎری در ﻣﺼﯿﺒﺎت و ﺑﻠﯿﺎت و اﻣﺘﺤﺎﻧﺎت ﺧﺪاوﻧﺪی در ﺻﺪد ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﺮآﻣﺪه‬ ‫ﺑﻨﺎی ﻧﺼﯿﺤﺖ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻧﻬﺎدم و ﺑﺎ آﻧﭽﻪ از ﺻﻔّﺎت اﯾﻤﺎن و ﻣﻘﺎم ﺳﻠﻮک ﮐﻪ در آﯾﺎت‬

‫‪30‬‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ در ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و اﻟﻮاح اﻟﻬﯿﻪ ﺑﻮد ﺑﻪ ﻗﺪر ادراک ﺧﻮد و اﻧﺪازۀ ﺧﻠﻖ در ارض ﺳﯿﻦ و ﻣﯿﻢ و ﺷﯿﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﺎﯾﺖ و ﻣﺪد و ﻓﻀﻞ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﺑﺴﺮ ﺑﺮدم‪ .‬و اﻣّﺎ ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻣﺼﺎﺋﺐ و ﺑﻠﯿﺎت‬ ‫وارده ﭼﻪ ﻧﻮﯾﺴﻢ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺷﻬﺎدت اﺻﺤﺎب ﺧﺎﺗﻤﮥ اﻣﺮ ﻗﻠﻌﻪ از ﺷﻤﺎﺗﺖ و ﻣﻼﻣﺖ و‬ ‫ﺷﻘﺎوت اﻫﻞ ﺷﻬﻤﯿﺮزاد و ﺳﻨﮕﺴﺮ از ذوی ﻗﺮاﺑﺖ و ﻏﯿﺮﻫﻢ ﭼﻪ ﮔﺬﺷﺖ‪ .‬اﻫﺎﻟﯽ‬ ‫ﺷﻬﻤﯿﺮزاد ﺑﻪ ﺣﻤﺎم رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺧﻀﺎب ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﺼﺎﻓﺤﻪ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﺒﺎرکﺑﺎد ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻓﺎﻧﯽ در ﮐﻮﭼﻪ و ﺑﺎزارﻫﺎ ﻫﺪف ﺳﻬﺎم ﻣﻼﻣﺖ ﺟﮕﺮﺳﻮز‬ ‫ﺗﻦﮔﺪاز ﺑﻮدم و ﺗﻀﯿﯿﻘﺎت ﺑﻪ درﺟﻪای ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﮔﻨﺪمﻓﺮوﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﻣﺎ را ﺣﺮام‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻔﮑّﺮ درک ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ در ﭼﻨﺎن اوﺿﺎع ﭼﻪ اﺣﻮال و ﻣﺸﻘﺎﺗﯽ رخ داد و‬ ‫ﻣﻦ در اﯾﻦ ﺷﺪّت ﻃﺎﻗﺖ ﻧﯿﺎورده ﺑﻪ اﺗّﻔﺎق واﻟﺪۀ ﭘﯿﺮ ﺑﻪ ﺳﻨﮕﺴﺮ در ﺧﺎﻧﮥ ﺧﻮاﻫﺮم رﻓﺘﻢ‬ ‫ﺗﺎ ﻗﺪری آﺳﻮده ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬اﻟ ّﻠ ُﻪاﮐﺒﺮ از زﺧﻢ ﻟﺴﺎن اﯾﻦ اﺷﺮار و ﮐﻔﺎر‪ .‬زنﻫﺎ ﻣﻮی ﺳﺮ‬ ‫واﻟﺪه و ﺧﻮاﻫﺮ را ﻣﯽﮐﺸﯿﺪﻧﺪ و ﻧﺎﺳﺰا ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﺮای ﮐﻔﺎر و ﺧﺎرﺟﯽﻫﺎی از‬ ‫دﯾﻦ ﮔﺮﯾﻪ و ﻧﻮﺣﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﺋﯿﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻓﺎﻧﯽ ﻻﻋﻼج در ﺧﺎﻧﻪ را ﺑﺴﺘﻢ و ﺑﻪ ﺻﺒﺮ و‬ ‫ﺷﮑﯿﺒﺎﺋﯽ ﺑﺴﺮ ﻣﯽﺑﺮدﯾﻢ‪ .‬ﮔﺮﯾﻪ آﻫﺴﺘﻪآﻫﺴﺘﻪ ﻣﯽﻧﻤﻮدﯾﻢ و ﭼﻨﺪ ﺻﻐﯿﺮ ﺑﺎﻗﯽﻣﺎﻧﺪه از‬ ‫ﺷﻬﺪاء ﮐﻪ ﺑﺮادرزادهﻫﺎ و ﺧﻮاﻫﺮزادهﻫﺎ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﮐﻔﯿﻞ ﺑﻮدم‪ ،‬وﻟﮑﻦ در‬ ‫ﺳﺨﺘﯽ و ﺗﻨﮕﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺴﺮ ﻣﯽﺑﺮدﯾﻢ‪ .‬ﻋﻠﻒ را ﻣﯽﭘﺨﺘﯿﻢ و ﮐﺒﯿﺮ ًا و ﺻﻐﯿﺮاً ﺳﺪّ‬ ‫ﺟﻮع ﻣﯽﮐﺮدﯾﻢ‪ .‬آه آه از ﺷﻘﺎوت و ﺷﺮارت ﮐﻔﺎر و ﻓﺠﺎر‪ .‬ﺑﺎغ و زﻣﯿﻦ را‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﯿﻢ ﺑﻔﺮوﺷﯿﻢ و ﺻﺮف ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﺷﻤﺎ ﺧﺎرﺟﯽ ﻫﺴﺘﯿﺪ و ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺎ‬ ‫ﺷﻤﺎ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﮐﺮد‪ .‬در آن ﺣﺎل ﺟﺰ ﺻﺒﺮ ﭼﺎره ﻧﺪاﺷﺘﻢ و ﺟﺰ ﺧﻮن ﺟﮕﺮ ﻏﺬاﺋﯽ ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺎ ﻧﺒﻮد‪ .‬اﻣﺎن از ﺷﻤﺎﺗﺖ ذوی ﻗﺮاﺑﺖ ﮐﻪ ﺧﺎﻟﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﯽ ﺳﻌﯽ و ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯿﻨﻤﻮد‬ ‫و ﺑﻪ ﺳﻠﻄﺎن و ﺣﮑّﺎم ﻋﺎرض ﻣﯿﺸﺪ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺧﺪا ﻧﺨﻮاﺳﺖ و‬ ‫اﯾﻦ ﻓﺎﻧﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺻﻠﺢ و ﺳﻠﻮک ﺑﺎ او رﻓﺘﺎر ﮐﺮدم و اﺣﻮال ﺳﺎلﻫﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﻮال‬ ‫ﮔﺬﺷﺖ‪) ".‬ﻇﻬﻮراﻟﺤﻖّ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ﺻﺺ‪(۲۰۴–۲۰۳‬‬ ‫‪ .۲‬ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﺑﺎب ﺳﯿﺰدﻫﻢ از واﺣﺪ ﺷﺸﻢ )‪ (۱۳/۶‬و ﺑﺎب ﺷﺸﻢ از‬ ‫واﺣﺪ ﻫﺸﺘﻢ )‪ (۶/۸‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪31‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ اﺳﺖ ﮐﻪ در دورۀ اﺧﯿﺮ ﺣﯿﺎت ﻣﺒﺎرک در‬ ‫آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﻤﮥ اﻫﻤﯿّﺘﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ و‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن آن دارد ﺑﺴﯿﺎری از اﻃّﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آن ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ .‬ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺗﺎﮐﻨﻮن‬ ‫ﺑﻪ زﯾﺎرت ﻧﺴﺨﮥ ﮐﺎﻣﻠﯽ از اﯾﻦ اﺛﺮ ﺗﻮﻓﯿﻖ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ از آﻧﭽﻪ در دﺳﺖ اﺳﺖ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯿﺮﺳﺪ ﮐﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ آن ﺑﺮ ﺳﯿﺼﺪ و ﺷﺼﺖ و ﯾﮏ ﺑﺎب‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻮزده واﺣﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ ﻧﻮزده ﺑﺎب داﺷﺘﻪ ﻣﻘﺮّر ﺑﻮده و ﻫﺮ ﺑﺎب در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪۀ ﯾﮑﯽ از اﯾﺎم‬ ‫ﺳﺎل ﺷﻤﺮده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﻫﺮ ﺑﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﯾﮏ روز از اﯾﺎم ﺳﺎل‬ ‫ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﺑﺘﺪای ﻫﺮ ﺑﺎب ﻋﻨﻮاﻧﯽ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﯾﺮ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد‪.‬‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﮥ زﯾﺮ ﺑﺎ ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﺟﺰﺋﯽ از ﻟﺤﺎظ ذﮐﺮ اﻋﺪاد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺎب و واﺣﺪ ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﺗﮑﺮار ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"اﻟﺒﺎب اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﻮاﺣﺪ اﻻول ﻣﻦ اﻟﯿﻮم اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻣﻦ اﻟﺴﻨﺔ ﻓﯽ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﺳﻢاﻟﻠّﻪ اﻟﻮاﺣﺪ‬ ‫و ﻟﻪ ارﺑﻊ ﻣﺮاﺗﺐ‪".‬‬ ‫ﻫﺮ ﺑﺎب ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺗﺒﻪ ﯾﺎ ﻓﺼﻞ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪه ﮐﻪ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﻤﮑﻦ‬ ‫اﺳﺖ در ﺷﺮح و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﯾﮑﯽ از ﻣﺮاﺗﺐ و ﻣﻘﺎﻣﺎت اﺳﻢ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻊ ٰذﻟﮏ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣ ًﺎ در ﻣﺮﺗﺒﮥ اول ﺑﻪ ﻟﺤﻦ آﯾﺎت‪ ،‬در ﻣﺮﺗﺒﮥ دوم ﺑﻪ ﻟﺤﻦ ﻣﻨﺎﺟﺎت‪ ،‬در ﻣﺮﺗﺒﮥ ﺳﻮم ﺑﻪ‬ ‫ﻟﺤﻦ ﺧﻄﺒﻪ‪ ،‬و در ﻣﺮﺗﺒﮥ ﭼﻬﺎرم ﺑﻪ ﻟﺤﻦ ﺻﻮر ﻋﻠﻤﯿﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺧﺎصّ ﺑﺎ ﺗﻔﺴﯿﺮ‬ ‫ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻬﯿﻤﻦ ﺑﻪ اﺳﻤﺎءاﻟﻠّﻪ ﭼﻬﺎر ﺷﺄن ﻧﯿﺰ‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﺷﻬﺮت دارد‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد از اﺳﻤﺎء در اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﺒﺎرک اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ و ﻣﻈﺎﻫﺮ آن در ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ‬ ‫و ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻣﺆﯾّﺪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ‪" :‬ﮐﺘﺎب اﺳﻤﺎء ﻧﺎزل ﺷﺪ‪ .‬آﺧﺮ ﺗﻔﮑّﺮ‬ ‫ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﭼﻪ ﺑﻮده‪ .‬ﻣﺨﺼﻮص ﮐﺘﺎب اﺳﻤﺎء ﻧﺎﻣﯿﺪهاﻧﺪ و در آن اﻟﻮاح ﺟﻤﯿﻊ‬

‫‪32‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺳﻤﺎء را واﺣﺪ ًا ﺑﻌﺪ واﺣﺪ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﻌﺪ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﺳﻤﺎء را‬ ‫ﺑﻪ ﻣُﺒﺪع اﺳﻤﺎء وﺻﯿﺖ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۷۹‬‬ ‫از ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ اﯾﻦ اﻟﻮاح ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻋﺪۀ ﻣﻌﺪودی ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ در ﺻﺪر ﺑﺎب‬ ‫ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ذﮐﺮ آﻧﻬﺎ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﻣّﺎ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن ُﻧﺴَﺦ ﻣﻌﺘﺒﺮی ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤّﻦ‬ ‫اﺳﺎﻣﯽ ﻫﻤﮥ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎن ﺑﺎﺷﺪ زﯾﺎرت ﻧﻨﻤﻮده اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯽ آﻧﭽﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد اﯾﻦ‬ ‫آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎن و ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن ﻫﺮ دو ﺑﻮده و ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺣﺎل و اﻋﻤﺎل‬ ‫آﻧﺎن ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب ﻋﻨﺎﯾﺖ ﯾﺎ ﻋﺘﺎب ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک‬ ‫ب اﻋﻠﲐ‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن ﻣﺆﯾّﺪ اﯾﻦ ﻓﺮض اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "و ر ّ‬ ‫روح ﻣﺎ ﺳﻮاه ﻓﺪاه‪ ،‬ﺑﺨﺼﻮص ﺑﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻋﻠﻤﺎی ﻫﺮ ﺑﻠﺪی ﺗﻮﻗﯿﻌﯽ ﺻﺎدر ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و‬ ‫ﻣﺮاﺗﺐ اﻋﺮاض و اﻏﻤﺎض ﻫﺮ ﮐﺪام را در ﺗﻮﻗﯿﻊ او ﺑﻪ ﺗﻔﺼﯿﻞ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬ ‫’ﻓَﺎﻋﺘَﺒِﺮُوا ﯾَﺎ اُوﻟِﯽ اﻻَﺑﺼَﺎ ِر‪) "‘.‬ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﺑﻨﺪ‪ (۲۵۶‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻓﻮق ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺻﺮاﺣﺘﯽ ﻧﺪارد اﻣّﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎﺗﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻓﺮاد‬ ‫ﻋﻠﻤﺎء در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ و ﺿﻤﻨ ًﺎ ﺑﻌﻀﯽ از اﯾﻦ اﺑﻮاب ﺑﻪ ﺗﻨﯽ ﭼﻨﺪ از ﻋﻠﻤﺎء ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن‬ ‫ﻼ ﻣﯿﺘﻮان اﻃﻤﯿﻨﺎﻧﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﯿﺎن ﻧﺎزل در ﮐﺘﺎب‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺷﺪه ﻣﺤﺘﻤ ً‬ ‫ﻣﺴﺘﻄﺎب اﯾﻘﺎن ﻫﻤﺎن ﻧﻔﻮس ﺑﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﻞ ﻧﺰول اﯾﻦ اﺛﺮ ﻋﻈﯿﻢ را از ﻣﺘﻦ اﺑﻮاب ﻣﯿﺘﻮان اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﺮد‪ ،‬زﯾﺮا در ﺑﻌﻀﯽ‬ ‫ذﮐﺮ ﻣﺎﮐﻮ و در ﺑﻌﻀﯽ ذﮐﺮ ﭼﻬﺮﯾﻖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﺬا ﻣﯿﺘﻮان ﭼﻨﯿﻦ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫اﺑﺘﺪای ﺷﺮوع اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﺟﻠﯿﻞ از اواﺋﻞ اﯾﺎم آذرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺗﺎ اواﺧﺮ اﯾﺎم ﻣﺒﺎرک ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ و ﺷﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﻧﺴﺨﮥ ﮐﺎﻣﻠﯽ از آن ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ آﯾﮥ زﯾﺮ ﮐﻪ ﻣﺘﻀﻤّﻦ ذﮐﺮ ﻣﺎﮐﻮ اﺳﺖ ﺗﻮﺟّﻪ ﻧﻤﻮد‪:‬‬ ‫در ﺑﺎب راﺑﻊ از واﺣﺪ ﺧﺎﻣﺲ در ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﻢ ﻓﺂرق ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل‪" :‬ﻗﺪ ﺗﻀﺮّﻋﻮا ﻓﯽ‬ ‫اﻟﻒ و ﻣﺄﺗﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﺔ ﻓﻠﻤﺎ ﻗﺪ اﻇﻬﺮ اﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻖ ﺑﺂﯾﺎت ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻓﺎذا ﮐﻞ ﻋﻦ اﻟﻠّﻪ‬ ‫رﺑّﻬﻢ ﻣﺒﻌﺪون ﺣﺘﯽ ﻗﺪ ﺳﮑﻨﻮه ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻖ ﻋﻠﯽ ﺟﺒﻞ ﻣﺎﮐﻮ‪ .‬ﻫﻞ ﻟﻼﺳﻼم ﻣﻦ ﻧﺎر ﻓﻮق‬ ‫ﻫﺬا‪ ،‬ﻗﺎﺋﻤﻬﻢ ﻓﯽ ﺟﺒﻞ وﺣﺪه و ﮐﻠّﻬﻢ ﺑﺎﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﯽ ﺑﯿﻮﺗﻬﻢ ﺑﻨﺴﺒﺘﻪ اﻟﯿﻪ ﯾﺘﻌﺰّزون و‬ ‫ﯾﺴﮑﻨﻮن ﻻورﺑّﮏ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻧﺎراً ﻓﻮق ذﻟﮏ ‪ "...‬ﮐﻪ ﻣﻔﻬﻮم آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ "ﻫﺰار و‬ ‫دوﯾﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎد‪ ۲‬ﺳﺎل ﺗﻀﺮّع و اﺳﺘﻐﺎﺛﻪ ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﻣﻮﻋﻮد ﺑﻪ آﯾﺎت‬

‫‪33‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻇﻬﻮر ﻓﺮﻣﻮد ﻫﻤﮕﺎن دوری ﮐﺮدﻧﺪ و او را ﺑﻪ ﻧﺎروا در ﻣﺎﮐﻮ زﻧﺪاﻧﯽ ﺳﺎﺧﺘﻪ‪ .‬آﺗﺸﯽ و‬ ‫ﻋﺬاﺑﯽ ﺑﺮای اﺳﻼم ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻮﻋﻮدﺷﺎن در آن ﻣﮑﺎن ﻣﻌﯿّﻦ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻨﻬﺎﺋﯽ زﻧﺪاﻧﯽ ﺑﺎﺷﺪ و آﻧﺎن ﻫﻤﻪ در ﻣﻨﺎزل ﺧﻮد ﺑﻪ اﻧﺘﺴﺎب ﺑﻪ ﻣﻮﻋﻮد ﻋﺰّﺗﻤﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﮐﻪ ﺑﺮای آﻧﺎن ﻋﺬاﺑﯽ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪".‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﻣﯿﺘﻮان داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺰول اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﺎ ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن )ﻋﺮﺑﯽ و ﻓﺎرﺳﯽ(‬ ‫ﻼ ﺑﻪ زﺑﺎن‬‫ﻫﻢزﻣﺎن ﺑﻮده و اﺳﺎﺳ ًﺎ ارﺗﺒﺎط و واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺑﻨﯿﺎدی دارد‪ .‬ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء ﮐ ًّ‬ ‫ﻋﺮﺑﯽ اﺳﺖ و ﻣﺮاﺗﺐ ارﺑﻌﻪ ﯾﺎ ﺷﺌﻮن ﭼﻬﺎرﮔﺎﻧﮥ اﺑﻮاب در ﺗﻤﺎم اﺑﻮاب وﺟﻮه ﻣﺸﺘﺮﮐﯽ‬ ‫دارد و ﺣﺘﯽ ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﻘﺪّﻣﺎت ﻣﻄﺎﻟﺐ در اﯾﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻫﻤﻮاره در ﻃﻮل ﮐﺘﺎب ﺗﮑﺮار‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬اﻧﺸﺎء ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻫﻤﻮاره ﻣﺘﻀﻤّﻦ ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ اﺻﻮﻟﯽ و اﻋﺘﻘﺎدی و ﺗﻮﺟﯿﻪ‬ ‫و ﺗﻔﻬﯿﻢ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ روﺣﺎﻧﯽ و ﺗﮑﺮار ﺣﻘﺎﺋﻖ و دﻗﺎﺋﻖ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﻣﺪد اﻋﺎدۀ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﺎوﯾﻦ ﻣﺘﻨﻮع و ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ‪ .‬از ﻣﺨﺘﺼّﺎت اﯾﻦ اﺛﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﻠﻖ و اﯾﺠﺎد‬ ‫اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﺪﯾﻊ و اﺧﺘﺮاع ﻟﻐﺎت و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮاﻧﯿﻦ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﺎم‬ ‫ﺑﺮد‪ ،‬ﮐﻪ ﺧﻮد ﺣﺎﮐﯽ از اﺑﺪاء ﻣﻌﺎرف ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺳﺎﺑﻖ اﺳﻼﻣﯽ و ﻣﺸﺘﺮک در‬ ‫اﮐﺜﺮ آﺛﺎر دور ﺑﯿﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ دو اﺻﻄﻼح ﻧﻔﯽ و اﺛﺒﺎت‪،‬‬ ‫ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ادﻻّء‪ ،‬ﺣﯿﺎت و ﻣﻤﺎت ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻟﯿﻞ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ‬ ‫دو ﻇﻬﻮر‪ ،‬اﺑﺪاء ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ آﻏﺎز ﮐﺮدن‪ ،‬و اﻣﺘﺤﺎص ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم اﻣﺘﺤﺎن اﺳﺘﺸﻬﺎد ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻟﻐﺎت ﺟﺪﯾﺪ و ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﺑﺪﯾﻊ در آﺛﺎر ﻧﻘﻄﮥ ﺑﯿﺎن ﺑﻪ ﺣﺪّی ﻓﺮاوان اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺑﺮرﺳﯽ اﺻﻮﻟﯽ ﻣﺴﺘﻘﻠﯽ اﺳﺖ و در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬ ‫"ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت"‪ ۳‬آﻣﺪه اﮐﺘﻔﺎء ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻮﺿﻮع اﺻﻠﯽ ﮐﺘﺎب ﺗﺬﮐّﺮ و ﯾﺎدآوری ﺑﻪ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﻮﻋﻮد ﺑﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در اﯾﻦ اﺛﺮ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن و آﺛﺎر ﺻﺎدر ﭘﺲ از اﻋﻼم‬ ‫ﺻﺮﯾﺢ ﻇﻬﻮر ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻄﻠﺐ اﺻﻠﯽ‬ ‫اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻇﻬﻮر ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺑﺴﯿﺎری ﺣﻘﺎﺋﻖ و دﻗﺎﺋﻖ دﯾﮕﺮ ﻇﻬﻮر ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻢ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﯾﻨﮑﻪ از ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ اﺛﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﺷﻤﻪای ﺑﯿﺎن ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ ﻓﻬﺮﺳﺘﯽ از ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ‬ ‫ﮐﻪ در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ "ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﻋ ّﺰ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻠﲐ" از‬ ‫ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ذﮐﺮ ﻣﯿﺸﻮد ﺗﺎ ﻣﺨﺘﺼﺮی از ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﺟﺮﻋﻪای از اﯾﻦ درﯾﺎی ﭘﺮ ﻣﻮج و اوج ﮐﺎم ﻋﻼﻗﻤﻨﺪان را ﺷﯿﺮﯾﻦ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ادای‬

‫‪34‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻖّ ﻣﻄﻠﺐ در اﯾﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻣﯿﺴّﺮ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﺻﻞ آﯾﺎت ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ‪ ،‬ﻧﻬﯽ از ردّ و ﻣﺠﺎدﻟﻪ و اﯾﺠﺎد ﺣﺰن در ﻗﻠﻮب و ﻧﻬﯽ از اﻓﺘﺨﺎر ﺑﺮ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺨﻮاﻫﺪ اﻣﺮی را ﺛﺎﺑﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﯾﺎ زاﺋﻞ ﮐﻨﺪ ﺟﺎ دارد ﮐﻪ اﺗﯿﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺜﻞ در اﺳﺘﺪﻻل و ﺑﺤﺚ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﺷﺪّت و ﺣﺪّت ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬در ﯾﻮم‬ ‫ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻇﻬﻮر ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ او ﺗﻮﺟّﻪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻤﺎن ﺑﻪ او‬ ‫ﺳﺒﺐ ﺷﺮح و اﻧﺸﺮاح ﺻﺪر و رﻓﻊ ﺿﯿﻖ و زﯾﻎ ﻗﻠﺐ اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ ﻫﻤﮕﺎن ﺑﮑﻮﺷﻨﺪ و‬ ‫ﺺ ﺑﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺮای رﻓﻊ ﺿﯿﻖ ﺻﺪور ﮐﻤﮏ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻧﺰول آﯾﺎت ﻣﺨﺘ ّ‬ ‫اﺳﺖ و ﻋﺪم ﻗﺒﻮل ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺒﻂ اﻋﻤﺎل و ﻣﺤﻮ ﺣﺴﻨﺎت اﺳﺖ‪ .‬ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ روز ﻗﯿﺎﻣﺖ و ﯾﻮم آﺧﺮت اﺳﺖ و ردّ و ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ادّﻋﺎی‬ ‫ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻬﯽ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﻧﻬﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻟﺒﺎس ﺣﺮﯾﺮ ﮐﻪ در ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻓﺮﻗﺎن‬ ‫ﺟﺎﺋﺰ ﻧﺒﻮد ﻣﺠﺎز و ﻣﻘﺒﻮل اﺳﺖ و ﻣﻬﻢّﺗﺮ از ﻫﻤﻪ ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﮐﻪ اواﻣﺮ و ﻧﻮاﺣﯽ‬ ‫ﺻﺎدره در دور ﺑﯿﺎن ﻋﻤﻮﻣ ًﺎ ﺑﺮای اﯾﺠﺎد آﻣﺎدﮔﯽ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء ﭼﻮن در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺮای اﺑﻼغ ﮐﻠﻤﻪ و اﯾﺠﺎد آﻣﺎدﮔﯽ ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ اﻋﻢ از‬ ‫ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺤﺮوم از اﯾﻤﺎن ﻧﺎزل ﺷﺪه ﻧﻈﻢ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ را در آن رﻋﺎﯾﺖ ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺒﺸﯿﺮ و اﻧﺬار اﻧﺤﺼﺎر دارد‪ .‬ﻟﺬا‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻄﺎﻟﺐ در ﻣﻮارد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺘﻬﺎی‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺗﮑﺮار ﺷﺪه اﺳﺖ و در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺧﻼﺻﻪای از ﺑﺸﺎرت ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﻣﻮﻋﻮد ﺑﯿﺎن‪ ،‬و ﻣﻄﺎﻟﺐ اﺻﻮﻟﯽ‪ ،‬اﺧﻼﻗﯽ و ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﮑﺮار اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ در اﮐﺜﺮ‬ ‫اﺑﻮاب و ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺴﯿﺎر ﭼﺸﻤﮕﯿﺮ‪ ،‬ﻣﮑﺮّر و ﻣﺘﻨﻮّع اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ذﯾﻼً ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮی از اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﺟﻠﯿﻞ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر آﺷﻨﺎﺋﯽ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪان ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻔﺤّﺺ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻦ دو ﻓﺼﻞ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﻮم و ﭼﻬﺎرم‬ ‫از ﻣﺮاﺗﺐ ارﺑﻌﻪ در ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﻢ "ﻣﻌﯿﻦ" اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ "ﺧﻄﺒﻪ" و "ﺻﻮر ﻋﻠﻤﯿﻪ"‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫اﻟﺜﺎﻟﺚ ﻓﯽ اﻟﺜﺎﻟﺚ‬ ‫ﺑﺴﻢاﻟﻠّﻪ اﻻﻋﻮن اﻻﻋﻮن اﻟﺤﻤﺪﻟﻠّﻪ اﻟﺬی ﺧﻠﻖ ﮐﻞّ ﺷﯿﺊ ﺑﺎﻣﺮه ﺑﻤﺎ ﻗﺪ ﺗﺠﻠّﯽ ﻟﮑﻞ ﺑﮑﻞ‬ ‫ﺑﻤﺎ ﻗﺪ اﻇﻬﺮ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ ﻧﻘﻄﺔ اﻟﺒﯿﺎن ذات ﺣﺮوف اﻟﺴّﺒﻊ اﻋﻠﯽ ﻋﻠﻮ اﻟﺒﺮﻫﺎن و اﺑﻬﯽ ﺳﻤﻮ‬ ‫ن‪.‬‬ ‫اﻟﺒﯿﺎن اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﺴﺒﺤﺎن و اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﺴﻠﻄﺎ ُ‬

‫‪35‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﺮاﺑﻊُ ﻓﯽ اﻟﺮّاﺑﻊ‬ ‫ﻻ ﻫﻮ اﻻﻋﻮن اﻻﻋﻮن و اﻧّﻤﺎ اﻟﺒﻬﺂء‬ ‫ﺑﺴﻢاﻟﻠّﻪ اﻻﻋﻮن اﻻﻋﻮن اﻟﺤﻤﺪﻟﻠّﻪ اﻟﺬی ﻻ اﻟﻪ ا ّ‬ ‫ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻮاﺣﺪ اﻻول و ﻣﻦ ﯾﺸﺎﺑﻪ ذﻟﮏ اﻟﻮاﺣﺪ ﺣﯿﺚ ﻻﯾﺮی ﻓﯿﻪ اﻻّ اﻟﻮاﺣﺪ‬ ‫اﻻول و ﺑﻌﺪ ﻓﺎﺷﻬﺪ ﺑﺎن اﻟﻠّﻪ ﻋﻮن ﮐﻞّ ﺷﯿﺊ اذﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﻬﺎ ﻣﻦ دوﻧﻪ و ﻻ رﺑّﺎ ﺳﻮاه و‬ ‫ﮐﻞ ﻣﺎ ﯾﺮی ﻣﻦ ﮐﻠّﺸﯿﺊ ﺧﻠﻖ ﻟﻪ و ان ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻋﻮﻧﻪ اﻟﮑﻠﯿّﺔ ﺷﻤﺲ اﻟﺤﻘﯿﻘﺔ اﻟّﺘﯽ ﯾﻄﻠﻌﻬﺎ‬ ‫ﻓﯽ ﮐﻞّ ﻇﻬﻮر ﺛﻢ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﺠﺰﺋﯿﺔ ﻣﻦ ﯾﺴﺘﻤﺴﮏ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﻇﻬﻮر ﺑﻤﺎ ﯾﻈﻬﺮ ﻣﻦ ﻋﻨﺪﻫﺎ‬ ‫ﻫﺬا ﮐﻞّ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻤﻞ ان ﺗﻬﺪی اﻟﯽ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﺳﺒﯿﻞ‪.‬‬ ‫در آﺛﺎر ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻧﯿﺰ ﻋﻨﻮان "ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء" آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬از ﻓﺤﻮای آﯾﺎﺗﯽ‬ ‫ﮐﻪ در آن ذﮐﺮ ﮐﺘﺎب اﺳﻤﺎء ﺷﺪه ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺮﻣﯽآﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻟﻮح ﻣﺤﻔﻮظ و ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﺴﻄﻮر اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻣﮑﺘﻮم روﺣﺎﻧﯽ ﻣﺴﻄﻮر و ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﺰ‬ ‫در ﻣﻮاردی ﻣﻌﺪود ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﺑﺎ "ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء" ﻧﺎزل از ﻗﻠﻢ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‬ ‫ﻧﺪارد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮارد ﻣﺴﺘﻘﻞّ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک در ﻟﻮح ﮐﺮﻣﻞ اﺷﺎره ﻧﻤﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻞ اﻟﺒَﻬﺂء اﻟّﺬﯾﻦ ذِﮐﺮِﻫِﻢ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻻﺳﻤﺂء‬ ‫ﺳَﻮف ﺗﺠﺮی ﺳَﻔﯿﻨﺔاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﮏ و ﯾﻈﻬُﺮ اَﻫ ُ‬ ‫ﻈﻤَﺔ ﺑﻤﺎ ﮐﺎن‬ ‫ﻖ ﻟﺴﺎن اﻟ َﻌ َ‬ ‫ﻄ َ‬ ‫ﺗَﺒﺎرکَ ﻣﻮﻟﯽاﻟﻮَرﱝ اﻟّﺬی ﺑﺬﮐﺮه اﻧﺠﺬﺑﺖ اﻟﺬرّاتَ و َﻧ َ‬ ‫ﻣﮑﻨﻮﻧ ًﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ و ﻣﺨﺰوﻧ ًﺎ ﻓﯽ ﮐَﻨﺰِ ﻗﺪرﺗﻪ ‪...‬‬ ‫از اﺑﻮاب اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﻬﯿﻤﻦ ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮏ ﻗﻄﻌﻪ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﺑﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‬ ‫و در زﯾﺮ ﻋﻨﻮان )‪ Selections from the Writings of the Báb (SWB‬ﺑﻪ ﻃﺒﻊ‬ ‫رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﺎدل اﺻﻠﯽ آن ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﺰوﻟﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت از آﺛﺎر‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﻋ ّﺰ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻠﲐ" ﻃﺒﻊ و ﻧﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬ ‫ﻣﻘﺪّﻣ ًﺔ ﺧﺎﻃﺮ ﻋﻼﻗﻤﻨﺪان را ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽدارد ﮐﻪ در ﺧﺼﻮص اﯾﻦ اﺛﺮ ﺟﻠﯿﻞ ﻓﻀﻼﺋﯽ‬ ‫ﭼﻮن ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬آﻗﺎ ﻣﯿﺮزا اﺑﻮاﻟﻘﺎﺳﻢ اﻓﻨﺎن‪ ،‬و دﮐﺘﺮ ﻧﺼﺮتاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﺣﺴﯿﻨﯽ ﻣﻘﺎﻻت و ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ و آﺛﺎر ﻣﻌﺰّی اﻟﯿﻬﻢ‬ ‫درج و ﻧﺸﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪36‬‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺑﺎرة ﻛﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۱‬ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرک را ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﺷﺄن ﯾﺎ ﻟﺤﻦ‪ ،‬ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ آﯾﺎت‪،‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺟﺎت و ﺧﻄﺒﻪ‪ ،‬ﺗﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬ﺻﻮر ﻋﻠﻤﯿﻪ‪ ،‬و ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺎرﺳﯿّﻪ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺛﺮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺟﺎت و ﺧﻄﺒﻪ را ﺗﻔﮑﯿﮑﺎً ﻧﺎزل‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﺻﻮر ﻋﻠﻤﯿﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺎمﺗﺮی ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ‬ ‫ﺗﻮﺟّﻬﺎت ﺗﻔﺴﯿﺮی را ﻧﯿﺰ واﺟﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۲‬ﻫﺰار و دوﯾﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎد ﺳﺎل )اﻟﻒ و ﻣﺎﺗﯿﻦ و ﺳﺒﻌﯿﻦ ﺳﻨﺔ( ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﺷﺮوع ﺗﺎرﯾﺦ‬ ‫اﺳﻼم در زﻣﺎن ﺑﻌﺜﺖ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ده ﺳﺎل ﻗﺒﻞ از ﻫﺠﺮت ﺑﻮده‪ ،‬و ﻟﺬا ﻫﺰار‬ ‫و دوﯾﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎد ﻣﻌﺎدل ﺑﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۲۶۰‬ﮐﻪ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﺑﺪﯾﻊ در آن ﺳﺎل ﺑﻮده ﻣﻄﺎﺑﻖ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺗﺎرﯾﺦ در ﺑﺴﯿﺎری از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ زﯾﺎرت‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪.‬‬ ‫‪" .۳‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﻋﺰّ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻠﲐ"‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۳۴ ،‬ﺑﺪﯾﻊ‪.‬‬

‫‪37‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬

‫ﻓﺮﯾﺪاﻟﺪّﯾﻦ رادﻣﻬﺮ‬

‫‪ -۱‬ﻳﻜﻲ از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬ﺗﻮﻗﻴﻌﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ دو ﺑﺨﺶ ﺟﺬّاب‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ‬ ‫ﻦ"‪ ۱‬و دو دﻳﮕﺮ‪،‬‬‫ﻦ ا ْﻟ ُﻤ َﻌ ﱠﺬﺑِﻴ َ‬ ‫ﺧ َﺮ ﻓَﺘَﻜُﻮنَ ِﻣ َ‬ ‫ع ﻣَﻊَ اﻟ ﱠﻠ ِﻪ ِٕاﻟَﻬ ًﺎ آ َ‬ ‫اول‪ ،‬ﺷﺮح آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ " َﻓﻠَﺎ َﺗ ْﺪ ُ‬ ‫ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﺛﺮ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻤﻴﺎب ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‬ ‫و ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ ۲.‬آﺷﻜﺎرا در ﺧﻼل ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻣﺒﺎرك روﺷﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﻮﻗﻴﻊ‬ ‫ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﺧﻮاﻫﺶ ﻳﻜﯽ از ﻓﺤﻮل ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ ﺑﺎﺑﯽ ﺻﺎدر ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﺤﺘﻤﻞ در‬ ‫دوران ﭼﻬﺮﻳﻖ از ﺣﻀﺮت ﺑﺎب ﻣﺴﺌﻠﺖ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﺮ اﻳﻦ آﻳﮥ ﻗﺮآن و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺰﺑﻮر داﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﺧﻼل ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻣﺰﺑﻮر اﺷﺎره ﺑﻪ ﺟﺒﻠﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﺎب در آﻧﺠﺎ‬ ‫ﺳﻜﻮﻧﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪" :‬و اﺷﻬﺪه ﻓﯽ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﺻﻔﺢ اﻟﺠﺒﻞ‪ ۳."...‬ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل زﻳﺎد‬ ‫اﻳﻦ ﺟﺒﻞ ﻫﻤﺎن ﭼﻬﺮﻳﻖ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺗﻮاﻗﻴﻊ دﻳﮕﺮی ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺿﺒﻂ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ ﺷﺎﻣﻞ آﺛﺎری اﺳﺖ ﻛﻪ اﻛﺜﺮاً در ﭼﻬﺮﻳﻖ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺗﻔﺴﻴﺮ‬ ‫ن ﻳﻮﻣﺌﺬ ذﻟﻚ‬‫ﺳﻮرۀ ﻗﺪر‪ ۴‬ﻛﻪ در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ و در آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬و ا ّ‬ ‫اﻟﺠﺒﻞ ﻃﺒﻖ ﻋﺪد اﺳﻢ اﻟﺸﺪﻳﺪ‪ ۵"...‬ﻛﻪ ﻣﻨﻈﻮر از ﺷﺪﻳﺪ ﻫﻤﺎن ﭼﻬﺮﻳﻖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻗﺎﻣﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﺎب در ﭼﻬﺮﻳﻖ ﻣﻴﺎن ﺳﻨﻮات ‪ ۱۲۶۴‬ﺗﺎ ‪ ۱۲۶۶‬ﺑﻴﺶ از دو ﺳﺎل ﻃﻮل‬ ‫ﻛﺸﻴﺪ‪.‬‬ ‫از ﻣﺨﺎﻃﺐ اﻳﻦ ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻧﺎم و ﻧﺸﺎﻧﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬وﻟﯽ ﭘﻴﺪاﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫اوﻟﲐ در ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻣّﺎ ﺑﻌﺪ ﻗﺪ رأﻳﺖ ﻣﺎ ﺳﻄﺮت ﻓﯽ ﻟﻮح‬ ‫اﻟﻘﺮﻃﺎس‪ "...‬ﻳﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ را در ﺻﻔﺤﮥ ﻛﺎﻏﺬ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدی دﻳﺪم‪ .‬و ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺰﺑﻮر اﺟﺎزه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ از ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﭘﺮﺳﺶ ﻛﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬و اﺷﻬﺪت ﺑﻤﺎ ﺳﺌﻠﺖ آﻳﺔ ﻣﻦ اﻟﻜﺘﺎب و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺎ‪ "...‬ﻳﻌﻨﯽ ﺳﺆاﻻت‬ ‫ﺗﻮ را از آﻳﮥ ﻗﺮآن و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺰﺑﻮر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدم‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ وﺻﻒ اﮔﺮﭼﻪ ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻛﻪ در‬ ‫ﭼﻬﺮﻳﻖ ﺑﻪ ﻣﻼﻗﺎت ﺣﻀﺮت ﺑﺎب رﺳﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺪودﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺣﻀﺮﺗﺶ در‬ ‫ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺎدﻧﺪ‪ .‬ﻟﺬا ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻧﺎم ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪38‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻦ ا ْﻟﻤُﻌَﺬﱠﺑِﻴﻦَ" ﻳﻌﻨﯽ "ﭘﺲ‬ ‫ﺧ َﺮ ﻓَﺘَﻜُﻮنَ ِﻣ َ‬ ‫ع ﻣَﻊَ اﻟﻠﱠﻪِ ِٕاﻟَﻬ ًﺎ آ َ‬ ‫در ﺧﺼﻮص آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ " َﻓﻠَﺎ َﺗ ْﺪ ُ‬ ‫ﻣﺨﻮان ﺑﺎ ﺧﺪا ﻣﻌﺒﻮدی دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻛﻪ از ﻋﺬابﺷﺪﮔﺎن ﺷﻮی‪ ۶".‬ﻧﺨﺴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﻮرۀ‬ ‫ﺷﻌﺮاء ﺗﻮﺟّﻪ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺎرﻳﺦاﻻﻧﺒﻴﺎی ﻣﺨﺘﺼﺮ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺳﻮره از ﻣﻮﺳﯽ و‬ ‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ و ﻧﻮح و ﻋﺎد و ﻫﻮد و ﺛﻤﻮد و ﻟﻮط و اﺻﺤﺎب اﻳﻜﻪ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آﻳﮥ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ "ﻻﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ ‪ "...‬ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻗﻠﺒﺶ‬ ‫ﻣﻬﺒﻂ وﺣﯽ اﻟﻬﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و روحاﻻﻣﻴﻦ ﺑﺮ وی ﻧﺎزل ﮔﺸﺖ ﺗﺎ ﻣﺆﻣﻨﺎن را‬ ‫‪۷‬‬ ‫دﺳﺘﮕﻴﺮی ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻔﺴّﺮان ﻧﻈﻴﺮ ﻓﻴﺾ ﻛﺎﺷﺎﻧﯽ آﻳﻪ را دﻟﻴﻞ ﺗﻨﺰﻳﻪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ۸،‬ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺎ آﻧﻜﻪ ﺧﻄﺎب‬ ‫ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ اﺳﺖ وﻟﯽ روی ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﺆﻣﻨﺎن اﺳﺖ‪ ۹‬و ﺣﺘّﯽ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ‬ ‫ﮔﻔﺘﮥ اﺑﻮاﻟﻔﺘﻮح رازی ﻏﻴﺮ او ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ۱۰‬و اﻳﻦ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻬﻴﻴﺞ‬ ‫اﺧﻼص و ﻟﻄﻒ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻜﻠّﻔﺎن اﺳﺖ‪ ۱۱.‬ﻧﻜﺘﮥ ﻣﻬ ّﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ اﻳﻦ ﺑﻴﺎن‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻋﺼﻤﺖ ذاﺗﯽ اﻧﺒﻴﺎء اﺳﺖ و ﺣﺎل آﻧﻜﻪ ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺗﻜﻠﻴﻒ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺟﻬﺖ ﺗﻜﻤﻴﻞ رﺳﺎﻟﺖ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ و‬ ‫ﻣﻨﺎﻓﯽ ﻋﺼﻤﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ ۱۲.‬اﻧﺴﺎن ﻣﺎداﻣﯽ ﻛﻪ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﺣﻴﺎت زﻣﻴﻨﯽ دارد در ﻣﻌﺮض‬ ‫اﻳﻦ ﺗﻜﻠﻴﻒ ﻗﺮار دارد و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺮزّاق ﻛﺎﺷﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ "ﻓﻼ ﺗﺪع ﻣﻊ‬ ‫اﻟﻠّﻪ اﻟﻬ ًﺎ آﺧﺮ" ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر ﻧﻔﺲ ﺑﻪ ﻃﺮف وﺟﻮد ﻏﻴﺮ اﻟﺘﻔﺎت ﻣﻜﻦ و ﺑﻪ‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫ﻛﺜﺮت از وﺣﺪت ﻣﺤﺠﻮب ﻣﺸﻮ زﻳﺮا ﺑﻪ اﻟﻘﺎء ﺷﻴﻄﺎن در ﻋﺬاب ﺧﻮاﻫﯽ اﻓﺘﺎد‪.‬‬

‫‪ -۲‬ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻪ ﺑﺨﺶ ﻣﯽﮔﺮدد‪ :‬ﻧﺨﺴﺖ ﺧﻄﺒﻪ و ﺑﻌﺪ ﺷﺮح آﻳﮥ‬ ‫ﻗﺮآن و از آن ﭘﺲ‪ ،‬ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺑﻪ رﻏﻢ اﺧﺘﺼﺎرش ﺣﺎوی‬ ‫ﻧﻜﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤّﯽ در اﻟﻬﻴﺎت ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺑﺎﺑﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻄﺒﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺣﻤﺪ اﻟﻬﯽ‪،‬‬ ‫ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﺑﺮ آن دارد ﻛﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪا ﻧﺎﻳﻞ ﺷﺪ ﻣﮕﺮ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ؛‬ ‫ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺗﺠﻠّﯽ ﻓﺮﻣﻮده و آﻳﮥ اﻟﻬﯽ را در اﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ودﻳﻌﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ اﻳﻦ آﻳﮥ اﻟﻬﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﺎﺋﻞ ﺷﺪ‪ ۱۴.‬ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻟﯿﺲ ﻛﻤﺜﻠﻪ ﺷﯽء اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺷﯽء ﻧﻈﻴﺮ او ﻧﺘﻮان ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ آﻳﻪ‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﻪ ﻣﺄوای ﺧﻮﻳﺶ در ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺑﺮ ﺟﺒﺎل ﭼﻬﺮﻳﻖ اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ و در اﻳﻦ‬

‫‪39‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻮﻗﻒ ﺑﻪ رﺳﺎﻟﺖ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺧﻄﺒﮥ ﻣﺰﺑﻮر ﺷﻬﺎدت ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﻧﺒﻮّت و اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺰو ارﻛﺎن اﻋﺘﻘﺎدی ﺷﻴﻌﻴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ‬ ‫ارﻛﺎن راﺑﻊ اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﻛﻪ ارﻛﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻣﺎﻣﺎن ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ وﻟﯽ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻛﺴﯽ او‬ ‫را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮات اﻣﺎﻣﺎن ﺷﻴﻌﯽ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺑﻠﻨﺪ دارﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺗﻮﺻﻴﻒ‬ ‫آﻧﺎن ﻣﻘ ّﺮ ﺑﻪ ﻋﺠﺰ ﺑﻮد‪ .‬اﻣّﺎ ﺷﻴﻌﮥ ﻛﺎﻣﻞ ﻳﺎ ﻫﻤﺎن رﻛﻦ راﺑﻊ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺪﺧﻠﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ‬ ‫‪۱۵‬‬ ‫ﺑﺮای وﻗﻮف ﺑﻪ ﻣﻘﺎم آﻧﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﺎب ﺑﺮای ﺗﻮﺿﻴﺢ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ اﻇﻬﺎر ﻣﯽدارﻧﺪ ﻛﻪ درﻳﺎی اﺑﺪاع و اﺧﺘﺮاع‬ ‫ﺑﺮای ﺗﺸﺮﻳﺢ اﻳﻦ آﻳﻪ ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻧﻤﯽﻛﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ اﺳﺎس ﻫﺮ ﻓﻜﺮی اﺳﺖ و ﻣﻘﺪّس‬ ‫از ذﻛﺮ و ﺑﻴﺎن و ﺷﺮح و ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺧﻠﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻘﺪّس ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠﻪ از اﻳﻦ روﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ذات ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ در ﻣﻴﺎن ﻛﻼم ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﭼﻮﻧﺎن ذات ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻴﺎن‬ ‫ذوات دﻳﮕﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻫﻴﭻ ﻟﺬّﺗﯽ اﻋﻈﻢﺗﺮ در اﻣﻜﺎن ﺧﻠﻖ ﻧﺸﺪه ﻛﻪ ﻛﺴﯽ اﺳﺘﻤﺎع ﻧﻤﺎﻳﺪ آﻳﺎت‬ ‫آن را و ﺑﻔﻬﻤﺪ ﻣﺮاد آن را و ﻟﻢ و ﺑﻢ در ﺣﻖّ ﻛﻠﻤﺎت آن ﻧﮕﻮﻳﺪ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ‬ ‫ﺑﺎ ﻛﻼم ﻏﻴﺮ او ﻧﻜﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻴﻦ ﻗﺴﻢ ﻛﻪ ﻛﻴﻨﻮﻧﻴﺖ او ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻮﻫﻴﺖ و رﺑﻮﺑﻴﺖ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺮ ﻛﻞّ ﺷﯽء‪ ،‬ﻫﻤﻴﻦ ﻗﺴﻢ ﻛﻼم او ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻮﻫﻴﺖ و رﺑﻮﺑﻴﺖ اﺳﺖ ﺑﺮ‬ ‫ﻛﻞّ ﻛﻼمﻫﺎ ﻛﻪ اﮔﺮ آن اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺑﻮد ﻣﺘﻜﻠّﻢ ﻫﺮ آﻳﻨﻪ ﻣﯽﮔﻔﺖ اﻧّﻨﯽ اﻧﺎ‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ اﻧﺎ و ان ﻣﺎدوﻧﯽ ﺧﻠﻘﯽ ان ﻳﺎ ﻛﻞّ اﻟﺤﺮوف اﻳّﺎی ﻓﺎﺗّﻘﻮن‪.‬‬ ‫ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻧﻴﺰ در ﺗﺄﻳﻴﺪ اﻳﻦ ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ در ﺳﻮرۀ ﻫﻴﻜﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ن ﻧﻔﺴﻪ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫"ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ ﻟﻦ ﺗﺸﺘﺒﻪ ﺑﻜﻠﻤﺎت ﺧﻠﻘﻪ اﻧّﻬﺎ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﻜﻠﻤﺎت ﻛﻤﺎ ا ّ‬ ‫اﻟﻨﻔﻮس‪ ۱۷".‬ﻳﻌﻨﯽ ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺎ ﻛﻠﻤﺎت ﺧﻠﻖ ﻣﺸﺘﺒﻪ ﻧﻤﯽﺷﻮد زﻳﺮا ﺳﻠﻄﺎن ﻛﻠﻤﺎت‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺎزلﻛﻨﻨﺪۀ آن ﺳﻠﻄﺎن ﻣﻤﻜﻨﺎت اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ آدﻣﯽ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﻋﺎﺟﺰ‬ ‫اﺳﺖ از ﻧﺰول ﻛﻠﻤﺎﺗﯽ ﻧﻈﻴﺮ ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ اﻓﺰون ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﻋﻘﻠﺶ ﻗﺎﺻﺮ اﺳﺖ در ﻓﻬﻢ‬ ‫ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻣﻨﻄﻮی در آن‪ ۱۸.‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ "ﻻﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠّﻪ ‪ "...‬را ﺑﻪ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻧﻮع ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﺑﺎﻃﻦ‪ .‬اﻳﻦ‬ ‫در اﻧﺪﻳﺸﮥ ﺷﻴﻌﯽ رواج داﺷﺖ ﻛﻪ آﻳﺎت اﻟﻬﯽ را ﻇﺎﻫﺮی اﺳﺖ و ﺑﺎﻃﻨﯽ‪ ،‬و ﺑﺎﻃﻦ آن‬ ‫را ﺑﺎﻃﻨﯽ دﻳﮕﺮ رواﺳﺖ ﺗﺎ ﻫﻔﺖ ﺑﻄﻦ‪ .‬اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻴﻪ ﺑﺎﻃﻦ را ﺑﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﯽدادﻧﺪ‪،‬‬ ‫وﻟﯽ اﻣﺎﻣﻴﻪ ﺑﺮای آﻧﻜﻪ ﺑﺎ اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻴﻪ ﻳﻜﺴﺎن ﺷﻤﺮده ﻧﺸﻮد ﺑﺮای ﻇﺎﻫﺮ اﻫﻤﻴّﺖ ﻗﺎﺋﻞ‬

‫‪40‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺻﻮﻓﻴﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻃﻦﮔﺮا ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﻫﻞ اﻋﺘﺰال ﺑﺮای آﻧﻜﻪ ﺟﺎﻳﯽ ﺑﺮای ﻋﻘﻞ ﺑﺎز‬ ‫ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬در ﻣﺘﺸﺎﺑﻬﺎت ﺗﺄوﻳﻞ را روا ﻣﯽدارﻧﺪ و ﺑﺎﻃﻦﮔﺮاﻳﯽ را ﺟﺎﺋﺰ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻴﺨﻴﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺑﺎﻃﻦ و ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ و ﺑﺎﻃﻦ را در ﻋﻬﺪۀ رﻛﻦ راﺑﻊ و اﻣﺎﻣﺎن ﻣﯽداﻧﻨﺪ‬ ‫و ﻇﺎﻫﺮ را ﺑﻪ ﻧﺎس اﺣﺎﻟﻪ ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺑﺎب ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ را ﺗﺄﻳﻴﺪ و ﺟﻤﺎل‬ ‫‪۱۹‬‬ ‫اﺑﻬﲐ وﺣﺪت ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ را ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬

‫‪ -۳‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ در ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻣﺒﺎرك ﺑﻪ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻇﺎﻫﺮ آﻳﮥ "ﻻ ﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠّﻪ ‪"...‬‬ ‫ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮ آﻳﮥ ﻣﺰﺑﻮر ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺷﻬﺎدت ﺑﻪ ﻛﻠﻤﮥ "ﻻ اﻟﻪ اﻻّ اﻟﻠّﻪ"‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻛﻪ ذات ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻀﺮت‬ ‫اﻟﻮﻫﻴﺖ‪ ،‬ﻣﻌﺮﻓﺖ ذﻛﺮ اوﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ اوﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮاد از اﻳﻦ ذﻛﺮ اﻧﺴﺎن ﻛﺎﻣﻞ و‬ ‫ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ذات ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻠﻖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﺪﻟﻮل آن "ﻣﻦ اﻃﺎع اﻟﺮّﺳﻮل‬ ‫ﻓﻘﺪ اﻃﺎع اﻟﻠّﻪ"‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ اﮔﺮ ﻛﺴﯽ رﺳﻮل را ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ ،‬ﺧﺪا را ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‪ ،‬اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ‬ ‫ﻛﻪ ﻣﺴﺒﻮق ﺑﻪ اﻧﺪﻳﺸﮥ ﺷﻴﺨﻴﻪ اﺳﺖ‪ ۲۰،‬در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺒﻮل واﻗﻊ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ و در‬ ‫اﺑﺘﺪای ﻛﺘﺎب اﻗﺪس ﺟﺰو اﺻﻮل اﻋﺘﻘﺎدات ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ۲۱.‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از آن اﻫﻞ ﻣﺤﺒّﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮﺗﺶ‬ ‫ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺻﻮﻓﻴﺎن و ﺣﻜﻤﺎء ﺑﻪ ﺑﻴﺮاﻫﻪ رﻓﺘﻨﺪ و ﻣﺪّﻋﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ‬ ‫ذات ﺧﺪاوﻧﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫در رﺗﺒﮥ ﻇﺎﻫﺮ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻌﻨﯽ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ ﻣﺰﺑﻮر از ﻃﺮﻳﻖ ﮔﻔﺘﻪای از زﻳﺎرت ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﻤﻜﻦ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﺮاد از ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺮﻓﺖ اوﻟﻴﺎء و اﻣﺎﻣﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺠّﺖ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ روی زﻣﻴﻦ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻛﻠﻤﮥ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ و ﺗﻘﺎرن آﻧﻬﺎ ﻳﺎدآور اﻳﻦ ﻧﻜﺘﮥ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺎﻟﺐ در اﻧﺪﻳﺸﮥ ﺷﻴﻌﻴﺎن اﻫﻞ ﺗﺄوﻳﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺻﻮﻓﻴﺎن‬ ‫ﯽ ﺑﺎﻃﻦ ﻧﺒﯽّ اﺳﺖ و ﻧﺒﯽّ ﻇﺎﻫﺮ وﻟﯽّ‪ ،‬ﻳﺎ وﻻﻳﺖ و ﻧﺒﻮّت‪ ،‬ﺑﺎﻃﻦ و ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ وﻟ ّ‬ ‫اﻟﻮﻫﻴﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ در ﻣﻘﺎم ﺑﺎﻃﻦ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﻌﻨﯽ آﻳﮥ ﻣﺰﺑﻮر از ﻃﺮﻳﻖ آﻳﮥ ﺳﻮرۀ ﻳﻮﺳﻒ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﮔﺮدد ﻛﻪ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ "إرﺑﺎب ﻣﺘﻔﺮّﻗﻮن ﺧﻴﺮ ام اﻟﻠّﻪ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻘﻬّﺎر" ﻳﻌﻨﯽ ﻇﻬﻮر رﻛﻦ راﺑﻊ و‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ او‪ ،‬ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻫﺪاﻳﺖ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﺪای ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﻴﺰ از ازﻟﻴﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﻧﺰول ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‬

‫‪41‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﺎ ﻃﻠﻌﺖ وی را اﻫﻞ اﻣﻜﺎن ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ آﻳﻪای در ﺣﻘﺎﻳﻖ اﻧﻔﺲ و‬ ‫آﻓﺎق اﺑﺪاع ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪان اﺳﺘﺪﻻل ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ آﻳﻪ‪،‬‬ ‫آﻳﮥ ﺣﺎدﺛﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ذات ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﻛﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻛﻠﻤﮥ "ﻻ اﻟﻪ اﻻّ اﻟﻠّﻪ"‬ ‫ﺣﺎدث اﺳﺖ و دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺗﻮﺣﻴﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬اﻳﻦ آﻳﮥ اﻧﻔﺴﯽ ﺳﻨﺨﻴﺘﯽ ﺑﺎ آﻳﮥ‬ ‫"ﻻ اﻟﻪ اﻻّ اﻟﻠّﻪ" دارد ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ وﺟﻪ اﻟﻬﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد و اﻳﻦ وﺟﻪ ﻫﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ "ﻛﻞّ ﺷﯽء ﻫﺎﻟﻚ اﻻّ وﺟﻬﻪ" دﻻﻟﺖ ﺑﺮ آن دارد‪ .‬ﻣﺮاد از اﻳﻦ وﺟﻪ در ﻣﻘﺎم ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﺎ اﺋﻤﮥ ﺷﻴﻌﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ ﺧﺪا ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ در اﻳﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮص ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ "اﻧﺎ وﺟﻪ اﻟﻠّﻪ اﻟﺬی ﻻﻳﻤﻮت" و ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻧﻴﺰ اﻳﻦ وﺟﻪ را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﺗﻮﻗﻴﻌﯽ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫اﻧﺎ اﻟﻨﻘﻄﺔ اﻟﺘﯽ ذوّت ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ذوّت و اﻧّﻨﯽ اﻧﺎ وﺟﻪاﻟﻠّﻪ اﻟﺬی ﻻﻳﻤﻮت و‬ ‫ﻧﻮره اﻟﺬی ﻻﻳﻔﻮت ﻣﻦ ﻋﺮﻓﻨﯽ وراﺋﻪ اﻟﻴﻘﻴﻦ و ﻛﻞّ ﺧﻴﺮ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺟﻬﻠﻨﯽ‬ ‫‪۲۲‬‬ ‫وراﺋﻪ اﻟﺴّﺠﻴﻦ و ﻛﻞّ ﺷﺮّ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﯽ ﻣﻦ ﻧﻘﻄﻪای ﻫﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﻫﺴﺘﯽ از آن آﻏﺎز ﻣﯽﮔﺮدد و ﻣﻦ وﺟﻪ ﺧﺪاﻳﻢ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ‬ ‫ﻧﻤﯽﻣﻴﺮد و ﻧﻮر ﺧﺪاﻳﻢ ﻛﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﺧﺎﻣﻮﺷﯽ ﻧﭙﺬﻳﺮد و اﮔﺮ ﻛﺴﯽ ﻣﺮا ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺸﺖ و‬ ‫ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻴﺮ اﺳﺖ از آن اوﺳﺖ و ﻫﺮ ﻛﺴﯽ ﻣﺮا ﻧﺸﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬دوزخ و ﻫﺮ ﺷﺮّی ﻧﺼﻴﺐ‬ ‫اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ وﺟﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﻧﻴﺰ دارد و آن اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺪدش ‪ ۱۴‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻳﻌﻨﯽ‪ :‬و=‪ ۶‬و‬ ‫ج=‪ ۳‬و ﻫ=‪ ۵‬ﻛﻪ ﺟﻤﻌﺎً ‪ .۵+۳+۶=۱۴‬ﻋﺪد ﭼﻬﺎرده ﺗﻜﺮﻳﺮ دوﺑﺎر ﻫﻔﺖ اﺳﺖ‬ ‫‪ ۷×۲=۱۴‬و اﻳﻦ ﻫﻤﺎن ﺳﺒﻊ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﺬﻛﻮر در ﻗﺮآن اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺪد ﭼﻬﺎرده از ﻃﺮف‬ ‫دﻳﮕﺮ ﻋﺒﺎرت از دوازده اﻣﺎم و ﺣﻀﺮت ﻓﺎﻃﻤﻪ و ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﭼﻬﺎرده ﻣﻌﺼﻮم ﻣﻌﺮوﻓﻨﺪ و اﻳﻨﺎن ادﻻء ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺟﻤﻠﮕﯽ‬ ‫ﻳﻚ ﺗﻦ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽآﻳﻨﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺧﺎﻃﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﺎﻣﺎن ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻫﻤﮥ ﻣﺎ ﻣﺤﻤّﺪﻳﻢ‬ ‫و اوّل ﻣﺎ ﻣﺤﻤّﺪ و آﺧﺮ ﻣﺎ ﻣﺤﻤّﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻋﺪد ﭼﻬﺎرده ﻣﺴﺎوی ﺑﺎ "ﻳﺪ" ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ‬ ‫دﺳﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ زﻳﺮا ﻋﺪد ﻳﺪ ﻧﻴﺰ ﭼﻬﺎرده اﺳﺖ )ی=‪ ۱۰‬و د=‪ ۴‬و ‪ (۴+۱۰=۱۴‬و‬ ‫ﻛﻠﻤﮥ ﻳﺪ ﻧﻴﺰ در آﻳﺎت ﻗﺮآﻧﯽ ﺑﻪ ﻛﺮات ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﻣﻠﻜﻮت اﻟﺴﻤﻮات و‬ ‫اﻻرض ﺑﻴﺪه" و ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻣﺎم ﺷﻴﻌﯽ ﺧﻮد را ﻳﺪاﻟﻠﻪ ﻧﺎﻣﻴﺪه اﺳﺖ زﻳﺮا‬

‫‪42‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫او دﻻﻟﺖ ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺮ ﺧﺪا دارد‪ .‬ﺑﯽﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻋﺪد ﭼﻬﺎرده ﻋﺪد ﺑﺮﺧﯽ از‬ ‫اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﺳﻢ ﺟﻮاد )ج=‪ ۳‬و و=‪ ۶‬و ا=‪ ۱‬و د=‪ ۴‬ﻳﻌﻨﯽ‬ ‫‪ (۴+۱+۶+۳=۱۴‬و ﻧﻴﺰ ﻋﺪد وﻫﺎب )و=‪ ۶‬و ﻫ=‪ ۵‬و ا=‪ ۱‬و ب=‪ ۲‬ﻳﻌﻨﯽ‬ ‫‪ (۲+۱+۵+۶=۱۴‬ﻧﻴﺰ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻳﺪ ﻛﺎﻣﻞﺗﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎﺳﺖ زﻳﺮا ﻳﺪاﻟﻠّﻪ ﻓﻮق اﻳﺪﻳﻬﻢ‬ ‫دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﻛﻤﻠﻴﺖ آن دارد‪.‬‬ ‫ﻋﺪد وﺟﻪ در ﻛﺘﺎب ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻫ ﺧﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﻋﺪدش ﭘﻨﺞ اﺳﺖ و ﻣﺮاد از آن ﺷﻜﻞ‬ ‫ﻣﺨﻤّﺲ ﻳﺎ ﺳﺘﺎرهای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﺎد ﻫﻴﻜﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ وﺟﻪ در ﺧﺘﻤﻴﺖ‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ اﻧﺴﺎن ﻛﺎﻣﻞ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد و ﻳﻘﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺳﻢ اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻧﻘﺶ دارد )ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻬﺎء(‪ .‬ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺳﺘﺎره در ﻧﻘﺶ ﺧﺎﺗﻢ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﭘﺴﺮ داود آﻣﺪه‬ ‫ﺑﻮد و ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ اﻳﻦ ﻫﻴﺄت ﺑﻪ او ﻛﺮاﻣﺎت ﺑﺨﺸﻴﺪه ﺑﻮد‪ .‬از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻫ‬ ‫در اﺑﺘﺪای اﺳﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻳﻌﻨﯽ ﻫﻮ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﻫﻮ ﻋﺪدش ﻳﺎزده ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ )ﻫ=‪ ۵‬و‬ ‫و=‪ ۶‬ﻳﻌﻨﯽ ‪ (۶+۵=۱۱‬و ﭼﻮن ﻫﻮ ﻳﺎ ‪ ۱۱‬در ﺧﻮدش ﺿﺮب ﺷﻮد ﻋﺪد ‪ ۱۱×۱۱=۱۲۱‬ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺖ ﻣﯽآﻳﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻋﺪد ﻳﺎﻋﻠﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪) .‬ی=‪ ۱۰‬و ا=‪ ۱‬و ع=‪ ۷۰‬و ل=‪۳۰‬و‬ ‫ی=‪ ،۱۰‬ﻳﻌﻨﻲ ‪ (۱۰+۳۰+۷۰+۱+۱۰=۱۲۱‬و اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺘﺮادف ﺑﺎ اﻋﻠﲐ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫ﺟﺎﻟﺐﺗﺮﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺪد ‪ ۱۴‬ﻫﻤﺎن ﺗﻔﺎوت ﻣﻴﺎن ﻗﺎﺋﻢ و ﻗﻴّﻮم اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫آن را رﻣﺰی از ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻣﯽداﻧﻨﺪ و ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در اﻳﻦ ﺧﺼﻮص در ﻟﻮﺣﯽ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﻣﺎ ﺳﺌﻠﺖ ﻓﯽ ﻓﺮق اﻟﻘﺎﺋﻢ و اﻟﻘﻴّﻮم ﻓﺎﻋﻠﻢ ﺑﺎنّ اﻟﻔﺮق ﺑﻴﻦ اﻻﺳﻤﻴﻦ‬ ‫ﻣﺎﻳﺮی ﺑﻴﻦ اﻻﻋﻈﻢ و اﻟﻌﻈﻴﻢ و ﻫﺬا ﻣﺎ ﺑﻴّﻨﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﯽ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و اﻧّﺎ ذﻛﺮﻧﺎه‬ ‫ن اﻟﺬی ﻳﻈﻬﺮ اﻧّﻪ‬‫ﻓﯽ ﻛﺘﺎب ﺑﺪﻳﻊ و ﻣﺎ اراد ﺑﺬﻟﻚ اﻻ ان ﻳﺨﺒﺮ اﻟﻨﺎس ﺑﺎ ّ‬ ‫اﻋﻈﻢ ﻋﻤّﺎ ﻇﻬﺮ و ﻫﻮ اﻟﻘﻴّﻮم ﻋﻠﯽ اﻟﻘﺎﺋﻢ و ﻫﺬا ﻟﻬﻮ اﻟﺤﻖّ ﻳﺸﻬﺪ ﺑﻪ ﻟﺴﺎن‬ ‫اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻓﯽ ﺟﺒﺮوت اﻟﺒﻴﺎن اﻋﺮف ﺛﻬﻢ اﺳﺘﻐﻦ ﺑﻪ ﻋﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪ .‬و اذاّ‬ ‫ﻳﻨﺎدی اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻦ ﻳﻤﻴﻦ اﻟﻌﺮش و ﻳﻘﻮل ﻳﺎ ﻣﻼء اﻟﺒﻴﺎن ﺗﺎﻟﻠﻪ ﻫﺬا ﻟﻬﻮ اﻟﻘﻴّﻮم‬ ‫ﻗﺪ ﺟﺎﺋﻜﻢ ﺑﺴﻠﻄﺎن ﻣﺒﻴﻦ ‪ ...‬ﻓﺎﻋﻠﻢ ﺑﺎنّ اﻟﻔﺮق ﻓﯽ اﻟﻌﺪد ارﺑﻌﺔ ﻋﺸﺮ و ﻫﺬا‬ ‫ن ﺷﻜﻞ ﺳﺘّﺔ ﻓﯽ ﻗﺎﻋﺪة اﻟﻬﻨﺪﺳﺔ و‬ ‫ﻋﺪد اﻟﺒﻬﺎء اذا ﺗﺤﺴﺐ اﻟﻬﻤﺰة ﺳﺘّﺔ ﻻ ّ‬ ‫ﻟﻮ ﺗﻘﺮء اﻟﻘﺎﺋﻢ اذا ﺗﺠﺪ اﻟﻔﺮق ﺧﻤﺴﺔ و ﻫﯽ اﻟﻬﺎء ﻓﯽ اﻟﺒﻬﺎء و ﻓﯽ ﻫﺬا‬ ‫اﻟﻤﻘﺎم ﻳﺴﺘﻮی اﻟﻘﻴّﻮم ﻋﻠﯽ ﻋﺮش اﺳﻤﻪ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻛﻤﺎ اﺳﺘﻮی اﻟﻬﺎء ﻋﻠﯽ‬

‫‪43‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﻮاو و ﻓﯽ ﻣﻘﺎم ﻟﻮ ﺗﺤﺴﺐ ﻫﻤﺰة اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺳﺘﺔ ﻋﻠﯽ ﺣﺴﺎب اﻟﻬﻨﺪﺳﺔ ﻳﺼﻴﺮ‬ ‫اﻟﻔﺮق ﺗﺴﻌﺔ و ﻫﻮ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ اﻳﻀﺎً و ﺑﻬﺬه اﻟﺘﺴﻌﺔ اراد ﺟﻞّ ذﻛﺮه ﻇﻬﻮر‬ ‫‪۲۳‬‬ ‫اﻟﺘﺴﻊ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم ﻫﺬا ﻣﺎ ﺗﺮی اﻟﻔﺮق ﻓﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﻻﺳﻤﻴﻦ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻀﻤﻮن ﻛﻪ ﻓﺮق ﻗﺎﺋﻢ و ﻗﻴّﻮم ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﻴﺎن داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﻣﻨﻈﻮر ﻋﻈﻤﺖ‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻣﻦﻳﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﻘﺎم ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﻗﺎﺋﻢ و ﻣﻘﺎم ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻗﻴّﻮم‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻋﻈﻤﺖ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺟﻨﺐ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از ﻃﺮف دﻳﮕﺮ ﺗﻔﺎوت ﻋﺪدی ﻗﺎﺋﻢ و ﻗﻴﻮم ﻫﻤﺎﻧﺎ ‪ ۱۴‬اﺳﺖ )ﻗﺎﺋﻢ ﻳﻌﻨﯽ ق=‪ ۱۰۰‬و ا=‪۱‬‬ ‫و ء=‪ ۱‬و م=‪ ۴۰‬ﻳﻌﻨﯽ ‪ ۴۰+۱+۱+۱۰۰=۱۴۲‬و ﻗﻴﻮم ﻳﻌﻨﯽ ق=‪ ۱۰۰‬و ی=‪ ۱۰‬و و=‪ ۶‬و‬ ‫م=‪ ۴۰‬ﻳﻌﻨﯽ ‪ ۴۰+۶+۱۰+۱۰۰=۱۵۶‬و ﺗﻔﺎوت آﻧﻬﺎ ‪ (۱۴۲-۱۵۶=۱۴‬و ﻣﺮاد از ﻋﺪد ‪۱۴‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻛﻠﻤﮥ ﺑﻬﺎء ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ زﻳﺮا ء را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻜﻞ آن ‪ ۶‬در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ )ب=‪ ۲‬و ﻫ=‪۵‬‬ ‫و ا=‪ ۱‬و ء=‪ ۶‬ﻳﻌﻨﯽ ‪ ۶+۱+۵+۲=۱۴‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ( در اﻳﻦ ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت ء در ﻗﺎﺋﻢ ‪ ۱‬ﺣﺴﺎب‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد و اﮔﺮ در ﻣﺤﺎﺳﺒﮥ ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬ء را ‪ ۶‬در ﻧﻈﺮ ﮔﻴﺮﻳﻢ ﻋﺪد ﻗﺎﺋﻢ=‪ ۱۴۷‬و ﻋﺪد‬ ‫ﻗﻴﻮم=‪ ۱۵۶‬ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻔﺎوت آﻧﻬﺎ ‪ ۱۴۷-۱۵۶=۹‬اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﻈﻮر از ﻋﺪد ‪ ۹‬ﻫﻤﺎن‬ ‫ﺑﻬﺎء اﺳﺖ اﮔﺮ ء ﻳﻌﻨﯽ ﻫﻤﺰه را ﻣﺎﻧﻨﺪ أ ﻣﺴﺎوی ﻋﺪد ‪ ۱‬ﻓﺮض ﻛﻨﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻨﻈﻮر از وﺟﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﻃﻦ ﻫﻤﺎن ﺟﻮاد و وﻫﺎب ﻳﻌﻨﯽ اﺳﻤﺎء اﻟﻬﻴﻪ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ در اﺻﻞ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﻢ ﺑﻬﺎء ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻔﺎوت ﻗﺎﺋﻢ و ﻗﻴﻮم ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر از اﻳﻦ آﻳﻪ "ﻻ ﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮ" در ﺑﺎﻃﻦ ﺑﺎﻃﻦ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺰ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﭙﺮﺳﺘﻴﺪ و در ﻣﻌﻴﺖ او‪ ،‬ﻳﺎر و ﻳﺎوری ﻧﺠﻮﻳﻴﺪ‪ .‬ﺗﻔﺴﻴﺮ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ ﺑﻪ ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﺗﻤﺎم‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫آﺧﺮ اﻳﻦ آﻳﻪ ﻳﻌﻨﯽ "ﻓﻼﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮا ﻓﺘﻜﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺬّﺑﻴﻦ" دﻻﻟﺖ ﺑﺮ رﺟﻮع‬ ‫اﻟﯽ اﻟﻠّﻪ دارد ﻛﻪ رﺟﻮع ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﺧﺪا را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺑﻪ‬ ‫او ﻧﻴﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮان رﺟﻮع ﻛﺮد و اﮔﺮ آﻳﮥ ﻣﺴﺘﻮدﻋﻪ در آدﻣﯽ ﻗﺎﺋﻢ ﻣﻘﺎم ﺧﺪاﺳﺖ‪ ،‬وﺻﻮل‬ ‫ﺑﻪ آن ﻧﻴﺰ وﺻﻮل ﺑﻪ ﺧﺪاﺳﺖ‪ .‬ﻟﺬا اﻳﻦ آﻳﻪ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪء ﻫﻤﮥ‬ ‫اﺷﻴﺎء از اوﺳﺖ و ﻋﻮد ﻫﻤﻪ اﺷﻴﺎء ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اوﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺎب ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺸﻴّﺖ در ﺟﺎی دﻳﮕﺮ‬ ‫‪۲۴‬‬ ‫ﺳﺨﻦ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪44‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ -۴‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﻳﻌﻨﯽ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ »ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻜﯽ اﻋﺮف«‪ ۲۵.‬اﻳﻦ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ از ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﻳﻦ اﺣﺎدﻳﺚ دﻧﻴﺎی اﺳﻼم اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺮوح ﺑﺴﻴﺎری ﺑﺮ آن ﻧﻮﺷﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﻳﺚ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت داود ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﮔﻨﺠﯽ‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ ﺑﻮدم‪ ،‬ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮم‪ ،‬ﺧﻠﻖ را آﻓﺮﻳﺪم ﺗﺎ ﻣﺮا ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺮوح ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻌﺮوف ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﺑﺮﺷﻤﺮد‪ -۱ :‬ﺷﺮﺣﯽ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﺠﻢاﻟﺪﻳﻦ رازی در ﻛﺘﺎب ﻣﺮﻣﻮزات اﺳﺪی ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ -۲ .‬ﺷﺮح‬ ‫ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ ﻛﻪ در ﻛﺘﺎب ﺷﺮح اﻟﺰﻳﺎرة اﻟﺠﺎﻣﻌﺔ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ -۳ ۲۷.‬ﺷﺮﺣﯽ‬ ‫ﻛﻪ ﺳﻴﺪ ﻛﺎﻇﻢ رﺷﺘﯽ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ -۴ ۲۸.‬ﺷﺮﺣﯽ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺮﻗﻮم ﻛﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ -۵‬ﺷﺮﺣﯽ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ از اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ دﺳﺖ دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻞ ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ اﺳﺖ و ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ ﺑﺎ اﻧﺪﻳﺸﮥ ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻛﻪ از اﻳﻦ‬ ‫ﺷﺮح اوّل ﺑﺎﻟﻜ ّ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ ﻧﻜﺘﻪﻫﺎی ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ اﺧﺬ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻖ‬ ‫اﺳﺖ و ﻣﺤﻮر ﺑﺤﺚ و ﺷﺮوح آن‪ ،‬ﺳﺎﺣﺖ ذات ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻘﺼﻮد از ﺣﻴﺎت را‬ ‫روﺷﻦ ﻣﯽﻛﻨﺪ و اﺳﺎس ﻣﻌﺮﻓﺖ را در دل آدﻣﯽ ﺟﺎی ﻣﯽدﻫﺪ و آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺧﻮﻳﺶ را‬ ‫ﺑﺎ اﻧﮕﻴﺰۀ ﻣﺤﺒﺖ و ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﯽﻛﻨﺪ‪ .‬وﻇﻴﻔﮥ آدﻣﯽ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ وﻟﯽ‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻪ ذات اﻗﺪس ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎز ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ .‬او در اﻳﻦ ﻣﻘﺎم در رﺗﺒﮥ ﻛﻨﺰ‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﺷﻨﺎﺳﺎ ﻛﻨﺪ‪ ،‬از ﻓﻴﺾ اﻗﺪس و‬ ‫ﻓﻴﺾ ﻣﻘﺪس ﻳﺎد ﻣﯽﻛﻨﺪ‪ .‬ﻋﺎرﻓﺎن از اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ دو ﻣﻘﺎم ﻓﻴﺾ اﻗﺪس و ﻓﻴﺾ‬ ‫ﻣﻘﺪّس رﺳﻴﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻓﻴﺾ اﻗﺪس ﻳﻌﻨﯽ ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ در اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻓﻴﺾ ﻣﻘﺪّس ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻘﺎم وﺣﺪت ﺣﻖّ در ﺧﻠﻖ اﺳﺖ ﻳﻌﻨﯽ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺣﻖّ ﺑﻪ ﺟﻠﻮۀ ﺑﺸﺮی‪ ،‬ﻛﻪ اﻳﻦ دو ﻣﻘﺎم ﻓﺮع ﻣﻘﺎم ذات ﺣﻖّ اﺳﺖ و اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻏﻴﺐاﻟﻐﻴﻮب و ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ و ﺗﺠﻠّﯽ ذات ﻟﻠﺬات اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ‬ ‫ﻣﻘﺎم ذات اﺳﺖ و ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻮارد ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻘﺎم ﻓﻴﺾ اﻗﺪس و ﻣﻘﺪّس اﺳﺖ‪ ۲۹.‬ﻋﺎرﻓﺎن‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺴﻴﺎری از اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﺮ آن ﺷﺮوح ﺑﺴﻴﺎری ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ۳۰‬و‬ ‫‪۳۱‬‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ‪ ،‬ﻳﻜﯽ از ﭼﻬﺎر ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﺒّﺖ و ﻋﺸﻖ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪45‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﺒﺘﻪ ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻘﺼﺪ از ﺣﻴﺎت آدﻣﯽ را روﺷﻦ و ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﻛﻨﺪ و آن‬ ‫‪۳۲‬‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ را‪ ،‬در ﺧﺎﺗﻤﮥ ﻓﺼﻮصاﻟﺤﻜﻢ ﺧﻮﻳﺶ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ‬ ‫ﺻﺎدق ﻣﯽداﻧﺪ‪:‬‬ ‫اول ﻓﻴﻀﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻓﻴﺾ اﻗﺪس از ﺣﻀﺮت ذات ﻓﺎﻳﺾ ﺷﺪ‪ ،‬او ﺑﻮد و ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻴﻦ ﺛﺎﺑﺘﻪ از ﺟﻤﻴﻊ اﻋﻴﺎن اول او ﻣﺘﻌﻴّﻦ ﮔﺸﺖ ﻛﻪ "اول ﻣﺎ ﺧﻠﻖ اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﯽ اﻟﻌﻘﻞ" و ﺣﻘﻴﻘﺖ روح ﻣﺤﻤّﺪﻳﻪ ﻧﺰد اﻫﻞ ﻛﻤﺎل ﻣﺴﻤﲐ اﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻘﻞ اوّل‪ .‬و ﺑﻪ ﻓﻴﺾ ﻣﻘﺪّس از ﺣﻀﺮت اﺳﻢ ﺟﺎﻣﻊ اول روح او ﻣﺘﻜﻮن‬ ‫ﺷﺪ ﻛﻪ "اول ﻣﺎ ﺧﻠﻖ اﻟﻠّﻪ روﺣﯽ" و ﻓﯽ رواﻳﺔ ﻧﻮری‪ .‬ﭘﺲ اوﻟﻴﺖ ﻓﺮدﻳﺖ‬ ‫ﻻزﻣﮥ وﺟﻮد او ﺑﺎﺷﺪ و ﻓﺮدﻳﺖ در وﺟﻮد ﺑﻪ ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ ‪ ...‬و‬ ‫اﺻﻞ ﻛﺘﺐ ﺧﺎﻧﻪ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻒ اﺳﺖ و اﺻﻞ اﻟﻒ‪ ،‬ﻧﻘﺎط ﺛﻼﺛﻪ‪ ،‬و آن ذات‬ ‫اﺣﺪﻳﺖ ﺣﻖ اﺳﺖ و ﻣﺮﺗﺒﮥ اﻟﻬﻴﺖ و ﻋﻴﻦ ﺛﺎﺑﺘﮥ ﻣﺤﻤّﺪﻳﻪ ‪ ...‬و ﻫﺮ ﺟﺰوی‬ ‫از اﺟﺰای اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺻﻮرت اﺳﻤﯽ اﺳﺖ از اﺳﻤﺎء ﺣﻖ و ﺧﻠﻴﻔﮥ ﺣﻖ و‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪ .‬و ﻛﻮن ﺟﺎﻣﻊ ﻳﻌﻨﯽ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺠﻤﻮع ﻛﻤﺎﻻت ﻛﻮﻧﻴﻪ و‬ ‫اﻻﻟﻬﻴﻪ و اﻛﻤﻞ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن و ﻧﺴﺨﮥ ﻋﺎﻟﻢ ﻛﺒﻴﺮ اﺳﺖ و ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺧﺰاﻳﻦ‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ و اوﺿﺢ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ وﺟﻮد رب ﻣﻄﻠﻖ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﺄﻧﻪ‪.‬‬ ‫ﺗﺎﺑﻌﺎن اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻟﻄﻒ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ ﺷﺮح ﻋﻮاﻟﻢ اﻟﻬﯽ ذات و ﺻﻔﺎت و‬ ‫اﺳﻤﺎء و ﺗﺠ ّﻠﻴّﺎت اﻟﻬﯽ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ۳۴.‬ﺑﺮﺣﺴﺐ ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻳﻦ ﮔﺮوه‪ ،‬ﺳﻪ ﻋﺎﻟﻢ در اﻳﻨﺠﺎ‬ ‫ﭘﻴﺪاﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﺗﻮ ﺑﺎد ﻛﻪ ﺣﻖّ ﺗﻌﺎﻟﯽ را در ﺑﻄﻨﺎن ﻋﻤﺎ‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ‬ ‫اﺷﺎرت ﺑﺪان اﺳﺖ ﺟﺰ ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ذاﺗﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺷﻨﺎﺧﺖ ’ﻛﻪ وﺟﻮب‬ ‫وﺟﻮد او ﺑﻴﺎن ﻣﯽﻛﻨﻴﻢ‪ .‬ﭼﻮن ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ اﺣﺪی‬ ‫ﻛﻪ ﺣﯽ‪ ،‬ﺳﻤﻴﻊ‪ ،‬ﺑﺼﻴﺮ‪ ،‬ﻣﺘﻜﻠّﻢ اﺳﻤﺎء ﺻﻔﺎت اوﺳﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻴﻤﺶ‪ .‬ﭼﻮن‬ ‫ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻻﻋﺮف ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ واﺣﺪی ﻛﻪ ﻋﻠﯿﻢ‪ ،‬ﻣﺮﻳﺪ‪ ،‬ﻗﺪﻳﺮ‪،‬‬ ‫ﺣﻜﻴﻢ اﺳﻤﺎء ﺻﻔﺎت اوﺳﺖ و ﻛﺜﺮت اﻋﺪاد ﻣﻤﻜﻨﻪ از ﻓﻴﺾ او در ﺗﺠﻠّﯽ‬ ‫آﻣﺪه از ﻓﻴﺾ ﻋﻠﻢ و اراده و ﺣﻜﻤﺖ ﻗﻠﻢ ﻗﺎﻣﺖ ﻣﺤﻤﻮدی ﻛﻪ ﺻﺎﺣﺐ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻣﺤﻤﻮد اﺳﺖ و دوات روح اﺣﻤﺪی و ﻧﻮر ﻣﺪاد ﻣﺤﻤّﺪ و ﻟﻮح ﻋﻘﻞ‬

‫‪46‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺼﻄﻔﻮی ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ و ﻟﻮح ﻋﻘﻞ ﻛﻪ ﻗﻠﺐ در ﻋﺎﻟﻢ ﺻﻐﻴﺮ ﺑﺎﻟﺠﺜﺔ و‬ ‫اﻟﻜﺒﻴﺮ ﺑﺎﻟﻤﻌﻨﻲ‪ ،‬ﻋﺒﺎرت از آن اﺳﺖ در ﻣﻘﺎم ﺟﻮﻫﺮﻳﺖ در ﻋﺎﻟﻢ اﻣﻜﺎن‬ ‫‪۳۵‬‬ ‫اول اﻟﺠﻮاﻫﺮ ﺷﺪ‪".‬‬ ‫ﻳﻌﻨﯽ ﻋﺎﻟﻢ ذات و ﺻﻔﺎت و اﺳﻤﺎء و ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺎم اﻧﺴﺎن ﻛﺎﻣﻞ ﻛﻪ ﻣﺠﻼی ﻛﺎﻣﻞ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ ﻧﻴﺰ ﻣﯽاﻓﺰاﻳﺪ ﻛﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻮﺟﺪی ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮای ﺧﻠﻘﺖ ﻣﺤﺒّﺖ‬ ‫اوﺳﺖ‪ ۳۶‬و از اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺒّﺖ در ﻛﻞّ آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺳﺮﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎرﺣﺎن‬ ‫ﻓﺼﻮص اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻧﺸﺎن دادهاﻧﺪ‪ ۳۷.‬ﻣﻮﻻﻧﺎ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ را ﻗﺪری ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻠﻖ ﻧﺰدﻳﻚ ﻣﯽﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ اﺳﺖ‪ ۳۸‬و‬ ‫ﺧﻠﻘﯽ را ﻛﻪ آﻓﺮﻳﺪ ﺗﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﺒﺎرت از ﻋﺎﻟﻢ اﻣﺮ اﺳﺖ‪" :‬ﺣﻖّ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺿﺪّ‬ ‫ﻧﺪاﺷﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ﺑﺎن اﻋﺮف‪ ،‬ﭘﺲ اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ آﻓﺮﻳﺪ ﻛﻪ‬ ‫از ﻇﻠﻤﺖ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﻮر او ﭘﻴﺪا ﺷﻮد و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻧﺒﻴﺎء و اوﻟﻴﺎء را ﭘﻴﺪا ﻛﺮد ﻛﻪ اُﺧﺮُج‬ ‫ﺑﺼﻔﺎﺗﯽ اﻟﯽ ﺧﻠﻘﯽ‪ ،‬و اﻳﺸﺎن ﻣﻈﻬﺮ ﻧﻮر ﺣﻘّﻨﺪ ﺗﺎ دوﺳﺖ از دﺷﻤﻦ ﭘﻴﺪا ﺷﻮد و ﻳﮕﺎﻧﻪ‬ ‫از ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ ﻣﻤﺘﺎز ﮔﺮدد ﻛﻪ آن ﻣﻌﻨﯽ را از روی ﻣﻌﻨﯽ ﺿﺪّ ﻧﻴﺴﺖ اﻻّ ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻖ‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫ﺻﻮرت‪".‬‬ ‫ﺖ را‬ ‫ﻧﺠﻢ رازی ﺷﺮح ﺧﻮد را ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ در ﻗﺎﻟﺐ ﻫﺸﺖ ﻛﻠﻤﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﯽﻛﻨﺪ و ﻛﻨ ُ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ذات اﻟﻬﯽ ﻣﯽﮔﻴﺮد و از ﻫﻤﻴﻦ ﺟﺎ ﺗﺎ آﺧﺮ ﺣﺪﻳﺚ را ﺑﻪ ذات اﻗﺪس ﺗﻤﺎم‬ ‫‪۴۰‬‬ ‫ﻣﯽﻛﻨﺪ و از ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﻪ در ﻣﻘﺎم ﺗﺠﻠّﯽ ﻳﺎد ﻣﯽﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻋﺎرﻓﺎن ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ را در ﺑُﻌﺪ وﺟﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬از اﺑﻌﺎد ﻣﻌﺮﻓﺖﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫آن ﻏﺎﻓﻞ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺤﺚ ﻻﻋﺮف ﻳﺎ ﻟﻜﯽ اﻋﺮف‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻘﺼﺪ از‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ را ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻘﺎم ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫‪۴۱‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت او رﺟﻮع ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻘﺎم ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻔﺼﻴﻠﯽ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﮕﺮ از ﻃﺮﻳﻖ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت او ﻛﻪ‬ ‫ﻋﺎرف ﺑﻪ ﻟﻄﻒ اﻳﻦ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻛﻤﺎل ﻣﯽرﺳﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻫﺴﺘﯽ‪،‬‬ ‫وﺟﻮد ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺧﺼﻮص ﻣﯽﻧﻮﻳﺴﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﺪان ﻛﻪ اﻫﻞ ﺷﺮﻳﻌﺖ و اﻫﻞ ﺣﻜﻤﺖ ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ ﻛﻪ از ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﻫﻴﭻ‬ ‫وﺟﻮدی آن ﻗﺪر و ﻣﻨﺰﻟﺖ ﻧﺪارد ﻛﻪ وﺟﻮد آدﻣﯽ دارد و اﻳﻦ ﻗﺪر و‬ ‫ﻣﻨﺰﻟﺖ آدﻣﯽ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺧﻮد را ﻣﯽداﻧﺪ و ﺧﺪای را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺪ و از‬

‫‪47‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﻤﺎم ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت آدﻣﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﻮد و ﺑﺎﻗﯽ ﻫﻤﻪ ﻃﻔﻴﻞ آدﻣﯽاﻧﺪ از ﺟﻬﺖ‬ ‫آﻧﻜﻪ ﺣﻜﻤﺖ آﻓﺮﻳﻨﺶ اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻪ او ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ :‬ﻣﺎ‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ اﻟﺠﻦ اﻻﻧﺲ اﻻ ﻟﻴﻌﺒﺪون و داود ﻣﻨﺎﺟﺎت ﻛﺮد ﻛﻪ اﻟﻬﯽ ﻟﻤﺎذا‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻗﺎل ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎردت ان اﻋﺮف‪ ،‬و آدﻣﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫او را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺟﻤﻠﮥ ﺧﻼﻳﻖ آدﻣﯽ ﻣﻘﺼﻮد ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻃﻔﻴﻞ آدﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ‪ ...‬ﭼﻮن ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﻛﻪ ﺣﻜﻤﺖ در آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺧﻠﻖ آن‬ ‫ﺑﻮد ﺗﺎ ﺣﻖّ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ از اﻫﻞ ﺷﺮﻳﻌﺖ‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ذات و ﺻﻔﺎت ﺧﺪای ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻘﺪور ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻤﻜﻦ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ از آدﻣﻴﺎن ذات و ﺻﻔﺎت او را ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻫﺴﺖ ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ ﻛﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ‬ ‫ﭼﻴﺰی آن ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ آن ﭼﻴﺰ را ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ آن ﭼﻴﺰ اﺳﺖ ﺑﺪاﻧﻨﺪ اﻣّﺎ ﺟﻤﻬﻮر‬ ‫اﻫﻞ ﺷﺮﻳﻌﺖ و ﺗﻤﺎم اﻫﻞ ﺣﻜﻤﺖ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ وﺟﻮد واﺟﺐ‬ ‫اﻟﻮﺟﻮد ﻋﻠﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﺔ ﻣﻘﺪور ﺑﺸﺮ ﻧﻴﺴﺖ و در ﻓﻜﺮ ﻫﻴﭻ آدﻣﯽ ﻧﺘﻮاﻧﺪ در‬ ‫آﻣﺪ ﻛﻤﺎل اﻟﻮﻫﻴﺖ او ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ اﺣﺎﻃﺖ ذﻫﻦ و ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺮ ﺷﻮد ‪ ...‬ﻳﻌﻨﯽ وﺟﻮد ﻫﺴﺖ ﻣﻮﺻﻮف ﺑﻪ ﺻﻔﺎت ﺳﺰا و ﻣﻨﺰه از‬ ‫‪۴۲‬‬ ‫ﺻﻔﺎت ﻧﺎﺳﺰا‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻗﺴﻢ ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺻﻮﻓﻴﺎن ﺑﻪ دو ﺑُﻌﺪ در اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ اﻋﺘﻨﺎء ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻜﯽ‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻣﻌﺮﻓﺖ و دﻳﮕﺮی وﺟﻮد؛ از ﻟﺤﺎظ وﺟﻮد‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ راﺟﻊ‬ ‫اﺳﺖ وﻟﯽ از ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﺮﻓﺖ‪ ،‬او را ﺑﺎﻳﺪ در اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت ﺷﻨﺎﺧﺖ‪ .‬ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻣﻴﺎن‬ ‫اﻳﻦ دو ﺑﺨﺶ‪ ،‬ﺟﺰو ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت اﺻﻠﯽ ﺗﻔﻜّﺮ ﺻﻮﻓﻴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻼﺻﮥ ﺑﺤﺚ اﻳﻨﺎن‬ ‫آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻦ )ﻳﻌﻨﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ( ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ )در ﻣﻘﺎم ﺗﻮﺣﻴﺪ ذات و ﻻﺗﻌﻴّﻦ( ﺑﻮدم و‬ ‫دوﺳﺖ داﺷﺘﻢ )ﺳﺮﻳﺎن ﻣﺤﺒﺖ در ﻋﺎﻟﻢ( ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮم )ﺑﻪ اوﺻﺎف و اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ ﻛﻪ‬ ‫در ﻣﺮﺗﺒﮥ اﺣﺪﻳﺖ و واﺣﺪﻳﺖ در دو رﺗﺒﮥ ﻓﻴﺾ اﻗﺪس و ﻣﻘﺪّس ﺟﻠﻮه ﻛﺮده اﺳﺖ(‬ ‫ﭘﺲ ﺧﻠﻖ ﻛﺮدم )ﺑﻪ ﻣﺪد وﺳﺎﻃﺖ ﻧﻮر ﻣﺤﻤّﺪی ﻳﺎ اوّﻟﻴﻦ ﺻﺎدر از ﺣﻖّ( ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت را‬ ‫)ﻳﻌﻨﯽ ﺟﻤﻴﻊ آﻓﺮﻳﻨﺶ را ﻛﻪ ﺟﻠﻮهﮔﺎه ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻓﻴﺾ‬ ‫ﺻﺪوری( ﺗﺎ ﻣﺮا )ﻳﻌﻨﯽ ذات ﻣﺘﺠﻠّﯽ در اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت را( ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ )ﻳﻌﻨﯽ در‬ ‫ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﻪ اوج ﻫﺴﺘﯽ ﻳﺎ ذات اﻟﻬﯽ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ(‪.‬‬

‫‪48‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ -۶‬ﺷﺮح ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺑﻨﺎ ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﺳﺎﺋﻠﯽ ﻣﺮﻗﻮم ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در زﻣﺮۀ‬ ‫دروﻳﺸﺎن و ﺻﻮﻓﻴﺎن اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ و ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﻣﺸﺮب‬ ‫اﻳﺸﺎن‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ را ﺷﺮح ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ ۴۳.‬ﺣﺘّﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻗﺪری اﺳﺘﻘﺼﺎء در ﻣﺘﻮن ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اﺳﻼﻣﯽ درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ ﻧﻈﺮﮔﺎه ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺎﻳﻞ ﺑﻪ اﻓﻜﺎر ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫ﺟﺎﻣﯽ و ﻓﺮﻗﮥ اوﺳﺖ‪ ۴۴.‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺣﺪﻳﺚ را ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﺑﺨﺶ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺗﻘﺴﻴﻢ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ و از ﻛﻨﺰ و ﻣﺤﺒّﺖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺧﻠﻘﺖ ﻳﺎد ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮﺗﺶ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮ‬ ‫ﻃﺒﻖ رأی ﻋﺎرﻓﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ را ذات اﻗﺪس اﻟﻪ در ﻧﻈﺮ ﻣﯽﮔﻴﺮﻧﺪ وﻟﯽ در‬ ‫ﺧﺎﺗﻤﮥ ﺣﺪﻳﺚ‪ ،‬آن را در ﺷﺄن ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ‪ ،‬ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻣﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺗﻤﺎم ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﺴﺘﺮ ﺷﺮح ﻫﻴﻜﻞ ﻣﺒﺎرك‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻴﺮاث ﻋﺎرﻓﺎن اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ‬ ‫وﻟﯽ ﻣﻌﻨﺎی اﺻﻠﯽ را ﺑﻪ ﺣﻮزۀ اﻟﻬﻴﺎت ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ اﻳﻦ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ را از ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻖ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ اﻣﺮ‪ ،‬ﻛﻪ اﻳﻨﻚ ﺑﺮ روی زﻣﻴﻦ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫دﻻﻟﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﺑﻬﲐ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ از اﻧﻈﺎر اﻏﻴﺎر اﺳﺖ وﻟﯽ ﻣﺤﺒّﺖ ﺧﻮﻳﺶ را در دل اﺣﺒّﺎء دﻳﺪ و ﻋﺎﻟﻢ روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫اﺗّﺤﺎد و وﺣﺪت ﺧﻠﻖ را در ﻧﻔﻮس اﺣﺒّﺎء آﻓﺮﻳﺪ ﺗﺎ ﺧﻠﻘﯽ ﺷﺎﻳﺴﺘﮥ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ ﺣﻀﺮﺗﺶ‬ ‫ﭘﺪﻳﺪ آﻳﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ اسّ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ ﻣﻘﺎم ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻳﻮماﻟﻘﻴﺎﻣﺔ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد و‬ ‫ﻳﻜﯽ از ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳ ّﺮ ﺻﻤﺪاﻧﯽ ﭘﯽ ﺑﺮد‪ ،‬ﺳﻴﺪ ﺣﻴﺪر آﻣﻠﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﯽﻧﻮﻳﺴﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﻴﻮم ﻫﻬﻨﺎ ﻫﻮ اﺑﺘﺪاء اﻟﻜﺜﺮة اﻟﻮﺟﻮدﻳﺔ‪ ،‬اﻟﻤﺒﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ‬ ‫اﻟﻮﺟﻮدی ﻟﻘﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ )ﻓﯽ اﻟﺤﺪﻳﺚ اﻟﻘﺪﺳﯽ( ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ‬ ‫ان اﻋﺮف ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬اﻟﻤﻮﻗﻮف ﻇﻬﻮره ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﻳﻨﺒﻐﯽ ﺑﻈﻬﻮر او ان‬ ‫اﻟﻘﺎﺋﻢ اﻟﻤﻨﺘﻈﺮ )ع( ﻛﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻨﺒﯽ )ص( ﻟﻮ ﻟﻢ ﻳﺒﻖ ﻣﻦ اﻟﺪﻧﻴﺎ اﻻ ﻳﻮم‬ ‫واﺣﺪ ﻟﻄﻮّل اﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ذﻟﻚ اﻟﻴﻮم ﺣﺘﯽ ﻳﺨﺮج رﺟﻞ ﻣﻦ وﻟﺪی اﺳﻤﻪ‬ ‫اﺳﻤﯽ و ﻛﻨﻴﺘﻪ ﻛﻨﻴﺘﯽ ﻳﻤﻼء اﻻرض ﻗﺴﻄﺎ و ﻋﺪﻻ ﻛﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﺟﻮرا و‬ ‫ﻇﻠﻤﺎء اﻳﻦ ﻳﻤﻼء اراﺿﯽ اﻟﻘﻠﻮب ﻛﻠّﻬﺎ ﺗﻮﺣﻴﺪا و ﻣﻌﺮﻓﺔ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻛﺎﻧﺖ‬ ‫‪۴۵‬‬ ‫ﻣﻤﻠﻮﺋﺔ ﺑﺎﻟﺸﺮك و اﻟﺠﻬﻞ‪.‬‬ ‫ﻣﻀﻤﻮن ﺑﻴﺎن او اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺷﺎرۀ ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺣﻀﺮت ﻗﺎﺋﻢ )= ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻣﻬﺪی( اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻘﻴﻨﺎً ﻇﻬﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد و ﺑﻪ ﻇﻬﻮر او ﻣﺮاﺗﺐ ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﺧﻠﻘﺖ و‬

‫‪49‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﺖ و اﺻﻞ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ روﺷﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬اﻋﺘﻨﺎء ﺑﻪ ﻣﻌﺎرف ﺻﻮﻓﻴﺎن ﻛﺮدﻧﺪ وﻟﯽ در اﺻﻞ‬ ‫ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﺷﺮح ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ از اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻏﺎﻳﺘﯽ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫اﻋﻠﲐ ﻣﻌﻠﻮم ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬آن را ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪ -۷‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰاً را ﺑﻪ ﻫﻔﺖ ﺑﺨﺶ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ :‬ﻳﻌﻨﯽ ﻛﻨﺖ‪،‬‬ ‫ﻛﻨﺰاً‪ ،‬ﻣﺨﻔﻴﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ‪ ،‬ان اﻋﺮف‪ ،‬ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ‪ ،‬و ﻟﻜﯽ اﻋﺮف؛ و ﻫﺮ ﺑﺨﺶ را‬ ‫ﻣﺘﺮادف ﻳﻜﯽ از ﻣﺮاﺗﺐ ﺧﻠﻘﺖ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ‪ :‬ﻣﺸﻴﺖ‪ ،‬اراده‪ ،‬ﻗﺪر‪ ،‬ﻗﻀﺎء‪ ،‬اذن‪،‬‬ ‫اﺟﻞ‪ ،‬ﻛﺘﺎب؛ و ﻫﺮ ﻣﺮﺗﺒﻪ را در ﺧﻮر ﻣﻘﺎم ﻳﻜﯽ از وﺟﻮه ﻫﻔﺖ ﺗﻦ ﻣﻘﺪّﺳﺎن ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻳﻌﻨﯽ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﻓﺎﻃﻤﻪ‪ ،‬ﺣﺴﻦ‪ ،‬ﺣﺴﻴﻦ‪ ،‬ﺟﻌﻔﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺳﯽ؛ و ﻫﺮ ﻳﻚ ﺗﻦ از آﻧﺎن را‬ ‫ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻳﻜﯽ از اﺣﺎدﻳﺚ ﻣﺸﻬﻮر در ﻃﺒﻘﺎتاﻻوﻟﻴﺎء ﺷﻴﻌﯽ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻳﻌﻨﯽ‪ :‬ﺑﻴﺎن‪ ،‬ﻣﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬اﺑﻮاب‪ ،‬اﻣﺎم‪ ،‬ارﻛﺎن‪ ،‬ﻧﻘﺒﺎء‪ ،‬ﻧﺠﺒﺎء؛ درﺳﺖ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﺟﺪول‬ ‫زﻳﺮ‪:‬‬

‫ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻣﺸﻴﺖ‬ ‫ﻛﻨﺖ‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋﻠﯽ‬ ‫اراده‬ ‫ﻛﻨﺰا‬ ‫اﺑﻮاب‬ ‫ﻓﺎﻃﻤﻪ‬ ‫ﻗﺪر‬ ‫ﻣﺨﻔﻴﺎ‬ ‫اﻣﺎم‬ ‫ﺣﺴﻦ‬ ‫ﻗﻀﺎء‬ ‫ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ‬ ‫ارﻛﺎن‬ ‫ﺣﺴﻴﻦ‬ ‫اذن‬ ‫ان اﻋﺮف‬ ‫ﻧﻘﺒﺎء‬ ‫ﺟﻌﻔﺮ‬ ‫اﺟﻞ‬ ‫ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ‬ ‫ﻧﺠﺒﺎء‬ ‫ﻣﻮﺳﯽ‬ ‫ﻛﺘﺎب‬ ‫ﻟﻜﯽ اﻋﺮف‬

‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا را ﺑﺎ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺸﻴّﺖ و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻌﺎﻧﯽ و ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﺒﻮّت‬ ‫و اﻣﺎﻣﺖ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ و اﻳﻦ ﻛﺎری اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﺪارد‪ .‬ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺸﻴّﺖ از ﻣﻬﻢّﺗﺮﻳﻦ اﺣﺎدﻳﺚ ﻣﻮﺟﻮد در ﻋﺮف ﺷﻴﺨﯽ و ﺑﺎﺑﯽ‬ ‫اﺳﺖ و از اﻳﻦ رو ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻫﺴﺘﯽ و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﻜﻮﻳﻦ ﺧﻠﻘﺖ اﺷﺎره دارد‪ ۴۶.‬ﻧﻜﺘﮥ‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻛﻨﺖ را ﻣﻘﺎم ﻣﺸﻴّﺖ اوﻟﻴﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻓﺎﺋﺾ‬

‫‪50‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫در اﻧﺒﻴﺎء‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ درﺳﺖ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﻔﺴﻴﺮ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در آﺧﺮ ﺷﺮح ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ‪.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﺮ اﻳﻦ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ ﻧﻴﺰ ﻧﺎﻇﺮﻧﺪ‪ ،‬زﻳﺮا آراء و ﻋﻘﺎﻳﺪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﻠﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن‬ ‫اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎی ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ و ﺷﺮوح ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﺎ ﮔﺬر از آن‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺻﻠﯽ دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺧﻮد‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ را ﺑﻪ ﺳﻪ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﯽﻛﻨﺪ‪ .‬در ﺑﺨﺶ اول ﺑﻪ ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ ﺗﻮﺟّﻪ دارد و آن را ﺑﻪ ذات‬ ‫ﺑﺤﺖ ارﺟﺎع ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬درﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﻛﻪ اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ و ﺗﺎﺑﻌﺎن ﻣﺘﺼﻮّﻓﮥ او ﺗﻌﺒﻴﺮ‬ ‫ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺨﺶ دوم ﻛﻪ ﻣﻘﺎم ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف اﺳﺖ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ‪ ،‬ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺸﻴﺖ و اراده و اﺑﺪاع و ﻓﻌﻞ اوﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﮥ ﺑﻴﺎﻧﺎت‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورد‪ .‬وی ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻇﻬﻮر ﻣﺸﻴّﺖ و اراده ﻣﻨﻮط ﺑﻪ‬ ‫ﻓﻬﻢ ﻣﺎ از ﻋﺮش اﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﺮش از ﻃﺮﻓﯽ ﻣﺤﻞّ اﺳﺘﻘﺮار ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ و از ﻃﺮف‬ ‫دﻳﮕﺮ ﺳﺒﺐ ﺗﻜﻮﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات؛ ﭼﻨﻴﻦ ﻋﺮﺷﯽ ﺟﺰ در ﻗﻤﻴﺺ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ‬ ‫‪۴۷‬‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﻤّﺪﻳﻪ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﯽﺷﻮد و اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﻤّﺪﻳﻪ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻣﺸﻴﺖ اوﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺳﻮم ﺷﺮح ﺷﻴﺦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ اﺳﺖ ﻳﻌﻨﯽ ﻇﻬﻮر اﻣﺎﻣﺎن ﺷﻴﻌﯽ و‬ ‫اﺑﻮاب و ارﻛﺎن اﻳﺸﺎن‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﺷﻴﺦ ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﻼم ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ رﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ از ﻧﻈﺮ ﺷﻴﺦ ’اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻴﺎن ذات ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺮﺗﺒﮥ ﻧﺒﻮّت و ﺷﺄن اﻣﺎﻣﺖ‬ ‫اﺳﺖ‪‘.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺟﻤﻊ آراء ﺻﻮﻓﻴﺎن و ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﮔﻮﻳﯽ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﺪّ ﻛﺎﻓﯽ در ﺧﺼﻮص ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ در ﺧﻠﻘﺖ ﺗﻮﺳّﻂ‬ ‫ﺻﻮﻓﻴﺎن ﺑﺤﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ وﻟﯽ ﭼﻴﺰی را ﻛﻪ ﻋﺎرﻓﺎن ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺑﻴﺎن ﻧﻜﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻌﺪ‬ ‫وﺟﻮدﺷﻨﺎﺳﯽ ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ وﺟﻮد‪ ،‬ﻣﻮﺟﻮد ﮔﺮدد ﺗﺎ ﻗﻀﻴﮥ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻤﺎم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻟﺬا ﺑﺤﺚ ﻣﺸﻴﺖ و اراده و ﻗﺪر و ﻗﻀﺎء و اذن و اﺟﻞ و ﻛﺘﺎب‪ ،‬ﻣﺮاﺗﺐ ﺗﻜﻮﻳﻦ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮدات را ﺑﻴﺎن ﻣﯽدارد‪ .‬در ﺗﻮﺟﻴﻪ اﻳﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻻﻳﻜﻮن ﺷﺌﯽ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء و اﻻرض اﻻ ﺑﻤﺸﻴﺔ و ارادة و ﻗﺪر و ﻗﻀﺎء و‬ ‫اذن و اﺟﻞ و ﻛﺘﺎب‪ .‬ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﻣﯽآﻳﺪ اﺳﺒﺎب ﻻﺗﺤﺼﲐ ﺑﺎ او‬ ‫ﻣﯽآﻳﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻪ ﺑﺼﺮ ﻇﺎﻫﺮ دﻳﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد وﻟﻜﻦ ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم‬

‫‪51‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺤﻘّﻖ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ از ﻣﺤﺘﻮﻣﺎت ﻣﺤﺴﻮب ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﭙﺬﻳﺮد و دون آن ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺒﺐ اﺳﺒﺎب و اﻋﻤﺎل ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬اوّل ﻣﻴﻠﯽ ﻛﻪ در اﻧﺴﺎن اﺣﺪاث‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﻮر اﺳﺒﺎب اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﺸﻴّﺖ اوّل ﺗﺼﻮّر اﺳﺒﺎب ﻣﻘﺎم‬ ‫اراده و ﻗﺪر ﻣﻘﺎم ﻫﻨﺪﺳﻪ و اﻧﺪازه اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻇﻬﻮر اﺳﺒﺎب ﺑﻪ ﻣﻘﺪار‬ ‫اﻣﻀﺎء ﺗﺄﻟﻴﻒ ﻣﺎﻗﺪّر ﻣﻘﺎم ﻗﺪر را ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻈﻴﻢ ذﻛﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ اﻟﻘﺪر ﺳ ّﺮ ﻣﻦ اﺳﺮار اﻟﻠﻪ و ﺳ ّﺮ ﻣﻦ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ و ﺣﺮز ﻣﻦ ﺣﺮز اﻟﻠّﻪ‬ ‫و ﻣﺨﺘﻮم ﺑﺨﺘﺎم اﻟﻠﻪ اﻟﯽ ان ﻗﺎل ﺑﺤﺮ زﺧّﺎر ﻻﺗﻠﺠﻪ و ﻟﻴﻞ داﻣﺲ ﻻﺗﺴﻠﻜﻪ‬ ‫ﻛﺜﻴﺮ اﻟﺤﻴﺘﺎن ﺳﻌﺘﻪ ﻣﺎ ﺑﻴﻦ اﻟﺴﻤﺎء و اﻻرض و ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺎ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﺸﺮق و‬ ‫اﻟﻤﻐﺮب‪ ،‬و ﻓﯽ ﻗﻌﺮه ﺷﻤﺲ ﺗﻀﺌﯽ و اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت را اﻧﺴﺎن در ﻣﻘﺎﻣﺎت‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺒﻌﻪ ﻛﻪ ذﻛﺮ ﺷﺪ و ﺑﻌﺪ از ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻗﻀﺎء اﻣﻀﺎء ﻣﺸﻬﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اذن اﺳﺖ از ﺑﺮای ﻫﺮ ﺷﺌﯽ اﺟﻞ‬ ‫ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺪّت ﻛﻮن آن‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻛﺘﺎب ﻛﻪ ﻣﻘﺎم ﺗﻤﺎﻣﻴﺖ ﺷﺌﯽ‬ ‫‪۴۸‬‬ ‫اﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﻮﻳﺪا‪.‬‬ ‫اﻳﻨﻚ ﻛﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﻣﻘﺎم ﻛﻮﻧﻴﺖ وﺟﻮد از ﻫﻔﺖ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﯽﮔﺬرد ﺑﺎﻳﺪ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻫﻔﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای اﻳﻨﻜﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ را ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫ﺗﻮﺿﻴﺢ دﻫﻨﺪ ﺑﻪ ﻫﻔﺖ رﺗﺒﮥ ﺑﻴﺎن و ﻣﻌﺎﻧﯽ و اﺑﻮاب و اﻣﺎم و ارﻛﺎن و ﻧﺠﺒﺎء و ﻧﻘﺒﺎء‬ ‫اﺷﺎره ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻛﻪ در اﺻﻞ‪ ،‬ﺣﺪﻳﺜﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺎﻳﺮ آﺛﺎر ﺧﻮد ﺑﻪ آن اﺷﺎره‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در رﺳﺎﻟﮥ ﻏﻨﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫اﻳﻦ رﺗﺒﮥ ﻣﺸﺎراﻟﻴﻬﺎ )ﻣﺸﻴﺖ و اراده( در ﻣﻘﺎم ﻇﻬﻮر ﺑﻪ ﻋﻠﻴّﺖ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺒﻌﻪ‬ ‫ﻓﻌﻞ ﻫﻔﺖ ﻣﻘﺎم ذﻛﺮ ﺷﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽّ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم در ﻣﻘﺎم ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻣﺮ ﺑﻪ ﺟﺎﺑﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﺣﻴﺚ ﻗﺎل ﻋ ّﺰ ذﻛﺮه ﻓﯽ‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ ﻃﻮﻳﻞ ﺛﻢ ﺗﻼﻫﺬه اﺣﺪﻫﺎ و ﻫﯽ واﻟﻠﻪ و ﻻﻳﺘﻨﺎ ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ اﻟﯽ ان ﻗﺎل‪:‬‬ ‫ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ اﺗﺪری ﻣﺎ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ؟ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ اوّﻻ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ‬ ‫اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺛﺎﻧﻴﺎ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﺑﻮاب ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﻣﺎم راﺑﻌﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻرﻛﺎن‬ ‫‪۴۹‬‬ ‫ﺧﺎﻣﺴﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﺳﺎدﺳﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﺳﺎﺑﻌﺎ‪.‬‬ ‫‪۵۰‬‬ ‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ و ﺑﺴﻴﺎری از ﺑﺰرﮔﺎن ﺑﻪ ﻧﻘﻞ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻔﺼّﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺨﺸﯽ از آن را ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪52‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺮوح در ﻛﺘﺎب اﻧﻴﺲ اﻟﺴﻤﺮاء و ﺳﻤﻴﺮ اﻟﺠﻠﺴﺎء‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ و ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﻧﻴﺰ از روی ﻫﻤﻴﻦ ﻣﺄﺧﺬ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ آن ﻣﺒﺎدرت ورزﻳﺪه اﺳﺖ‪ ۵۱.‬در‬ ‫ﺑﺨﺸﯽ از آن اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"ﻋﻦ ﺟﺎﺑﺮ ﺑﻦ ﻳﺰﻳﺪ ﺟﻌﻔﯽ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﻓﯽ ﺣﺪﻳﺚ ﻃﻮﻳﻞ‪ ،‬ﺛﻢ‬ ‫ﺗﻼ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ »ﻓﺎﻟﻴﻮم ﻧﻨﺴﺎﻫﻢ ﻛﻤﺎ ﻧﺴﻮا ﻟﻘﺎء ﻳﻮﻣﻬﻢ ﻫﺬا و ﻛﺎﻧﻮ ﺑﺂﻳﺎﺗﻨﺎ‬ ‫ﻳﺠﺤﺪون« و ﻫﯽ واﻟﻠّﻪ آﻳﺎﺗﻨﺎ و ﻫﺬه اﺣﺪﻫﺎ و ﻫﯽ واﻟﻠّﻪ و ﻻﻳﺘﻨﺎ ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ‬ ‫اﻟﯽ ان ﻗﺎل ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ او ﺗﺪری ﻣﺎ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ اوّﻻً ﺛﻢّ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺛﺎﻧﻴﺎً ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﺑﻮاب ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﻣﺎم راﺑﻌ ًﺎ ﺛ ّﻢ‬ ‫‪۵۲‬‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻرﻛﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎً ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﺳﺎدﺳ ًﺎ ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﺳﺎﺑﻌﺎ‬ ‫اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ در ﻋﺮف ﺷﻴﺨﻴﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ ۵۳‬و ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﺑﻪ ﻛﺮّات از آن ﻧﻘﻞ‬ ‫ﻣﯽﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻓﯽاﻟﺠﻤﻠﻪ در ﺑﺨﺸﯽ از آن اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"ﻳﺮاد ﻣﻦ ﺧﻴﺎر اﻟﻤﻮاﻟﯽ ﻗﺴﻤﺎن‪ :‬اﻻوّل اﻻﺑﺪال ﺳﻤﻮّا ﺑﺬﻟﻚ ﻻﻧﻬﻢ ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻣﺎﻗﻴﻞ ﻻﻳﺨﻠﻮ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻣﻦ ارﺑﻌﻴﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﻟﺒﻘﺎء اﻟﻨﻈﺎم و ان ﻛﺎن ﻓﯽ ﺑﻌﺾ‬ ‫اﻻوﻗﺎت ﻗﺪ ﻳﺰﻳﺪون ﻻﻧﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا ﻻﺑﺪّ ﻟﺒﻘﺎء اﻟﻨﻈﺎم ﻣﻦ ﻗﻄﺐ و ﻫﻮ اﻟﻐﻮث‬ ‫و ﻫﻮ ﻣﺤﻞّ ﻧﻈﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اﻟﻌﺎﻟﻢ و ﻣﻦ ارﻛﺎن ارﺑﻌﺔ ﺗﺘﻠﻘّﯽ ﻋﻨﻪ ﻣﺎ ﻳﺘﻠﻘّﯽ ﻣﻦ‬ ‫اﻟﻮﺣﯽ و اﻻﻟﻬﺎم ﻓﻴﻤﺎ ﻳﺘﻌﻠّﻖ ﺑﺘﺪﺑﻴﺮ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻣﻦ ﺧﻠﻖ و رزق و ﺣﻴﻮة و‬ ‫ن اﻟﻘﻄﺐ ﻫﻮ ﺧﺰاﻧﺔ‬ ‫ﻣﻤﺎت و ﺗﻜﻠﻴﻒ ﻋﻠﯽ ﻧﺤﻮ ﻣﺎ اﺷﺮﻧﺎ اﻟﻴﻪ ﺳﺎﺑﻘﺎ ﻣﻦ ا ّ‬ ‫ن ﻣﺎ اراد اﺑﺮازه و اﻳﺠﺎده و ﺣﻴﺎﺗﻪ و ﻣﻤﺎﺗﻪ و‬ ‫اﻟﻤﺎﻟﻚ ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ ﺑﻤﻌﻨﯽ ا ّ‬ ‫رزﻗﻪ و ﺗﻜﻠﻴﻔﻪ و ﻏﻴﺮذﻟﻚ ﻣﻦ ﻣﺘﻌﻠّﻖ اﻻرادة ﻓﻘﺪ اﻧﻬﯽ ﻋﻠﻢ ذﻟﻚ ﻛﻠّﻪ اﻟﯽ‬ ‫ﻗﻄﺐ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و اﻻرﻛﺎن اﻻرﺑﻌﺔ ﺗﺘﻠﻘﯽ ﻣﻨﻪ و ﺗﺆدی اﺣﻜﺎم‬ ‫ذﻟﻚ ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺣﺪّداﻟﻠﻪ ﻟﻮﻟﻴّﻪ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﻻﺑﺪّ ﻣﻦ ارﺑﻌﻴﻦ ﺑﺪﻻ و ان ﻛﺎن‬ ‫ﻗﺪ ﻳﺰﻳﺪون ﻟﻜﻨّﻬﻢ ﻻﻳﻨﻘﺼﻮن ﻓﺎن ﻣﺎت و اﺣﺪ ﻣﻦ اﻻرﺑﻌﻴﻦ ﺗﻔﻀّﻞ اﻟﻠﻪ‬ ‫ﻋﻠﯽ واﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﻓﻌﻠّﯽ درﺟﺘﻪ ﺣﺘّﯽ ﻳﻜﻮن ﺑﺪﻻ ﻣﻦ اﻟﺬی ﻣﺎت و‬ ‫ﻓﻬﻮ ﻋﻠﯽ ﻫﻴﺌﺘﻪ و ﻋﺒﺎدﺗﻪ ﺣﺘّﯽ ﻳﻜﻮن ﻣﺜﻠﻪ و ﻟﻬﺬا ﻳﺴﻤّﯽ ﺑﺪﻻ و ﻻﺑ ّﺪ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﺠﺒﺎء ﺳﺒﻌﻴﻦ ﻻاﻗﻞ ﻣﻦ ذﻟﻚ و ﻻﺑﺪ ﻣﻦ ﺛﻼﺛﻤﺎﻧﺔ و ﺳﺘّﻴﻦ ﺻﺎﻟﺤﺎً و ﻟﻢ‬ ‫اﺟﺪ ﻫﺬا اﻟﺘﻔﻀﻴﻞ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻨﺎ و ان ﻧﻘﻠﻪ ﺑﻌﺾ ﻋﻠﻤﺎﺋﻨﺎ و ﻇﻨّﯽ اﻧّﻪ ﻣﻦ ﻃﺮق‬ ‫ن اﻟﻤﺘﺼﻮّﻓﺔ ﻣﻨﻬﻢ ذﻛﺮوه ﻓﯽ ﻛﺘﺒﻬﻢ‪ ،‬و اﻧّﻤﺎ وﺟﺪﻧﺎ ﻣﻦ ﻃﺮﻗﻨﺎ ﻣﺎ‬ ‫اﻟﻌﺎﻣّﺔ ﻻ ّ‬

‫‪53‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫رواه ﺻﺎﺣﺐ ﻛﺘﺎب اﻧﻴﺲ اﻟﺴﻤﺮاء و ﺳﻤﻴﺮ اﻟﺠﻠﺴﺎء ﺑﺎﺳﻨﺎده اﻟﯽ ﺟﺎﺑﺮﺑﻦ‬ ‫ﻳﺰﻳﺪ اﻟﺠﻌﻔﯽ ﻋﻦ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ﺣﺪﻳﺚ ﻃﻮﻳﻞ اﻟﯽ‬ ‫ان ﻗﺎل ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ او ﺗﺪری ﻣﺎ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ؟ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ اوﻻً ﺛﻢ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺛﺎﻧﻴﺎً ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﺑﻮاب ﺛﺎﻟﺜﺎً ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﻣﺎم راﺑﻌ ًﺎ ﺛ ّﻢ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻرﻛﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎً ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﺳﺎدﺳ ًﺎ ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﺳﺎﺑﻌﺎً‬ ‫اﻟﺤﺪﻳﺚ‪ ،‬و اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻻﻣﺎم ﻫﻮ اﻟﻘﻄﺐ و ﺑﺎﻻرﻛﺎن اﻻرﺑﻌﺔ اﻻرﻛﺎن‬ ‫اﻟﻤﺬﻛﻮرة و ﺑﺎﻟﻨﻘﺒﺎء اﻻﺑﺪال اﻟﺬﻳﻦ ﻗﺎﻟﻮا اﻧّﻬﻢ ارﺑﻌﻮن و ﻟﻢ ﻧﺠﺪ ﻓﯽ ﻛﺘﺒﻨﺎ‬ ‫ﻣﻤّﺎ ﻓﻬﻤﺖ و وﻗﻔﺖ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﺎ ﻳﺸﻴﺮ اﻟﯽ اﻻرﺑﻌﻴﻦ و اﻧّﻤﺎ ﺗﺸﻴﺮ اﻟﯽ اﻧّﻬﻢ‬ ‫ﺛﻼﺛﻮن ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم و ﻧﻌﻢ اﻟﻤﻨﺰل ﻃﻴﺒﺔ و ﻣﺎ ﺑﺜﻼﺛﻴﻦ ﻣﻦ وﺣﺸﺔ‬ ‫ﻛﻤﺎ رواه ﻓﯽ اﻟﻜﺎﻓﯽ و اﻟﺤﺎﺻﻞ ان اﻟﻘﺴﻢ اﻻوّل ﻣﻦ ﺧﻴﺎر اﻟﺸﻴﻌﺔ‬ ‫‪۵۴‬‬ ‫اﻻﺑﺪال و ﻫﻢ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﻓﯽ ﺣﺪﻳﺚ ﻋﻠﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم"‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﯽدﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻣﺼﻄﻠﺤﺎت اﻫﻞ ﺗﺼﻮّف‪ ،‬ﻧﻈﺎم‬ ‫درﺟﺎت ﺧﻠﻖ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻗﻄﺐ و ﻏﻮث‪ ،‬ارﻛﺎن و اﺑﺪال و ﻧﻘﺒﺎء و ﻧﺠﺒﺎء ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ وﻟﯽ‬ ‫ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻋﺮف ﺷﻴﻌﯽ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺬﻛﻮر در ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻪ ﺗﻮﺣﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻌﻨﯽ و اﺑﻮاب‬ ‫و اﻣﺎم و ارﻛﺎن و ﻧﻘﺒﺎء و ﻧﺠﺒﺎء ﻛﻪ ﻫﻔﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬اﻳﻦ ﻫﻔﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‬ ‫در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬ ّﻢ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻛﺮّات ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬در ﻫﺮ‬ ‫ﻳﻚ از اﻳﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺼﺎدﻳﻘﯽ ذﻛﺮ ﻧﻤﻮده و آن را ﺑﻪ ﻛﻞّ ﻋﻮاﻟﻢ ﻫﺴﺘﯽ ﺗﻌﻤﻴﻢ‬ ‫ﺑﺨﺸﻴﺪهاﻧﺪ‪ .‬از آن ﺟﻤﻠﻪ در ﺗﻮﻗﻴﻌﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫"وﻟﻜﻦ ادﻛﺮ ﻣﻦ ﺳ ّﺮ اﻟﻬﺎء ﺑﺒﻌﺾ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻣﺎ اردت و ﻫﻮ ان اﻟﺴ ّﺮ ﻟﻢ ﻳﺰل ﻟﻢ‬ ‫ﻳﻜﺸﻒ و ان ﻛﺸﻒ ﻟﻢ ﻳﻚ ﺳﺮّا و اﻧﺎ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻻﺳﺮار ﻛﻤﺎ اﻣﺮ‬ ‫ﯽ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻴﻦ ﺑﺠﺎﺑﺮ ﻫﻮ ﻓﯽ ﺳﺒﻌﺔ ﻣﺮاﺗﺐ ﻛﻤﺎ ﻗﺎل ﻋ ّﺰ ذﻛﺮه ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ او‬ ‫ﻋﻠ ّ‬ ‫ﺗﺪری ﻣﺎ اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ‪ ،‬اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ اوّﻻ ﺛ ّﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﺛﺎﻧﻴﺎ ﺛﻢ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﺑﻮاب ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻﻣﺎم راﺑﻌﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻻرﻛﺎن ﺧﺎﻣﺴﺎ ﺛﻢ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﻘﺒﺎء ﺳﺎدﺳﺎ ﺛﻢ ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻨﺠﺒﺎء ﺳﺎﺑﻌﺎ و ﻫﻮ ﻗﻮﻟﻪ ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ ﻗﻞ ﻟﻮ‬ ‫ﻛﺎن اﻟﺒﺤﺮ ﻣﺮا ًد اﻟﻜﻠﻤﺎت رﺑﯽ ﻟﻨﻔﺪ اﻟﺒﺤﺮ ﻗﺒﻞ ان ﺗﻨﻔﺪ ﻛﻠﻤﺎت رﺑّﯽ وﻟﻮ‬ ‫ن ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻرض ﻣﻦ ﺷﺠﺮة اﻗﻼم و‬ ‫ﺟﺌﻨﺎ ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻣﺪدا و ﺗﻼ اﻳﻀﺎ وﻟﻮ ا ّ‬ ‫ن اﻟﻠﻪ ﻋﺰﻳﺰ ﺣﻜﻴﻢ‬ ‫اﻟﺒﺤﺮ ﻳﻤﺪّه ﻣﻦ ﺑﻌﺪه ﺳﺒﻌﺔ اﺑﺤﺮ ﻣﺎﻧﻔﺪت ﻛﻠﻤﺎت اﻟﻠّﻪ ا ّ‬

‫‪54‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻳﺎ ﺟﺎﺑﺮ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ و ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ اﻣﺎ اﺛﺒﺎت اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ ﻓﻤﻌﺮﻓﺔ اﻟﻠّﻪ‬ ‫اﻟﻘﺪﻳﻢ اﻟﻐﺎﻳﺔ اﻟﺬی ﻻﺗﺪرﻛﻪ اﻻﺑﺼﺎر و ﻫﻮ ﻳﺪرك اﻻﺑﺼﺎر و ﻫﻮ اﻟﻠﻄﻴﻒ‬ ‫اﻟﺨﺒﻴﺮ و ﻫﻮ ﻏﻴﺐ ﻣﺎ ﻇﻦّ ﺳﺘﺪرﻛﻪ ﻛﻤﺎ وﺻﻒ ﺑﻪ ﻧﻔﺴﻪ و اﻣﺎ اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ‬ ‫ﻓﻨﺤﻦ ﻣﻌﺎﻧﻴﻪ و ﻇﺎﻫﺮه ﻓﻴﻜﻢ اﺧﺘﺮﻋﻨﺎ ﻣﻦ ﻧﻮر ذاﺗﻪ و ﻓﻮّض اﻟﻴﻨﺎ اﻣﻮر‬ ‫ﻋﺒﺎده ﻓﻨﺤﻦ ﻧﻔﻌﻞ ﺑﺎذﻧﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎء و ﻧﺤﻦ اذا ﺷﺌﻨﺎ ﺷﺎءاﻟﻠّﻪ و اذا اردﻧﺎ اراد‬ ‫ﻞ و اﺻﻄﻔﺎﻧﺎ ﻣﻦ ﺑﻴﻦ ﻋﺒﺎده و‬ ‫اﻟﻠّﻪ و ﻧﺤﻦ اﺣﻠّﻨﺎ اﻟﻠّﻪ ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ ﻫﻮ اﻟﻤﺤ ّ‬ ‫ﺟﻌﻠﻨﺎ ﺣﺠّﺘﻪ ﻓﯽ ﺑﻼده ﻓﻤﻦ اﻧﻜﺮ ﺷﻴﺌﺎ و ردّه ﻓﻘﺪ ردّاﻟﻠّﻪ ﺟﻞ اﺳﻤﻪ و‬ ‫ﻛﻔﺮ ﺑﺎﻟﻠّﻪ و اﻧﺒﻴﺎﺗﻪ و رﺳﻠﻪ اﻟﺤﺪﻳﺚ و ﺗﻠﻚ اﻟﺴﺒﻌﺔ ﻫﯽ ﺑﻌﻴﻨﻬﺎ ﻣﺮاﺗﺐ‬ ‫اﻟﻔﻌﻞ و ﻇﻬﻮرات اﻟﺼﻨﻊ ﻛﻤﺎ ﻗﺎل ﻋ ّﺰ ذﻛﺮه ﻻ ﻳﻜﻮن ﺷﯽء ﻓﯽ اﻻرض و‬ ‫ﻻ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء اﻻ ﺑﺴﺒﻌﺔ ﺑﻤﺸﻴﺔ و ارادة و ﻗﺪر و ﻗﻀﺎ و اذن و اﺟﻞ و‬ ‫‪۵۵‬‬ ‫ﻛﺘﺎب و ﻣﻦ زﻋﻢ ان اﻟﻠّﻪ ﻳﻘﺪر ﺑﻨﻘﺺ واﺣﺪة ﻣﻨﻬﻦّ ﻓﻘﺪ ﻛﻔﺮ"‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻗﺴﻢ ﻛﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺟﻨﺒﮥ ﻣﻌﺮﻓﺖ در اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻈﺎﻫﺮ‬ ‫اﻟﻬﻴﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺨﺴﺖ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر و ﺑﻌﺪ ﻣﺮاﺗﺐ وﻻﻳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺳﺎری در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫وﺟﻮد ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ ﺗﻨﻬﺎ در آﺳﻤﺎن اﻟﻮﻫﻴﺖ ﻣﻌﻨﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻫﻢ در وﺟﻮد ﺳﺮﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻫﻢ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺼﺪاق دارد‪ .‬ﻛﻨﺰ‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ را ﻣﯽﺗﻮان در ﻫﻤﻴﻦ روی زﻣﻴﻦ در ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﻔﻮس ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﻣﺨﻔﯽ‬ ‫اﺳﺖ در ذات ﺧﻮﻳﺶ وﻟﯽ در ﻣﺮاﺗﺐ اوﻟﻴﺎء ﺟﻠﻮه ﻣﯽﻛﻨﺪ و اﮔﺮ ﻛﺴﯽ اﻳﻨﺎن را‬ ‫ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ‪ ،‬ﺗﻮ ﮔﻮﻳﯽ ﻛﻪ او را ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ درﺳﺖ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺻﻮﻓﻴﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر را در دل اﺣﺒﺎب او و ﻧﻴﺰ در ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ ﺧﻮﻳﺶ‬ ‫ﺟﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ او ﻛﻨﺰ ﻣﺨﻔﯽ اﺳﺖ در دل ﺧﻮد ﻣﺎ‪ ،‬اراده ﻛﺮد در ﻣﺎ ﺷﻨﺎﺳﺎ‬ ‫ﮔﺮدد‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﻣﺎ را آﻓﺮﻳﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻗﻠﺐ ﺧﻮﻳﺶ‪ ،‬ﻋﺮش اﺻﻠﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ را ﺑﺮای ﻧﺰول‬ ‫اﺟﻼﻟﺶ آﻣﺎده ﺳﺎزﻳﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ رؤﻳﺖ او ﻛﻪ ﺑﺮ ﻋﺮش ﻓﺆاد ﺟﺎﻟﺲ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ او‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻳﺎﺑﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﮔﻔﺘﻨﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ در ﺧﺼﻮص ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻪ ﻫﻔﺖ ﻣﺮﺗﺒﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺪد‬ ‫ﻫﻔﺖ ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺟّﻪ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻘﺎرﻧﺖ ﻣﺸﻴّﺖ و اراده ﻛﻪ در ﺗﻤﺜﻴﻞ ﻣﺎﻧﻨﺪ آدم و ﺣﻮاء‬ ‫ﯽ ﺑﺴﻴﺎر ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻣﺸﻴﺖ=ﻣﺤﻤﺪ و‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺗﺮادف آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺤﻤﺪ و ﻋﻠ ّ‬ ‫‪۵۶‬‬ ‫ﯽ اﺑﻮا ﻫﺬه اﻻﻣّﺔ« ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻦ و‬ ‫ﯽ اﺳﺖ و در ﺣﺪﻳﺚ ﻣﯽآﻳﺪ ﻛﻪ »اﻧﺎ و ﻋﻠ ّ‬ ‫اراده=ﻋﻠ ّ‬

‫‪55‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﻠﯽّ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ آدم و ﺣﻮاء ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﭘﺪر و ﻣﺎدر اﻳﻦ اﻣّﺖ ﻣﺤﺴﻮﺑﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ‪،‬‬ ‫دو ﺷﺄن ﻧﺒﻮّت و اﻣﺎﻣﺖ ﻫﺮ دو ﻟﺤﺎظ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺗﺎ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ اﻳﻦ دو‬ ‫ﻣﻘﺎم از ﻫﻢ ﻣﺠﺰّا ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻋﺪد‬ ‫ﻫﻔﺖ را اﺳﺎس ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪی ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ و از اﺳﻢ ﻋﻠﯽ و ﻣﺤﻤّﺪ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﻛﻨﻨﺪ‬ ‫ﯽﻣﺤﻤﺪّ اﺳﺖ ﻛﻪ وﺣﺪت اﻣﺎﻣﺖ و ﻧﺒﻮّت را ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﻪ درﺳﺖ ﻧﺎم اﻳﺸﺎن ﻳﻌﻨﯽ ﻋﻠ ّ‬ ‫ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮان ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻮع ﺗﻌﺒﻴﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺣﺎﺋﺰ دو‬ ‫ﻣﻘﺎم اﻣﺎﻣﺖ و ﻧﺒﻮّت ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﯽداﻧﻴﻢ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﻣﺎت دﻋﻮت ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺧﻮﻳﺶ‪ ،‬ﺧﻮد‬ ‫را اﻣﺎم و ﻧﻴﺰ ﻧﺒﯽّ داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻔﺖ در اﻳﻦ ﺗﻔﺴﻴﺮ‪ ،‬ﺳﻪ ﺑﺎر ﺗﻜﺮار ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬ ‫ﻣﯽرﺳﺪ ﺷﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮی ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺳﺒﻊ اوّل‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ )=ﻋﻠﯽﻣﺤﻤﺪ(‬ ‫اﺳﺖ و ﺳﺒﻊ دوم ﺟﻨﺎب ﻗﺪّوس )= ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ( و ﺳﺒﻊ ﺳﻮم ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﯽ( اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ آﻳﮥ "ﻓَﻌَﺰﱠزْﻧَﺎ ﺑِﺜَﺎﻟِﺚٍ"‪ ۵۷‬ﻧﻴﺰ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﮥ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ‬ ‫)=ﺣﺴﻴﻦﻋﻠ ّ‬ ‫‪۵۸‬‬ ‫ﻫﻤﻴﻦ ﺻﻮرت ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬درﺳﺖ در ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻘﻄﻊ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﺬﻛّﺮ ﺷﺪ‬ ‫ﻣﺸﻴّﺖ ﻣﺬﻛﻮر در ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ رﺗﺒﮥ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎم ﻛﻨﺰ‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺑﺎب در ﺗﻮاﻗﻴﻊ دﻳﮕﺮ ﺧﻮﻳﺶ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ را در‬ ‫ﻧﻔﺲ ﻣﺸﻴّﺖ ﻣﻌﻨﺎ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ ۵۹‬و ﺑﺎرﻫﺎ ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻣﺸﻴّﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ در‬ ‫ﻇﻬﻮر آﺷﻜﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ او ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻳﺎﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ وﺟﻮد و ﻫﺴﺘﯽ دﺳﺖ‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬از اﻳﻦ رو ﻫﻤﻮاره ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﻏﺮس ﺷﺠﺮۀ ﻗﺮآن ﻛﻤﺎل آن در ﻫﺰار و دوﻳﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎد رﺳﻴﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﻠﻮغ آن‬ ‫در دو ﺳﺎﻋﺘﯽ در ﺷﺐ ﭘﻨﺠﻢ ﺟﻤﺎدیاﻻول ﻣﯽﺑﻮد ﺑﻪ ﭘﻨﺞ دﻗﻴﻘﻪ ﺑﻌﺪﺗﺮ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﯽﺷﺪ‬ ‫زﻳﺮا ﻛﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺷﺠﺮۀ ﺣﻘﻴﻘﺖ در ﻋﻠﻮّ ﻋﺮش ﺧﻮد ﻧﺎﻇﺮ اﺳﺖ و ﻧﻈﺮ ﻣﯽﻛﻨﺪ ﺑﺮ ﺷﺠﺮه‬ ‫ﻛﻪ ﻏﺮس ﻓﺮﻣﻮده در اﻓﺌﺪه و ارواح و اﻧﻔﺲ و اﺟﺴﺎد ﺧﻠﻖ‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﻗﺪر ﻛﻪ دﻳﺪ از‬ ‫ﺷﺠﺮه ﺗﻮان ﺣﺪﻳﻘﮥ ﺗﻮﺣﻴﺪی ﭼﻴﺪ‪ ،‬اول ﻇﻬﻮر ﻣﯽﮔﺮدد و از ورای ﺣﺠﺐ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا‬ ‫ﺐ اﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف را ﻧﺎزل ﺗﺎ آﻧﻜﻪ ﺑﻪ آن ﺧﻠﻖ ﺧﻠﻖ ﺷﻮد ﺗﺎ ﺛﻤﺮۀ آن ﻛﻪ‬ ‫ﻣﺨﻔﻴﺎ‪ ،‬ﺣ ّ‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن ﺑﻪ اوﺳﺖ در ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺑﻌﺪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮد زﻳﺮا ﻛﻪ اوّل دﻳﻦ ﻣﻌﺮﻓﺔاﻟﻠّﻪ ﻫﺴﺖ و از‬ ‫آﻧﺠﺎﻳﯽ ﻛﻪ ﻣﻌﺮﻓﺔاﻟﻠّﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﯽﮔﺮدد اﻻّ ﺑﻤﺎ وﺻﻒاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﻣﻦ ﻟﺴﺎن رﺳﻮﻟﻪ اﻳﻦ‬

‫‪56‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻨﻮط اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻇﺎﻫﺮ در ﻇﻬﻮر و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﲐ اﻟﻴﻪ وﺟﻮد‬ ‫‪۶۰‬‬ ‫ﻣﻨﺘﻬﯽ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ و‬ ‫آﻳﮥ "ﻻ ﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ إﻟﻬ ًﺎ آﺧﺮ"‬ ‫از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬

‫ﺑﺴﻢاﻟﻠﻪ اﻟﺮﺣﻤٰﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫‪ -۱‬اﻟﺤﻤﺪﻟﻠﻪ اﻟﺬی ﻗﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺑﻌﻠﻮّ ﻛﺒﺮﻳﺎﺋﻴﺘﻪ ﻋﻦ ﻋﻠ ّﻮ اﻋﻠﲐ ﺟﻮﻫﺮ اﻟﻤﺠﺮّدات و‬ ‫ﺗﻌﻈّﻢ ﺑﺬاﺗﻴّﺔ ازﻟﻴﺘﻪ ﻋﻦ ﻣﻨﺘﻬﲐ ﻋﺮﻓﺎن اﻟﺠﻮﻫﺮﻳّﺎت و ﻫﻮ ﻟﻢ ﻳﺰل ﻻﻳﻘﻊ ﻋﻠﻴﻪ‬ ‫اﻻﺳﻤﺎء و اﻟﺼّﻔﺎت و ﻻﻳﺼﻌﺪ ﻏﺎﻳﺔ درك اﻟﻜﺎﺋﻨﺎت و ﻫﻮ اﻟﺬّات اﻟﺒﺤﺖ اﻟﺬی‬ ‫‪۶۱‬‬ ‫ﻟﻢ ﻳﺰل ﻛﺎن و ﻟﻢ ﻳﻜﻦ اﺣﺪ ﻏﻴﺮه و ﻻﻳﺰال اﻧّﻪ ﻫﻮ ﻛﺎﺋﻦ و ﻟﻢ ﻳﻜﻦ ﻣﻌﻪ ﺷﯽء‬ ‫ﻓﯽ رﺗﺒﺘﻪ ﻛﻞّ اﻻﺳﻤﺎء ﺻﻔﺔ ﻟﻤﺸﻴﺘﻪ و ﻛﻞ اﻟﺼﻔﺎت ﻧﻌﺖ ﻷرادﺗﻪ‪ ،‬ﻟﻴﻌﺮف اﻟﻌﺒﺎد‬ ‫ﺑﺎرﺋﻬﻢ و ﻳﺼﻔﻮه ﺑﻤﺎ ﺗﺠﻠّﯽ ﻟﻬﻢ ﺑﻬﻢ ﺑﺎﻧّﻪ »ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ« اﻟﻔﺮد اﻻﺣﺪ اﻟﺼّﻤﺪ‬ ‫ﻻﻳﺪرﻛﻪ ﺷﯽء و ﻻﻳﻘﺘﺮن ﺑﻪ ﺷﯽء و اﻧّﻪ ﻫﻮ ﻻﻳﺴﺘﻮی ﻋﻠﯽ ﺷﯽء و ﻻﻳﻘﺎرن ﺷﻴﺌﺎً‬ ‫و ﻻﻳﺨﻠﻮ ﻋﻦ ﺷﯽء و ﻻﻳﺪﺧﻞ ﻓﯽ ﺷﯽء و ﻫﻮ اﻟﻤﺘﻌﺎل ﺑﺎن ﻳﻘﻮل اﻧّﻪ ﻫﻮ ﺷﯽء‬ ‫ﻛ ِﻤ ْﺜ ِﻠ ِﻪ ﺷَﯽْءٌ«‪ ۶۲‬و ﻫﻮ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻤﺘﻜﺒّﺮ اﻟﻘﻬّﺎر و اﺷﻬﺪه ﻓﯽ‬ ‫ﺲ َ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ » َﻟ ْﻴ َ‬ ‫‪۶۳‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﺬا ﻋﻠﯽ ﺻﻔﺢ اﻟﺠﺒﻞ ﺑﺎنّ ﻣﺤﻤّﺪاً ﻋﺒﺪه و رﺳﻮﻟﻪ ﻗﺪ اﺻﻄﻔﻴﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﺑﺤﺒﻮﺣﺔ ذروة اﻻﺑﺪاع ﺑﻈﻬﻮر ﺳﻠﻄﻨﺘﻪ و ﻗﻤﺼﻪ ﺑﻘﻤﻴﺺ اﻻﻓﻀﺎل ﻟﺒﺮوز ﻛﺒﺮﻳﺎﺋﻴﺘﻪ‬ ‫و ﺟﻌﻠﻪ ﻣﺘﻔﺮّداً ﻋﻦ اﻻﺷﺒﺎه و اﻻﻣﺜﺎل ﻓﯽ ﻣﻠﻜﻮت ارﺿﻪ و ﺳﻤﺎﺋﻪ ﻟﻴﺴﺘﺪلّ‬ ‫اﻟﻤﺴﺘﺪﻟّﻮن ﻋﻦ ﻧﻌﺘﻪ ﺑﻨﻌﺘﻪ و ﻋﻦ وﺻﻔﻪ ﺑﻮﺻﻔﻪ و ﻫﻮ رﺳﻮل ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻋﻠﯽ‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ؛ و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻧﻔﺴﻪ اﺛﻨﲐ ﻋﺸﺮ ﻧﻔﺴﺎً‪ ۶۴‬ﻋﻨﺪاﻟﻠﻪ اﻟﺬﻳﻦ ﻗﺪ ﺟﻌﻠﻬﻢ اﻟﻠﻪ ارﻛﺎن‬ ‫ﺗﻮﺣﻴﺪه‪ ۶۵‬و راﻳﺎت ﺗﻘﺪﻳﺴﻪ و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺗﻔﺮﻳﺪه و ﻋﻼﻣﺎت ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ و ﻋﺰّﺗﻪ‪ .‬ﻟﻢ‬ ‫ﻳﻌﺮﻓﻬﻢ اﺣﺪ اﻻ اﻟﻠﻪ ﺟﺎﻋﻠﻬﻢ و ﻣﻦ ﻫﻮ ﻓﻮﻗﻬﻢ‪ ۶۶‬و اﻧّﻤﺎ دوﻧﻬﻢ ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻟﻢ ﻳﺬﻛﺮ و‬ ‫ان ﻳﺬﻛﺮ ﻛﻈﻞّ ﻓﺌﯽ ﺑﻞ اﺳﺘﻐﻔﺮاﻟﻠﻪ ﻣﻦ ذﻟﻚ اﻟﺘّﺤﺪﻳﺪ اﻟﻜﺜﻴﺮ‪ .‬و ﻻ اﺻﻔﻬﻢ و‬ ‫ﻻ‬‫ﻋﺒَﺎدٌ ﻣﱡﻜْﺮَﻣُﻮنَ َ‬ ‫ﻻاﻗﻮل اﻧّﯽ اﻋﺮّﻓﻬﻢ ﺑﻞ اﻋﺘﺮف ﺑﻌﺠﺰی ﺑﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ » ِ‬ ‫‪۶۸‬‬ ‫ن اﻟﻠﻪ ﻗﺪ اﺻﻄﻔﯽ ﻟﻬﻢ ﺷﻴﻌﺘﻪ‬ ‫ن«‪ ۶۷‬و اﺷﻬﺪ ا ّ‬ ‫ل َوﻫُﻢ ﺑِﺎَٔﻣْﺮِهِ َﻳ ْﻌ َﻤﻠُﻮ َ‬ ‫ﻳَﺴْﺒِﻘُﻮﻧَﻪُ ﺑِﺎ ْﻟ َﻘ ْﻮ ِ‬

‫‪57‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻟﺤﻔﻆ دﻳﻨﻬﻢ و ﺧﻠﻘﻬﻢ ﻣﻦ ﻃﻴﻨﺔ ﻣﻜﻨﻮﻧﺔ ﻣﻦ ﻓﺎﺿﻞ ﻃﻴﻨﺘﻬﻢ و ﻫﻢ ﺷﻬﺪاء ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻨﺪﻫﻢ ﻋﻠﯽ ﺟﻤﻴﻊ اﻟﺨﻠﻖ ﻣﺎﻳﺤﻜﻤﻮن اﻻّ ﺑﺄذﻧﻬﻢ و ﻣﺎﻳﺸﺎؤون اﻻّ ﺑﻤﺸﻴّﺘﻬﻢ و‬ ‫ﻫﻢ ﻣﻦ ﺧﺸﻴﺘﻪ ﻣﺸﻔﻘﻮن و ﻣﻦ ﺟﺤﺪﻫﻢ او ﻳﺠﺤﺪﻫﻢ ﻓﯽ ﺣﻜﻤﻬﻢ ﻓﻠﻦ ﻳﻘﺒﻞ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻤﻠﻪ ﺷﯽء و اوﻟﺌﻚ ﻫﻢ اﻟﺨﺎﺳﺮون‪.‬‬ ‫‪ -۲‬اﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﻗﺪ رأﻳﺖ ﻣﻦ ﺳﻄﺮت ﻓﯽ ﻟﻮح اﻟﻘﺮﻃﺎس و اﺷﻬﺪ ﺑﻤﺎ ﺳﺌﻠﺖ آﻳﺔ ﻣﻦ‬ ‫اﻟﻜﺘﺎب و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ »ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف‬ ‫ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻜﯽ اﻋﺮف«‪ ۶۹‬ﻓﺎﻋﻠﻢ ﺑﺎنّ اﺑﺤﺮ اﻻﺑﺪاع و اﻻﺧﺘﺮاع‪ ۷۰‬ﻟﻢ ﻳﻜﻒ‬ ‫ن وﺟﻮدی و ﻣﺎ‬ ‫ﻓﯽ ﺑﻴﺎن ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻦ ﺣﺮف ﻣﻨﻬﺎ و ﻟﻴﺲ ﻟﯽ ﺳﺒﻴﻞ اﻟﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻬﺎ ﻻ ّ‬ ‫ﻳﻨﺴﺐ اﻟﻴﻪ ﻟﻢ ﻳﺬﻛﺮ اﻻ ﻓﯽ ﻇﻠّﻬﺎ و ان ﻋﻠﯽ ﻗﺪر ﺿﻌﻔﯽ و ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﺴﻜﻨﺘﯽ و‬ ‫ﺧ َﺮ«‪ ۷۱‬ان ﺗﻌﺮف ﺣﻜﻢ‬ ‫ع َﻣ َﻊ اﻟ ﱠﻠ ِﻪ إِﻟَﻬﺎً آ َ‬ ‫ﻼ َﺗ ْﺪ ُ‬‫ﺿﺮّی‪ .‬اﻧّﻤﺎ اﻟﻤﺮاد ﻓﯽ اﻵﻳﺔ » َﻓ َ‬ ‫اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻓﻬﻮ اﻟﻈّﺎﻫﺮ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ ﻓﻴﺒﻄﻞ وﺟﻮد ﻏﻴﺮه ﺑﺬﻛﺮ وﺟﻮد ﻏﻴﺮه و ﻟﻢ ﻳﻜﻦ‬ ‫اﻋﻈﻢ ﻣﻦ ذﻟﻚ دﻟﻴﻞ ﻋﻨﺪاﻟﻠﻪ ان ﻛﻨﺖ ﻣﻦ اﻟﻤﺴﺘﺒﺼﺮﻳﻦ و ان ﺗﻌﺮف ﺣﻜﻢ‬ ‫اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻗﺪ ﺣﺬّرﻛﻢ اﻟﻠﻪ ﻓﯽ ﻛﺘﺎﺑﻪ ﻋﻦ ﻧﻔﺴﻪ و ﻗﺎل اﻟﺼﺎدق )ع( ﻓﯽ ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫اﻟﺤﺮوف »ای ﺣﺬّرﻛﻢ ان ﺗﺠﻌﻠﻮا ﻣﺤﻤّﺪاً ﻣﺼﻨﻮﻋﺎً ﻟﻜﺎن اﻟﺬات ﻣﺤﺪﺛ ًﺎ ﻣﺼﻨﻮﻋﺎً‬ ‫ن ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟﻜﻔﺮ اﻟﺼﺮاح؛ ﻻنّ اﻻﻟﻮﻫﻴﺔ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ ﻧﻔﺲ ذات اﻟﺒﺤﺖ ﻟﻢ‬ ‫و ا ّ‬ ‫ن اﻟّﺬی ﻳﻘﺪر ان ﻳﻌﺮف اﻟﻌﺒﺎد و ﻳﻮﺻﻔﻪ اﻫﻞ اﻻﻳﺠﺎد ﻫﻮ ذﻛﺮه‬ ‫ﻳﻌﺮﻓﻬﺎ ﻏﻴﺮه و ا ّ‬ ‫اﻟﺬی ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﺟﻌﻠﻪ ﻗﺎﺋﻤﺎً ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺎﻣﻪ و ﻟﺬا ﺷﻬﺪ ﺑﺬﻟﻚ ﻣﺤﻜﻢ اﻵﻳﺎت‬ ‫ن‬ ‫ن ذﻟﻚ ﻟﻬﻮ اﻟﺤﻖّ اﻟﻤﺒﻴﻦ‪ .‬ﻓﺎﻋﻠﻢ ا ّ‬ ‫ع اﻟ ّﻠ َﻪ«‪ ۷۲‬و ا ّ‬‫ل َﻓ َﻘ ْﺪ َٔاﻃَﺎ َ‬ ‫ﻄ ِﻊ اﻟ ﱠﺮﺳُﻮ َ‬ ‫ﻦ ُﻳ ِ‬‫» ﱠﻣ ْ‬ ‫ن اﻋﻠﲐ ﻣﺮاﺗﺒﻬﺎ ﻻﻫﻞ اﻟﻤﺤﺒّﺔ ان ﻳﻌﺮﻓﻪ ﺑﻪ‪،‬‬ ‫ﻟﻤﻌﺮﻓﺔ اﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻟﻢ اﺧﺘﻼف و ا ّ‬ ‫اي ﺑﻈﻬﻮره ﻟﻪ ﺑﻪ ﻛﻤﺎ ﻗﺎل اﻟﺴّﺠﺎد )ع( »ﻋﺮﻓﺘﻚ ﺑﻚ و اﻧﺖ دﻟّﻠﺘﻨﯽ ﻋﻠﻴﻚ و‬ ‫دﻋﻮﺗﻨﯽ اﻟﻴﻚ و ﻟﻮ ﻻ اﻧﺖ ﻟﻢ ادر ﻣﺎ اﻧﺖ«‪ ۷۳‬و ﻟﻮ اراد اﻟﻌﺒﺪ ان ﻳﻌﺮﻓﻪ ﺑﻐﻴﺮه‬ ‫ﻓﺎﻟﻤﻌﺮوف ﻫﻮ ﻏﻴﺮه ﻻ ﻧﻔﺴﻪ ﻻﻧّﻪ ﻫﻮ ﻻ ﻳﻌﺮف ﺑﺨﻠﻘﻪ و ﻻﻳﻮﺻﻒ ﺑﻌﺒﺎده‬ ‫ﻓﺎﻟﻤﻌﺮوف ﻫﻮ ﻏﻴﺮه ﻻﻧﻔﺴﻪ ﻻﻧّﻪ ﻫﻮ ﻻ ﻳﻌﺮف ﺑﺨﻠﻘﻪ و ﻻﻳﻮﺻﻒ ﺑﻌﺒﺎده و ﻣﻦ‬ ‫اراد ان ﻳﻌﺮﻓﻪ ﺑﺎﺑﺪاﻋﻪ ﻓﻬﻮ ﺟﺎﻫﻞ ﻓﯽ ﻋﺮﻓﺎﻧﻪ و ﻣﻦ اراد ان ﻳﺼﻔﻪ ﺑﺜﻨﺎء ﺧﻠﻘﻪ‬ ‫ﻓﻬﻮ اﻟﻤﻠﺤﺪ ﻓﯽ اﺳﻤﺎﺋﻪ و ﻣﻦ اراد ان ﻳﺘﻮﺟّﻪ اﻟﻴﻪ ﺑﻤﺤﻤّﺪ ان ﻳﻌﺮﻓﻪ ﺑﻪ ﻓﻴﻜﻔﺮ‬ ‫ن اﻟﺪﻋﻮة ﻫﯽ ﻓﺮع اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ و اﻟﻤﻌﺮﻓﺔ ﻓﺮع اﻟﻤﺤﺒّﺔ و اﻟﻤﺤﺒّﺔ ﻫﯽ‬ ‫ﺑﺤﻀﺮﺗﻪ ﻻ ّ‬ ‫ﻧﻔﺲ اﻟﻌﺒﺎدة و ﻣﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ ﺑﺸﯽء ﻣﻦ ﺻﻔﺘﻪ او اﺳﻤﻪ ﻓﻘﺪ ﻛﻔﺮ ﺑﻪ و ﻟﻢ ﻳﻌﺒﺪ ﺷﻴﺌﺎً‬

‫‪58‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و ﻣﻦ ﺗﻮجّ ﻫﺎﻟﻴﻪ ﯾﻮﺟﺪ اﺣﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎده ﻓﻢ ﻳﺘﻮﺟّﻪ اﻟﻴﻪ و ﻳﺤﺠﺒﻪ وﺟﻪ ﻋﺰّه ﻋﻦ‬ ‫اﻟﻨﻈﺮ اﻟﯽ ﻃﻠﻌﺘﻪ و ﺿﻠّﺖ اﻟﺤﻜﻤﺎء ﻛﻠّﻬﻢ و ﺑﻄﻠﺖ اﻗﻮال اﻟﺼّﻮﻓﻴﻪ ﺑﺎﺟﻤﻌﻬﻢ‬ ‫ﺣﻴﺚ ﻛﻞّ ﻗﺪ اﻓﺘﺮوا ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻪ رﺑﻬﻢ ﻣﻦ ﺣﻴﺚ ﻳﻠﻘﯽ اﻟﺸّﻴﻄﺎن ﻣﻦ اﻧﻔﺴﻬﻢ اﻧّﻤﺎ‬ ‫‪۷۴‬‬ ‫اﻟﺴّﺒﻴﻞ اﻟﻮاﺿﺢ و اﻟﻤﻨﻬﺞ اﻟﻼﺋﺢ ﻫﻮ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻻﻣﺎم )ع( ﺑﻤﺎ روی ﻓﯽ اﻟﻜﺎﻓﯽ‬ ‫»ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻻﺳﻢ و اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻓﻘﺪ اﺷﺮك و ﻣﻦ ﻋﺒﺪاﻻﺳﻢ ﻓﻘﺪ ﻫﻠﻚ و ﻣﻦ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻻﺳﻢ اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻓﻘﺪ ﻛﻔﺮ«‪ ۷۵‬و ﻋﺒﺪاﻟﻤﻌﻨﯽ ﺑﺎﻳﻘﺎع اﻻﺳﻤﺎء ﻋﻠﻴﻪ ﻓﺎوﺋﻠﻚ‬ ‫اﺻﺤﺎب اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺣﻘﺎً؛ ذﻟﻚ رﺷﺢ ﻣﻦ ﺣﻜﻢ ﺑﺎﻃﻦ اﻟﻈﺎﻫﺮ‪ .‬و‬ ‫ﯽ اﻟﻨﻘﯽ )ع(‪ ۷۶‬روﺣﯽ و ﻣﻦ ﻫﻮ ﻓﯽ‬ ‫ان اردت ﻇﺎﻫﺮ اﻟﺒﺎﻃﻦ ﻓﺎﻋﺮف ﻗﻮل ﻋﻠ ّ‬ ‫ﻋﻠﻢ اﻟﻠﻪ ﻓﺪاه ﻓﯽ زﻳﺎرة اﻟﺠﺎﻣﻌﺔ‪» ۷۷‬ﻣﻦ اراداﻟﻠﻪ ﺑﺪء ﺑﻜﻢ و ﻣﻦ وﺣّﺪه ﻗﺒﻞ‬ ‫ن اﻻﻣﺮ ﻟﻢ ﻳﺮﺟﻊ اﻟﯽ اﻟﺬّات و ﻻ اﻟﯽ اﻟﺬّﻛﺮ‬ ‫ﻋﻨﻜﻢ و ﻣﻦ ﻗﺼﺪه ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻜﻢ‪ ۷۸‬ﻻ ّ‬ ‫اﻻوّل«‪ ۷۹‬ﻓﻜﻠّﻤﺎ ﻧﺴﺐ اﻟﻴﻬﻢ ﻫﻮ اﻟﻤﻨﺴﻮب اﻟﯽ اﻟﻠﻪ ﻛﻤﺎ ﺷﻬﺪ ﺑﺬﻟﻚ ﺗﻠﻚ اﻟﺰّﻳﺎرة‬ ‫ن ﻣﻌﺮﻓﺔ اﻟﻠﻪ‬‫»ﻣﻦ ﻋﺮﻓﻜﻢ ﻓﻘﺪ ﻋﺮف اﻟﻠﻪ و ﻣﻦ ﺟﺤﺪﻛﻢ ﻓﻘﺪ ﺟﺤﺪاﻟﻠﻪ«‪ ۸۰‬و ا ّ‬ ‫ﻟﻢ ﻳﻈﻬﺮ اﻻ ﺑﻤﻌﺮﻓﺘﻬﻢ ﻛﻤﺎ ﺻﺮّح ﺑﺬﻟﻚ ﻗﻮل اﻟﺤﺠّﺔ‪ ۸۱‬ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ دﻋﺎء ﻛﻞّ‬ ‫ﻳﻮم ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ‪» ۸۲‬ﻓﺒﻬﻢ ﻣﻠﺌﺖ ﺳﻤﺎﺋﻚ و ارﺿﻚ ﺣﺘّﯽ ﻇﻬﺮ ان ﻻ اﻟﻪ ا ّ‬ ‫ﻻ‬ ‫اﻧﺖ«‪ ۸۳‬و ﻗﺎل اﻻﻣﺎم ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴّﻼم »ﻻﻳﻌﺮف اﻟﻠﻪ اﻻ ﺑﺴﺒﻴﻞ ﻣﻌﺮﻓﺘﻨﺎ ﺑﻨﺎ ﻋﺮف‬ ‫ن ذﻟﻚ رﺷﺢ ﻣﻦ اﺑﺤﺮ ذﻟﻚ اﻟﻤﻘﺎم‬ ‫اﻟﻠّﻪ و ﺑﻨﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻟﻮ ﻻ ﻧﺎ ﻣﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ« و ا ّ‬ ‫ﯽ اﻟﺬی ﻻﻳﻨﺎم و ﻳﺴﺘﻘ ّﺮ ﻋﻠﯽ ﺑﺴﺎط اﻧﺲ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫ﻟﻤﻦ اراد ان ﻳﻌﺮف ﺣﻜﻢ ﺣ ّ‬ ‫اﻟﺬی ﻻ ﻳﻀﺎم و ﻳﺸﻬﺪ ﺑﻘﺪرة ﻣﻠﻴﻚ اﻟﺬی ﻻﻳﺮام‪ .‬و ان اردت ان ﺗﻌﺮف ﺑﺎﻃﻦ‬ ‫اﻟﺒﺎﻃﻦ ﻗﺪ ﺻﺮّح ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻓﻲ ﻛﺘﺎﺑﻪ ﺣﻴﺚ ﻧﺰل ﻓﯽ ﺳﻮرة ﻳﻮﺳﻒ‪ ۸۴‬ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬ ‫ﺣ ُﺪ ا ْﻟ َﻘﻬﱠﺎ ُر«‪ ۸۵‬ﻻ ّ‬ ‫ن ﻇﻬﻮر ﻋﻠّﺔ اﻟﺮاﺑﻌﺔ و اﻟﻜﻠﻤﺔ‬ ‫» َٔا ْرﺑَﺎبٌ ﻣﱡﺘَﻔَﺮِّﻗُﻮنَ ﺧَﻴْﺮٌ َٔا ِم اﻟ ّﻠ ُﻪ ا ْﻟﻮَا ِ‬ ‫ن ﻫﺬه اﻵﻳﺔ ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ ﻣﻦ ﻣﺒﺪء‬ ‫اﻟﺘّﺎﻣﺔ ﻫﯽ ﻻﻳﺘﻢّ اﻻّ ﺑﻈﻬﻮر ﻧﻔﺴﻬﺎ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻬﺎ و ا ّ‬ ‫ﺟﻮﻫﺮﻳﺘﻬﺎ اﻟﯽ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺳﺮ ﻣﺮﻛﺰﻫﺎ ﻫﯽ ﻳﺮﺟﻊ اﻟﻴﻬﺎ ذﻟﻚ ذﻛﺮ ﻟﻤﻦ اراد ان ﻳﺬﻛﺮ او‬ ‫ن اﻟﻤﻤﻜﻦ ﻟﻢ‬ ‫ن ﺑﻴﺎن ﺣﻘﻴﻘﺔ ذﻟﻚ اﻻﻣﺮ ﻫﻮ ا ّ‬ ‫ﻼ‪ .‬ا ّ‬ ‫ﻳﻨﺒﻐﯽ اﻟﯽ ذی اﻟﻌﺮش ﺳﺒﻴ ً‬ ‫ن اﻻزل ﻻ ﻳﺰال ﻟﻦ ﻳﻨﺰل ﺣﺘﯽ ﻳﻌﺮﻓﻪ‬ ‫ﻳﺰل ﻣﻤﻜﻦ ﻟﻢ ﻳﻘﺪر ان ﻳﻌﺮف رﺑّﻪ و ا ّ‬ ‫ﻃﻠﻌﺘﻪ و ﻟﻘﺪ اﺑﺪع ﻣﻦ ﻓﻴﺾ ﻗﺪرﺗﻪ و ﻣﻠﻴﻚ ﺻﻨﻊ رﺑﻮﺑﻴﺘﻪ آﻳ ًﺔ ﻓﯽ ﺣﻘﺎﺋﻖ اﻻﻧﻔﺲ‬ ‫ل ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻪ‬‫و اﻻﻓﺎق ﻟﻴﺴﺘﺪﻟﻮا ﺑﻬﺎ ﻋﻠﯽ ﻣﻌﺮﻓﺘﻪ و ﻳﻌﺮﻓﻮن ﺑﻬﺎ و ﻫﯽ آﻳﺔ ﺣﺎدﺛﺔ ﺗﺪ ّ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﻤﺎ ﻳﻤﻜﻦ ﻓﯽ ذاﺗﻬﺎ اﻻ ﻛﻤﺎ ﻫﻮ اﻫﻠﻪ ﻻﻳﻌﺮﻓﻪ ﻏﻴﺮه و ﻻﻳﺼﻔﻪ دوﻧﻪ و‬

‫‪59‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻫﯽ آﻳﺔ ﺣﺎدﺛﺔ ﻛﻤﺜﻞ ﻗﻮﻟﻚ »ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﻟﻠﻪ«‪ ۸۶‬ﻛﻤﺎ ان ﺑﻬﺎ ﻳﺪلّ ﻋﻠﯽ ﺗﻮﺣﻴﺪ اﻟﻠﻪ‬ ‫ﻰ‪ ۸۷‬ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض اﻟﺬی »ﻟَﻴْﺲَ َ‬ ‫ﻛ ِﻤ ْﺜ ِﻠ ِﻪ‬ ‫ﻋ َﻠ َ‬ ‫ﻻ ْ‬ ‫ﻓﻬﯽ ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ و ﻫﯽ اﻟْﻤَﺜَﻞُ ا َٔ‬ ‫ن ﻏﻴﺮاﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻫﻮ اﻟﻤﺮاد ﻓﯽ ﻫﺬه اﻵﻳﺔ‬ ‫ﯽ اﻟﻤﺘﻜﺒّﺮ و ﻣﻦ ا ّ‬ ‫ﯽءٌ«‪ ۸۸‬و ﻫﻮ اﻟﻌﻠ ّ‬ ‫ﺷ ْ‬‫َ‬ ‫او ﻳﺮﺟﻊ اﻟﯽ دوﻧﻪ ﺣﻜﻢ او ﻳﺒﻘﯽ دون وﺟﻬﻪ ﻓﻘﺪ ﺿﺎدّ اﻟﻠﻪ ﻓﯽ ﺣﻜﻤﻪ و ﻧﺎزﻋﻪ‬ ‫ﻓﯽ ﻣﻠﻜﻪ و ﺣﺎرﺑﻪ ﻓﯽ ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ و ﻟﻪ ﻋﺬاب ﺷﺪﻳﺪ‪ .‬و اﻧّﻤﺎ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺬی ﻳﺒﻘﯽ‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻓﻨﺎء ﻛﻞّ ﺷﯽء‪ ۸۹‬ﻫﻮ وﺟﻪ اﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ اﻟﺬی ﻧﺴﺒﻪ اﻟﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﻫﻮ ﻣﻘﺎم آل‬ ‫اﻟﻠﻪ ﺳﻼم اﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻬﻢ ﺣﻴﺚ ﺻﺮّح ﺳﻴّﺪﻫﻢ‪ ۹۰‬ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻓﯽ ﺧﻄﺒﺘﻪ و ﻗﺎل »اﻧﺎ‬ ‫ن ﻣﺜﻞ ﻫﺬه اﻟﻨﺴﺒﺔ ﻛﻤﺜﻞ ﻗﻮﻟﻚ ﺑﻴﺖ اﻟﻠﻪ ﻓﻬﻮ‬ ‫وﺟﻪ اﻟﻠﻪ اﻟﺬی ﻻﻳﻤﻮت«‪ ۹۱‬و ا ّ‬ ‫ن وﺟﻪ ذات اﻻزل ﻟﻢ‬ ‫ﻣﻨﺴﻮب اﻟﯽ اﻟﻠّﻪ ﺗﺸﺮﻳﻔﺎ ﻟﻪ و ﺗﻌﻈﻴﻤﺎ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه ﻋﻠﻴﻪ اﻻّ ا ّ‬ ‫ﻳﻌﺮﻓﻪ ﻏﻴﺮه ﺣﺘّﯽ ﻳﺤﻜﻢ ﺑﺒﻘﺎﺋﻪ و ﻓﻨﺎء ﻏﻴﺮه ﺑﻞ ﻫﻮ اﻟﻮﺟﻪ اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻋﻦ وﺟﻬﻪ و‬ ‫اﻟﺪّال ﻋﻠﯽ ﻃﻠﻌﺘﻪ و اﻟﺤﺎﻛﯽ ﺑﻘﻤﺺ وﺟﻬﺘﻪ و ﺑﺬﻟﻚ وردت اﻻﺧﺒﺎر ﻣﻦ ﺷﻤﻮس‬ ‫ل ﺑﻬﺎ و‬ ‫اﻟﻌﻈﻤﺔ و اﻻﺳﺮار ﺣﻴﺚ ﻻﻳﻜﺎد ﻳﺤﺼﯽ ﻟﻤﻦ اراد ان ﻳﻌﺮﻓﻬﺎ او ان ﻳﺴﺘﺪ ّ‬ ‫ت َو ﻣَﻦ‬ ‫ﺴﻤَﺎوَا ِ‬ ‫ﻖ ﻣَﻦ ﻓِﯽ اﻟ ﱠ‬ ‫ﺼ ِﻌ َ‬ ‫ﻋﻠﯽ ذﻟﻚ ﻳﺸﻬﺪ اﻟﻜﺘﺎب ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻋ ّﺰ ذﻛﺮه » َﻓ َ‬ ‫ض إﻻﱠ َﻣﻦ ﺷَﺎء اﻟﻠﱠﻪُ«‪ ۹۲‬ﻓﺎنّ آل اﻟﻠّﻪ ﺳﻼم اﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﻤﺮاد و ﻫﻢ اﻟﻮﺟﻪ‬ ‫ﻻ ْر ِ‬ ‫ﻓِﯽ ا َٔ‬ ‫اﻟﺬی ﻟﻴﺲ ﻟﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻔﺎد‪ .‬ذﻟﻚ ذﻛﺮ ﻓﯽ ﺳﺒﻴﻞ اﻟﻈﺎﻫﺮ و ان اردت ﻣﺴﻠﻚ اﻟﺒﺎﻃﻦ‬ ‫ن ﻋﺪّة اﻟﻮﺟﻪ ﻫﯽ ارﺑﻌﺔ ﻋﺸﺮ و ﻫﯽ ﻋﺪّة ﻗﺼﺒﺎت ارﺑﻌﺔ ﻋﺸﺮ و ﻫﻢ اﻻدّﻻء ﻋﻠﯽ‬ ‫ا ّ‬ ‫اﻟﻠﻪ ﻓﯽ ﻋﻮاﻟﻢ اﻻﻣﺮ و اﻟﺨﻠﻖ اوّﻟﻬﻢ ﻣﺤﻤّﺪ و آﺧﺮﻫﻢ ﻣﺤﻤّﺪ و ان ﻣﻦ اﺳﻤﺎﺋﻬﻢ‬ ‫ﻫﻮ اﻟﻴﺪ ﺣﻴﺚ ﻋﺮف اﻟﻠّﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﺠﻼﻟﺔ ﺷﺄﻧﻬﻢ و ﻋﻠ ّﻮ ﻗﺪر ﻫﻢ ﺑﺎنّ ﻣﻠﻜﻮت‬ ‫اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض ﺑﻴﺪه‪ ۹۳‬ای ﻓﯽ ﻗﺒﻀﻬﻢ و اﻳﺪﻳﻬﻢ ﻳﺤﻜﻤﻮن و ﻳﻔﻌﻠﻮن ﻣﺎ‬ ‫ﻳﺮﻳﺪون ﻻﻳﻌﺠﺰﻫﻢ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و ﻻ ﻓﯽ اﻻرض و ﻟﻜﻨّﻬﻢ ﻣﺎﻳﺸﺎؤون اﻻّ‬ ‫ن ﻋﺪة اﺣﺮف اﻟﻮﺟﻪ ﻫﯽ‬ ‫ان ﻳﺸﺎءاﻟﻠّﻪ و ﻛﺎن اﻟﻠّﻪ وراﺋﻬﻢ ﺧﺒﻴﺮ ﺷﻬﻴﺪ و ﻣﺤﻴﻂ‪ .‬ا ّ‬ ‫ﻋﺪّة اﺳﻢ اﻟﻠّﻪ اﻟﺠﻮاد و اﻟﻮﻫّﺎب و اﻟﻴﺪ اﻟﺬی ﻫﻮ ﻓﻮق اﻻﻳﺪی ﺗﻠﻚ ﻋﺪّة ﺣﺮوف‬ ‫اﻟﻬﺠﺎﺋﻴﺔ ﻓﯽ آﻳﺘﻴﻦ ﻣﻨﻬﺎ ﺗﻠﻚ آﻳﺎت اﻟﻠّﻪ ﺑﻈﻬﻮرﻫﺎ و اﻟﻮﺟﻪ اﻟﺬی اﻧﺰﻟﻪ اﻟﻠﻪ ﻓﯽ‬ ‫ﻟﻴﻠﺔ اﻟﻘﺪر‪ ۹۴‬و ﻫﻮ اوّل اﻟﻔﻴﺾ و آﺧﺮه ﻫﻴﻜﻠﻪ ﻫﻴﻜﻞ اﻟﻬﺎء و ﻋﺪّﺗﻪ ﻫﯽ ﻣﺴﺎوی‬ ‫ﻋﺪّة ﻛﻠﻤﺘﻪ و ﻛﻠﻤﺘﻪ ﻫﯽ ﻃﺒﻖ ﺳﺮّه و ﻋﻼﻧﻴﺘﻪ و اﺳﻤﻪ اﻟﻤﺨﻤﺲ ﻓﯽ رﻗﻮم‬ ‫اﻟﻬﻨﺪﺳﻴﺔ ﻫﻜﺬا * و ذﻟﻚ ﺷﻜﻞ اﻟﺬی ﻧﻘﺶ ﻋﻠﯽ ﺧﺎﺗﻢ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﺑﻦ داود ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ‬ ‫ن اﻟﻠﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻣﺎ ﺧﻠﻖ ﻛﻠﻤﺔ ﻳﺤﻜﯽ اوّﻟﻪ‬ ‫اﻟﺴﻼم و ﻓﻌﻞ ﺑﻬﺎ ﻣﺎ ﻓﻌﻞ ﺑﺄذن اﻟﻠﻪ و ا ّ‬

‫‪60‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﻦ آﺧﺮه و ﺳﺮّه ﻋﻦ ﻋﻼﻧﻴﺘﻪ اﻻّ ﻛﻠﻤﺔ اﻟﻬﺎء و ﻟﺬا وﻗﻊ ﻓﯽ اوّل اﺳﻢ اﻻﻋﻈﻢ ﻫﻮ‬ ‫ﯽ اﻋﻠﲐ ﻣﻦ ﻛﻞّ ﺷﯽء و‬ ‫و ﻫﻮ اذا ﺿﺮب ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ ﻳﻈﻬﺮ اﺳﻢ اﻻﻋﻠﲐ و ﻫﻮ ﻋﻠ ّ‬ ‫ن ﻛﻠﻤﺔ‬ ‫ن ﺣﺮوﻓﻪ ﻫﻮ اﻻﻟﻒ و ﻣﻜﺮّر اﻟﻴﺎء و ا ّ‬ ‫ﻛﻞ ﺷﯽء ﻳﻔﻨﯽ اﻻّ وﺟﻪ رﺑّﻚ و ا ّ‬ ‫ﻫﯽ ارﺑﻌﺔ اﻟﻘﺎﺋﻢ و اﻟﻘﻴّﻮم و اﻟﻘﺪوس و اﻟﻘﺪﻳﻢ و ﻛﻞّ ﻣﻦ ﺗﻠﻚ اﻻرﺑﻌﺔ اذا ﻓﺮق‬ ‫ﺑﻴﻦ اﻟﻤﺎﺋﺔ ﻟﻢ ﺗﺠﺪ اﻻّ ﻋﺸﺮﻳﻦ ﻫﺎء و ﻛﻞّ ﺧﻤﺴﺔ ﻣﻦ ﻛﻠﻤﺔ ﺑﻼ زﻳﺎدة ﺣﺮف و ﻻ‬ ‫اﻧﺘﻘﺎص و انّ ذﻟﻚ ﻣﻦ ﻓﻀﻞ اﻟﻠﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﻳﺸﺎء و ان ذﻟﻚ ﻣﻦ ﻓﻮز اﻟﻤﺒﻴﻦ‪ .‬و‬ ‫ن اﻟﻤﺮاد ﺑﺎﻟﺮﺟﻮع اﻟﯽ اﻟﻠﻪ ﻫﻮ اﻟﺮﺟﻮع اﻟﯽ ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻪ و ﻋﻼﻣﺎﺗﻪ‬ ‫ن اﺧﺮ اﻵﻳﺔ‪ ۹۵‬ا ّ‬ ‫ا ّ‬ ‫ن اﻟﺬات ﻫﻮ اﻟﺼﻤﺪ ﻟﻢ ﻳﺨﺮج ﻣﻨﻪ ﺷﯽء و ﻟﻢ ﻳﺪﺧﻞ ﻋﻠﻤﻪ ﺷﯽء ﻗﺪ ﺧﻠﻖ آﻳﺎﺗﺎً‬ ‫ﻻ ّ‬ ‫ﻟﻨﻔﺴﻪ و ﺟﻌﻞ اﻟﺮﺟﻮع اﻟﻴﻬﺎ اﻟﺮﺟﻮع اﻟﻴﻪ و اﻟﻌﻮد اﻟﻴﻪ اﻟﻌﻮد اﻟﻴﻬﺎ و اﻟﻴﻪ اﻻﺷﺎرة‬ ‫ن اﻻﺷﻴﺎء ﻟﻢ ﺗﺒﺪوا ﻣﻦ ذات و ﻟﻢ‬ ‫ن«‪ ۹۶‬ا ّ‬‫ﻛ ْﻢ َﺗﻌُﻮدُو َ‬ ‫ﻗﻮﻟﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ »ﻛَﻤَﺎ َﺑ َﺪ َٔا ُ‬ ‫‪۹۷‬‬ ‫ﻳﺮﺟﻌﻮا اﻟﻴﻪ »ﻗﺪ ﺧﻠﻖ اﻟﻠﻪ اﻻﺷﻴﺎء ﺑﺎﻟﻤﺸﻴﺔ و اﻟﻤﺸﻴﺔ ﺑﻨﻔﺴﻬﺎ« و ﺟﻌﻠﻬﺎ ﻣﻘﺎم‬ ‫ﯽ )ع( ﻓﯽ ﻳﻮم اﻟﻐﺪﻳﺮ‪ ۹۸‬و‬ ‫ﻓﻌﻠﻪ ﻓﯽ اﻷداء و اﻟﻘﻀﺎء ﻛﻤﺎ ﺻﺮّح ﺑﺬﻟﻚ ﺧﻄﺒﺔ ﻋﻠ ّ‬ ‫اﻧﻤﺎ اﻻﺷﻴﺎء ﻛﻠّﻬﺎ ﻗﺪ ذوّﺗﺖ ﺣﻘﺎﺋﻘﻬﻢ ﺑﻬﺎ و ﻳﺮﺟﻊ اﻟﻴﻬﺎ و ﻣﺎﻛﺎن ﻷﻣﺮ اﻟﻠﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﻔﺎد‪.‬‬ ‫‪۱۰۰‬‬ ‫‪۹۹‬‬ ‫ن ﻣﻌﻨﯽ اﻟﺤﺪﻳﺚ ﻫﻮ ﺑﻤﺜﻞ ﻣﻌﻨﯽ اﻵﻳﺔ ﻛﻞ ﺷﯽء ﻋﻨﺪاﻟﻠﻪ ﻛﻌﺎﻟﻢ اﻻﻛﺒﺮ‬ ‫‪ -۳‬و ا ّ‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻗﺪ اراد ان ﻳﺒﻴﻦ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺤﺪﻳﺚ‬ ‫ﻓﻴﻪ ﻣﺸﻬﻮد ﻛﻞّ ﺷﯽء و ا ّ‬ ‫ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﻔﻌﻞ ﻛﻨﺖ‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻟﻤﺸﻴﺔ؛ ﻛﻨﺰ ًا‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻻردة؛ ﻣﺨﻔﻴﺎً‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻟﻘﺪر؛‬ ‫ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻟﻘﻀﺎء؛ ان اﻋﺮف‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻻذن؛ ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻻﺟﻞ؛‬ ‫ﻟﻜﯽ اﻋﺮف‪ :‬ﻣﻘﺎم اﻟﻜﺘﺎب‪ .‬ﺗﻠﻚ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺒﻌﻪ‪ ۱۰۱‬ﻻ ﻳﻤﻜﻦ ان ﻳﻠﺒﺲ ﺣﻠّﺔ‬ ‫اﻟﻮﺟﻮد ﺷﯽء ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻤﻔﻘﻮد اﻻّ ﺑﻬﺎ‪ ،‬ﻗﺪ ﺟﻌﻞ اﻟﻠﻪ ﺣﺎﻣﻞ اﻻوّل ﻣﺤﻤّﺪ‬ ‫ﯽ و اﻟﺜّﺎﻟﺚ ﻓﺎﻃﻤﺔ‪ ،‬و اﻟﺮّاﺑﻊ اﻟﺤﺴﻦ و اﻟﺨﺎﻣﺲ اﻟﺤﺴﻴﻦ‪ ،‬و‬ ‫)ص( و اﻟﺜّﺎﻧﯽ ﻋﻠ ّ‬ ‫اﻟﺴﺎدس ﺟﻌﻔﺮ )ع( و اﻟﺴّﺎﺑﻊ ﻣﻮﺳﯽ )ع( ﺗﻠﻚ ﻣﺮاﺗﺐ اذا ﻧﺰﻟﺖ ﻣﻦ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﻟﻐﻴﺐ اﻟﯽ اﻟﺸّﻬﺎدة ﻳﻈﻬﺮ اﺣﺮف اﻟﻮﺟﻪ و ﻳﻜﻤﻞ ﻋﺪّة اﻟﻴﺪ و ﻳﻌﻠﻦ اﻻﺳﻢ‬ ‫اﻟﺠﻮاد و ﻳﺨﻔﯽ اﺳﻢ اﻟﻮﻫّﺎب و ﻣﺎ ﺧﻠﻖ اﻟﻠﻪ ﺷﻴﺌﺎً ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض اﻻّ‬ ‫ﺑﺘﻠﻚ اﻻرﺑﻌﺔ )ﻋﺸﺮ( ﻛﺎﻟﻮاﺣﺪ ﻣﻨﻪ ﻫﻮ ﻣﻠﻚ اﻟﺬی ﻗﺪ اﻳّﺪه اﻟﻠﻪ ﻟﻴﺴﺘﻘ ّﺮ ﻋﻠﯽ ذﻟﻚ‬ ‫اﻟﺮﻛﻦ و ﻳﻜﺘﺐ اﻋﻤﺎل اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ ﻓﯽ ﻇﻠّﻪ ذﻟﻚ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﻈّﻬﻮر‪ .‬و ان اردت‬ ‫ﺳﻠﻚ اﻟﺒﺎﻃﻦ اﻻوّل ﻣﻘﺎم اﻟﺒﻴﺎن ﻫﻮ اﻟﺬی ﻳﺪﻋﻮا ﻛﻨﺖ و ﻻﻳﻜﻮن ﻣﻌﻪ ﻛﻨﺰ و‬

‫‪61‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻻﻣﺨﻔﯽّ ﺛﻢ اﻟﺜﺎﻧﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺜﺎﻟﺚ اﻻﺑﻮاب و اﻟﺮّاﺑﻊ ﻣﻘﺎم اﻷﻣﺎﻣﺔ و‬ ‫اﻟﺨﺎﻣﺲ اﻻرﻛﺎن و اﻟﺴﺎدس اﻟﻨﻘﺒﺎء و اﻟﺴﺎﺑﻊ اﻟﻨّﺠﺒﺎء و ان ذﻟﻚ اﻟﺘﻔﺴﻴﺮ ﻫﻮ‬ ‫ﻋﻴﻦ اﻻوّل‪ ۱۰۲.‬و ان اردت ﻣﺴﻠﻚ اﻟﺒﺎﻃﻦ اﻟﺬی ﻫﻮ اﺑﻄﻦ ﻣﻦ اﻻوّل ﻣﻦ اﻻوّل‬ ‫ﯽو‬ ‫ﺗﻠﻚ ﻇﻬﻮرات اﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ‪ ۱۰۳‬ﻓﯽ ذﻛﺮ ﻣﺤﻤّﺪ و ﻋﻠﯽّ ﻋﻠﻴﻬﻤﺎ اﻟﺴﻼم و ﻋﻠ ّ‬ ‫ﯽ‪ ۱۰۴‬اﻟﯽ‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ ﻛﻞ ﺣﺮف ﻣﻦ اﺳﻤﻬﻤﺎ ﻳﺪلّ ﻋﻠﯽ رﺗﺒﺔٍ ﻣﻦ ذﻟﻚ اﻟﺤﺪﻳﺚ اﻟﻘﺪﺳ ّ‬ ‫ان ﻳﺘّﺼﻞ اﻟﺤﻜﻢ ﺑﺂﺧﺮ ﻣﺎ ﻳﻨﺰل ﻓﻴﻪ و ﻛﻔﺎك ﻣﺎ ﻗﺮﺋﺖ ﻟﻚ ان ﺗﻌﺮف ﺣﺮﻓ ًﺎ ﻣﻨﻪ‬ ‫وﻟﻜﻦ ﻻﻳﺴﺘﻄﻴﻊ ﺑﺬﻟﻚ اﺣﺪ ﻣﻦ ﻳﺸﺎءاﻟﻠﻪ و ان اﻟﻴﻪ ﻳﺮﺟﻊ اﻻﻣﺮ ﻛﻠّﻪ و اﺳﺘﻐﻔﺮه و‬ ‫‪۱۰۵‬‬ ‫ن ﻣﺎ ﻳﺼﺪر ﻣﻦ اﻟﺬﻧّﺐ ذﻧﺐ ﻋﻨﺪه‬ ‫اﺗﻮب اﻟﻴﻪ ﻣﻦ ﻛﻞّ ﻣﺎ ذﻛﺮت ﻓﯽ اﻟﺤﻴﻦ ﻻ ّ‬ ‫ب اﻟﻌﺰّة ﻋﻨﺎ ﻳﺼﻔﻮن و ﺳﻼم‬ ‫ﯽ اﻟﻤﺘﻌﺎل‪» .‬و ﺳﺒﺤﺎن اﻟﻠﻪ رﺑّﻚ ر ّ‬ ‫و اﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﻐﻨ ّ‬ ‫‪۱۰۶‬‬ ‫ب اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪«.‬‬ ‫ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺮﺳﻠﻴﻦ و اﻟﺤﻤﺪاﻟﻠﻪ ر ّ‬ ‫ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎ و ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت‬ ‫‪ .۱‬ﺳﻮرۀ اﻟﺸﻌﺮاء )‪ ،(۲۶‬آﯾﮥ ‪۲۱۳‬‬ ‫‪ .۲‬از اﻳﻦ اﺛﺮ ﻓﻘﻂ ﻳﻚ ﻧﺴﺨﻪ در دﺳﺖ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﺸﺨّﺼﺎت آن اﻳﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﯽ‪ :‬ﺗﻮاﻗﻴﻊ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄّﯽ ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﺪان ورﻗﺎء‪ ،‬ﻛﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﻟﺠﻨﮥ ﻣﺤﻔﻈﮥ آﺛﺎر اﻣﺮی اﻳﺮان ﺗﻘﺪﻳﻢ ﺷﺪ و ﺗﺤﺖ رﻗﻢ ‪ ٤۰۳۳-c‬ﺿﺒﻂ ﺑﻮد و در‬ ‫ﺗﺎرﻳﺦ ‪ ۲۳/۵/۳۷‬ﻳﻌﻨﯽ ﺷﻬﺮﻳﻮر ﻣﺎه ‪ ۱۳۵۷‬ﺗﻮﺳّﻂ ﻟﺠﻨﮥ ﻣﺤﻔﻈﮥ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺗﻜﺜﻴﺮ ﺷﺪ و ﺣﻔﻆ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻮﻗﻴﻊ در ﺧﻼل ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۲۵۲–۲۴۲‬ﺿﺒﻂ‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻦ ﭘﺲ ﻓﻘﻂ ﺗﺤﺖ ﻧﺎم ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ ﻳﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۳‬ﺗﻮﻗﻴﻊ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ‪ ،‬ص‪۲۴۳‬‬ ‫‪ .۴‬ﻣﻘﺎﻟﮥ اﻳﻦ ﻋﺒﺪ در ﺧﺼﻮص ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺳﻮرۀ ﻗﺪر در ﺟﺮﯾﺎن ﻃﺒﻊ و ﻧﺸﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۵‬ﻫﻤﺎن ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‪ ،‬ص‪۳۲۵‬‬ ‫‪ .۶‬زﻳﻦاﻟﻌﺎﺑﺪﻳﻦ رﻫﻨﻤﺎ‪ :‬ﻗﺮآن ﻣﺠﻴﺪ‪ ،۳‬ﻧﺸﺮ ﻛﻴﻬﺎن ‪ ،۱۳۵۳‬ص‪.۱۸۴‬‬ ‫‪ .۷‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪.۱۳۴‬‬ ‫‪ .۸‬ﻣﻼﻣﺤﺴﻦ ﻓﻴﺾ‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﺼﺎﻓﯽ‪ ،۴ ،‬ﻣﺆﺳﺴﮥ اﻻﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ﻟﺒﻨﺎن‪ ،‬اﻟﻄﺒﻌﺔ‬ ‫اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‪۱۹۸۲ ،‬م‪ ،‬ص‪ ۵۳‬و ﻧﻴﺰ ﻣﺠﻠﺴﯽ‪ :‬ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار‪ ،۳ ،‬ﻧﺸﺮ اﻳﺮان‪ ،‬ص‪.۲۰۳‬‬

‫‪62‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۹‬ﺷﻴﺦ ﻃﺒﺮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﻴﺎن‪ ،۷-۸ ،‬داراﻟﻤﻌﺮﻓﺔ ﻟﻠﻄﺒﺎﻋﺔ ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ﻟﺒﻨﺎن‪۱۹۸۶ ،‬م‪،‬‬ ‫ص‪ .۳۲۲‬اﻳﻦ ﮔﻔﺘﮥ ﻃﺒﺮﺳﯽ را ﺑﺴﻴﺎری ذﻛﺮ ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار‬ ‫ﻣﺠﻠﺴﯽ‪.۱۷/۳۶ ،‬‬ ‫‪ .۱۰‬اﺑﻮاﻟﻔﺘﻮح رازی‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ رازی‪ ،۷ ،‬ﺑﻪ ﺗﺼﺤﻴﺢ اﻟﻬﯽ ﻗﻤﺸﻪای‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯽ‪،‬‬ ‫ﺑﯽﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ص‪ .۳۷۹‬ﮔﻮﻳﺎ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﻔﺴّﺮان ﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ واﻗﻔﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ ﻣﺨﺎﻃﺐ آﻳﻪ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻳﻜﯽ از اﻳﻨﺎن ﻣﯽﻧﻮﻳﺴﺪ‪" :‬ﻓﻼ ﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮ‬ ‫ﻓﺘﻜﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺬّﺑﻴﻦ اﻟﺨﻄﺎب ﻟﻠﺮﺳﻮل و اﻟﻤﺮاد ﺑﻪ ﻏﻴﺮه و ﻫﻜﺬا ﻗﻮﻟﻪ )و ﻻ ﺗﺠﻌﻞ ﻣﻊ‬ ‫اﻟﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮ( و ﻗﻮﻟﻪ )ﻟﺌﻦ اﺷﺮﻛﺖ ﻟﻴﺤﺒﻄﻦ ﻋﻤﻠﻚ( و اﻧﻤﺎ ﻳﻀﺮب اﻟﻤﺜﻞ ﺑﺎﻟﺨﻴﺎر‪ .‬و‬ ‫ﻚ ﻣﻤّﺎ اﻧﺰﻟﻨﺎ اﻟﻴﻚ(‪ "...‬ﻣﻴﺒﺪی‪ :‬ﻛﺸﻒاﻻﺳﺮار و‬ ‫ﻫﻜﺬا ﻗﻮﻟﻪ )ﻓﺎن ﻛﻨﺖ ﻓﻲ ﺷ ّ‬ ‫ﻋﺪّةاﻻﺑﺮار‪ ،۷ ،‬ﺑﻪ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻋﻠﯽاﺻﻐﺮ ﺣﻜﻤﺖ‪ ،‬اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪ ،‬چ‪۱۳۵۷ ،۳‬ش‪ ،‬ص‪.۱۶۲‬‬ ‫‪ .۱۱‬ﺑﻴﻀﺎوی‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﺒﻴﻀﺎوی‪ ،۳ ،‬ﻣﺆﺳﺴﮥ اﻻﻋﻠﻤﯽ ﻟﻠﻤﻄﺒﻮﻋﺎت‪ ،‬ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ﻟﺒﻨﺎن‪،‬‬ ‫اﻟﻄﺒﻌﺔ اﻻوﻟﲐ ‪۱۹۹۰‬م‪ ،‬ص‪ ۲۶۷‬و ﻧﻴﺰ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﻘﻤﯽ ‪.۲/۱۴۸‬‬ ‫‪ .۱۲‬ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﻴﻦ‪ :‬اﻟﻤﻴﺰان‪ ،۱۵ ،‬ﻧﺸﺮ اﺳﻤﺎﻋﻴﻠﻴﺎن‪ ،‬ﻗﻢ‪ ،‬ص‪.۳۲۸‬‬ ‫‪ .۱۳‬ﻣﯽﻧﻮﻳﺴﺪ‪" :‬ﻓﻼ ﺗﺪع ﻣﻊ اﻟﻠﻪ اﻟﻬﺎ آﺧﺮ‪ ،‬ای‪ ،‬ﻻﺗﻠﺘﻔﺖ اﻟﯽ وﺟﻮد اﻟﻐﻴﺮ ﺑﻈﻬﻮر‬ ‫اﻟﻨﻔﺲ‪ ،‬و ﻻ ﺗﺤﺘﺠﺐ ﻓﯽ اﻟﺪﻋﻮة ﺑﺎﻟﻜﺜﺮة ﻋﻦ اﻟﻮﺣﺪة؛ ﻓﺘﻜﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺬّﺑﻴﻦ‪ ،‬ﺑﺎﻟﻘﺎء‬ ‫اﻟﺸﻴﺎﻃﻴﻦ‪ ،‬و ان اﻣﺘﻨﻊ ﺗﻨﺰّﻟﻬﻢ ﺑﺎﻟﻤﻮاﻓﻘﺔ و اﻟﻤﺮاﻗﺒﺔ ﻛﻘﻮﻟﻪ اﻟﻘﯽ اﻟﺸﻴﻄﺎن ﻓﯽ اﻣﻨﻴﺘﻪ‪،‬‬ ‫ﻓﺎﻧّﻪ ﻻ ﻳﺄﻣﻦ ﻓﯽ اﻻﻧﺬار و اﻟﻨﺰول اﻟﯽ ﻣﺒﺎﻟﻎ ﻋﻘﻮل اﻟﻤﻨﺬرﻳﻦ‪ ،‬و ﻧﻔﻮﺳﻬﻢ اﻟﻘﺎءﻫﻢ و‬ ‫ان أﻣﻦ ﺗﻨﺰﻟﻬﻢ و ﻣﺼﺎﺣﺒﺘﻬﻢ و اﻏﻮاﺋﻬﻢ ﻋﻨﺪ اﻟﺘﻘﯽ‪ ".‬ﻋﺒﺪاﻟﺮزاق ﻛﺎﺷﯽ )ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ‬ ‫اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ(‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻜﺮﻳﻢ‪ ،۲،‬ﺗﺤﻘﻴﻖ دﻛﺘﺮ ﻣﺼﻄﻔﯽ ﻏﺎﻟﺐ‪ ،‬اﻟﻄﺒﻌﺔ اﻟﺜﺎﻧﻴﺔ‪،‬‬ ‫‪۱۹۷۸‬م‪ ،‬ص‪.۱۸۸‬‬ ‫‪ .۱۴‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻧﻔﺴﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ذﻛﺮش آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻦ ﻋﺮف‬ ‫ﻧﻔﺴﻪ‪.‬‬ ‫‪ .۱۵‬اﺷﺎره ﺑﻪ رﻛﻦ راﺑﻊ ﺷﻴﺨﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ و ﺳﻴﺪ ﻛﺎﻇﻢ ﺑﻪ آن ﺗﺼﺮﻳﺢ‬ ‫ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪ ۲/۲۲۳ ،‬و ﻧﻴﺰ ﺷﺮحاﻟﻘﺼﻴﺪة‪ ۱۰۱/‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪ .‬ﻛﺴﺎﻧﯽ‬

‫‪63‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺪّﻋﯽ رﻛﻦ راﺑﻊ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻛﺮﻳﻢﺧﺎن ﻛﺮﻣﺎﻧﯽ ﻛﻪ ﺧﻮد ﻫﻢ رﻛﻦ راﺑﻊ را ﺗﻮﺿﻴﺢ‬ ‫داده و ﻫﻢ ﺧﻮﻳﺶ را ﺣﺎﺋﺰ آن رﺗﺒﻪ ﻣﯽداﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺎج ﻣﺤﻤّﺪ‬ ‫ﻛﺮﻳﻢﺧﺎن ﻛﺮﻣﺎﻧﯽ‪ :‬ارﺷﺎد اﻟﻌﻮام‪ ،۲ ،‬ﻧﺸﺮ ﺳﻌﺎدت ﻛﺮﻣﺎن‪۱۳۵۰ ،‬ش‪ ،‬ص‪ ۱۳۳‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۱۶‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ :‬ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬واﺣﺪ ‪ ،۷‬ﺑﺎب ‪ ،۱۱‬ص‪.۲۵۳‬‬ ‫‪ .۱۷‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠﻪ‪ :‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻛﺎﻧﺎدا‪ ،‬چ‪۱۹۹۷ ،۳‬م‪،‬‬ ‫ص‪.۱۶‬‬ ‫‪ .۱۸‬ﻫﻤﻴﺸﻪ در آﺛﺎر اﻟﻬﯽ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﻫﺴﺖ ﻛﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﻠﻤﺔاﻟﻠﻪ ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮار و ﻣﺤﺘﺎج‬ ‫ن‬ ‫وﻗﺖ و ﻣﺮﻫﻮن ﻓﺮﺻﺖ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻻ ّ‬ ‫ﻛﻞّ ﻛﻠﻤﺔ ﻧﺰﻟﺖ ﻣﻦ ﺳﻤﺎء اﻟﻮﺣﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺒﻴﻴﻦ و اﻟﻤﺮﺳﻠﻴﻦ اﻧّﻬﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﻣﻦ ﺳﻠﺴﺒﻴﻞ‬ ‫اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و اﻟﺒﻴﺎن و اﻟﺤﻜﻤﺔ و اﻟﺘﺒﻴﺎن ﻃﻮﺑﲐ ﻟﻠﺸﺎرﺑﻴﻦ‪ ".‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ‬ ‫اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﻛﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻴﯽاﻟﺪﻳﻦ ﺻﺒﺮی‪ ،‬ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﻗﺎﻫﺮه‪۱۹۲۰ ،‬م‪ ،‬ص‪ .۶‬و ﻧﻴﺰ در ﺟﺎﻳﯽ‬ ‫دﻳﮕﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻣﻌﻠﻮم آن ﺟﻨﺎب ﺑﻮده ﻛﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﺎن را در ﻫﺮ ﻋﺎﻟﻤﯽ از ﻋﻮاﻟﻢ‬ ‫ﻻﻧﻬﺎﻳﻪ ﺑﻪ اﻗﺘﻀﺎی آن ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺪﻳﻌﻪ ﺑﻮده ﻛﻪ دون آن را اﻃّﻼع و ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻪ آن‬ ‫ﻧﺒﻮده و ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬و اﮔﺮ ﺗﻤﺎم آن ﻛﻤﺎ ﻫﻮ ﺣﻘّﻪ ذﻛﺮ ﺷﻮد اﻗﻼم اﻣﻜﺎﻧﻴﻪ و اﺑﺤﺮ‬ ‫ﻣﺪادﻳﻪ ﻛﻔﺎﻳﺖ ذﻛﺮ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ ".‬ﻫﻤﺎن‪/‬ص‪ ۳۵۱‬و از ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮص ﻧﻜﺎت ﺑﺴﻴﺎری ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻜﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ /۱‬ﺻﺺ ‪ ۲۳‬و ‪ ۳۴‬و ‪ ۴۲‬و‬ ‫ﻏﻴﺮه‪.‬‬ ‫‪ .۱۹‬ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻦ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرك اﺳﺖ‪" :‬ﺛ ّﻢ اﻋﻠﻢ ﺑﺎن اﻟﻤﻔﺴﺮﻳﻦ اﻟﺬﻳﻦ ﻓﺴّﺮوا اﻟﻘﺮآن ﻛﺎﻧﻮا‬ ‫ﺻﻨﻔّﻴﻦِ‪ ،‬ﺻﻨﻒٌ ﻏﻔﻠﻮا ﻋﻦ اﻟﻈﺎﻫﺮ و ﻓﺴّﺮوه ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻦ و ﺻﻨﻒ ﻓﺴّﺮوه ﻋﻠﯽ اﻟﻈﺎﻫﺮ‬ ‫و ﻏﻔﻠﻮا ﻋﻦ اﻟﺒﺎﻃﻦ وﻟﻮ ﻧﺬﻛﺮ ﻣﻘﺎﻻﺗﻬﻢ و ﺑﻴﺎﻧﺎﺗﻬﻢ ﻟﺘﺄﺧﺬك اﻟﻜﺴﺎﻟﺔ ﺑﺤﻴﺚ ﺗﻤﻨﻌﻚ‬ ‫ﻋﻦ ﻗﺮاﺋﺔ ﻣﺎﻛﺘﺒﻨﺎه ﻟﻚ ﻟﺬا ﺗﺮﻛﻨﺎ أذ ﻛﺎر ﻫﻢ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻠّﺬﻳﻦ أﺧﺬوا اﻟﻈﺎﻫﺮ‬ ‫و اﻟﺒﺎﻃﻦ اوﻟﺌﻚ ﻋﺒﺎد آﻣﻨﻮا ﺑﺎﻟﻜﻠﻤﺔ اﻟﺠﺎﻣﻌﺔ‪ ،‬ﻓﺎﻋﻠﻢ ﻣﻦ اﺧﺬ اﻟﻈﺎﻫﺮ و ﺗﺮك اﻟﺒﺎﻃﻦ‬ ‫اﻧّﻪ ﺟﺎﻫﻞ؛ و ﻣﻦ اﺧﺬ اﻟﺒﺎﻃﻦ و ﺗﺮك اﻟﻈﺎﻫﺮ اﻧّﻪ ﻏﺎﻓﻞ؛ و ﻣﻦ اﺧﺬ اﻟﺒﺎﻃﻦ ﺑﺎﻳﻘﺎع‬ ‫اﻟﻈﺎﻫﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﻓﻬﻮ ﻋﺎﻟﻢ ﻛﺎﻣﻞ‪ .‬ﻫﺬه ﻛﻠﻤﺔ اﺷﺮﻗﺖ ﻋﻦ اﻓﻖ اﻟﻌﺎﻟﻢ‪.‬‬ ‫‪ .۲۰‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺷﺮحاﻟﺰّﻳﺎرة‪ ،‬ﭼﺎپ ﺳﻌﺎدت ﻛﺮﻣﺎن‪۱۳۵۵ ،‬ش‪،‬‬ ‫ص‪.۲۲۳‬‬

‫‪64‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ن اوّل ﻣﺎ ﻛﺘﺐ اﻟﻠﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻈﻬﺮ وﺣﻴﻪ و ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻣﺮه اﻟﺬی ﺟﻌﻠﻪ‬‫‪ .۲۱‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ا ّ‬ ‫اﻟﻠﻪ ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢ اﻻﻣﺮ و اﻟﺨﻠﻖ"‪ ،‬ﻛﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪.۱‬‬ ‫‪ .۲۲‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ :‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﻳﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ اوﻟﲐ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪۱۳۴ ،‬ب‪ ،‬ص‪ ،۱۴‬ﻧﻘﻞ از ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺤﻤّﺪﺷﺎه‪.‬‬ ‫‪ .۲۳‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠﻪ‪ :‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬ﺻﺺ ‪.۶۰-۶۵‬‬ ‫‪ .۲۴‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬آﻓﺘﺎب ﺧﻮﺑﺎن‪ ،‬ﺷﺮﺣﯽ ﺑﺮ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺳﻮرۀ واﻟﺸﻤﺲ‪،‬‬ ‫ﺧﻄﯽ در آرﺷﯿﻮ ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‪.‬‬ ‫‪ .۲۵‬ﺑﺮای اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮوزاﻧﻔﺮ‪ :‬اﺣﺎدﻳﺚ ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪۱۳۶۱ ،‬ش‪ ،‬چ‪،۳‬‬ ‫ص‪ ۲۹‬و ﻧﻴﺰ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺪرّس رﺿﻮی‪ :‬ﺗﻌﻠﻴﻘﺎت ﺣﺪﻳﺜﺔ اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻋﻠﻤﯽ‪،‬‬ ‫ﺑﯽﺗﺎرﻳﺦ‪ ،‬ص‪.۱۰۱‬‬ ‫‪ .۲۶‬در وﺛﻮق و اﻋﺘﺒﺎر اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺤﺚ ﺑﺴﻴﺎری درﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻘﻬﺎء ﺷﻴﻌﯽ و‬ ‫ﺳﻨّﯽ ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺟﻌﻠﯽ اﺳﺖ و ﺻﻮﻓﻴﺎن آن را ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻮﻳﺎت‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ رﺳﻨﺪ‪ .‬دﻟﻴﻞ اﻳﻨﺎن آن اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺐ ﻗﺒﻞ از ﻗﺮن ﺷﺸﻢ ﻛﻤﺘﺮ‬ ‫دﻳﺪه ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬و دﻳﮕﺮ اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻏﻠﻂ ﻓﺎﺣﺶ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ زﻳﺮا‬ ‫ﻣﺨﻔﯽ از ﺧﻔﯽ ﻓﻌﻞ ﻻزم اﺷﺘﻘﺎق ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺻﻴﻐﮥ ﻣﻔﻌﻮل از ﻓﻌﻞ ﻻزم ﻏﻠﻂ‬ ‫اﺳﺖ ﻣﮕﺮ آﻧﻜﻪ ﺑﮕﻮﻳﺪ ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻋﻨﻪ و ﻳﺎ ﻣﺨﻔﻴﺎ ﺑﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﺣﺮف ﺟ ّﺮ اﺿﺎﻓﯽ ﺷﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺘﻮان ﭼﻨﻴﻦ اﺷﺘﻘﺎﻗﯽ را ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﺮد‪ .‬اﻣّﺎ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ در اﻛﺜﺮ ﻛﺘﺐ ﺻﻮﻓﻴﺎن ﺑﻪ ﻛﺎر‬ ‫رﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻣﺘﻮن اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ اﻋﺘﺒﺎر ﻧﺎﻇﺮ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﺷﺮط ﺻﺤّﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺮح‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮ آن ﻣﯽﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫‪ .۲۷‬ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة اﻟﺠﺎﻣﻌﺔ اﻟﻜﺒﻴﺮة‪ ،‬ج‪ ،۴‬ﭼﺎپ ﺳﻌﺎدت ﻛﺮﻣﺎن‪،‬‬ ‫‪۱۳۵۶‬ش‪ ،‬ص‪.۲۴۵‬‬ ‫‪ .۲۸‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﺑﻮاﻟﻘﺎﺳﻢ اﺑﺮاﻫﻴﻤﯽ‪ :‬ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻛﺘﺐ ﻣﺸﺎﻳﺦ ﻋﻈﺎم‪ ،۲-۱ ،‬ﻣﻄﺒﻌﮥ‬ ‫ﺳﻌﺎدت ﻛﺮﻣﺎن‪۱۳۵۵ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۳۰۹‬‬ ‫‪ .۲۹‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﻼل ﻫﻤﺎﻳﯽ‪ :‬ﻣﻮﻟﻮیﻧﺎﻣﻪ‪ ،۲ ،‬ﻧﺸﺮ آ ﮔﺎه‪۱۳۶۰ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۸۰۸‬‬ ‫‪ .۳۰‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ :‬ﻣﺜﻨﻮی‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﻮم‪ ،‬ص‪ .۳۸۷‬و ﻧﻴﺰ ﺳﻨﺎﻳﯽ‪ :‬ﺣﺪﻳﻘﺔاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‪،‬‬ ‫ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻣﺪرّس رﺿﻮی‪ ،‬ﻧﺸﺮ داﻧﺸﮕﺎه‪ ،‬ص‪ ۱۱۲‬و ﻧﻴﺰ ﻣﻮﻻﻧﺎ در ادﺑﻴﺎت ﺑﺴﻴﺎری از‬ ‫دﻳﻮان ﻛﺒﻴﺮ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان در ﺟﺎﻳﯽ )دﻳﻮان ﻛﺒﻴﺮ‪ ،‬ج‪ ،۵‬ﻏﺰل ‪ ۲۲۹۶‬و ﺷﻤﺎرۀ ‪۲۴۳۹۲‬‬

‫‪65‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﺸﺮ اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪۱۳۶۳ ،‬ش( ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪) :‬ﻛﻪ ﻛﻨﺰا ﻛﻨﺖ ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ﺑﺎن اﻋﺮف ﺑﺮاي‬ ‫ﺟﺎن ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن ﺑﺮﻏﻢ ﻧﻔﺲ ﻃﻨﺎزه‪(.‬‬ ‫‪ .۳۱‬اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﺣﺪﻳﺚ‪" ،‬ﻣﻦ ﻋﺸﻖ و ﻋﻒ و ﻛﺘﻢ ‪ "...‬و "ﻣﻦ ﻃﻠﺒﻨﯽ وﺟﺪﻧﯽ و ﻣﻦ‬ ‫وﺟﺪﻧﯽ ‪ "...‬و "ﻣﺎﻳﺰال ﻋﺒﺪی ﻳﺘﻘﺮّب ‪ "...‬و ﻧﻴﺰ "ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ‪ "...‬ﭼﻬﺎر ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫ﻗﺪﺳﯽ ﻣﺸﻬﻮرﻧﺪ ﻛﻪ ﺻﻮﻓﻴﺎن ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺤﺒّﺖ و ﻋﺸﻖ را ﺑﺮ اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻨﺎ‬ ‫ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺟﻼل ﺳﺘﺎری‪ :‬ﻋﺸﻖ ﺻﻮﻓﻴﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻣﺮﻛﺰ‪۱۳۷۴ ،‬ش‪ ،‬ص‪ ۳۸‬ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۳۲‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻧﺠﻢ رازی ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪" :‬و ﻣﻘﺼﻮد از وﺟﻮد اﻧﺴﺎن ﻣﻌﺮﻓﺖ ذات و‬ ‫ب ﻟﻤﺎذا‬‫ﺻﻔﺎت ﺣﻀﺮت ﺧﺪاوﻧﺪی اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ داود ﻋﻠﻴﻪاﻟﺴﻼم ﭘﺮﺳﻴﺪ ﻳﺎ ر ّ‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ؟ ﻗﺎل ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻻﻋﺮف‪".‬‬ ‫ﻧﺠﻢ رازی‪ :‬ﻣﺮﺻﺎد اﻟﻌﺒﺎد‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم اﻣﻴﻦ رﻳﺎﺣﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬چ‪،۲‬‬ ‫‪۱۳۶۵‬ش‪ ،‬ص‪.۲‬‬ ‫‪ .۳۳‬اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ‪ :‬رﺳﺎﺋﻞ‪ ،‬ده رﺳﺎﻟﮥ ﻓﺎرﺳﯽﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻧﺠﻴﺐ ﻣﺎﻳﻞ ﻫﺮوی‪ ،‬چ‪،۱‬‬ ‫ﻣﻮﻟﯽ‪۱۳۶۷ ،‬ش‪ ،‬ﺻﺺ‪.۱۳۸-۱۳۷‬‬ ‫‪ .۳۴‬ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﻟﻬﯽ اردﺑﻴﻠﯽ‪ :‬ﺷﺮح ﮔﻠﺸﻦ راز‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ‬ ‫ﺑﺮزﮔﺮ ﺧﺎﻟﻘﯽ و ﻋﻔﺖ ﻛﺮﺑﺎﺳﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ‪۱۳۷۶ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۸۴‬‬ ‫‪ .۳۵‬ﻋﻼءاﻟﺪوﻟﻪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ‪ :‬ﻣﺼﻨﻔﺎت ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﮥ ﻓﺘﺢاﻟﻤﺒﻴﻦ‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻧﺠﻴﺐ‬ ‫ﻣﺎﻳﻞ ﻫﺮوی‪ ،‬چ‪۱۳۶۹ ،۱‬ش‪ ،‬ص‪.۲۶۷‬‬ ‫‪ .۳۶‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﺑﻦ ﻋﺮﺑﯽ‪ :‬ﻓﺼﻮصاﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم اﺑﻮاﻟﻌﻼء ﻋﻔﻴﻔﯽ‪ ،‬ﻗﺎﻫﺮه‪،‬‬ ‫اﻓﺴﺖ اﻧﺘﺸﺎرات اﻟﺰﻫﺮاء‪۱۳۶۶ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۲۰۳‬‬ ‫‪ .۳۷‬ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﺎﺋﻦاﻟﺪﻳﻦ ﺗﺮﻛﻪ‪ :‬ﺷﺮح ﻓﺼﻮصاﻟﺤﻜﻢ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم‬ ‫ﺑﻴﺪارﻓﺮ‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات ﺑﻴﺪار‪۱۳۷۸ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۸۸۳‬‬ ‫‪ .۳۸‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺳﻴﺪ ﺣﻴﺪر آﻣﻠﯽ ﻧﻴﺰ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪" :‬واﻟﻌﺠﺐ ﻛﻞ اﻟﻌﺠﺐ اﻧﻪ اﺷﺎر اﻟﯽ ﻫﺬا‬ ‫اﻻﺳﺘﺘﺎر ﺑﺎﻟﻈﻬﻮر و اﻟﯽ ﻫﺬا اﻟﺨﻔﺎء ﺑﺎﻟﺴﻔﻮر ﻓﯽ ﻗﻮﻟﻪ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان‬ ‫اﻋﺮف و ﻣﻌﻨﺎه اﻧّﯽ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻣﺴﺘﻮرا؛ ﻓﺎردت ان اﻇﻬﺮ ﺑﺼﻮرة اﻟﺨﻠﻖ و اﺑﺮز‬

‫‪66‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺘﻌﻴﻨﺎﺗﻬﻢ ﻓﻈﻬﺮت ﺑﺼﻮرﻫﻢ و ﺑﺮزت ﺑﺘﻌﻴﻨﺎﺗﻬﻢ و ﻟﻴﺲ ﻓﻴﻬﻢ ﻏﻴﺮي‪ ،‬ﻓﻜﺎﻧّﻪ اراد ﺑﺬﻟﻚ‬ ‫ان اﺳﺘﺘﺎره ﻋﻴﻦ ﻇﻬﻮره و ﺧﻔﺎﺋﻪ ﻣﺤﺾ ﺳﻔﻮره ﻛﻤﺎ ﺗﻘﺪّم ﺗﻘﺮﻳﺮه‪ ".‬ﺟﺎﻣﻊاﻻﺳﺮار‪،‬‬ ‫ص‪) ۱۶۴‬ﻣﺸﺨّﺼﺎت ﭼﺎﭘﯽ آن ﺑﻌﺪاً ذﻛﺮ ﻣﯽﮔﺮدد(‪.‬‬ ‫‪ .۳۹‬ﻣﻮﻻﻧﺎ‪ :‬ﻓﻴﻪ ﻣﺎ ﻓﻴﻪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻓﺮوزاﻧﻔﺮ‪ ،‬اﻣﻴﺮﻛﺒﻴﺮ‪ ،‬چ‪۱۳۶۲ ،۵‬ش‪ ،‬ص‪.۸۰‬‬ ‫‪ .۴۰‬ﻧﺠﻢ رازی‪ :‬ﻣﺮﻣﻮزات اﺳﺪی در ﻣﺰﻣﻮرات داودی‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﺷﻔﻴﻌﯽ ﻛﺪﻛﻨﯽ‪،‬‬ ‫ﻧﺸﺮ ﻣﮏﮔﻴﻞ ﻛﺎﻧﺎدا‪۱۳۵۲ ،‬ش‪ ،‬ﺻﺺ‪.۱۲-۲۸‬‬ ‫‪ .۴۱‬ﻣﻼﺻﺪرا‪ :‬اﻟﺤﻜﻤﺔ اﻟﻤﺘﻌﺎﻟﻴﺔ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ﻣﻜﺘﺒﺔ اﻟﻤﺼﻄﻔﻮﻳﺔ‪ ،‬ﻗﻢ‪۱۴۰۳ ،‬ق‪ ،‬ص‪.۳۰۱‬‬ ‫‪ .۴۲‬ﻋﺰﻳﺰاﻟﺪﻳﻦ ﻧﺴﻔﯽ‪ :‬ﻛﺸﻒاﻟﺤﻘﺎﻳﻖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم اﺣﻤﺪ ﻣﻬﺪوی داﻣﻐﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻋﻠﻤﯽ و‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪۱۳۵۹ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۱۵۱‬‬ ‫‪ .۴۳‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ :‬ﻣﻜﺎﺗﻴﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﻧﺸﺮ ﻗﺎﻫﺮه‪۱۳۲۰ ،‬ق‪ ،‬ﺻﺺ‪.۵۱-۵۲‬‬ ‫‪ .۴۴‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬ﺗﺼﻮف و اﻣﺮ ﺑﻬﺎء‪ ،‬ﺧﻮﺷﻪﻫﺎﻳﯽ از ﺧﺮﻣﻦ ادب و‬ ‫ﻫﻨﺮ‪ ،‬ج‪ ،۱۳‬ﻧﺸﺮ آﻟﻤﺎن‪۲۰۰۱ ،‬م‪.‬‬ ‫‪ .۴۵‬ﺳﻴﺪ ﺣﻴﺪر آﻣﻠﯽ‪ :‬ﺟﺎﻣﻊاﻻﺳﺮار و ﻣﻨﺒﻊاﻻﻧﻮار‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻫﺎﻧﺮی ﻛﺮﺑﻦ‪ ،‬ﻋﺜﻤﺎن‬ ‫اﺳﻤﺎﻋﻴﻞ ﻳﺤﻴﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪ ،‬چ‪۱۳۶۸ ،۲‬ش‪ ،‬ص‪.۱۰۲‬‬ ‫‪ .۴۶‬ﻧﮕﺎرﻧﺪه در اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺷﺮﺣﯽ ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای‬ ‫درك ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺸﻴﺖ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺟﻮاﻣﻊاﻟﻜﻠﻢ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ﭼﺎپ‬ ‫ﺳﻨﮕﯽ‪۱۲۷۳ ،‬ق‪ ،‬ص‪.۱۲۲‬‬ ‫‪ .۴۷‬ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪.۲۴۵‬‬ ‫‪ .۴۸‬اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ :‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪۱۲۹ ،‬ب‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪.۱۹۱-۱۹۲‬‬ ‫‪ .۴۹‬رﺳﺎﻟﮥ ﻏﻨﺎء‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮ اﻳﺮان‪ ،‬ﺑﯽﺗﺎرﻳﺦ‬ ‫و ﻣﺤﻞ ﻃﺒﻊ‪.‬‬ ‫‪ .۵۰‬ﻣﺠﻠﺴﯽ‪ :‬ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار‪ ،‬ج‪ ،۲۶‬ﻧﺸﺮ ﻃﻬﺮان‪۱۴۱۰ ،‬ق‪ ،‬ص‪.۸‬‬ ‫‪ .۵۱‬ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪.۲۱۵‬‬ ‫‪ .۵۲‬ﺻﺤﻴﻔﺔاﻻﺑﺮار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.۲۹‬‬ ‫‪ .۵۳‬ﻋﺒﺪاﻟﺠﻠﻴﻞ اﻻﻣﻴﺮ‪ :‬ﻓﻜﺮ و ﻣﻨﻬﺞ‪ ،‬داراﻟﻔﻨﻮن‪ ،‬ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ﻟﺒﻨﺎن‪۱۹۹۳ ،‬م‪ ،‬ص‪،۳۰‬‬ ‫ﺣﺎﺷﻴﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪.۲۸‬‬

‫‪67‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۵۴‬ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪ ،‬ج‪ ،۳‬ﺻﺺ‪.۲۱۴-۲۱۵‬‬ ‫‪ .۵۵‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﻮاﻗﻴﻊ ﻣﺒﺎرﻛﻪ‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺗﻜﺜﻴﺮ ‪ ،۶۱‬ﺻﺺ‪ ۱۰۵-۱۰۶‬و ﻧﻴﺰ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت‬ ‫ﻣﺒﺎرﻛﻪ‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄﯽ ﺗﺤﺖ ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،K‬ص‪.۲۶۰‬‬ ‫‪ .۵۶‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﺮح ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺧﺼﻮص اﺳﻢ اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ؛ ﻣﺎﺋﺪۀ‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ۱۰۰‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۵۷‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ ﯾﺲ )‪ ،(۳۶‬آﯾﮥ ‪.۱۴‬‬ ‫‪ .۵۸‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪.۱۲۲‬‬ ‫‪ .۵۹‬ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ در ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻧﻔﺴﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪» :‬ان اﻟﻠﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬ ‫ﻗﺪﻳﻢ وﺣﺪه و ﻟﻴﺲ ﻣﻌﻪ ﻏﻴﺮه ﻟﻢ ﻳﺰل و ﻻﻳﺰول ﻋﻠﯽ ﺣﺎل واﺣﺪ اﻻن ﻛﻤﺎ ﻛﺎن ﻓﯽ‬ ‫ﻧﻔﺴﻪ ﻧﻔﺴﻪ و اﻟﺨﻠﻖ ﻓﯽ ﺻﻘﻊ ﻣﻠﻜﻪ و ﻫﻮ ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻟﻤﺎ ﺷﺎء ﻓﻤﺸﻴﺘﻪ اﺣﺪاﺛﻪ ﻻ ﻣﻦ ﺷﯽء‬ ‫و ﻫﻮ ﻟﻢ ﻳﻠﺪ ﺷﻴﺌﺎً ﺑﻞ ﺧﻠﻖ اﻻﺷﻴﺎء ﺑﺎﻟﻤﺸﻴﺔ و ﺧﻠﻖ ﺑﺎﻟﻤﺸﻴﺔ ﺑﻨﻔﺴﻬﺎ و ان اﻟﻤﺸﻴﺔ اول‬ ‫ﻻ‬‫ﻧﻘﻄﺔ ﻣﺬﻛﻮرة ﻓﯽ اﻻﻣﻜﺎن و ﻫﻮ ذﻛﺮ اوّل اﻟﺬی ذﻛﺮاﻟﻠﻪ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺎﻧّﯽ اﻧﺎ اﻟﻠﻪ ﻻ اﻟﻪ ا ّ‬ ‫اﻧﺎ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰا ﻣﺨﻔﻴﺎ ﻓﺎﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻟﻜﯽ اﻋﺮف و ﺧﻠﻖ اﻟﻠﻪ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎﻧﻪ ﻣﻦ دﻻﻟﺔ ﻫﺬه اﻟﻜﻠﻤﺔ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ آﺧﺮ ﻣﺮاﺗﺐ اﻟﻨﻘﻄﺔ ﻣﺎء اﻟﺬی ﺑﻪ ﺣﻴﻮة ﻛﻞّ‬ ‫ﺷﯽء و ﻟﻴﺲ ﻋﻨﺪ ﻣﻨﺸﺌﻪ اﻻ ﺣﺮﻓﺎ و اﻟﻤﺸﻴﺔ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﺸﯽء و ﻫﻮ ﻋﺎﻟﻢ اﻣﻜﺎن اﻟﻤﻄﻠﻖ‬ ‫و اﻻزل ﻧﻔﺴﻪ ﻧﻔﺴﻪ وﺣﺪه وﺣﺪه ﻻ ذﻛﺮ ﻫﻨﺎ و ﻻ رﺳﻢ ﻫﻨﺎ‪ «....‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ‬ ‫رادﻣﻬﺮ‪ :‬ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻣﻦ ﻋﺮف ﻧﻔﺴﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺪرج در ﺳﻔﻴﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬ج‪ ،۸‬دارﻣﺸﺘﺎت‬ ‫آﻟﻤﺎن‪۲۰۰۵ ،‬م‪.‬‬ ‫‪ .۶۰‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ :‬ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﺑﯽﺗﺎرﻳﺦ و ﻣﺤﻞ ﻃﺒﻊ‪ ،‬ﺑﺎب ‪ ،۱۳‬واﺣﺪ ‪ ،۶‬ﺻﻔﺤﮥ‬ ‫‪.۲۲۷‬‬ ‫‪ .۶۱‬اﺷﺎره اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﺎن اﻟﻠﻪ و ﻟﻢ ﻳﻜﻦ ﻣﻌﻪ ﻣﻦ ﺷﯽء و ﺟﻮاب ﺟﻨﻴﺪ ﻛﻪ اﻻن‬ ‫ﻳﻜﻮن ﺑﻤﺜﻞ ﻣﺎ ﻗﺪ ﻛﺎن‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬ﺟﻨﻴﺪ ﺑﻐﺪادی‪ ،‬ﻧﺸﺮ روزﻧﻪ‪،‬‬ ‫‪۱۳۸۰‬ش‪ ،‬ص‪ ۲۲۹‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۶۲‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﺸﻮری )‪ ،(۴۲‬آﯾﮥ ‪.۱۱‬‬ ‫‪ .۶۳‬ﻳﺤﺘﻤﻞ ﻣﻨﻈﻮر ﺟﺒﻞ ﭼﻬﺮﻳﻖ ﻳﺎ ﺷﺪﻳﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻘﺪﻣﻪ اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۶۴‬ﻣﻨﻈﻮر دوازده اﻣﺎم ﺷﻴﻌﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﺷﺮوع و ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﻬﺪی‬ ‫ﺧﺘﻢ ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬

‫‪68‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۶۵‬اﺷﺎره ﺑﻪ ارﻛﺎن ارﺑﻌﮥ ﺑﻴﺖ ﺗﻮﺣﻴﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻧﻈﺮ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ ﻳﻜﯽ از‬ ‫اﻳﻦ ارﻛﺎن ﻫﻤﺎﻧﺎ رﻛﻦ وﻻﻳﺖ ﻳﺎ اﻣﺎﻣﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪،‬‬ ‫ﺟﻮاﻣﻊاﻟﻜﻠﻢ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ﺗﺒﺮﻳﺰ‪۱۲۷۱ ،‬ق‪ ،‬ص‪.۲۲۳‬‬ ‫‪ .۶۶‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺒﻮّت اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۶۷‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻻﻧﺒﯿﺎء )‪ ،(۲۱‬آﯾﺎت ‪ ۲۶‬و ‪.۲۷‬‬ ‫‪ .۶۸‬ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﻋﺮف ﺷﻴﺨﻴﻪ رﻛﻦ راﺑﻊ ﻫﻤﺎن ﺷﻴﻌﮥ ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺳﻴﺪ ﻛﺎﻇﻢ‬ ‫رﺷﺘﯽ‪ :‬ﻣﻘﺎﻣﺎتاﻟﻌﺎرﻓﻴﻦ‪ ،‬ﺳﻌﺎدت‪ ،‬ﻛﺮﻣﺎن‪۱۳۵۴ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۱۱۲‬‬ ‫‪ .۶۹‬ﺣﺪﻳﺚ ﻗﺪﺳﯽ ﻛﻪ ﺷﺮﺣﺶ در ﻣﺘﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۷۰‬ﺑﺮای ﻣﻌﻨﺎی اﺑﺪاع و اﺧﺘﺮاع ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪ :‬اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ‪،‬‬ ‫ﺧﻄﯽ‪.‬‬ ‫‪ .۷۱‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﺸﻌﺮاء )‪ ،(۲۶‬آﯾﮥ ‪.۲۱۳‬‬ ‫ل َﻓ َﻘ ْﺪ‬‫ﻄ ِﻊ اﻟ ﱠﺮﺳُﻮ َ‬ ‫‪ .۷۲‬ﺗﻠﻤﻴﺢ ﺑﻪ آﻳﮥ ﻗﺮآن )ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺴﺎء )‪ ،(۴‬آﯾﮥ ‪ (۸۰‬اﺳﺖ ﻛﻪ "ﻣﱠﻦْ ُﻳ ِ‬ ‫أَﻃَﺎعَ اﻟ ّﻠ َﻪ"‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻛﺴﯽ ﻛﻪ رﺳﻮل را اﻃﺎﻋﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﮔﻮﻳﯽ ﺧﺪا را اﻃﺎﻋﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۷۳‬اﻳﻦ دﻋﺎﻳﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺳﺤﺮﻫﺎی ﻣﺎه ﺻﻴﺎم ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻼوت ﺷﻮد )ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪،‬‬ ‫ص‪ .(۱۸۶‬اﻳﻦ ﺑﺎ دﻋﺎی ﺳﺤﺮ ﻣﻌﺮوف ﻛﻪ ﻧﺎم ﺑﻬﺎء در ﺻﺪر آن ﻗﺮار دارد ﻓﺮق‬ ‫ﻣﯽﻛﻨﺪ )ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ص‪.(۱۸۴‬‬ ‫‪ .۷۴‬ﻣﻨﻈﻮر ﻛﺘﺎب "اﺻﻮل ﻛﺎﻓﯽ" ﻧﻮﺷﺘﮥ اﺑﻮﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻳﻌﻘﻮب ﺑﻦ اﺳﺤﺎق‬ ‫اﻟﻜﻠﻴﻨﯽ اﻟﺮازی ﻣﺘﻮﻓﯽ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ ۳۲۸‬ﻳﺎ ‪ ۳۲۹‬ﻗﻤﺮی ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻛﺘﺎب ﺟﺰو ﻛﺘﺐ‬ ‫ارﺑﻌﮥ ﻣﻌﺘﺒﺮه ﻣﻴﺎن ﺷﻴﻌﻴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﻮد ﺷﻬﺎﺑﯽ‪ :‬ادوار ﻓﻘﻪ ‪ ،۱-۳‬ﻧﺸﺮ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎه ﻃﻬﺮان‪۱۳۶۷ ،‬ش‪.‬‬ ‫‪ .۷۵‬اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ در اﺻﻮل ﻛﺎﻓﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت زﻳﺮ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪" :‬ﻋﻦ ﻫﺎﺷﻢ ﺑﻦ‬ ‫اﻟﺤﻜﻢ اﻧﻪ ﺳﺂل اﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ ﻋﻦ اﺳﻤﺎءاﻟﻠﻪ و اﺷﺘﻘﺎﻗﻬﺎ‪ ،‬اﻟﻠﻪ ﻣﻤﺎ ﻫﻮ ﻣﺸﺘﻖّ؟ ﻓﻘﺎل ﻳﺎ‬ ‫ﻫﺸﺎم‪ :‬اﻟﻠﻪ ﻣﺸﺘﻖ ﻣﻦ اﻟﻪ و اﻟﻪ ﻳﻘﺘﻀﯽ ﻣﺂﻟﻮﻫﺎ و اﻻﺳﻢ ﻏﻴﺮ اﻟﻤﺴﻤّﯽ ﻓﻤﻦ ﻋﺒﺪاﻻﺳﻢ‬ ‫دون اﻟﻤﻌﻨﯽ ﻓﻘﺪ ﻛﻔﺮ و ﻟﻢ ﻳﻌﺒﺪ ﺷﻴﺌﺎً و ﻣﻦ ﻋﺒﺪاﻻﺳﻢ و اﻟﻤﻌﻨﻲ ﻓﻘﺪ اﺷﺮك و‬ ‫ﻋﺒﺪاﻻﺛﻨﻴﻦ؛ و ﻣﻦ ﻋﺒﺪ اﻟﻤﻌﻨﯽ دون اﻻﺳﻢ ﻓﺬاك اﻟﺘﻮﺣﻴﺪ‪ .‬اﻓﻬﻤﺖ ﻳﺎ ﻫﺸﺎم؟ ﻗﺎل‬ ‫ﻗﻠﺖ‪ :‬زدﻧﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﻟﻠﻪ ﺗﺴﻌﺔ و ﺗﺴﻌﻮن اﺳﻤﺎ ﻓﻠﻮ ﻛﺎن اﻻﺳﻢ ﻫﻮ اﻟﻤﺴﻤّﯽ ﻟﻜﺎن ﻛﻞ اﺳﻢ‬ ‫ﻣﻨﻬﺎ اﻟﻬﺎ و ﻟﻜﻦ اﻟﻠﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻳﺪلّ ﻋﻠﻴﻪ ﺑﻬﺬه اﻻﺳﻤﺎء و ﻛﻠّﻬﺎ ﻏﻴﺮه ‪) "...‬اﺻﻮل ﻛﺎﻓﯽ‪،‬‬

‫‪69‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ج‪ ،۱‬ص‪ .(۱۵۵‬ﻳﻌﻨﯽ ﻫﺸﺎم ﻣﯽﭘﺮﺳﺪ ﻛﻪ اﻟﻠﻪ از ﭼﻪ ﻣﺸﺘﻖّ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻀﺮت اﻣﺎم‬ ‫ﺟﻌﻔﺮ ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﻛﻪ اﻟﻠﻪ از اﻟﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و اﻟﻪ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﻣﺄﻟﻮه اﺳﺖ‪ .‬اﺳﻢ‬ ‫ﻏﻴﺮﻣﺴ ّﻤﲐ اﺳﺖ‪ .‬ﻛﺴﯽ ﻛﻪ اﺳﻢ را ﺑﺪون ﻣﻌﻨﺎی آن ﺑﭙﺮﺳﺘﺪ ﻛﺎﻓﺮ اﺳﺖ و ﭼﻴﺰی را‬ ‫ﻧﭙﺮﺳﺘﻴﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﻛﺴﯽ ﻛﻪ اﺳﻢ و ﻣﻌﻨﯽ را ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﭙﺮﺳﺘﺪ او ﺛﻨﻮی ﺷﺪه و دوﮔﺎﻧﻪ‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﻴﺪه اﺳﺖ و ﻣﺸﺮك ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻛﺴﯽ ﻛﻪ ﻣﻌﻨﯽ را دون اﺳﻢ ﺑﭙﺮﺳﺘﺪ او ﺑﻪ ﺗﻮﺣﻴﺪ‬ ‫ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﯽ ﺑﻮد و در‬ ‫‪ .۷۶‬ﻣﻨﻈﻮر اﻣﺎم دﻫﻢ ﺷﻴﻌﻴﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ ﮐﻨﻴﮥ وی اﺑﻮاﻟﺤﺴﻦ و ﻟﻘﺒﺶ ﻧﻘ ّ‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۲۱۲‬در ﻣﺪﻳﻨﻪ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ آﻣﺪ و در ﺳﺎل ‪ ۲۵۴‬وﻓﺎت ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﺑﻮاﻟﻤﻌﺎﻟﯽ‬ ‫ﺣﺴﻴﻨﯽ ﻋﻠﻮی‪ :‬ﺑﻴﺎناﻻدﻳﺎن‪ ،‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻋﺒﺎس اﻗﺒﺎل‪ ،‬اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ‪۱۳۳۳ ،‬ش‪ ،‬ص‪.۴۲‬‬ ‫‪ .۷۷‬ﻣﻨﻈﻮر زﻳﺎرت ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻛﺒﻴﺮه اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺷﻴﺦ ﺻﺪوق در ﻣﻦ ﻻﻳﺤﻀﺮه اﻟﻔﻘﻴﻪ و‬ ‫ﻋﻴﻮن اﻻﻋﻤﺎل آورده اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﺒﺪاﻟﻠﻪ ﻧﺨﻌﯽ از ﻗﻮل اﻣﺎم ﻧﻘ ّ‬ ‫ﯽ‬ ‫رواﻳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺮوع ﻣﯽﺷﻮد‪" :‬اﻟﺴﻼم ﻋﻠﻴﻜﻢ ﻳﺎ اﻫﻞ اﻟﺒﻴﺖ‬ ‫اﻟﻨﺒﻮّة و ﻣﻮﺿﻊ اﻟﺮﺳﺎﻟﺔ ‪ "...‬ﺑﺮای اﺻﻞ آن ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﻴﺦ ﻋﺒﺎس ﻗﻤﯽ‪:‬‬ ‫ﻣﻔﺎﺗﻴﺦاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎرات ﻓﺆاد‪ ،‬چ‪۱۳۶۵ ،۲‬ش‪ ،‬ص‪ ۵۴۴‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪ .‬اﻳﻦ زﻳﺎرت از ﻗﺪﻳﻢ‬ ‫ﻣﺤﻞ اﻋﺘﻨﺎی ﻣﺘﻔﻜﺮّان اﺳﻼﻣﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺮای آن ﺷﺮوح ﺑﺴﻴﺎری ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻳﻜﯽ از ﻣﻬ ّﻢﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮوح آن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪ :‬ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪،‬‬ ‫‪ ،۱-۴‬ﻧﺸﺮ ﺳﻌﺎدت‪ ،‬ﻛﺮﻣﺎن‪۱۳۵۵ ،‬ش‪.‬‬ ‫‪ .۷۸‬اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ در ﻫﻤﺎن زﻳﺎرت ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ )ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ص‪.(۵۴۸‬‬ ‫‪ .۷۹‬ﻣﺮاد از ذﻛﺮ اوّل‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﻧﺨﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺸﻴّﺖ اوّﻟﻴﻪ اﺳﺖ و در ﻣﻘﺎم ﻣﻈﻬﺮﻳﺖ‪،‬‬ ‫ﻧﻔﺲ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ‪ ،‬ص‪.۲۳۳‬‬ ‫‪ .۸۰‬ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ص‪ ،۵۴۸‬و ﻧﻴﺰ ﺷﺮح ﺑﺴﻴﺎر زﻳﺒﺎی ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ در ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة‪.‬‬ ‫‪ .۸۱‬ﻣﻨﻈﻮر اﻣﺎم دوازدﻫﻢ ﺷﻴﻌﻴﺎن ﻳﺎ ﺣﻀﺮت ﺻﺎﺣﺐاﻟﺰﻣﺎن ﻳﺎ ﺣﻀﺮت ﺣﺠّﺖ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﭼﻬﺮﻳﻖ ﻧﺪای ﻗﺎﺋﻤﻴﺖ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۸۲‬ﻣﻨﻈﻮر دﻋﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻴﺦ ﻃﻮﺳﯽ از ﻃﺮﻳﻖ اﺑﯽ ﺟﻌﻔﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻋﺜﻤﺎن ﺑﻦ‬ ‫ﺳﻌﻴﺪ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺣﻀﺮت ﻗﺎﺋﻢ رواﻳﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪" :‬ﺑﺴﻢ اﻟﻠﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬ ‫اﻟﺮﺣﻴﻢ‪ ،‬اﻗﺮء ﻓﯽ ﻛﻞّ ﻳﻮم ﻣﻦ ﺷﻬﺮ رﺟﺐ اﻟﻠﻬﻢ اﻧّﯽ اﺳﺄﻟﻚ ﺑﻤﻌﺎﻧﯽ ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺎ ‪"...‬‬ ‫ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ص‪.۱۳۴‬‬

‫‪70‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۸۳‬ﻧﻘﻞ از دﻋﺎی ﻫﺮ روز ﺷﻬﺮ رﺟﺐ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻔﺎﺗﻴﺢاﻟﺠﻨﺎن‪ ،‬ص‪.۱۳۴‬‬ ‫‪ .۸۴‬دوازدﻫﻤﻴﻦ ﺳﻮرۀ ﻗﺮآن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای آن ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ ﺑﺴﻴﺎری ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از اﻳﻦ ﺗﻔﺎﺳﻴﺮ در ﻛﺘﺎب "ﺳﻤﻮات ﺳﻠﻮك" اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ‬ ‫رادﻣﻬﺮ‪" :‬ﺳﻤﻮات ﺳﻠﻮك" ﺧﻄّﯽ‪ .‬ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺳﻮره ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ از آن‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ وﺻﻒ آﻳﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﺼﺮتاﻟﻠّﻪ ﻣﺤﻤّﺪﺣﺴﻴﻨﯽ‪ :‬ﺑﺎب‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻛﺎﻧﺎدا‪۱۹۹۵ ،‬م‪.‬‬ ‫‪ .۸۵‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ ﯾﻮﺳﻒ )‪ ،(۱۲‬آﯾﮥ ‪.۳۹‬‬ ‫‪ .۸۶‬آﻳﮥ ﻗﺮآن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﺴﻴﺎری از ﺳﻮرهﻫﺎ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﻤﺪ‬ ‫ﻓﺆاد ﻋﺒﺪاﻟﺒﺎﻗﯽ‪ :‬اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻤﻔﻬﺮس ﻻﻟﻔﺎظ اﻟﻘﺮآن اﻟﻜﺮﻳﻢ‪ ،‬دار اﻟﻜﺘﺐ اﻟﻤﺼﺮﻳﺔ‪،‬‬ ‫ﻗﺎﻫﺮه‪۱۳۶۴ ،‬ق‪ ،‬ص‪ ۳۸‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫ﻰ‪.‬‬ ‫ﻋ َﻠ َ‬ ‫ﻻ ْ‬‫‪ .۸۷‬ﻣﺜﻞ اﻋﻠﯽ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺤﻞ )‪ ،(۱۶‬آﯾﮥ ‪ ۶۰‬اﺳﺖ‪َ :‬و ِﻟ ّﻠ ِﻪ اﻟْﻤَﺜَﻞُ ا َٔ‬ ‫‪ .۸۸‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﺸﻮری )‪ ،(۴۲‬آﯾﮥ ‪ .۱۱‬ﺷﺮوح ﺑﺴﻴﺎری ﺑﺮ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ در آﺛﺎر ﺷﻴﺦ‬ ‫اﺣﻤﺪ و ﺳﻴﺪ ﻛﺎﻇﻢ و ﺣﻀﺮت ﺑﺎب و ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻳﻦ آﻳﻪ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﻫﻞ‬ ‫ﻛﻼم ﻳﻌﻨﯽ ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ ﺑﻮد ﺗﺎ اﺛﺒﺎت ﺗﻨﺰﻳﻪ ذات اﻟﻬﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﻚدﻣﻮرت‪:‬‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎی ﻛﻼﻣﯽ ﺷﻴﺦ ﻣﻔﻴﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﮥ اﺣﻤﺪ آرام‪ ،‬ﻧﺸﺮ داﻧﺸﮕﺎه‪۱۳۵۹ ،‬ش‪.‬‬ ‫ﺟ َﻬ ُﻪ" )ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﻘﺼﺺ‬ ‫‪ .۸۹‬اﺷﺎره اﺳﺖ ﺑﻪ آﯾﮥ ﻛﺮﻳﻤﮥ "ﻛُﻞﱡ ﺷَﯽْءٍ ﻫَﺎﻟِﻚٌ إِﻻﱠ َو ْ‬ ‫ﻚ ذُو اﻟْﺠَﻠَﺎلِ وَاﻻِٕ ْﻛﺮَا ِم"‬ ‫ﻋ َﻠ ْﻴﻬَﺎ ﻓَﺎنٍ َوﻳَ ْﺒﻘَﻰ وَﺟْﻪُ َر ِّﺑ َ‬ ‫ﻦ َ‬ ‫)‪ ،(۲۸‬آﯾﮥ ‪ ،(۸۸‬و ﻧﻴﺰ "ﻛُﻞﱡ َﻣ ْ‬ ‫)ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﺮﺣﻤﻦ )‪ ،(۵۵‬آﯾﺎت ‪ ۲۶‬و ‪ ،(۲۷‬و ﻧﻴﺰ ﺳﺎﻳﺮ آﻳﺎت ﻗﺮآن اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ‬ ‫آﻳﺎت در اﻣﺮ ﺑﻬﺎء ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺷﺮح و ﺑﻴﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪.‬‬ ‫‪ .۹۰‬ﻣﺮاد ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺧﻄﺒﮥ ﻃﺘﻨﺠﻴﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺎﻃﻖ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۹۱‬ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻄﺒﻪﻫﺎی ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﺎﻓﻆ رﺟﺐ ﺑﺮﺳﯽ‪ :‬ﻣﺸﺎرق‬ ‫اﻧﻮاراﻟﻴﻘﻴﻦ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﺔ اﻻﻋﻠﻤﯽ ﻟﻠﻤﻄﺒﻮﻋﺎت‪ ،‬ﺑﻴﺮوت‪ ،‬ﻟﺒﻨﺎن‪ ،‬اﻟﻄﺒﻌﺔ اﻟﻌﺎﺷﺮة‪ ،‬ص‪۱۶۳‬‬ ‫ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۹۲‬ﻗﺮآن‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﺰﻣﺮ )‪ ،(۳۹‬آﯾﮥ ‪.۶۸‬‬ ‫ﯽ ٍء َو ِٕا َﻟ ْﻴ ِﻪ‬ ‫ﺷ ْ‬ ‫ﻞ َ‬ ‫ﻛ ِّ‬ ‫ت ُ‬ ‫‪ .۹۳‬اﺷﺎره ﺑﻪ اﻳﻦ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ‪" :‬ﻓَﺴُﺒْﺤَﺎنَ ا ﱟﻟﺬِي ﺑِﻴَﺪِهِ َﻣ َﻠﻜُﻮ ُ‬ ‫ن" )ﺳﻮرۀ ﯾﺲ )‪ ،(۳۶‬آﯾﮥ ‪.(۸۳‬‬ ‫ﺟﻌُﻮ َ‬ ‫ُﺗ ْﺮ َ‬

‫‪71‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۹۴‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻛﻨﻴﺪ ﺑﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺳﻮرۀ ﻗﺪر اﺛﺮ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺷﺮﺣﯽ ﺑﺮ‬ ‫آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ )ﺷﻤﺎرۀ ‪ ۶‬ﺑﺎﻻ(‪.‬‬ ‫‪ .۹۵‬ﻣﻨﻈﻮر ﻓﺘﻜﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﻌﺬّﺑﻴﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ن" )ﻗﺮآن‪،‬‬ ‫ﻛ ْﻢ َﺗﻌُﻮدُو َ‬ ‫ﻦ َﻟ ُﻪ اﻟﺪِّﻳﻦَ ﻛَﻤَﺎ َﺑ َﺪ َٔا ُ‬ ‫ﺨ ِﻠﺼِﻴ َ‬ ‫‪ .۹۶‬اﺷﺎره ﺑﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ "وَا ْدﻋُﻮ ُه ُﻣ ْ‬ ‫ﺳﻮرۀ اﻷﻋﺮاف )‪ ،(۷‬آﯾﮥ ‪.(۲۹‬‬ ‫‪ .۹۷‬ﺑﺮای اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ اﺻﻮل ﻛﺎﻓﯽ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ ،۱۴۹‬و ﻧﻴﺰ ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ص‪ ،۱۴۵‬و ﻧﻴﺰ ﺷﺮح ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺴﺘﻮﻓﯽ آن ﻛﻪ در اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ ﺑﻪ ﻛﺎر آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۹۸‬ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻄﺒﻪای اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم روز ﻏﺪﻳﺮ ﻧﺎزل ﺷﺪ )ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار‪ ،‬ج‪،۲۳‬‬ ‫ص‪.(۱۰۳‬‬ ‫‪ .۹۹‬ﻣﻨﻈﻮر ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﺷﺮح دﻳﮕﺮ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪،‬‬ ‫ﻣﻜﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪.۵۲–۱‬‬ ‫‪ .۱۰۰‬ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ اﻛﺒﺮ و اﺻﻐﺮ ﻧﺰد ﺻﻮﻓﻴﺎن ﻣﺸﻬﻮر اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻧﻴﺰ‬ ‫در ﺑﻴﺖ ﺷﻌﺮی ﺑﻪ آن اﺳﺘﻨﺎد ﻛﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫و ﻓﻴﻚ اﻧﻄﻮی اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻻﻛﺒﺮ‬ ‫اﺗﺰﻋﻢ اﻧﻚ ﺟﺮم ﺻﻐﻴﺮ‬ ‫ﺑﺎﺣﺮﻓﻪ ﻳﻈﻬﺮ اﻟﻤﻀﻤﺮ‬ ‫و اﻧﺖ اﻟﻜﺘﺎب اﻟﻤﺒﻴﻦ اﻟﺬی‬ ‫ﺑﺮای ﺷﺮح اﻳﻦ اﺑﻴﺎت ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‪" :‬ﺳﻴﺮ و ﺳﻠﻮك در رﺳﺎﻟﮥ ﺳﻠﻮك"‪.‬‬ ‫‪ .۱۰۱‬اﻳﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺒﻌﻪ ﻫﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺣﺪﻳﺚ اﻫﻞ ﺗﺸﻴّﻊ آﻣﺪه اﺳﺖ )اﺻﻮل‬ ‫ﻛﺎﻓﯽ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ (۱۳۴‬و در آن ﺑﻪ ﺷﺮح ﻣﺮاﺗﺐ ﺧﻠﻘﺖ ﻛﻪ ﻫﻔﺖ رﺗﺒﻪ اﺳﺖ ﻣﯽﭘﺮدازد‬ ‫و ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﻣﺸﻴّﺖ‪ ،‬اراده‪ ،‬ﻗﺪر‪ ،‬ﻗﻀﺎء‪ ،‬اذن‪ ،‬اﺟﻞ و ﻛﺘﺎب‪ .‬ﺑﺮای ﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳﻦ‬ ‫ﻟﻄﺎﻳﻒ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ "اﻟﻬﻴﺎت ﻣﻮﺳﻴﻘﯽ"‪.‬‬ ‫‪ .۱۰۲‬ﺑﺮای اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺳﺒﻌﻪ ﺑﻨﮕﺮﻳﺪ ﺑﻪ ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار )ج‪ ،۳‬ص‪ (۸‬و ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﻣﺴﺘﻮﻓﺎی ﺷﻴﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ در ﺷﺮحاﻟﺰﻳﺎرة )ج‪ ،۳‬ص‪ (۲۱۵‬و ﻧﻴﺰ ﺑﺎ ﻗﺪری ﺗﻮﺿﻴﺢ‬ ‫در ﺻﺤﻴﻔﺔاﻻﺑﺮار )ج‪ ،۲‬ص‪ (۲۹‬و ﻧﻴﺰ در ﻓﻜﺮ و ﻣﻨﻬﺞ )‪ ،۳۰‬ﺣﺎﺷﯿﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۲۸‬آﻣﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۱۰۳‬ﻣﻨﻈﻮر آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ‪" :‬اﻳّﺎً ﻣﺎ ﺗﺪﻋﻮ ﻓﻠﻪ اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ" ﻛﻪ در ﺳﻤﻮات‬ ‫ﺳﻠﻮك‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۱‬ﺑﺤﺚ ﻣﻔﺼّﻠﯽ از آن اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪72‬‬ ‫ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ از ﺣﻀﺮت اﻋﻠﻲٰ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۱۰۴‬ﻣﻨﻈﻮر ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﻗﺪﺳﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮر از ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫ﻗﺪﺳﯽ ﮔﻔﺘﮥ ﺧﺪاﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن در ﻗﺮآن ﻧﺎزل ﻧﺸﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﻗﺪﺳﯽ ﻧﺎﻣﻴﺪه‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد و ﺑﺎ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﺒﻮی و ﺣﺪﻳﺚ وﻟﻮی ﻓﺮق دارد‪.‬‬ ‫‪ .۱۰۵‬اﺷﺎره اﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﮥ وﺟﻮدك ذﻧﺐ ﻻﻳﻘﺎس ﺑﻪ ذﻧﺐ‪.‬‬ ‫‪ .۱۰۶‬اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ در آﺧﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﻮاﻗﻴﻊ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺣﻜﻢ اﻣﻀﺎء‬ ‫ﻫﻴﻜﻞ ﻣﺒﺎرك را داﺷﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻠﻔﻴﻘﯽ از ﺳﻪ آﻳﮥ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪73‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‬ ‫ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﮐﺒﺮ‬

‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬

‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ در اﯾّﺎم ﺻﺒﺎوت‪ ،‬ﭘﺲ از درﮔﺬﺷﺖ واﻟﺪ ﻣﺤﺘﺮم‪ ،‬در ﺗﺤﺖ‬ ‫ﮐﻔﺎﻟﺖ ﺧﺎل اﻋﻈﻢ‪ ،‬ﺣﺎﺟﯽ ﺳﯿّﺪ ﻋﻠﯽ ﺑﺴﺮ ﻣﯿﺒﺮدﻧﺪ‪ ،‬و در اﺑﺘﺪای اﯾّﺎم ﺟﻮاﻧﯽ در‬ ‫ﺑﻮﺷﻬﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﺧﺎل اﮐﺒﺮ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ دو ﺧﺎل ﻧﻬﺎﯾﺖ رﻋﺎﯾﺖ‬ ‫و ﻣﺤﺒّﺖ و اﺣﺘﺮام در ﺣﻖّ اﯾﺸﺎن ﻣﺒﺬول ﻣﯿﺪاﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از اﻇﻬﺎر اﻣﺮ در ﺷﯿﺮاز‪ ،‬ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻣﮑّﻪ ﺟﻬﺖ اﻋﻼن اﻣﺮ ﺑﻪ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﮑّﻪ و اﻇﻬﺎر‬ ‫اﻣﺮ ﺑﻪ ﻋﺎﻣّﮥ ﻣﺮدم ﭘﯿﺶ آﻣﺪ و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺳﻔﺮ ﻃﻮﻻﻧﯽ و وﺳﺎﺋﻞ ﺳﻔﺮ ﻣﺤﺪود ﺑﻮد‬ ‫ﻟﺰوﻣ ًﺎ ﺑﺮای ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻣﻮر ﺗﺠﺎری و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎی ﻻزم‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﯽ̍ اواﻣﺮ‬ ‫ﯽ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎﺗﯽ ﺑﻪ داﺋﯽﻫﺎی ﻣﺒﺎرک )ﺧﺎلﻫﺎ( اﺑﻼغ ﻣﯿﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ .‬از ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﺧﻮد را ﻃ ّ‬ ‫ﻋﺮاﺋﺾ ﺧﺎلﻫﺎی ﻣﺒﺎرک اﻃّﻼﻋﯽ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﺷﺎﯾﺪ اﺣﺘﯿﺎج ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ‬ ‫ﻣﻔﺼّﻞﺗﺮی ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ از ﺟﻮاﺑﻬﺎی ﻣﺒﺎرک ﺗﻌﺪاد ‪ ۵‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺧﺎل اﮐﺒﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬و ﯾﮏ ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﮕﺎرﻧﺪه رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و از آﻧﺠﺎ‬ ‫ﮐﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎً از اوّﻟﯿﻦ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت آن ﺣﻀﺮت ﺻﺮﻓ ًﺎ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻋﺎﺋﻠﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﺳﺖ‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟّﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮری ﮐﻪ از ﻓﺤﻮای ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺧﺎل اﮐﺒﺮ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻓﺎﻣﯿﻞ‬ ‫ﺑﺮﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬اﻋﻀﺎء ﻋﺎﺋﻠﮥ ﻣﺒﺎرک )ﺑﻪ ﻏﯿﺮ از ﺣﺮم و واﻟﺪه و ﺟﺪّه و داﺋﯽﻫﺎ( اﮐﺜﺮ ًا از‬ ‫اﯾﻦ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ و ادّﻋﺎی ﻋﻈﯿﻢ ﺑﺎﺑﯿّﺖ و ﻣﻈﻬﺮﯾّﺖ در ﺑﻬﺖ و ﺣﯿﺮت ﻓﺮو‬ ‫رﻓﺘﻪ و ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﯽاﻋﺘﺒﺎری آﻧﻬﺎ و ﻧﻘﺺ اﻣﻮر ﺗﺠﺎری آﻧﺎن‬ ‫ﮔﺮدد‪ ،‬و در ﺻﺪد ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی آن ﺣﻀﺮت را‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﯿﺎل ﺧﻮد‪ ،‬از اﯾﻦ ادّﻋﺎ‬ ‫ﻣﻨﺼﺮف ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ ﺧﺎل اﮐﺒﺮ ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻋﻼﻗﻪ و اﺣﺘﺮام ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‪ ،‬ﻗﻠﺒ ًﺎ ﻧﯿﺰ ﺗﺎ‬ ‫ﺣﺪّ زﯾﺎدی اﯾﻦ ادّﻋﺎ را ﻣﺆﯾّﺪ ﺑﻪ ﺗﺄﯾﯿﺪات اﻟﻬﯽ ﻣﯿﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ در ﺻﺪد ﺑﻮدﻧﺪ اﻓﺮاد‬

‫‪74‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﺎﻧﻮاده را ﺗﺎ ﺣﺪّی ﻗﺎﻧﻊ و ﻣﺠﺎب ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻋﻘﺎﯾﺪ و‬ ‫اﻓﮑﺎر و ﺳﯿﺮ و ﺳﻠﻮک ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻫﻤﻪ در ﻋﻮاﻟﻢ روﺣﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ ﮐﻠّﯽ از‬ ‫ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﺎدّی ﺑﯿﺮون اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻧﮕﺮان ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا اﯾﻦ اﺿﻄﺮاب‬ ‫اﻗﻮام ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ دﺳﯿﺴﻪﻫﺎی دﺷﻤﻨﺎن اﯾﺸﺎن ﻣﻮﺟﺐ ﺷﻮرش و ﺑﻠﻮای ﻋﻈﯿﻤﯽ ﺷﻮد و ﺑﻪ‬ ‫وﺟﻮد ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﺻﺪﻣﻪای وارد ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ از ﻓﺤﻮای دو‬ ‫ﻧﺎﻣﻪ از ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﺑﻪ ﺑﺮادر ﺧﻮد‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﻣﯿﺮزا ﺳﯿّﺪ ﻋﻠﯽ‪ ،‬ﺧﺎل اﻋﻈﻢ‪ ،‬و‬ ‫ﻼ ﭘﯿﺪا اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ‬ ‫دﯾﮕﺮی ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺑﺮادر ﻫﻤﺴﺮ اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﯿﻦ‪ ،‬ﮐﺎﻣ ً‬ ‫ذﯾﻼً ﻗﺴﻤﺘﻬﺎﺋﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ اراﺋﻪ ﻣﯽﮔﺮدد‪:‬‬ ‫‪ ..." -۱‬دﯾﮕﺮ ﺷﺮﺣﯽ در ﺑﺎب اﻣﺮ ﺟﻨﺎب ﺳﯿّﺪ و ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﺎ ﻣﻘﺎﻣﻪ ﻗﻠﻤﯽ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮدﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺪوﻣﯽ ﻣﯿﺮزا اﺑﻮاﻟﻘﺎﺳﻢ ﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺻﺎﺣﺒﯽ ﺣﺎﺟﯽ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﯿﻦ ﻫﻢ ‪ ...‬ﻣﻀﻤﻮن ﻫﻤﻪ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ درﯾﺎﻓﺖ ﺷﺪ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺣﮑﺎﯾﺖ را ﭘﺎﺑﺮﺟﺎ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ و ﺻﻼح ﮐﺎر را ﭼﻨﯿﻦ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﺪﺑﯿﺮ اﯾﻦ ﺧﯿﺎﻻت را‬ ‫ﮔﺬارده و اوﻗﺎﺗﯽ ﺻﺮف ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ اﯾﻦ ﺣﺮﻓﻬﺎ از ذﻫﻦ ﻣﺮدم ﺑﺮود و واﻫﻤﻪ‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ واﺳﻄﻪ ﻫﻤﮥ ﻣﺎﻫﺎ ﻣﻮرد ﺻﺪﻣﺎت و ﺿﺮرﻫﺎی ﮐﻠّﯽ واﻗﻊ ﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﻋﺮض ﻣﯿﺸﻮد ﺑﻪ ﺣﺴﺐ اوﺿﺎع دﻧﯿﺎداری ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺴﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻬﻤﯿﺪهاﻧﺪ ‪ ...‬و اﻣّﺎ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﻗﻠﻤﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﯾﺪ اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﺣﺠّﺖ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺣﻘﯿﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺘﻮﺟّﻪ ﺷﺪهام‪،‬‬ ‫ﻋﺮض ﻣﯿﺸﻮد ﮔﺬﺷﺘﻪ از اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﺣﺠّﺖ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﻣﺜﻞ ﺟﻨﺎب‬ ‫اﯾﺸﺎن آدﻣﯽ ﮐﻪ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻧﻨﻤﻮده اﺳﺖ ﺣﺎل ﺑﺪون اﯾﻨﮑﻪ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﯾﺎ در‬ ‫ﺟﺎﺋﯽ ﭼﯿﺰی ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻗﻠﻢ ﺑﺮﻣﯿﺪارد و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﯿﺎق ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ آﯾﺎ ﺣﺠّﺖ‬ ‫ﻧﻤﯿﺸﻮد‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺧﻮدﺗﺎن ﻧﻮﺷﺘﻪاﯾﺪ ﺻﺎﺣﺒﯽ ام ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﯿﻦ ﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﮥ رﯾﺎﺿﺎت ﺗﺮﻗّﯽ ﮐﻠّﯽ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪه‪ .‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﮐﺴﯽ ﻣﻮرد‬ ‫ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺧﺪاوﻧﺪی ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺴﻢ ﺗﻔﻀّﻞ در ﺑﺎرۀ آن ﺑﺸﻮد اﻟﺒﺘّﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻢ ﺣﺎﻓﻆ‬ ‫آن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ از ﺗﺴﻮﯾﻼت ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ ﻣﺤﻔﻮظ ﺑﺎﺷﺪ و ﺟﻨﺎب اﯾﺸﺎن در ﺑﺴﯿﺎری از‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﺠﺎت ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﻫﺮ ﮔﺎه ﮐﺴﯽ در ﻃﺮﯾﻘﮥ ﺧﻮد ﺑﺮ ﯾﻘﯿﻦ اﺳﺖ و اﻣﺮ ﻣﺮا ﻣﻨﮑﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﻣﺒﺎﻫﻠﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﺪر ﺑﺮ ﺧﻮد ﻣﻄﻤﺌﻦ اﺳﺖ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯿﺸﻮد‬ ‫ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺑﺮ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﭘﺮﯾﺸﺎﻧﯽ دﻣﺎغ اﺳﺖ ﻋﻘﻞ ﺣﻘﯿﺮ‬ ‫ﺗﺼﺪﯾﻖ اﯾﻦ را ﻧﻤﯿﮑﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﺗﺎ ﻋﺎﻗﻞ ﺑﻮد ﻋﺎﻣﯽ ﺑﯽﺳﻮاد ﺑﻮد؛ ﺑﻌﺪ از اﯾﻨﮑﻪ‬

‫‪75‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﺎﺧﻮﺷﯽ دﻣﺎغ ﺑﻬﻢ رﺳﺎﻧﯿﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻞ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎری آﻧﭽﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﮑﺮّر ﻋﺮض ﺷﺪه‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ ﺷﻤﺎ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﺧﻮد را ﺑﻬﺘﺮ ﻣﯿﺪاﻧﯿﺪ‪.‬ﻟﯿﮑﻦ ﺻﺎﺣﺒﻪ واﻟﺪه و ﻫﻤﺸﯿﺮه را از ﺣﻘﯿﺮ‬ ‫ﻋﺮض ﺳﻼم ﺑﺮﺳﺎﻧﯿﺪ‪ .‬اﺣﻮال ﺣﻘﯿﺮ را ﻫﻢ ﺑﻪ اﯾﺸﺎن ﺣﺎﻟﯽ ﺑﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺣﻘﯿﺮ‬ ‫ﺷﺒﻬﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬دﻟﯿﻞ ﻫﻢ ﻧﺪارم‪ .‬ﺑﻪ وﺟﺪان ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ‪ ،‬ﻣﯽﻓﻬﻤﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺣﻖّ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫دﯾﮕﺮ اﯾﺸﺎن ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻋﺘﻘﺎد ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ‪ ...‬ﺻﺎﺣﺒﯽ ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﯿﻦ ‪...‬‬ ‫ﺧﻮاﻫﺸﻤﻨﺪ )ﻫﺴﺘﻨﺪ( ﮐﻪ اﻣﺮی ﺧﺎرق ﻋﺎدت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ .‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ از ﻗﺒﻞ اﺧﺒﺎر‬ ‫ﻣﺎ ﻓﯽاﻟﻀﻤﯿﺮ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻣﮑﺮّر دﯾﺪهاﯾﻢ ﮐﻪ دو ﭘﻮل ﺳﯿﺎه ﻣﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و از ﻣﺎ‬ ‫ﻓﯽاﻟﻀﻤﯿﺮ ﺧﺒﺮ ﻣﯽدادهاﻧﺪ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ ﻣﮕﺮ از اﺟﻨّﻪ و اﻣﻮر ﺷﯿﻄﺎﻧﯽ‪ .‬ﺑﻌﺪ از آﻧﮑﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻋﻠﻢ اﻓﺎدۀ ﯾﻘﯿﻦ ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﮐﺴﯽ اﯾﻦ ﻧﻘﻞﻫﺎ ﭼﻪ ﻣﺼﺮف دارد‪) ".‬ﻋﻬﺪ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ص‪(۱۱۸‬‬ ‫‪ -۲‬و ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺑﺮادر ﻫﻤﺴﺮ‪ ،‬ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪" :‬در اﯾﻦ اوان وﻓﻮر‬ ‫اﺧﻼص ﻣﻘﺘﻀﯽ آﻣﺪ ﮐﻪ ﺑﺪﯾﻦ ذرﯾﻌﻪ ﻣﺼﺪّع اوﻗﺎت ﻓﺮﺧﻨﺪه ﺳﺎﻋﺎت ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻮن‬ ‫ﻣﯽداﻧﻢ ﺑﻌﺪ از ورود ﺣﻀﺮات ﺣﺎج ﺑﻪ ﺷﯿﺮاز در ﺑﺎب ﺣﮑﺎﯾﺖ از ﺟﻨﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب‬ ‫ﺑﺎب ﻋﻠﻢ ﺣﻀﺮت اﻣﺎم ﺻﻠﻮاة اﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺎﻟﲐ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯽ آﺑﺎﺋﻪ و ﻋﺠّﻞ اﻟﻠّﻪ ﻓﺮﺟﻪ ﺳﺨﻦ‬ ‫در ﻣﯿﺎﻧﮥ ﻣﺮدم ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺬﮐﻮر ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺑﻪ ﻋﺮض ﺷﺮﯾﻒ رﺳﺎﻧﯿﺪه ﺑﺎﺷﻢ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪّﻣﻪ را اﻣﺮ واﻫﯽ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﺑﺪون ﺗﺄﻣّﻞ در ﻣﻘﺎم اﻧﮑﺎر ﺑﺮآﻣﺪه ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺣﻤﻞ ﺑﺮ‬ ‫ﺧﺒﻂ دﻣﺎغ ﯾﺎ اﻏﺮاض ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ ‪ ...‬ﺣﺒّﯿﺖ دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻨﮑﻪ اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﻧﻔﺮﻣﻮده ﻣﺘﺤﻤّﻞ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻘﻞﻫﺎ ﻧﺸﺪه ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺧﺴﺮان دارﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﮐﻤﺎل دﻗّﺖ و اﻫﺘﻤﺎم‬ ‫ﻻزﻣﮥ ﺳﻌﯽ و ﮐﻮﺷﺶ را ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺎ اﻧﺸﺎءاﻟﻠّﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺮ ﻣﻨﮑﺸﻒ ﮔﺮدﯾﺪه ﺗﺼﺪﯾﻖ ﯾﺎ‬ ‫ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺗﮑﺬﯾﺐ از روی ﺑﺼﯿﺮت واﻗﻊ ﺷﻮد‪ .‬زﯾﺎده ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮدی ﻧﺪارم‪.‬‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ ﺣﻘﯿﺮ ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﺎﻓﻞ از ﮐﺎر ﻧﺒﺎﺷﯿﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﯿﺎل اﯾﻨﮑﻪ ﻣﮑﺮّر اﯾﻦ ﻗﺴﻢ‬ ‫ادّﻋﺎﻫﺎ واﻗﻊ ﺷﺪه و اﺻﻠﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺣﻘﯿﺮ ﺷﮑّﯽ ﺑﺮ ﺻﺤّﺖ اﯾﻦ ﻣﻘﺪّﻣﻪ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﺎﻟﯽ و رﺗﺒﮥ ﺟﻠﯿﻞ را ﺷﻨﺎﺧﺘﻪام و از ﺳﺎﺑﻖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫از ﺑﺪو ﻋﻤﺮ ﺷﺮﯾﻒ اﯾﺸﺎن‪ ،‬اﻟﲐ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﻨﺪﮔﯽ داﺷﺘﻪام‪ .‬در ﺳﻠﮏ ﺗﺠّﺎر ﺑﻮده‪ ،‬اﮔﺮ‬ ‫ﻗﻠﯿﻞ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ در ﻋﻠﻮم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ آﻧﻘﺪر ﻧﺒﻮده ﮐﻪ ﮐﺎرﺳﺎزی ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻘﺪر ﺧﻮدﻫﺎﻣﻮن‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﻫﻢ در ﻣﮑﺘﺐﺧﺎﻧﻪ و ﺑﻌﺪ از آن ﻣﺸﻐﻮل ﺷﺪهاﻧﺪ اﻟﲐ ﻗﺒﻞ از ﻇﻬﻮر اﯾﻦ‬ ‫اﺣﻮال‪ .‬از ﺟﻨﺎب اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﺑﺤﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺜﻞ ﺧﻮد ﻣﺎﻫﺎ ﺑﻮده‪ ،‬اﻃّﻼﻋﯽ از ﻋﻠﻮم‬

‫‪76‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ و اﻟﺤﺎل اﻣﺮ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﻫﺮ ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﺸﮑﻞ ﻫﺮ ﮐﺲ داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﺿﻠﯽ در ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻠﻮم دﯾﻦ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺳﺆال ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﻧﻪ اﯾﻨﺴﺖ‬ ‫ﻣﺤﺾ ادّﻋﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﻋﻬﺪه ﺑﺮﻣﯽآﯾﻨﺪ ﺑﻪ وﺟﻪ اﮐﻤﻞ و اﺗﻢّ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ دﻟﯿﻠﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﻗﻮی و ﺣﺠّﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﺎﻓﯽ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ از اﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه و ﺳﺎﯾﺮ‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪﺟﺎت‪ ،‬ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺮﺣﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﮐﺎﻓّﮥ ﻋﻠﻤﺎء ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﺮﯾﻒ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ و ﺳﺒﮏ و ﺳﯿﺎق ﻋﺒﺎرت ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ اﺳﺖ‪ .‬از ﺳﺎﺑﻘﯿﻦ ﻻﺣﻘﯿﻦ ﻋﻠﻤﺎء‬ ‫و ﺧﻄﺒﺎء ﻋﺒﺎرات ﺑﺴﯿﺎر ﺷﻨﯿﺪه ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﯿﺎق ﮔﻮﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﻧﺸﻨﯿﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮد‬ ‫اﯾﺸﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ اﮔﺮ ﮐﻞّ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺜﻞ آن را ﺑﯿﺎورﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﺣﺠّﺖ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺟﻨﺎب رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﻫﻢ ﺣﺠّﺖ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﻦ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ وﺟﻪ ﺣﺠّﺖﺑﻮدن آن را ﺣﻘﯿﺮ از ﻃﺮﯾﻖ‬ ‫ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ ﻓﻬﻤﯿﺪه ﺑﺎﺷﻢ‪ ،‬اﻣّﺎ اﯾﻦ را ﺗﻤﯿﺰ ﻣﯽدﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﺗﺎ ﺣﺎل از‬ ‫دﯾﮕﺮی ﻧﺸﻨﯿﺪهام‪ .‬ﻓﺼﺎﺣﺖ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ را ﻫﻢ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﻔﺼﺎﺣﻪ ﺣﻘﯿﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ‬ ‫ﺗﻤﯿﺰ دﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻣﺠﺮّد ﮔﻔﺘﮥ دﯾﮕﺮان ﮐﻪ در ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﺗﺼﺪﯾﻖ‬ ‫دارم‪ .‬اﯾﻦ را ﻫﻢ ﺑﺮ ﻫﻤﺎن ﺳﺒﮏ ﮐﻼم و ﺳﯿﺎق ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ‪ .‬اﻣّﺎ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻓﻬﻢ ﺣﻘﯿﺮ ﺑﺮ‬ ‫ﺧﻮدم ﺣﺠّﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮ دﯾﮕﺮی‪ .‬ﺳﺮﮐﺎر ﻋﺎﻟﯽ ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺪ دﻗّﺖ ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺎ اﻣﺮ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﺷﻮد‪ .‬اﻧﺸﺎءاﻟﻠّﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻓﺮﻣﻮد ﻋﻘﻞ و ادراک ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺳﺖ دﯾﮕﺮی از ﻋﻠﻤﺎء ﯾﺎ‬ ‫ﻏﯿﺮ اﯾﺸﺎن ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داد ‪) "...‬ﻋﻬﺪ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ص‪(۱۲۰‬‬ ‫ﺣﺎﺟﯽ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﯿﻦ ﻣﺬﮐﻮر ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ اﯾﻤﺎن ﺗﻮﻓﯿﻖ ﻧﯿﺎﻓﺖ و ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ و‬ ‫ﺗﻔﺘﯿﻦ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻊ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻧﺎﻣﺒﺮده در ﺑﺎﻻ ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺟﻨﺎب ﺧﺎل اﮐﺒﺮ‬ ‫ﻧﺎزل ﺷﺪه ﺑﻪ ﻗﺮار ذﯾﻞ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ –۱‬ﺳﺒﺤﺎن اﻟّﺬی ﻗﺪ ﻧﺰل اﻵﯾﺎت ﻋﻠﯽ ﻣﻦ ﯾﺸﺎء ﻣﻦ ﻋﺒﺎده ‪) ...‬ﺧﻂّ اﻟﻤﺨﺎ‬ ‫ﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﺸﺪه )ﻣُﺨﺎ ﺷﻬﺮی اﺳﺖ در‬ ‫اﻟﯽ اﻟﺨﺎل ﻓﯽ ﺑﻮﺷﻬﺮ‪،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄ ّ‬ ‫ﺟﻨﻮب ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن ﮐﻪ اﻣﺮوز آﻧﺮا ‪ Mocka‬ﻣﯿﻨﺎﻣﻨﺪ‪((.‬‬ ‫‪ –۲‬اﻟﺤﻤﺪﻟﻠّﻪ اﻟّﺬی ﻗﺪ ﻧﺰل اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺎﻟﺤﻖّ ﻓﯿﻪ آﯾﺎت ﺑﯿّﻨﺎت ﻟﻘﻮم ﯾﺴﻤﻌﻮن ‪...‬‬ ‫ﻞ ﺻﺪور ﺗﻮﻗﯿﻊ‪ :‬ﻣﺴﻘﻂ((‬ ‫)ﻋﻬﺪ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ص‪) ۹۲‬ﻣﺤ ّ‬

‫‪77‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ –۳‬اﻗﺮء ﮐﺘﺎب ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑّﮏ اﻟّﺬی ﯾﻨﺰل اﻵن اﻟﯿﮏ ﮐﺘﺎﺑﺎً ﻣﺒﯿﻨ ًﺎ ‪) ...‬ﻋﻬﺪ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ص‪(۹۴‬‬ ‫‪ –۴‬ﺷﻬﺪاﻟﻠّﻪ اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ و اﻟﻤﻼﺋﮑﻪ و اوﻟﻮ اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﻘﺴﻂ ‪) ...‬ﻣﻨﻬﺎ ﺳﯿّﺪ‬ ‫ﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﺸﺪه(‬ ‫‪ ،۹۲‬ﻫﻮاﻟﺤﯽّ اﻟﻘﯿﻮم ذواﻟﺠﻼل و اﻻﮐﺮام‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄ ّ‬ ‫‪ –۵‬ﯾﺎ اﻟﻬﯽ اﻧﺖ اﻟﻤﻌﺒﻮد وﺣﺪک ﻻﺷﺮﯾﮏ ﻟﮏ ﺑﮏ ﻋﺮﻓﺘﮏ و ﺑﻨﻔﺴﮏ‬ ‫ﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﺸﺪه(‬ ‫اﻋﺘﺼﻤﺖ ‪) ...‬ﺣﺮز ﺧﺎل‪ ،‬ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄ ّ‬ ‫‪ –۶‬ﺷﻬﺪ اﻟﻠّﻪ اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ ﻟﻪ اﻟﺨﻠﻖ و اﻻﻣﺮ ﯾﺤﯿﯽ و ﯾﻤﯿﺖ ﺛﻢ ﯾﻤﯿﺖ و‬ ‫ﯾﺤﯿﯽ ‪) ...‬ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ش‪ ،٦‬دورۀ ﺑﯿﺎن‪۱۵۲ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻧﺎﻣﺒﺮده در ﻓﻮق را ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠّﯽ ﺑﻪ دو ﻧﻮع ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻧﻤﻮد‪:‬‬ ‫اوّل – ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﻮر ﺗﺠﺎری و ﻣﺤﺎﺳﺒﺎت و اداء دﯾﻮن و ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش و‬ ‫ﺑﻌﻀﯽ اﻣﻮر ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ؛‬ ‫دوّم – ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ و ﻇﻬﻮر ﺧﻮد آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ‬ ‫ﺧﻄﺎب ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﺑﻨﺪهای از ﺑﻨﺪﮔﺎن اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و اﻣﺮ ﺑﻪ اﻃﺎﻋﺖ و اﯾﻤﺎن‬ ‫واﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ آﯾﺎت آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﮑﺎﻟﻤﻪ و ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ دو ﺧﻮﯾﺸﺎوﻧﺪ‪.‬‬ ‫در اﮐﺜﺮ اﯾﻦ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت اﺑﺘﺪا ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺎم "ذﮐﺮ" ﻣﯿﻨﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺪون اذن و اﺟﺎزۀ‬ ‫"ﺑﻘﯿّﺔاﻟﻠّﻪ" ﺣﺮﻓﯽ ﻧﺎزل ﻧﻤﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل از ﻋﻈﻤﺖ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ و ﺑُﻌﺪ‬ ‫ﻣﺮدم از اﻣﺮ او ﺳﺨﻦ ﻣﯿﺮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﺷﺎره ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ در روز‬ ‫ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﻪ ﻋﺪل رﻓﺘﺎر ﻣﯿﮑﻨﺪ و ﻇﺎﻟﻤﯿﻦ ﺑﺎ ﺳﺮﻫﺎی اﻓﮑﻨﺪه ﺑﻪ ﻧﺎر راﺟﻊ ﻣﯿﮕﺮدﻧﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ‬ ‫ﮐﻪ را ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ و ﺑﺮ ﺧﻮد ﻓﺮض ﻣﯿﺪاﻧﺪ ﮐﻪ در ﯾﻮم ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺪل رﻓﺘﺎر ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﮥ ﭘﺮوردﮔﺎر )اﻣﺮ اﻟﻬﯽ( را ﻧﺼﺮت‬ ‫ﮐﻦ و در راه ﺧﺪا از ﮐﺴﯽ ﻣﺘﺮس‪" :‬وﻟﮑﻦ اﻧﺼﺮ ﮐﻠﻤﺔ رﺑّﮏ و ﻻﺗﺨﻒ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞاﻟﻠّﻪ‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ﻟﯿﺠﺰی اﻟﺼﺎدﻗﯿﻦ ﺟﺰاءً ﺣﺴﻨﺎً‪ ".‬و ﻣﮑﺮّر ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره‬ ‫ﻣﻦ اﺣﺪ ﻻ ّ‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮﺗﺸﺎن از ﮐﺴﯽ ﺑﯿﻢ ﻧﺪارﻧﺪ و ﺧﻮف را در ﺳﺎﺣﺘﺸﺎن راﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫)ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ش‪ ،٦‬دورۀ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪" :(۲‬و ﻣﺎ ارﱝ ﺑﺤﻮل اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻗﺪر‬ ‫ﺧﺮدل ﻣﻦ ﺧﻮف و ﻣﺎ اﺟﺪ ﮐﻞّ اﻟﺨﻠﻖ ﻓﯽ ﺟﻨﺐ ﺣﮑﻢاﻟﻠّﻪ اﻻّ اﻗﻞّ ﻣﻦ ̍ذﻟﮏ و اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺧﺒﯿﺮ ﻋﻠﯿﻢ‪) ".‬ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ش‪ ،٦‬دورۀ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪(۲‬‬

‫‪78‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ از ﺗﻌﻠّﻖ ﺧﺎﻃﺮ و ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﺟﻨﺎب ﺧﺎل در ﻣﻮرد ﺧﻄﺮاﺗﯽ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت‬ ‫را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯿﮑﻨﺪ آﮔﺎه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﮑﺮّر ًا در اﯾﻦ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت اﯾﺸﺎن را ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯿﺪارﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺮای ﻫﺮ ﮐﺲ اﺟﻠﯽ ﻣﺤﺘﻮم اﺳﺖ‪ ،‬و ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺗﺮﺳﯽ راه دﻫﻨﺪ و‬ ‫ن اﻟﺮّوح‬‫وﻋﺪۀ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ را ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﻧﺎزل ﺷﺪه ﻣﮑﺮّر ﯾﺎدآور ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ‪" :‬و ا ّ‬ ‫ﯾﺆﯾّﺪﻧﯽ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﯿﻦ ﺑﺎذن اﻟﻠّﻪ و اﻟﻠّﻪ ﻗﻮی ﺣﻤﯿﺪٌ‪) ".‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪(۳‬‬ ‫ﻧﮑﺘﮥ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟّﻪ در اﯾﻦ ﺗﻮﻗﯿﻊ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺮ ﺗﺪرﯾﺠﯽ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک را ﺑﻪ‬ ‫وﺿﻮح ﻧﺸﺎن ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﺎم "ذﮐﺮ" و ﻣﺒﻌﻮث از‬ ‫ﺟﺎﻧﺐ "ﺑﻘﯿﺔاﻟﻠّﻪ ﺣﺠّﺔ رﺑّﮏ اﻣﺎم ﺣﻖّ ﺳﻤﯿﻊ" )ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۳‬ﻣﯿﻨﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬و در ﻫﻤﺎن‬ ‫ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺑﻪ وﻋﺪۀ ﻧﺼﺮ و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻮرد رﺳﻞ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻗﺮآن اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻦ اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ ﮐﺘﺐ ﺣﮑﻤﻨﺎ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و اﻟﻠّﻪ ﺳﻤﯿﻊ ﻋﻠﯿﻢ ﮐﺘﺐ اﻟﻠّﻪ ﻻ ﻏﻠﺒّﻦ‬ ‫"وﻟﮑ ّ‬ ‫ی ﻋﺰﯾﺰ‪) ".‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۳‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮ ادّﻋﺎی‬ ‫اﻧﺎ و رﺳﻠﯽ اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ ﻟﻘﻮ ّ‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫ﻣﻘﺎم رﺳﺎﻟﺖ اﯾﺸﺎن ﮔﻮاه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ در ﺗﻮﻗﯿﻌﯽ دﯾﮕﺮ )ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۳‬ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻄﺒﺔاﻟﻐﺪﯾﺮ و ﺧﻄﺒﮥ ﺗﻄﻨﺠﯿّﻪ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺎرت ﺑﻪ ﻇﻬﻮر "ﻣﮑﻠّﻢ ﻣﻮﺳﯽ"‬ ‫ﺑﺮ ﺷﺠﺮۀ ﻃﻮر دارد و ﻣﻔﻬﻮم آن آﻧﺴﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﯽ از ﺷﺠﺮۀ ﻃﻮر‬ ‫ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﺟﺰﺋﯽ از ﯾﮏ ذرّه اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮﺗﺸﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﮑ ّﻠﻢ ﻣﻮﺳﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ دﻟﯿﻞ ﺑﺮ ﻣﻈﻬﺮﯾّﺖ ﻧﻔﺲ ﻣﺒﺎرﮐﺸﺎن ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬و ﭘﺲ از اﺷﺎرات‬ ‫دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ و ﺗﺤﻘّﻖ آن در ﺧﻮد آن ﺣﻀﺮت‪ ،‬اﺷﺎره ﺑﻪ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪاﻟﺴّﻼم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮﺗﺸﺎن ﺗﺤﻘّﻖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺻﺮاﻃﯽ ﮐﻪ از ﻣﻮ ﺑﺎرﯾﮑﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺑﺮای ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ وﺳﯿﻊ ﻣﯿﺸﻮد و ﻋﺮض آن از آﺳﻤﺎن‬ ‫ﺗﺎ زﻣﯿﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ اﺷﺎرات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﯾﻮم‬ ‫ﻗﯿﺎﻣﺖ را ﻫﻤﻪ در ﻇﻬﻮر ﺧﻮد و اﻣﺮ ﻣﺒﺎرﮐﺸﺎن ﻣﺘﺤﻘّﻖ ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺗﻮﻗﯿﻊ دﯾﮕﺮی )ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ج‪ ،(٦‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺧﺎل ﻫﺮ روز ﺻﺒﺢ ﺗﻼوت‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "آﻣﻨﺖ ﺑﻪ ﺳ ّﺮ آل ﻣﺤﻤّﺪ‪ "،‬ﺑﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻌﻨﯽ "ﺳﺮّ آل ﻣﺤﻤّﺪ" ﻣﯿﭙﺮدازﻧﺪ و‬ ‫اوّل ﺳﻨﮥ ‪ ۱۲۶۰‬را اوّل "ﻇﻬﻮر ﺳ ّﺮ"‪ ۱‬ﻣﯿﻨﺎﻣﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﮐﻠﻤﮥ اﺛﺒﺎت ﺑﺮ ﻧﻔﯽ ﺗﻘﺪّم ﯾﺎﻓﺖ‪،‬‬ ‫و ﺳ ّﺮ ﻣﺤﻤّﺪ و آل ﻣﺤﻤّﺪ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬ﭼﻮﻧﮑﻪ ﻇﻬﻮر ﺳ ّﺮ ﻇﻬﻮراﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻇﻬﻮر ﺑﻪ ﺷﺄن ﻧﺒﻮّت‪ ،‬و وﻻﯾﺖ ﺑﻞ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر رﺑﻮﺑﯿّﺖ ‪ "...‬و در اﯾﻦ ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﺮاﺣﺖ ﻣﻘﺎم ﺧﻮد را ﻇﻬﻮر ﻗﺎﺋﻢ آل ﻣﺤﻤّﺪ و ﻇﻬﻮر ﻗﯿّﻮم ﻣﯿﻨﺎﻣﻨﺪ‪" :‬از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺑﻮد‬

‫‪79‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﮐﻪ در ﺑﺪو ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﺳﻢ ﺧﻮد را ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺮد‪) ".‬ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ج ‪ (٦‬ﮐﻪ اﺷﺎره ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺘﺎب "ﻗﯿّﻮماﻻﺳﻤﺎء" ﯾﺎ "ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮرۀ ﯾﻮﺳﻒ" اﺳﺖ‪ ۲‬و ﺑﺮای ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﺻﺮﯾﺤ ًﺎ‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻏﯿﺮ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﮐﺴﯽ ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ آﯾﻪای ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ..." :‬ﻏﯿﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ آﯾﻪ ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬ﮐﻪ اﮔﺮ اﯾﻦ اﻣﺮی ﺑﻮد ﮐﻪ از ﺷﺄن ﺑﻨﺪه ﺑﻮد از ﯾﻮم ﻧﺰول‬ ‫ﻗﺮآن ﺗﺎ ﺳﻨﮥ ‪ ۱۲۶۰‬ﮐﻪ ‪ ۱۲۷۰‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺖ‪ ۳‬ﮐﺴﯽ آﯾﻪ آورده ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﮐﻪ ﮐﺴﯽ‬ ‫ﻞ او اﺳﺖ و دﻟﯿﻞ واﻗﻊ‬ ‫آﯾﻪ آورد دﻟﯿﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻏﯿﺮ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻞ از ﻗِﺒَ ِ‬ ‫وﺟﻮده اﺛﺒﺎﺗﻪ و آﯾﺎﺗﻪ دﻟﯿﻠﻪ ‪) "...‬ﺧﻮﺷﻪﻫﺎ‪ ،‬ج ‪(٦‬‬ ‫و در ﺑﻘﯿﮥ ﺗﻮﻗﯿﻊ اﺷﺎره ﺑﻪ رﺟﻮع )روﺣﺎﻧﯽ( ﺣﻀﺮت رﺳﻮل و اﺋﻤﮥ اﻃﻬﺎر در اﯾﻦ‬ ‫ﯽ اﺳﺖ و اﺷﺎره ﺑﻪ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ وﻋﺪۀ‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﺷﺎره ﺑﻪ ﺣﺮوف ﺣ ّ‬ ‫ض ‪) "...‬ﺳﻮرۀ‬ ‫ﻋﻠَﻰ اﻟﱟﺬِﻳﻦَ اﺳْﺘُﻀْﻌِﻔُﻮا ﻓِﻲ ا ْﻟ َٔﺎ ْر ِ‬ ‫ﻦ َ‬ ‫ﺧﻮد وﻓﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪َ " :‬و ُﻧﺮِﻳ ُﺪ أَن ﱠﻧ ُﻤ ﱠ‬ ‫اﻟﻘﺼﺺ‪ ،‬آﯾﮥ ‪ (۵‬و ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺻﻐﺮﱝ ﺑﺮﭘﺎ ﺷﺪ و روزی ﮐﻪ ﭘﻨﺠﺎهﻫﺰار ﺳﺎل اﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﮔﺮدﯾﺪ و ﻫﻤﮥ اﺷﯿﺎء ﺣﺸﺮ و ﻧﺸﺮ ﺷﺪ و ﮐﻞّ ﺑﻪ ﺟﺰای ﺧﻮد رﺳﯿﺪﻧﺪ وﻟﯽ اﻗﺎرب و‬ ‫ﻓﺎﻣﯿﻞ را اﺳﺘﺜﻨﺎء ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪" :‬وﻟﯽ اﻗﺎرب را از ﺟﻬﺖ ﻓﻀﻞ در اﺳﺘﺜﻨﺎء داﺧﻞ ﻣﯽﮐﻨﻢ‬ ‫ﺐ اﯾﺸﺎن‪ ".‬زﯾﺮا ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﺠﻮب ﺑﻮدﻧﺪ وﻟﯽ اﯾﺸﺎن را ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻻﺟﻞ ﺣ ّ‬ ‫ﻣﯿﺸﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﺪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ ﻋﺪﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﻣﻨﺘﻈﺮ آن ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺟﺰا‬ ‫ﻖ ﻧﻤﯿﺸﻮد‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﻓﻀﻞ ﺑﺎ آﻧﻬﺎ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫دﻫﻨﺪ اﺣﺪی ﻣﺴﺘﺤ ّ‬ ‫و در ﻗﺴﻤﺖ آﺧﺮ ﺗﻮﻗﯿﻊ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺧﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ‪ ..." :‬در ﻟﺒﺎس‬ ‫ﻋﺒﻮدﯾّﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯿﺸﻮد ﺑﻪ ﺣﺠّﺘﯽ ﮐﻪ دﯾﻦ اﯾﺸﺎن ﺑﺮﭘﺎﺳﺖ و ﺷﺎﻫﺪ ﻣﯿﮕﯿﺮد ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ را‬ ‫ﺑﺮ ﻋﻤﻠﺶ‪ ،‬ﻓﺮق ﻧﺎر‪ ،‬ﻧﻮر ﻋﺪد ﺑﺎب اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﮐﺲ در ﺑﺎب داﺧﻞ اﺳﺖ در ﻧﻮر‪ ،‬و‬ ‫اﻻّ در ﻧﺎر‪ .‬اﻣﺮوز اﻫﻞ ﺟﻨّﺖ و ﻧﺎر را ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﺪ‪".‬‬ ‫و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺗﻮﻗﯿﻊ آﺧﺮی ﮐﻪ در دﺳﺘﺮس ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﻗﺮار دارد در ﺑﺎﻻی آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪" :‬ﺣﺮز ﺧﺎل روﺣﯽ ﻟﻪ اﻟﻔﺪاء" ﮐﻪ دﻋﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﺗﻤﺎﻣ ًﺎ ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻋﺮﺑﯽ و ﺟﻬﺖ‬ ‫ﻼ درج‬ ‫ﺣﻔﻆ و ﺣﺮاﺳﺖ ﺧﺎل اﮐﺒﺮ ﻧﺎزل ﺷﺪه و ﺑﺴﯿﺎر دﻟﻨﺸﯿﻦ و زﯾﺒﺎ اﺳﺖ و ذﯾ ً‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪:‬‬

‫‪80‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫"ﺣﺮز ﺧﺎل روﺣﯽ ﻟﻪ اﻟﻔﺪاء‬ ‫ﯽ اﻟﻌﻈﯿﻢ‬ ‫ﺑﺴﻤﻪ اﻟﻌﻠ ّ‬ ‫ﯾﺎ اﻟﻬﯽ اﻧﺖ اﻟﻤﻌﺒﻮد وﺣﺪک ﻻﺷﺮﯾﮏ ﻟﮏ ﺑﮏ ﻋﺮﻓﺘﮏ و ﺑﻨﻔﺴﮏ اﻋﺘﺼﻤﺖ‬ ‫ﺑﮑﯿﻨﻮﻧﯿّﺘﮏ و اﻧﺖ دﻟﻠﺘﻨﯽ ﻋﻠﯿﮏ و دﻋﻮﺗﻨﯽ اﻟﯿﮏ و ﻟﻮﻻ اﻧﺖ ﻟﻢ ﯾﮏ ﺷﯿﺌﺎُ ﺣﺘّﯽ‬ ‫ﯽ اﻟﻘﯿﻮم و اﻟﺼﻤﺪ اﻟﻮﺗﺮ اﻟﻤﺤﻤﻮد ﻗﺪ ﺧﻠﻘﺖ اﻟﮑﻞ‬ ‫ﯾﻌﺮﻓﮏ ﺑﮏ اﻧﺖ اﻻﻟﻪ اﻟﺤ ّ‬ ‫ﻞ ﺑﻤﺸﯿّﺘﮏ ﻣﻨﻘﺎدة ﻟﻌﻈﻤﺘﮏ و ﺑﺎرادﺗﮏ ﺧﺎﺋﻔﺔ‬ ‫ﺑﺎﻣﺮک و دﺑﺮّت ﻓﯽ اﻻﻣﺮ ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻓﮑ ّ‬ ‫ﻻ‬‫ﻣﻦ ﺳﻄﻮﺗﮏ و ﺑﺎذﻧﮏ ﺳﯿّﺎرة اﻟﯽ ﻣﺤﻞّ ﻗﻀﺎﺋﮏ و ﻗﺪرک و ﻻ ﻟﺸﺊ ﺣﮑﻢ ا ّ‬ ‫ﺑﺴﻠﻄﺎﻧﮏ اﻧﺖ اﻟّﺬی ﮐﻨﺖ اﻗﺮب ﻣﻨﯽ ﻣﻦ ﮐﻞّ ﺷﯽء و اﻧﺖ اﻟّﺬی ﮐﻨﺖ ارﺣﻢ ﺑﯽ‬ ‫ﻣﻦ ﮐﻠﺸﯽء ﻟﻢ ﯾﺰل ﺳﺠﺪ ﻟﻮﺟﻬﮏ وﺟﻮه اﻟﺠﺒّﺎرﯾﻦ و ذلّ ﻟﻌﺰﺗﮏ اﻋﻨﺎق اﻟﻤﺘﮑﺒﺮﯾﻦ و‬ ‫اﻃﺎع اﻣﺮک ﻃﻮﻋﺎ ُ وﮐﺮﻫﺎ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻮت اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرﺿﯿﻦ ﻓﺎﻋﺼﻤﻨﯽ اﻟﻠّﻬﻢ‬ ‫ﻞ‬ ‫ﺑﻘﻮّﺗﮏ ﻣﻦ ﮐﻞّ زﻟﻞ ﯾﺒﺎﻋﺪﻧﯽ ﻣﻦ رﺣﻤﺘﮏ و اﯾّﺪﻧﯽ ﺑﻨﻔﺤﺎﺗﮏ و ﺗﺠﻠّﯿﺎﺗﮏ ﻓﯽ ﮐ ّ‬ ‫ﺣﯿﻦ و ﺑﻌﺪ ﺣﯿﻦ و اﺣﻔﻈﻨﯽ ﻣﻦ ﺳﯿﺌﺎت اﻟﺪﻫﻮر و ﺟﺮﯾﺮات ﯾﻮم اﻟﻨﺸﻮر ﺑﺤﻖّ اﺳﻤﺎﺋﮏ‬ ‫اﻟﻌﻈﯿﻤﺔ و آﯾﺎﺗﮏ اﻟﻘﺪﯾﻤﺔ و ﻋﻼﻣﺎﺗﮏ اﻟﺒﺪﯾﻌﺔ ﺑﻤﺎ اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ ﺣﻘﻬﺎ ﻻﺳﻮاک و ﺑﻤﺎ‬ ‫اﻧﺖ ﺗﻌﺮف ﻗﺪرﻫﺎ ﻻدوﻧﮏ اﻧّﮏ اﻧﺖ اﻟﻠّﻪ ﺟﻤﺎل اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض و اﻧّﮏ اﻧﺖ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﺟﻼل اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض و اﻧّﮏ اﻧﺖ اﻟﻠّﻪ ﺑﻬﺎء اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض و اﻧّﮏ‬ ‫اﻧﺖ اﻟﻠّﻪ ﻋﻤﺎد اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض اﻟﻠﻬﻢ اﻧﺖ ﺗﻌﻠﻢ ﮐﻠﺸﯽء و ﻻﯾﺘﻌﺎﻇﻤﮏ ﺷﯽء ﻓﯽ‬ ‫اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض ﻓﺎﺣﺮﺳﻨﯽ ﺑﻌﯿﻨﮏ اﻟّﺘﯽ ﻻﺗﻨﺎم و اﮐﻔﻨﯽ ﺑﻤﻨﻌﮏ اﻟّﺬی ﻻﺗﺮام و‬ ‫ادﺧﻠﻨﯽ ﻓﯽ ﺣﺼﻨﮏ ﺑﺴﻠﻄﺎﻧﮏ اﻟّﺬی ﻻ ﺗﻀﺎم ﻓﺎﻧﯽّ ﺑﮏ ارﺟﯽ و ادﻓﻊ و ﺑﮏ اﺻﻞ‬ ‫و اﻧﻘﻄﻊ و ﺑﮏ اﻗﻬﺮ ﻋﻠﯽ اﻻﻋﺪاء و اﻏﻀﺐ و ﺑﮏ ادرء ﻓﯽ ﻧﺤﻮرﻫﻢ و اﺣﻔﻆ ﻧﻔﺴﯽ‬ ‫ﻣﻦ ﺷﺮورﻫﻢ ﻓﺎﮐﻔﻨﯽ ﻣﺎ اﻫﻤﻨﯽ وﮐﻦ ﻟﯽ ﻇﻬﯿﺮ ًا و ﺣﺼﻨﺎ ﺣﺴﺒﻨﺎ اﻟﻠﻪ و ﻧﻌﻢ اﻟﻮﮐﯿﻞ ﻧﻌﻢ‬ ‫اﻟﻤﻮﻟﯽ و ﻧﻌﻢ اﻟﻨّﺼﯿﺮ و اﻟﺤﻤﺪﻟﻠﻪ رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪".‬‬ ‫از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و زﯾﺎرت ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﯾﻦ ﺗﻮاﻗﯿﻊ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﺨﻮﺑﯽ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻟﻄﻒ و ﻋﻨﺎﯾﺖ‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ روح ﻣﺎﺳﻮاه ﻓﺪاه در ﻣﻮرد داﺋﯽ ﻣﺒﺎرﮐﺸﺎن ﭼﻘﺪر ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ و از‬ ‫ﻃﺮﻓﯽ اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻﻻت و اﻇﻬﺎر اﻣﺮ و اﺑﺮاز ﻣﻘﺎم اﻟﻬﯽ ﺣﻀﺮﺗﺸﺎن ﭼﮕﻮﻧﻪ در روح و‬ ‫ﻗﻠﺐ ﺟﻨﺎب ﺧﺎل ﻧﻔﻮذ ﻧﻤﻮده ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﻗﺴﻤﺘﻬﺎﯾﯽ از آن در اﺑﺘﺪای‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ درج ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻗﻮام ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺘﻨﺪ و از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﭘﺲ از ﻇﻬﻮر ﺟﻤﺎل‬ ‫اﻗﺪس اﺑﻬﲐ‪ ،‬ﺳﺆاﻻت ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ اﻃﻬﺮ ﺗﻘﺪﯾﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎ درﯾﺎﻓﺖ "رﺳﺎﻟﮥ ﺧﺎﻟﯿّﻪ"‬

‫‪81‬‬ ‫ﺗﻮﻗﻴﻌﺎت ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲٰ ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﺧﺎل اﻛﺒﺮ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﮐﻪ ﺑﻌﺪاً ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب "اﯾﻘﺎن" ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪ ﻣﻔﺘﺨﺮ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﯾﻘﯿﻦ واﯾﻤﺎن ﮐﺎﻣﻞ‬ ‫واﺻﻞ ﺷﺪﻧﺪ‪.‬‬

‫ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬ ‫‪ .۱‬ﮐﻠﻤﮥ ﺳ ّﺮ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب اﺑﺠﺪ ﻣﺴﺎوی ﻋﺪد ‪ ۲۶۰‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۲‬ﻋﺪد ﯾﻮﺳﻒ = ‪ ،۱۵۶‬و ﻋﺪد ﻗﯿّﻮم ﺑﻪ ﺣﺴﺎب اﺑﺠﺪ ﻣﺴﺎوی ‪ ۱۵۶‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۳‬ﻣﻘﺼﻮد از ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻌﺜﺖ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺗﺎ ﯾﻮم ﻇﻬﻮر اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪82‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬

‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬

‫آﺛﺎر و اﻟﻮاﺣﯽ ﮐﻪ از اﻗﻼم ﻃﻠﻌﺎت ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺻﺎدر ﺷﺪه ﻣﺸﺤﻮن از ﻧﻘﻞ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ‪،‬‬ ‫اﺷﺎرات‪ ،‬ﺗﻠﻤﯿﺤﺎت‪ ،‬و اﺳﺘﻌﺎراﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺂﺧﺬ و ﺳﻮاﺑﻖ آﻧﻬﺎ را ﻣﯽﺗﻮان در ﮐﺘﺐ‬ ‫ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﻗﺒﻞ و ﻣﻌﺎرف ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻧﻤﻮد‪ .‬آﻧﭽﻪ در ذﯾﻞ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ اﺟﻤﺎﻟﯽ ﻣﺂﺧﺬ و ﻣﺼﺎدر ﭼﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﻼﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ب اﻋﻠﲐ در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ و اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ر ّ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ دﻗﯿﻖ ﻫﻤﮥ ﻣﻮاﺿﻊ و ﻣﻮاﺿﯿﻌﯽ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﺎ اﺣﺎدﯾﺚ‬ ‫اﺳﻼﻣﯽ ارﺗﺒﺎط دارد ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻋﻤﯿﻖ در آﯾﻨﺪۀ اﯾﺎم اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺂﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﯾﺚ در ﮐﺘﺎب "ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ"‬ ‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ از واﺣﺪ دوّم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫اوّل – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬ﮐﻪ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت ع ﻇﻬﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻨﻬﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻤﯿﻞ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ‪"...‬‬ ‫ب اﻋﻠﲐ در اﺷﺎره ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻤﯿﻞ در دﻻﯾﻞ ﺳﺒﻌﻪ )ﻃﻬﺮان‪ :‬ﻃﺒﻊ ﺑﺎﺑﯿﻪ‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﺑﯽﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ص‪ (۵۸‬ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻇﻬﻮر ﻣﻮﻋﻮد ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻫﻤﺎن ﻇﻬﻮر ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﺴﺌﻮل ﻋﻨﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻤﯿﻞ‬ ‫دﯾﺪۀ در ﺳﻨﮥ اول‪ .‬ﮐﺸﻒ ﺳﺒﺤﺎت اﻟﺠﻼل ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺷﺎرة ﺑﺒﯿﻦ‪ .‬و در ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺤﻮ‬ ‫اﻟﻤﻮﻫﻮم و ﺻﺤﻮ اﻟﻤﻌﻠﻮم‪ .‬و در ﺛﺎﻟﺚ‪ ،‬ﻫﺘﮏ اﻟﺴﺘﺮ ﻟﻐﻠﺒﺔاﻟﺴﺮ‪ .‬و در راﺑﻊ‪،‬‬ ‫ﺟﺬباﻻﺣﺪﯾﺔ ﻟﺼﻔﺔاﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪ .‬ﺑﺒﯿﻦ‪ .‬و در ﺧﺎﻣﺲ‪ ،‬ﻧﻮر اﺷﺮق ﻣﻦ ﺻﺒﺢاﻻزل‪ .‬ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻫﯿﺎﮐﻞاﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪ .‬ﺑﺒﯿﻦ و ﻧﻮر ﻣﺸﺮق از ﺻﺒﺢ ازل را‪ .‬ﺧﻮاﻫﯽ دﯾﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺧﻮد ﻫﺎرب‬ ‫ﻧﮕﺮدی و ﻣﻀﻄﺮب ﻧﺸﻮی ‪"...‬‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن )ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ :‬ﻟﺠﻨﮥ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر‪۱۹۹۸ ،‬م‪ ،‬ﺻﺺ‪ ۶۶‬و ‪(۱۰۹‬‬ ‫ﻓﻘﺮاﺗﯽ از ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻤﯿﻞ را ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪83‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻘﺼﻮد از ﮐﻤﯿﻞ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از رواﯾﺎت او در آﺛﺎر ﻓﻮق ﻧﻘﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد ﻧﺨﻌﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺧﻮاصّ ﯾﺎران ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و از اﺻﺤﺎب ﺳ ّﺮ آن ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻮده و ﺑﻪ دﺳﺖ ﺣﺠﺎج ﺑﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬از ﮐﻤﯿﻞ ﭼﻨﺪ رواﯾﺖ و‬ ‫دﻋﺎ ﮐﻪ در ﻏﺎﯾﺖ اﺷﺘﻬﺎر ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ در ﮐﺘﺐ اﻫﻞ ﺗﺸﯿّﻊ ﻧﻘﻞ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﮐﺮّات ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه و ﺑﻌﻀﯽ از آن‬ ‫آﺛﺎر ﻧﻘﻞ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ و ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻃﺮﯾﺤﯽ‬ ‫آن را در ذﯾﻞ "ﻧﻔﺲ" در ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﺤﺮﯾﻦ )ﻃﻬﺮان‪ :‬اﻟﻤﮑﺘﺒﺔ اﻟﻤﺮﺗﻀﻮﯾﺔ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ﺻﺺ‪ (۱۱۵-۱۱۶‬آورده اﺳﺖ‪ .‬دﻋﺎی ﻧﯿﻤﮥ ﺷﻌﺒﺎن و ﺷﺒﻬﺎی ﺟﻤﻌﻪ از ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﮐﻠﯿﺎت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢاﻟﺠﻨﺎن )ﻃﻬﺮان‪ :‬ﻃﺒﻊ ﮐﺘﺎب‪ ،‬ﺻﺺ‪ (۱۱۹-۱۱۸‬اﺛﺮ ﺣﺎج ﺷﯿﺦ‬ ‫ﻋﺒّﺎس ﻗﻤﯽ ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه‪ ،‬و ﺑﻌﻀﯽ از ﮐﻠﻤﺎت اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﮐﻤﯿﻞ در ذﯾﻞ‬ ‫ﺷﻤﺎرۀ ‪ ۱۴۷‬و ‪ ۲۵۷‬در ﺑﺨﺶ ﮐﻠﻤﺎت ﻗﺼﺎر آن ﺣﻀﺮت در ﻧﻬﺞاﻟﺒﻼﻏﻪ )ﻃﻬﺮان‪:‬‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات و آﻣﻮزش اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ‪ ۱۳۷۰ ،‬ﻫ‪.‬ش‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﮥ دﮐﺘﺮ ﺳﯿّﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺷﻬﯿﺪی(‬ ‫ﻣﻄﺒﻮع و ﻣﻨﺘﺸﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺮح ﻣﻔﺼّﻞ اﺣﻮال ﮐﻤﯿﻞ ﺑﻦ زﯾﺎد ﻧﺨﻌﯽ از ﺟﻤﻠﻪ در‬ ‫روﺿﺎتاﻟﺠﻨﺎت ﻣﯿﺮ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪﺑﺎﻗﺮ ﺧﻮاﻧﺴﺎری )ج‪ ،۶‬ﺻﺺ‪ (۴۰۸–۴۰۱‬ﻣﻨﺪرج‬ ‫ﮔﺸﺘﻪ و ﺟﻨﺎب اﺷﺮاقﺧﺎوری ﻧﯿﺰ در ذﯾﻞ "رواﯾﺖ ﮐﻤﯿﻞ" در ﮐﺘﺎب ﻗﺎﻣﻮس اﯾﻘﺎن‬ ‫)ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪ (۷۸۵–۷۸۱‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻻزﻣﻪ را در ﺑﺎرۀ ﺷﺮح اﺣﻮال و رواﯾﺎت او ﺑﻪ رﺷﺘﮥ‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮐﺸﯿﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﺨﺘﺼﺮ آن ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از روﺿﺎتاﻟﺠﻨﺎت )ص‪(۴۰۳‬‬ ‫ﺑﻪ ﺷﺮح ذﯾﻞ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬در رﺟﺎل ﻧﯿﺸﺎﺑﻮری ﻣﯿﻨﻮﯾﺴﺪ ﮐﻤﯿﻞ از وﯾﮋﮔﺎن ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﻮده‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ در رﮐﺎب آن ﺣﻀﺮت ﺷﺮﻓﯿﺎب ﺑﻮد‪ .‬در ﺿﻤﻦ ﭘﺮﺳﺸﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻋﺮض رﺳﺎﻧﯿﺪ‬ ‫ﻣﺎءاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﯿﺴﺖ؟ ﻓﻘﺎل ﻣﺎﻟﮏ و اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﺗﻮ را ﺑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﮑﺎر‪ ،‬ﻓﻘﺎل‬ ‫اﻟﮑﻤﯿﻞ اوﻟﺴﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﺳﺮک؟ ﻣﮕﺮ ﻣﻦ از اﺻﺤﺎب ﺳﺮ ﺷﻤﺎ ﻧﯿﺴﺘﻢ؟ ﻓﻘﺎل ﺑﻠﯽ‬ ‫وﻟﮑﻦ ﯾﺮﺷﺢ ﻋﻠﯿﮏ ﻣﺎ ﯾﻄﻔﺢ ﻣﻨﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻣﻮد آری‪ ،‬وﻟﮑﻦ اﮔﺮ ﺗﺮﺷﺤﯽ از ﻣﻦ ﺑﻪ ﺗﻮ ﺑﺸﻮد‬ ‫ﺟﺎم اﺳﺘﻌﺪاد ﺗﻮ را ﻟﺒﺮﯾﺰ ﻣﯽﺳﺎزد ﺑﺮ اﺛﺮ ﺟﻮﺷﺶ ﻣﻘﺪاری از دﯾﮓ ﮐﻤﺎﻻت ﻣﻦ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻓﻘﺎل او ﻣﺜﻠﮏ ﺗﺨﯿﺐ ﺳﺎﺋﻼ؟ آﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﺳﺮاﭘﺎ رﺣﻤﺘﯿﺪ ﺳﺎﺋﻞ‬

‫‪84‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫را ﻣﺤﺮوم ﻣﯽﺳﺎزﯾﺪ؟ ﻓﻘﺎل اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﮐﺸﻒ ﺳﺒﺤﺎت اﻟﺠﻼل ﻣﻦ ﻏﯿﺮ اﺷﺎره‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﺎﺑﻬﺎی ﺟﻼل و ﻋﻈﻤﺖ او را ﺑﺪون اﺷﺎره از ﭼﻬﺮۀ ذات‬ ‫ﺑﺰداﺋﯿﺪ‪ .‬ﻗﺎل زدﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ .‬ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﺑﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪ .‬ﻗﺎل ﻣﺤﻮاﻟﻤﻮﻫﻮم و ﺻﺤﻮاﻟﻤﻌﻠﻮم‪.‬‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻮﻫﻮم و ﺑﯽاﺳﺎس اﺳﺖ از رﯾﺸﻪ ﺑﺮﮐﻨﯽ و آﻧﭽﻪ اﺻﻞ و‬ ‫ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ در ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻫﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺑﺮﺳﺎﻧﯽ و ﺣﻖّ را ﻫﻤﻪ ﺟﺎ در ﭼﻬﺮۀ ﺧﻠﻖ‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﯽ‪ .‬ﻓﻘﺎل زدﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ .‬ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﺑﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪ .‬ﻗﺎل ﻫﺘﮏ اﻟﺴﺘﺮﻟﻐﻠﺒﻪ اﻟﺴﺮ‬ ‫ﺗﺎ ﺑﻪ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺑﺮ اﺛﺮ ﭼﯿﺮﮔﯽ اﺳﺮار ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭘﺮده ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﻮد و ﺑﺎﻃﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﭼﺸﻢ‬ ‫اﻧﺘﻈﺎر او ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻫﻮﯾﺪا ﮔﺮدد‪ .‬ﻗﺎل زدﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﻇﺮﻓﻢ ﺑﯿﺶ از اﯾﻦ ﮐﻦ ﻣﺎل‬ ‫ﻣﺎل‪ .‬ﻗﺎل ﺟﺬباﻻﺣﺪﯾﺔ ﻟﺼﻔﺔاﻟﺘﻮﺣﯿﺪ‪ .‬ﺣﻘﯿﻘﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب اﺣ ّﺪﯾّﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻃﻦ‬ ‫ﺳﺎﻟﮏ را ﺑﻪ ﺻﻔّﺖ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﺧﻮد ﻣﺠﺬوب ﺳﺎزد و او را دﯾﻮاﻧﮥ ﯾﮑﺘﺎﺋﯽ ﺧﻮد ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﺎل زدﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ .‬ﺑﺎ ﺑﯿﺎن دﯾﮕﺮم دﻣﺴﺎز ﮐﻦ‪ .‬ﻗﺎل ﻧﻮر ﯾﺸﺮق ﻣﻦ ﺻﺒﺢاﻻزل ﻓﯿﻠﻮح‬ ‫ﻋﻠﯽ ﻫﯿﺎﮐﻞ اﻟﺘﻮﺣﯿﺪ آﺛﺎره‪ .‬ﻧﻮری اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺑﺎﻣﺪاد ازﻟﯿﺖ ﻣﯽدرﺧﺸﺪ و ﻫﯿﺎﮐﻞ‬ ‫ﺗﻮﺣﯿﺪ و ﻣﻈﺎﻫﺮ رﺑّﺎﻧﯽ او را درﺧﺸﺎن ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬ﻓﻘﺎل زدﻧﯽ ﺑﯿﺎﻧﺎ‪ .‬ﺑﺎز ﻋﺎﺷﻖوار‬ ‫ﮔﻔﺘﺎ ﮐﻦ ﺑﯿﺎن‪ .‬ﻗﺎل اﻃﻒ اﻟﺴﺮاج ﻓﻘﺪ ﻃﻠﻊ اﻟﺼﺒﺢ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد ﭼﺮاغ ﻇﺎﻫﺮ را ﺧﺎﻣﻮش‬ ‫ﮐﻦ ﮐﻪ ﺻﺒﺢ ﺣﻘﯿﻘﺖ دﻣﯿﺪ ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﭼﺮاغ ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻮرﺷﯿﺪ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬در ﻟﺒﺎس ﻣﺮﺗﻀﺎﺋﯽ آﺷﮑﺎر ﺷﺪ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﻣﻈﻬﺮ ﺣﻘﯿﻘﯽ او ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ‬ ‫ﻫﯿﭻ ﺣﻘﯿﻘﺖ و ﻫﯿﭻ ﻣﺮﺗﺒﻪای ﻧﻤﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﻮاﻟﺤﻖّ ‪"...‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ از واﺣﺪ دوّم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫دوّم – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨّﺖ در ﻋﺎﻟﻢ ﺣﯿﺎت و ﺑﻌﺪ از ﻣﻮت ﻻ ﯾﻌﻠﻢ اﻻ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﻫﻨﺎﻟﮏ ﻣﺎ ﻻ ﻋﯿﻦ رأت و ﻻ اذن ﺳﻤﻌﺖ و ﻻ ﺧﻄﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺐ ﺑﺸﺮ ﻗﺪ ﺧﻠﻖ اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻓﯿﻬﺎ ﻣﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ ﮐﻞ ﻋﻨﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ ﺳﺎﺋﻠﻮن ‪"...‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺜﯽ ﮐﻪ در ﻋﺒﺎرات ﻓﻮق ﻧﻘﻞ ﺷﺪه از اﺣﺎدﯾﺚ ﻗﺪﺳﯿﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ذﯾﻞ‬ ‫در ﮐﺘﺎب اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺪﺳﯿﺔ )ص‪ (۶۱‬ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻗﺎل اﻟﻠّﻪ‪ :‬اﻋﺪدت ﻟﻌﺒﺎدی اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ ﻣﺎ ﻻ ﻋﯿﻦ رأت و ﻻ اذن ﺳﻤﻌﺖ‪ ،‬و ﻻ‬ ‫ﺧﻄﺮ ﻋﻠﯽ ﻗﻠﺐ ﺑﺸﺮ‪ ".‬ﺑﺮای ﻣﻼﺣﻈﮥ ﻣﺂﺧﺬ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ و ﺷﺮح آن ﺑﻪ ﺻﻔﺤﺎت ‪۶۱‬‬ ‫ﺗﺎ ‪ ۶۴‬ﮐﺘﺎب ﻓﻮق ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪.‬‬

‫‪85‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺰﺑﻮر در ﻓﯿﺾاﻟﻘﺪﯾﺮ )ج‪ ،۲‬ص‪ ،۴۶۷‬ﺣﺪﯾﺚ ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۲۳۱۹‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ن ﻓﯽ اﻟﺠﻨﺔ ﻣﺎ ﻻ ﻋﯿﻦ رأت و ﻻ اذن ﺳﻤﻌﺖ‪ ،‬و ﻻ ﺧﻄﺮ ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻧﯿﺰ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ "ا ّ‬ ‫ﻗﻠﺐ اﺣﺪ‪".‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در آﺛﺎر ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺮّات ﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬از‬ ‫ﺟﻤﻠﻪ در ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح آن ﺣﻀﺮت ﭼﻨﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺑﻠﯽ در ﺑﯿﺎﻧﺎت اﻟﻬﯿﻪ اﯾﻦ ذﮐﺮ ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻪ ﺟﻨّﺖ ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻖّ اﺳﺖ و ﻧﺎر اﺣﺘﺠﺎب‬ ‫از رباﻻرﺑﺎب‪ .‬از اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﻘﺼﻮد اﯾﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻬﯽ ﻧﻪ و ﻓﯿﺾ‬ ‫ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﺳﺘﻐﻔﺮاﻟﻠّﻪ ﻋﻦ ذﻟﮏ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن و‬ ‫اﺣﺘﺠﺎب ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺷﺠﺮ اﺳﺖ و ﻧﻌﯿﻢ و ﺟﺤﯿﻢ در ﺟﻤﯿﻊ ﻋﻮاﻟﻢ اﻟﻬﯿﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺛﻤﺮ‪ .‬در‬ ‫ﻫﺮ رﺗﺒﻪای از ﻣﺮاﺗﺐ ﻧﻌﻤﺖ و ﻧﻘﻤﺖ ﻣﻮﺟﻮد‪ .‬در ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺆاد ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻌﻤﺖ و‬ ‫اﺣﺘﺠﺎب ﻧﻘﻤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﺳﺎس ﻫﺮ ﻧﻌﻤﺖ و ﻧﻘﻤﺖ در ﻋﻮاﻟﻢ اﻟﻬﯿﻪ اﯾﻦ دو اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺐ‬ ‫ﻄ َﺮ ﺑﻘﻠ ِ‬ ‫ﺧ َ‬ ‫وﻟﯽ در ﺟﻬﺎن ﺣﻖ ﻧﻔﻮس ﻣﻘﺒﻠﻪ را ﻣﺎﻻ رأت ﻋﯿﻦٌ و ﻻ ﺳَﻤﻌَﺖ أذنٌ و ﻻ َ‬ ‫ﺸ ٍﺮ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺎﻧﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﺎﻟﻢ َرﺣِﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻤﺎﻻت و ﻧﻘﺎﺋﺺ‬ ‫َﺑ َ‬ ‫ﺟﺴﻤﺎﻧﯿﮥ اﻧﺴﺎن در ﻋﺎﻟﻢ َرﺣِﻢ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻪ‪ ،‬ﭼﻮن از ﻋﺎﻟﻢ َرﺣِﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ آﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺎﺋﺺ‬ ‫و ﮐﻤﺎﻻت ﺟﺴﻤﺎﻧﯿﻪ ﻇﺎﻫﺮ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدد و اﻧﺴﺎن در ﻋﺎﻟﻢ رﺣﻢ از ﻫﺮ دو ﺑﯽﺧﺒﺮ‬ ‫‪) "...‬ﻣﻦ ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ج‪ ،۱‬ﺻﺺ‪(۲۸۴–۲۸۳‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم از واﺣﺪ ﺳﻮّم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺳﻮم – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬ﻃﻮﺑﯽ از ﺑﺮای ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ در ﻧﺰد ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﻣﺘﻘﻤّﺺ ﻗﻤﯿﺺ ﺣﺪﯾﺚ‬ ‫ﻋﺴﮑﺮی ﺻﻠﻮاتاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ ﮔﺮدد ﮐﻪ روحاﻟﻘﺪس ﻓﯽ ﺟﻨﺎن اﻟﺼﺎﻗﻮرة ذاق ﻣﻦ ﺣﺪاﺋﻘﻨﺎ‬ ‫اﻟﺒﺎﮐﻮره و ﻣﺮاد ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺪﯾﻌﻪ از ﺷﺠﺮۀ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ‪"...‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق در ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار ﻣﺠﻠﺴﯽ )ج‪ ،۲۶‬ص‪ (۲۶۵‬ﻣﺬﮐﻮر ﺷﺪه و ﻓﻘﺮهای از آن‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ ..." :‬ﻓﺎﻟﻜﻠﻴﻢ اُﻟﺒﺲ ﺣﻠّﺔ اﻻﺻﻄﻔﺎء ﻟﻤّﺎ ﻋﻬﺪﻧﺎ ﻣﻨﻪ اﻟﻮﻓﺎء‪ ،‬و روحاﻟﻘﺪس‬ ‫ﻓﯽ ﺟﻨﺎن اﻟﺼﺎﻗﻮرة ذاق ﻣﻦ ﺣﺪاﺋﻘﻨﺎ اﻟﺒﺎﮐﻮرة و ﺷﯿﻌﺘﻨﺎ اﻟﻔﺌﺔ اﻟﻨﺎﺟﯿﺔ و اﻟﻔﺮﻗﺔ اﻟﺰاﮐﯿﺔ‬ ‫‪"...‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻧﻘﻞ و اﺳﺘﺸﻬﺎد ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق در ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬

‫‪86‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫"ﺗﻔﻠﯿﺲ‬ ‫ﺟﻨﺎب آﻗﺎ ﺳﯿّﺪ رﺿﺎ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺘّﺤﯿّﺔ و اﻟﺜّﻨﺂء‬ ‫ﯾﺎ اﺑﻦ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ‪ .‬در رواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺤﻪ وارد ﮐﻪ ﺷﺨﺼﯽ از ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫اﻟﺴّﻼم ﺳﺆال ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﺧﺪا ﺣﺎﻓﻆ اﻧﺴﺎﻧﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﻠﯽ‪ .‬ﮔﻔﺖ ﯾﻘﯿﻦ‬ ‫داری؟ ﻓﺮﻣﻮد ﻣﻄﻤﺌﻨﻢ‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮد ﭘﺲ ﺧﻮﯾﺶ را از ﺑﺎم ﺑﯿﻨﺪاز‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد ﻣﺮا‬ ‫ﺳﺰاوار ﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺮا ﺷﺎﯾﺎن ﻧﻪ ﮐﻪ ﺣﻖّ را اﻣﺘﺤﺎن ﻧﻤﺎﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﻖّ را ﺳﺰاوار ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺮا آزﻣﺎﯾﺶ و اﻣﺘﺤﺎن ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻔّﮥ ﻣﯿﺰان اﻧﺴﺎن ﺗﺤﻤّﻞ آن ﺑﺎر ﮔﺮان‬ ‫ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﮐﻔّﮥ ﺣﺘّﯽ ﺷﺎﻫﯿﻦ ﻣﯿﺰان ﭘﺮاﮐﻨﺪه و ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺎل ﻫﺮ ﻃﺎﻟﺒﯽ ﺣﻖّ اﻣﺘﺤﺎن ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﻄﻠﻮب ﺑﺎﯾﺪ ﻃﺎﻟﺐ را اﻣﺘﺤﺎن‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﺗﻠﻤﯿﺬ را اﻣﺘﺤﺎن ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻠﻤﯿﺬ اﺳﺘﺎد را‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ اﻧّﺎ‬ ‫ن ﻓﯿﻪ اﻟﺒﺸﺎرة و ﻓﯽ‬ ‫ﻧﺘﺤﻤّﻞ ﻣﻨﮏ ﻫﺬا اﻷﻣﺮ اﻟﻌﻈﯿﻢ ﻓﺎﻧﻈﺮ اﻟﯽ اﻻﺷﺎرة ﻷ ّ‬ ‫اﻟﺤﺪﯾﺚ اﻟﺼّﺎﻗﻮره ذاق ﻣﻦ ﺣﺪاﺋﻘﻨﺎ اﻟﺒﺎﮐﻮره اﻟﺸّﺠﺮة ﻧﺎﻣﯿﻪ و اﻟﻨّﻌﻤﺔ واﻓﯿﻪ و‬ ‫اﻟﺮّﺣﻤﺔ ﺳﺎﺑﻐﻪ و اﻟﻤﻮﻫﺒﺔ ﻻﺣﻘﻪ و ﻋﻠﯿﮏ اﻟﺘّﺤﯿﺔ و اﻟﺜّﻨﺂء‪.‬‬ ‫اﮔﺮ اﻧﺼﺎف ﺑﺎﺷﺪ در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر اﻋﻈﻢ ﻧﻔﺲ ﻇﻬﻮر ﺑﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﺷﺌﻮن ﻣﻌﺠﺰات‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﻣﻌﺠﺰات ﺑﺎﻫﺮه ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺣﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ اﻏﯿﺎر ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻨﺪ و‬ ‫اﻫﻞ ﻋﺮاق در ﺑﻐﺪاد ﺣﯿﺮان ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺎ اﻇﻬﺎر ﭼﻨﯿﻦ اﻣﻮر ﻧﻨﻤﺎﺋﯿﻢ‪ ،‬زﯾﺮا از‬ ‫ﻣﺴﻤﻮﻋﺎت اﺳﺖ و ﺑﺮﻫﺎن از ﺑﺮای دﯾﮕﺮان ﻧﮕﺮدد‪ ،‬وﻟﯽ ﮐﻞّ ﻣﻨﺼﻔﺎن ﺷﻬﺎدت‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ از ﺟﻤﯿﻊ ﺷﺌﻮن و اﻃﻮار و آﺛﺎر اﻇﻬﺎر ﻣﻌﺠﺰات‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‪ .‬ﭼﻪ ﻣﻌﺠﺰهای اﻋﻈﻢ از اﯾﻦ ﮐﻪ اﻣﺮش را در ﺳﺠﻦ اﻋﻈﻢ در زﯾﺮ‬ ‫زﻧﺠﯿﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﻓﺮﻣﻮد و ﺷﺮق و ﻏﺮب را ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ آورد‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮏ ﻣﻌﺠﺰه از‬ ‫ﻣﻌﺠﺰات ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ .‬ﻓﺎﺗﻮا ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ ان ﮐﻨﺘﻢ ﺻﺎدﻗﯿﻦ و ﻋﻠﯿﮏ اﻟﺒﻬﺂء‬ ‫اﻷﺑﻬﯽ‪.‬عع "‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺮّات و ﻣﺮّات در آﺛﺎر ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ ﻣﻮرد ﻧﻘﻞ و‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ در ﺷﺮحاﻟﺰﯾﺎره )ج‪ ،۱‬ص‪ (۱۲۶‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻣﺤﻤّﺪ اﻟﻌﺴﮑﺮی ﻋﻠﯿﻪاﻟﺴﻼم‪» :‬و روحاﻟﻘﺪس ﻓﯽ ﺟﻨﺎن اﻟﺼﺎﻗﻮرة ذاق‬ ‫ﻣﻦ ﺣﺪاﺋﻘﻨﺎ اﻟﺒﺎﮐﻮرة« و اﻟﺒﺎﮐﻮرة أول اﻟﺜﻤﺮة أی أول ﺛﻤﺮة اﻟﻮﺟﻮد و أول ﻣﻦ ذاﻗﻬﺎ‬

‫‪87‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫أی ﻗﺒﻠﻬﺎ روحاﻟﻘﺪس و ﻫﻮ اﻟﻌﻘﻠﯽ اﻟﮑﻠﯽ و ﻫﻮ أول ﺧﻠﻖ ﻣﻦ اﻟﺮوﺣﺎﻧﯿﯿﻦ ﻋﻦ ﯾﻤﯿﻦ‬ ‫اﻟﻌﺮش ‪"...‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب دوازدﻫﻢ از واﺣﺪ ﺳﻮّم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﭼﻬﺎرم – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﺳ ّﺮ ﮐﻼم اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( اﻧﺎ اﻟﻨﻘﻄﺔ ﺗﺤﺖ اﻟﺒﺎء ‪"...‬‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﺷﺮح ﮔﻠﺸﻦ راز اﺛﺮ ﺷﻤﺲاﻟﺪّﯾﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﻻﻫﯿﺠﯽ )ﺻﺺ‪ (۴۷۶–۴۷۵‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻧﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ ﯾﺎﺑﺪ اﺳﺮار ﻃﺮﯾﻘﺖ«‬ ‫"»ﻣﺠﺎزی ﻧﯿﺴﺖ اﺣﻮال ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ اﺣﻮال ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻪ اﻧﺒﯿﺎء و اوﻟﯿﺎء – ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺴّﻼم – از آن اِﺧﺒﺎر ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ »رأﯾﺖ رﺑّﯽ ﻓﯽ اﺣﺴﻦ ﺻﻮرة« و »ﻟﯽ ﻣﻊ اﻟﻠّﻪ وﻗﺖ« و »ﻣﻦ رآﻧﯽ ﻓﻘﺪ رأی‬ ‫ﯽ ﺑﻦ اﺑﯽ ﻃﺎﻟﺐ – ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم – »اﻧﺎ ﻧﻘﻄﺔ ﺑﺎء ﺑﺴﻢ اﻟﻠّﻪ و اﻧﺎ‬ ‫اﻟﺤﻖّ« و ﻣﺜﻞ ﻗﻮل ﻋﻠ ّ‬ ‫ﺟﻨﺐ اﻟﻠّﻪ اﻟّﺬی ﻓﺮﻃﺘﻢ ﻓﯿﻪ و اﻧﺎ اﻟﻘﻠﻢ و اﻧﺎ اﻟﻠّﻮح اﻟﻤﺤﻔﻮظ و اﻧﺎ اﻟﻌﺮش و اﻧﺎ‬ ‫ﯽ و اﻧﺎ اﻟﺴّﻤﻮات اﻟﺴّﺒﻊ و اﻻرﺿﻮن« و ﺣﮑﺎﯾﺖ در اﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ از اوﻟﯿﺎء ﺑﺴﯿﺎر‬ ‫اﻟﮑﺮﺳ ّ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ »ﺳﺒﺤﺎﻧﯽ ﻣﺎ اﻋﻈﻢ ﺷﺄﻧﯽ« و »ﻟﯿﺲ ﻓﯽ ﺟﺒّﺘﯽ ﺳﻮی اﻟﻠّﻪ« و »اﻧﺎ‬ ‫اﻟﺤﻖّ« و »اﻧﺎ اﻟﻔﺎﻋﻞ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻌﺎﻟﻢ« و »ﻟﯿﺲ ﺑﯿﻨﯽ و ﺑﯿﻦ رﺑّﯽ ﻓﺮق اﻻّ اﻧّﯽ ﺗﻘﺪّﻣﺖ‬ ‫ﻞ ]ﻣﻦ[ رﺑّﯽ ﺑﺴﻨﺘﯿﻦ« و ﻏﯿﺮ ﻫﺬا ﮐﺴﯽ ﻓﮑﺮ ﺑﺎﻃﻞ ﻧﮑﻨﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺎﻟﻌﺒﻮدﯾﺔ« و »اﻧﺎ اﻗ ّ‬ ‫ﺳﺨﻨﺎن ﭼﻨﺪ ﻣﺠﺎزی ﻏﯿﺮواﻗﻌﯽ ﺑﻮده و ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﭼﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﺣﻮال‬ ‫آن ﮐﺎﻣﻼن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺮاﺗﺐ ﮐﺸﻒ و ﺷﻬﻮد ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه و اﯾﺸﺎن ﺑﻪ آن‬ ‫ﻣﺘﺤﻘّﻖ ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﯿﺎن ﺣﺎﻻت واﻗﻌﯽ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و ﻧﻪ ﭼﻨﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ‬ ‫اﺳﺮار ﻃﺮﯾﻘﺖ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ درﯾﺎﻓﺖ؛ ﭼﻪ آن ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺸﺮوط ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ از‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﯿّﺖ ﻓﻄﺮی و ارﺷﺎد ﭘﯿﺮ راﻫﺒﺮ و ﺳﻠﻮک و رﯾﺎﺿﺎت و ﻗﻄﻊ ﻣﻨﺎزل ﮐﻪ ارﺑﺎب‬ ‫ﻃﺮﯾﻘﺖ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺗﺄﯾﯿﺪات اﻟﻬﯽ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ در اﺣﻮال ‪"...‬‬ ‫و در ﻓﺼﻞ ﺗﻌﻠﯿﻘﺎت ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺘﺎب )ص‪ (۶۹۰‬در ﺑﺎرۀ ﻋﺒﺎرت »اﻧﺎ ﻧﻘﻄﺔ ﺑﺎء ﺑﺴﻢ اﻟﻠّﻪ‬ ‫‪ «...‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺑﻪ ﺻﻮرت »اﻧّﺎ اﻟﻨﻘﻄﺔ اﻟّﺘﯽ ﺗﺤﺖ اﻟﺒﺎء اﻟﻤﺒﺴﻮﻃﺔ« ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع( ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺸﺎرق اﻧﻮاراﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ص‪ ۲۱‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﺳﺖ »اﻧﺎ ﻧﻘﻄﺔ ﺑﺎء ﺑﺴﻢ‬

‫‪88‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﻠّﻪ« ر‪.‬ک‪ .‬رﺳﺎﻟﻪﻫﺎی ﺷﺎه ﻧﻌﻤﺖاﻟﻠّﻪ وﻟﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬رﺳﺎﻟﮥ ﻫﺪاﯾﺖ‪ ،‬ص‪ ۲۰۵‬و ج‪،۳‬‬ ‫رﺳﺎﻟﮥ ذوﻗﯿّﺎت‪ ،‬ص‪.۱۷‬‬ ‫در ﺗﻤﻬﯿﺪات‪ ،‬ص‪» ۱۱۴‬اﻧﺎ ﻧﻘﻄﺔ ﺑﺎء ﺑﺴﻢ اﻟﻠّﻪ« ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ ﺷﺒﻠﯽ اﺳﺖ و در اﻟﺮّﺳﺎﻟﺔ‬ ‫اﻟﻘﺸﯿﺮﯾّﻪ‪ ،‬ص‪ ،۷۶‬اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت از ﻗﻮل ﻣﺮدی ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺷﺒﻠﯽ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ‪» :‬و‬ ‫ﺟﺎءه رﺟﻞ ﻓﻘﺎل ﻟﻪ اﻟﺸّﺒﻠﯽ‪ :‬ﻣﺎ اﻧﺖ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﯾﺎ ﺳﯿّﺪی اﻟﻨّﻘﻄﺔ اﻟّﺘﯽ ﺗﺤﺖ اﻟﺒﺎء‪.‬‬ ‫ﻓﻘﺎل‪ :‬اﻧﺖ ﺷﺎﻫﺪی ﻣﺎ ﻟﻢ ﺗﺠﻌﻞ ﻟﻨﻔﺴﮏ ﻣﻘﺎﻣﺎً‪«.‬‬ ‫»اﻧﺎ ﺟﻨﺐ اﻟﻠّﻪ« ﮐﻪ در ﻋﺒﺎرت ﻣﺘﻦ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬در ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪۲۷‬‬ ‫ﻗﻮل ﻋﻠﯽ )ع( ﻣﺤﺴﻮب ﺷﺪه اﺳﺖ و » اﻧﺎ اﻟﻠّﻮح و اﻧﺎ اﻟﻘﻠﻢ و اﻧﺎ اﻟﻌﺮش و اﻧﺎ‬ ‫ﯽ و اﻧﺎ اﻟﺴّﻤﻮات اﻟﺴّﺒﻊ« ﻧﯿﺰ از ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ )ع( ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺸﺎرق‬ ‫اﻟﮑﺮﺳ ّ‬ ‫اﻧﻮاراﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ص‪".۱۵۹‬‬ ‫ﮐﻼم ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ را ﺣﺎﺟﯽ زﯾﻦاﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺷﯿﺮواﻧﯽ در رﯾﺎضاﻟﺴّﯿﺎﺣﻪ‬ ‫)ص‪ (۳۶۰‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺤﻮ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ‪ ..." :‬از ﺣﻀﺮت ﺳﺮور اوﻟﯿﺎء ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻣﺮﺗﻀﯽ ﻣﺄﺛﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ‪ :‬ﺑﺎﻟﺒﺎء ﻇﻬﺮ اﻟﻮﺟﻮد و ﺑﻨﻘﻄﺔ ﺗﻤﯿّﺰ اﻟﻌﺎﺑﺪ ﻋﻦ اﻟﻤﻌﺒﻮد و اﻧﺎ‬ ‫ﻧﻘﻄﺔ ﺗﺤﺖ ﺑﺎء ﺑﺴﻢاﻟﻠّﻪ‪".‬‬ ‫ﺑﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﺷﺮح ﻣﺒﺎﺣﺚ در اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﻣﻊاﻻﺳﺮار و ﻣﻨﺒﻊاﻻﻧﻮار ﺷﯿﺦ‬ ‫ﺳﯿﺪ ﺣﯿﺪر آﻣﻠﯽ )ﺻﺺ‪ ،(۷۰۱–۷۰۰‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﺮار اﻟﻨﻘﻄﻪ‪ ،‬اﺛﺮ اﻣﯿﺮ ﺳﯿّﺪ ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻫﻤﺪاﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻘﺪّﻣﻪ و ﺗﺼﺤﯿﺢ و ﺗﺮﺟﻤﻪ و ﺗﻌﻠﯿﻖ ﻣﺤﻤّﺪ ﺧﻮاﺟﻮی ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺣﺎﻓﻆ رﺟﺐ ﺑﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﺑﺮﺳﯽ در ﮐﺘﺎب ﻣﺸﺎرق اﻧﻮار اﻟﯿﻘﯿﻦ )ص‪ (۱۲‬در ﺑﺎرۀ‬ ‫ﻧﻘﻄﻪ و ﺑﺎء ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫"و اﻣّﺎ اﻻﻟﻒ اﻟﻤﺒﺴﻮط و ﻫﻮ اﻟﺒﺎء ب ﻓﻬﯽ اوّل وﺣﯽ ﻧﺰل ﻋﻠﯽ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ )ص( و‬ ‫اوّل ﺻﺤﯿﻔﺔ آدم و ﻧﻮح و اﺑﺮﻫﯿﻢ و ﺳﺮّﻫﺎ ﻣﻦ اﻧﺒﺴﺎط اﻻﻟﻒ ﻓﯿﻬﺎ و ﺳ ّﺮ اﻟﻘﯿﺎﻣﺔ ﺑﻘﯿﺎم‬ ‫ﻃﺮﻓﻪ و ﻫﻮ ﺳﺮّ ﻋﺎﻟﻢ اﻻﺧﺘﺮاع و اﻻﻧﻮار و اﻻﺳﺮار اﻟﺤﻘﯿﻘﺔ ﻣﺮﺗﺒﻄﺔ ﺑﻨﻘﻄﺔ اﻟﺒﺎء و اﻟﯿﻬﺎ‬ ‫اﻻﺷﺎرة ﺑﻘﻮل اﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( اﻧﺎ اﻟﻨﻘﻄﺔ اﻟﺘﯽ ﺗﺤﺖ اﻟﺒﺎء و ﺳﺮّ اﻟﺒﺎء و اﻟﻤﺒﺴﻮﻃﺔ‬ ‫ﯾﺴﯿﺮ اﻟﯽ اﻻﻟﻒ اﻟﻘﺎﺋﻢ اﻟﻤﺒﺴﻂ ﻓﯽ ذاﺗﻬﺎ اﻟﻤﺤﺘﺠﺐ ﻓﯿﻬﺎ و ﮐﻞ ﻗﺎل ﻣﺤﯽاﻟﺪﯾﻦ‬ ‫اﻟﻄﺎﺋﯽ اﻟﺒﺎء ﺣﺠﺎب اﻟﺮﺑﻮﺑﯿﺔ و ﻟﻮ ارﺗﻔﻌﺖ اﻟﺒﺎء ﻟﺸﻬﺪ اﻟﻨﺎس رﺑّﻬﻢ‪".‬‬ ‫و در ﺻﻔﺤﮥ ‪ ۳۵‬ﮐﺘﺎب ﻣﺸﺎرق اﻧﻮار اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺷﯿﺦ رﺟﺐ ﺑﺮﺳﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬

‫‪89‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ن اﻟﻔﯿﺾ اﻻوّل ﻋﻦ ﺣﻀﺮة اﻻﺣﺪﯾﺔ ﻫﯽ ﻧﻘﻄﺔ اﻟﻮاﺣﺪة و ﻋﻨﻬﺎ ﻇﻬﺮ‬ ‫"ﻓﻌﻠﻢ ا ّ‬ ‫اﻟﻒ اﻟﻐﯿﺐ و اﻣﺘﺪّ ﺣﺘﯽ ﺻﺎر ﺧﻄّﻪ و ﻫﻮ ﻣﺮﮐّﺐ ﻣﻦ ‪ ۳‬ﻧﻘﻂ واﺣﺪة و واﺣﺪة‬ ‫و واﺣﺪة ﻓﺎﻟﻮاﺣﺪة ﻟﻬﺎ اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻌﻘﻞ و روحاﻟﻘﺪس و ﺣﺮوﻓﻬﺎ اﻻﻟﻒ و ﻣﻨﻬﺎ‬ ‫ﯾﺒﺘﺪی اﻟﻤﻮﺟﻮدات و اﻟﯿﻬﺎ ﯾﻨﺘﻬﯽ ‪ ۲‬اﻟﻨﻘﻄﺔ اﻟﻮاﺣﺪة و ﻫﯽ روحاﻟﻠّﻪ و ﻧﻔﺨﺖ‬ ‫ﻓﯿﻪ ﻣﻦ روﺣﯽ و ﺣﺮﻓﻬﺎ اﻟﺒﺎء و ﻫﯽ اﻟﺤﺠﺎب و ﻫﯽ ﻇﺎﻫﺮ اﻟﻨﻘﻄﺔ اﻟﻮاﺣﺪة و‬ ‫ﺟﺴﺪﻫﺎ و ﻟﻬﺎ اﻟﺤﮑﻢ اﻟﻈﺎﻫﺮ و ﺣﻘﯿﻘﺘﻬﺎ اﻟﻨﺒﻮّة و ﻋﻨﻬﺎ ﻇﻬﺮت اﻟﻤﻮﺟﻮدات و‬ ‫ﺑﺎﻃﻨﻬﺎ ﻧﻘﻄﺔ اﻟﻮاﺣﺪة ﻗﺎل ع ﻋﻦ اﻟﺒﺎء ﻇﻬﺮ اﻟﻮﺟﻮد و ﺑﺎﻟﻨﻘﻄﺔ ﺗﺒﯿّﻦ اﻟﻌﺎﺑﺪ ﻋﻦ‬ ‫اﻟﻤﻌﺒﻮد و ﻗﺎل ﺣﮑﻢ ﺑﺎﻟﺒﺎء ﻋﺮﻓﻪ اﻟﻌﺎرﻓﻮن و ﻣﺎ ﻣﻦ ﺷﯽء اﻻّ و اﻟﺒﺎء ﻣﮑﺘﻮﺑﻪ‬ ‫ﻋﻠﯿﻪ ‪"...‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم از واﺣﺪ ﭼﻬﺎرم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﭘﻨﺠﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﻣﻠﺨّﺺ اﯾﻦ ﺑﺎب آﻧﮑﻪ ارواح ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء راﺟﻊ ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﻬﯿﮑﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ و‬ ‫ﺟﻨّﺖ ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء در ﺟﻨّﺖ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺜﺎل آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﻄﻌﮥ‬ ‫اﻟﻤﺎس ﺑﻼﻣﺜﻠﯽ در ﻧﺰد ﻣﺆﻣﻨﯽ ﺑﺎﺷﺪ اﻋﺰاز آن اﻟﻤﺎس ﺑﺎﻋﺰازی اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﮥ آن در ﻧﺰد ﻣﺆﻣﻦ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﻞّ ﺷﯽء و اﯾﻦ ﻫﯿﮑﻞ‬ ‫راﺟﻊ ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﺎﺳﻢ و ﺻﻔﺖ اﮔﺮ ﻓﻮآد او ﻣﺪّل ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ اﺳﺖ در ﻇﻞّ ﻟﻪ‬ ‫اﻻﺳﻤﺎء اﻟﺤﺴﻨﯽ ﻋﻨﺪاﻟﻠّﻪ ذﮐﺮ ﻣﯽﮔﺮدد و اﮔﺮ از ﺻﻔﺖ اﺳﺖ در ﺻﻔﺎت او‬ ‫ذﮐﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﻋﻠ ّﻮ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﯿﺲ اﻻّ اﻟﻠّﻪ و اﺳﻤﺎﺋﻪ و ﺻﻔﺎﺗﻪ‪.‬‬ ‫و اﯾﻦ ﻫﯿﮑﻞ ﺣﮑﻢ اﺳﻤﯿّﺖ و ﺻﻔﺘﯿّﺖ ﺑﺮ او ﻧﻤﯽﮔﺮدد اﻻّ آﻧﮑﻪ در ﻧﺰد ﻫﺮ‬ ‫ﻇﻬﻮری در ﻇﻞّ آن ﻇﻬﻮر داﺧﻞ ﮔﺮدد واﻻّ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻣﯿﺸﻮد ﺣﮑﻢ اﯾﻤﺎن از او و‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺣﮑﻢ اﺳﻤﯿﺖ و ﺻﻔﺘﯿّﺖ ‪"...‬‬ ‫ب اﻋﻠﲐ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق را در ﭘﻨﺞ ﺷﺄن )ﺻﺺ‪ (۴۴۵–۴۴۴‬ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﻧﻤﻮده‬ ‫ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ادﻻء اﺳﻤﺎء و ﻋﺒﺎدی ﮐﻪ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ و ﺣﮑﻤﺖ در ﻇﻬﻮراﻟﻠّﻪ داﺧﻞ ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ ‪...‬‬ ‫آﻧﻬﺎ اﻋﺰ و اﺟﻞ ﻗﺪرﻧﺪ از ذﮐﺮ و وﺻﻒ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﯿﻨﻮﻧﺎت آﻧﻬﺎ در ﻣﻘﺎم ﻣﺮآﺗﯿﺖ اﺳﻤﺎء‬ ‫ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ و ﻇﻮاﻫﺮ آﻧﻬﺎ در ﻣﻘﺎم دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و‬

‫‪90‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫در آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺴﺖ اﻻ ﻣﺜﻞ ﺷﻤﺴﯽ ﮐﻪ در ﻣﺮآت اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﺑﻪ آﻧﻬﺎ دﯾﻦ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻣﯽﮔﺮدد و از ﺑﺮای آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد و اﯾﻦ اﺳﺖ ﻣﻌﻨﯽ ﺳﺮّ ﺣﺪﯾﺚ ﻟﯿﺲ اﻻ اﻟﻠّﻪ و‬ ‫اﺳﻤﺎﺋﻪ و ﺻﻔﺎﺗﻪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎم ﻇﺎﻫﺮ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻻّ ﺷﻤﺲ اﻟﺤﻘﯿﻘﺔ و ادﻻﺋﻬﺎ ﺑﯿﺎن آن‬ ‫ﻣﯽﮔﺮدد ‪"...‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق را در ﮐﺘﺐ اﺻﻠﯽ اﺣﺎدﯾﺚ اﻫﻞ ﺗﺸﯿّﻊ ﻧﯿﺎﻓﺘﻢ‪ ،‬اﻣّﺎ در ﻗﺮآن اﺳﺖ )ﺳﻮرۀ‬ ‫ﺴﻨَﻰ"‬ ‫ﺳﻤَﺎء ا ْﻟﺤُ ْ‬ ‫ﻫ َﻮ َﻟ ُﻪ ا ْﻟ َٔﺎ ْ‬ ‫ﻻ ُ‬ ‫ﻻ ِٕا َﻟ َﻪ ِٕا ﱠ‬ ‫ﻃﻪ )‪ ،(۲۰‬آﯾﮥ ‪ (۸‬ﮐﻪ‪" :‬اﻟ ﱠﻠ ُﻪ َ‬ ‫ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ در ﺷﺮحاﻟﺰﯾﺎره )ج‪ ،۱‬ﺻﺺ‪ (۲۱۴–۲۱۳‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬إن ﮐﻞ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﮑﻮن ﺻﻔﺎﺗﻪ ﻣﻦ اﻟﺬوات و اﻟﺼﻔﺎت اﻟﺠﻮاﻫﺮ و اﻷﻋﺮاض ﻷﻧﻬﺎ‬ ‫آﺛﺎره‪ .‬و اﻵﺛﺎر ﺻﻔﺎت ﻓﻤﻌﻨﯽ ﺗﻮﺣﯿﺪ اﻟﺼﻔﺎت أﻧﻪ ﻟﯿﺲ إﻻ ﺻﻔﺎﺗﻪ و آﺛﺎره و اﻵﺛﺎر‬ ‫ﺻﻔﺎﺗﻪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ ﻗﺎل ﻋﻠﯿﻪاﻟﺴّﻼم‪ :‬ﻻ ﯾﺮی ﻓﯿﻪ ﻧﻮر إﻻ ﻧﻮرک ﻷن اﻷﺷﯿﺎء آﺛﺎره و ﺻﻔﺎت‬ ‫أﻓﻌﺎﻟﻪ و أﻓﻌﺎﻟﻪ ﺻﻔﺎﺗﻪ و ﺻﻔﺎت اﻟﺼﻔﺎت ﺻﻔﺎت‪ ،‬ﻓﮑﻤﺎ أﻧﮏ إذا ﻧﻈﺮت إﻟﯽ‬ ‫اﻟﺸﻤﺲ ﻻ ﺗﺠﺪ إﻻ اﻟﺸﻤﺲ و أﺷﻌﺘﻬﺎ وﻫﯽ آﺛﺎرﻫﺎ و ﺻﻔﺎﺗﻬﺎ ﻓﮑﺬﻟﮏ ﻓﯽ اﻟﺘﻤﺜﯿﻞ‬ ‫آﺛﺎر اﻟﻠّﻪ ‪"...‬‬ ‫و در رﺳﺎﻟﮥ "ﺑﯿﺎن اﻻﺣﺴﺎن ﻻﻫﻞ اﻟﻌﺮﻓﺎن" ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺼﻨّﻔﺎت ﻓﺎرﺳﯽ اﺛﺮ‬ ‫ﻋﻼءاﻟﺪوﻟﻪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻃﺒﻊ رﺳﯿﺪه )ص‪ (۱۹۱‬ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬آﻧﭽﻪ ﺟﻨﯿﺪ – ﻗﺪساﻟﻠّﻪ ﺳﺮه – ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﯿﺲ ﺷﯽء ﻓﯽ اﻟﻮﺟﻮد ﺳﻮی اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﯽ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﻓﻬﻢ ﮐﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﺟﺰ ذات ﺣﻖّ و ﺻﻔﺎت او‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ذات او ﻗﺎﺋﻢ اﺳﺖ و ﻣﺼﺎدر اﻓﻌﺎل اوﺳﺖ‪ ،‬و از آن اﻓﻌﺎل اﺷﯿﺎء ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﻫﺮ ﭼﻪ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ ﯾﺎ اﺛﺮ او ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻓﻌﻞ او ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه‪ ،‬ﯾﺎ ﻓﻌﻞ او ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﮐﻪ از ﺻﻔﺖ او ﺻﺎدر ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺻﻔﺖ او ﺑُﻮَد ﮐﻪ ﻣﺮ ذات او را ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ و ﺑﻪ ذات‬ ‫او ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬ﯾﺎ ذات او ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻗﺎﺋﻢ اﺳﺖ و ﻫﻤﮥ اﺷﯿﺎء ﺑﺪو ﻗﺎﺋﻢ‪".‬‬ ‫و در ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۲۲۶–۲۲۵‬ﮐﺘﺎب ﻣﺼﻨّﻔﺎت ﻓﺎرﺳﯽ ﻧﻮﺷﺘﮥ ﻋﻼءاﻟﺪوﻟﻪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬وﺟﻮد ﺣﻖّ‪ ،‬ذات واﺟﺐاﻟﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻔﺎت ﮐﺎﻣﻠﻪ ﻣﺘﺼﻒ اﺳﺖ ازﻻ و‬ ‫اﺑﺪاً‪ .‬و وﺟﻮد ﻣﻄﻠﻖ ﻓﻌﻞ او ﮐﻪ از ﺻﻔﺖ او ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬و وﺟﻮد ﻣﻘﯿﺪ آن اﺛﺮی‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ ﻓﻌﻞ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﻣﯽﭘﯿﻮﻧﺪد‪ .‬و ﭼﻮن در وﺟﻮد ﻏﯿﺮ از ذات ﺣﻖّ و‬ ‫ﺻﻔﺎت او و اﻓﻌﺎل او و آﺛﺎر او ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬وﺣﺪت در ﮐﺜﺮت ﻣﺤﻘّﻖ‪ ،‬و‬

‫‪91‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻘﯿﻘﺖ أﻻ ﮐﻞ ﺷﯽء ﻣﺎ ﺧﻼ اﻟﻠّﻪ ﺑﺎﻃﻞ ﻧﺼﺐ دﯾﺪه‪ ،‬و ﺳ ّﺮ ﻟﯿﺲ ﻓﯽاﻟﻮﺟﻮد ﺳﻮی اﻟﻠّﻪ‬ ‫روﺷﻦﺗﺮ‪ .‬و ﺗﻮﺣﯿﺪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم دﺳﺖ ﻣﺮاﻓﻘﺖ در ﮔﺮدن ﻣﻮاﻓﻘﺖ اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺑﺮ ﺳﺮﯾﺮ‬ ‫ﺳﺮ ﻋﺎرف ﻣﺘﻤﮑﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ‪ .‬ﺑﺤﻤﺪاﻟﻠّﻪ و ﻣﻨﻪ‪ ،‬و از ﻓﻮﻃﮥ اﺗّﺤﺎد و ﺣﻠﻮل و ﺷﺒﻬﮥ ﺗﺸﺒﯿﻪ‬ ‫و ﺗﻌﻄﯿﻞ ﺧﻼص ﯾﺎﻓﺘﻪ ‪"...‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎرم از واﺣﺪ ﭼﻬﺎرم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺷﺸﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﻣﻌﻨﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﯿﻪ ﺳﻨﺔ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﯾﺒﺎع و ﯾﺸﺘﺮی ‪"...‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻮرد اﺷﺎره دو ﺑﺎر در ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۱۲‬ص‪ ،۲۸۳‬و ج‪ ،۵۱‬ص‪ (۱۴۲‬آﻣﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺰﺑﻮر ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻋﻦ اﻟﺤﻤﯿﺮی‪ ،‬ﻋﻦ أﺣﻤﺪ ﺑﻦ ﻫﻼل‪ ،‬ﻋﻦ اﺑﻦ أﺑﯽ ﻧﺠﺮان‪ ،‬ﻋﻦ ﻓﻀﺎﻟﺔ‪ ،‬ﻋﻦ ﺳﺪﯾﺮ‬ ‫ن ﻓﯽ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﺳﻨّﺔ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻗﻠﺖ‪:‬‬ ‫ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﯾﻘﻮل‪ :‬أ ﱠ‬ ‫ن‬ ‫ﻻﻣّﺔ أﺷﺒﺎه اﻟﺨﻨﺎزﯾﺮ إ ﱠ‬ ‫ﮐﺄﻧّﮏ ﺗﺬﮐﺮ ﺣﯿﺮة أوﻏﯿﺒﺔ ﻗﺎل ﻟﯽ‪ :‬و ﻣﺎ ﺗﻨﮑﺮ ﻣﻦ ﻫﺬا ﻫﺬه ا ُ‬ ‫إﺧﻮة ﯾﻮﺳﻒ ﮐﺎﻧﻮا أﺳﺒﺎﻃ ًﺎ أوﻻد أﻧﺒﯿﺎء ﺗﺎﺟﺮوا ﯾﻮﺳﻒ و ﺑﺎﯾﻌﻮه و ﺧﺎﻃﺒﻮه و ﻫﻢ إﺧﻮﺗﻪ‬ ‫و ﻫﻮ أﺧﻮﻫﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﻌﺮﻓﻮه ﺣﺘّﯽ ﻗﺎل ﻟﻬﻢ ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬أﻧﺎ ﯾﻮﺳﻒ‪ .‬ﻓﻤﺎ ﺗﻨﮑﺮ‬ ‫ﻻﻣّﺔ اﻟﻤﻠﻌﻮﻧﺔ أن ﯾﮑﻮن اﻟﻠّﻪ ﻋ ﱠﺰ و ﺟﻞﱠ ﻓﯽ وﻗﺖ ﻣﻦ اﻷوﻗﺎت ﯾﺮﯾﺪ أن ﯾﺴﺘﺮ‬ ‫ﻫﺬه ا ُ‬ ‫ﺣﺠﱠﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻘﺪ ﮐﺎن ﯾﻮﺳﻒ إﻟﯿﻪ ﻣﻠﮏ ﻣﺼﺮ و ﮐﺎن ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ واﻟﺪه ﻣﺴﯿﺮة ﺛﻤﺎﻧﯿﺔ ﻋﺸﺮ‬ ‫ﻞ أن ﯾﻌﺮِّف ﻣﮑﺎﻧﻪ ﻟﻘﺪر ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ و اﻟﻠّﻪ ﻟﻘﺪ ﺳﺎر ﯾﻌﻘﻮب‬‫ﯾﻮﻣﺎً ﻓﻠﻮ أراد اﻟﻠّﻪ ﻋ ﱠﺰ و ﺟ ﱠ‬ ‫ﻻﻣّﺔ أن ﯾﮑﻮن‬‫و وﻟﺪه ﻋﻨﺪ اﻟﺒﺸﺎرة ﺗﺴﻌﺔ أﯾﱠﺎم ﻣﻦ ﺑﺪوﻫﻢ إﻟﯽ ﻣﺼﺮ‪ ،‬و ﻣﺎ ﺗﻨﮑﺮ ﻫﺬه ا ُ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﯾﻔﻌﻞ ﺑﺤﺠﱠﺘﻪ ﻣﺎ ﻓﻌﻞ ﺑﯿﻮﺳﻒ أن ﯾﮑﻮن ﯾﺴﯿﺮ ﻓﯽ أﺳﻮاﻗﻬﻢ و ﯾﻄﺄ ﺑﺴﻄﻬﻢ و ﻫﻢ‬ ‫ﻻﯾﻌﺮﻓﻮﻧﻪ ﺣﺘّﯽ ﯾﺄذن اﻟﻠّﻪ ﻋ ﱠﺰ و ﺟﻞﱠ أن ﯾﻌ ّﺮِﻓﻬﻢ ﻧﻔﺴﻪ ﮐﻤﺎ أذن ﻟﯿﻮﺳﻒ ﺣﯿﻦ ﻗﺎل‪:‬‬ ‫»ﻫﻞ ﻋﻠﻤﺘﻢ ﻣﺎ ﻓﻌﻠﺘﻢ ﺑﯿﻮﺳﻒ و أﺧﯿﻪ إذ أﻧﺘﻢ ﺟﺎﻫﻠﻮن ﻗﺎﻟﻮا أﺋﻨّﮏ ﻷﻧﺖ ﯾﻮﺳﻒ ﻗﺎل‬ ‫أﻧﺎ ﯾﻮﺳﻒ و ﻫﺬا أﺧﯽ«‪".‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺻﺪوق ﻧﯿﺰ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺰﺑﻮر را در ﮐﻤﺎل اﻟﺪﯾﻦ و ﺗﻤﺎم اﻟﻨﻌﻤﺔ )ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪،۱۱–۱۰‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ آﯾﺖاﻟﻠّﻪ ﮐﻤﺮهای( آورده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻀﻤﻮن ﻓﺎرﺳﯽ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺄﺧﺬ ﻓﻮق آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺪﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ از اﻣﺎم ﺷﺸﻢ ﺷﻨﯿﺪم ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد‬ ‫ﺑﺮاﺳﺘﯽ در ﻗﺎﺋﻢ ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ )ﺳﻨﺘﯽ( ﺑﻪ ﯾﻮﺳﻒ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﮔﻔﺘﻢ ﮔﻮﯾﺎ ﺣﯿﺮت ﯾﺎ ﻏﯿﺒﺖ‬ ‫او را ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮد اﯾﻦ اﻣّﺖ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺧﻨﺎزﯾﺮ ﻣﻨﮑﺮ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮادران ﯾﻮﺳﻒ‬

‫‪92‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮزاده و اﺳﺒﺎط ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺎ آن ﮐﻪ ﺑﺮادر ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﺎ او ﺗﺠﺎرت ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‬ ‫او را ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺧﻮد ﯾﻮﺳﻒ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻔﻢ‪ .‬اﯾﻦ اﻣّﺖ ﭼﺮا اﻧﮑﺎر‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪای ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ در ﯾﮏ وﻗﺘﯽ از اوﻗﺎت اراده ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺠّﺖ ﺧﻮد را‬ ‫ﭘﻨﻬﺎن ﻧﮕﻬﺪارد‪ .‬ﯾﻮﺳﻒ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺼﺮ ﺑﻮد و ﻓﺎﺻﻠﮥ او ﺑﺎ ﭘﺪرش ﻫﺠﺪه روز راه ﺑﻮد‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﺧﺪا ﻣﯽﺧﻮاﺳﺖ ﺟﺎی او را ﺑﻪ وی ﻧﺸﺎن ﻣﯽداد‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺪا وﻗﺘﯽ ﻣﮋدۀ وی ﺑﻪ‬ ‫ﯾﻌﻘﻮب رﺳﯿﺪ ﻧُﻪروزه اﯾﻦ راه را درﻧﻮردﯾﺪ و از ﺑﯿﺎﺑﺎن ﺑﻪ ﻣﺼﺮ آﻣﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣّﺖ ﭼﺮا‬ ‫ﻣﻨﮑﺮﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪای ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ ﺑﺎ ﺣﺠّﺖ ﺧﻮد آن ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﻮﺳﻒ ﮐﺮد‪ .‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺣﺠّﺖ در ﺑﺎزارﻫﺎی آﻧﺎن ﻣﯽﮔﺮدد و ﺑﺮ ﻓﺮش آﻧﻬﺎ ﮔﺎم ﻣﯽﻧﻬﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺮدم او را‬ ‫ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ ﺗﺎ ﺧﺪا اﺟﺎزه دﻫﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ آﻧﺎن ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﯾﻮﺳﻒ‬ ‫اﺟﺎزه داد و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ آﯾﺎ ﻣﯽداﻧﯿﺪ در ﻧﺎداﻧﯽ ﺑﺎ ﯾﻮﺳﻒ ﭼﻪ ﮐﺮدﯾﺪ؟ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮔﻮﯾﺎ‬ ‫ﺗﻮ ﺧﻮد ﯾﻮﺳﻒ ﺑﺎﺷﯽ! ﮔﻔﺖ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻔﻢ و اﯾﻦ ﺑﺮادر ﻣﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺣﻀﺮت ﺣﺠّﺖ و ﯾﻮﺳﻒ اﯾﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺧﻠﻖ‬ ‫او را ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ او را ﻧﻤﯽﺷﻨﺎﺳﻨﺪ در ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮی از اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﻧﯿﺰ‬ ‫آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻦ آن ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ﻣﺠﻠﺴﯽ )ج‪ ،۵۱‬ص‪ (۲۲۴‬ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ن ﻓﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻫﺬا اﻻَٔﻣﺮ ﺳﻨﻨﺎً ﻣﻦ اﻻًٔﻧﺒﯿﺎء‪ :‬ﺳﻨﱠﺔ‬ ‫"‪ ...‬ﻗﺎل أﺑﻮ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم‪ :‬إ ﱠ‬ ‫ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ اﺑﻦ ﻋﻤﺮان‪ ،‬و ﺳﻨﱠﺔ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬و ﺳﻨﱠﺔ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﺳﻨﱠﺔ ﻣﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠّﯽ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ‪ .‬ﻓﺄﻣّﺎ ﺳﻨﱠﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ ﻓﺨﺎﺋﻒ ﯾﺘﺮﻗّﺐ‪ .‬و أﻣّﺎ ﺳﻨﱠﺘﻪ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﻓﯿﻘﺎل ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﻋﯿﺴﯽ‪ .‬و أﻣّﺎ ﺳﻨﱠﺘﻪ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ ﻓﺎﻟﺴﺘﺮ ﺟﻌﻞ اﻟﻠّﻪ ﺑﯿﻨﻪ و ﺑﯿﻦ‬ ‫اﻟﺨﻠﻖ ﺣﺠﺎﺑﺎً ﯾﺮوﻧﻪ و ﻻﯾﻌﺮﻓﻮﻧﻪ‪ .‬و أﻣّﺎ ﺳﻨّﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠّﯽ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و ﻋﻠﯿﻬﻢ‬ ‫ﻓﯿﻬﺘﺪی ﺑﻬﺪاه و ﯾﺴﯿﺮ ﺑﺴﯿﺮﺗﻪ‪".‬‬ ‫در ﺷﺒﺎﻫﺖ ﺑﯿﻦ ﺣﻀﺮت ﺣﺠّﺖ و ﺣﻀﺮت ﯾﻮﺳﻒ ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻣﻮرد‬ ‫اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد ﮐﻪ در آن وﺟﻪ ﺗﺸﺎﺑﻪ اﯾﻦ دو ﻧﻔﺲ ﺳﺠﻦ و ﻏﯿﺒﺖ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۵۲‬ص‪ (۳۴۷‬ﺑﻪ ﺷﺮح ذﯾﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺳﻤﻌﺖ أﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ اﻟﺒﺎﻗﺮ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴﻼم ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻓﯽ ﺻﺎﺣﺐ ﻫﺬا اﻷﻣﺮ ﺷﺒﻪ ﻣﻦ أرﺑﻌﺔ‬ ‫أﻧﺒﯿﺎء‪ :‬ﺷﺒﻪ ﻣﻦ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺷﺒﻪ ﻣﻦ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬و ﺷﺒﻪ ﻣﻦ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﺷﺒﻪ ﻣﻦ ﻣﺤﻤّﺪ‬

‫‪93‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ‪.‬ﻓﻘﻠﺖ‪] :‬و[ ﻣﺎ ﺷﺒﻪ ﻣﻮﺳﯽ؟ ﻗﺎل‪ :‬ﺧﺎﺋﻒ ﯾﺘﺮﻗّﺐ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﺎ‬ ‫ﺷﺒﻪ ﻋﯿﺴﯽ؟ ﻓﻘﺎل‪ :‬ﻗﯿﻞ ﻓﯿﻪ ﻣﺎ ﻗﯿﻞ ﻓﯽ ﻋﯿﺴﯽ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬ﻓﻤﺎ ﺷﺒﻪ ﯾﻮﺳﻒ؟ ﻗﺎل‬ ‫اﻟﺴّﺠﻦ و اﻟﻐﯿﺒﺔ‪ .‬ﻗﻠﺖ‪ :‬و ﻣﺎ ﺷﺒﻪ ﻣﺤﻤّﺪ ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ؟ ﻗﺎل‪ :‬إذا ﻗﺎم ﺳﺎر‬ ‫ﺑﺴﯿﺮة رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ إﻻّ أﻧّﻪ ﯾﺒﯿّﻦ آﺛﺎر ﻣﺤﻤّﺪ‪ ،‬و ﯾﻀﻊ اﻟﺴﯿّﻒ ﺛﻤﺎﻧﯿﺔ‬ ‫أﺷﻬﺮ ﻫﺮﺟ ًﺎ ﻫﺮﺟ ًﺎ ﺣﺘّﯽ ﯾﺮﺿﯽ اﻟﻠّﻪ‪ .‬ﻗﻠّﺖ‪ :‬ﻓﮑﯿﻒ ﯾﻌﻠﻢ رﺿﺎ اﻟﻠّﻪ؟ ﻗﺎل ﯾﻠﻘﯽ اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ‬ ‫ﻗﻠﺒﻪ اﻟﺮّﺣﻤﺔ‪".‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ ﺟﻠﺪ ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﮐﺘﺎب ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ﻃﺒﻊ‬ ‫ﺳﻨﮕﯽ‪۱۳۰۲ ،‬ﻫ‪.‬ق‪ ،.‬ص‪ (۳۲۷‬ﺑﻪ ﺷﺮح ذﯾﻞ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬از ﺑﺎﻗﺮ )ع( ﺷﻨﯿﺪم ﻣﯿﻔﺮﻣﻮد ﮐﻪ در ﺻﺎﺣﺐ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﻫﺴﺖ ﺑﻪ ﭼﻬﺎر‬ ‫ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ‪ ،‬ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ‪ ،‬و ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ‪ ،‬و ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﺑﻪ ﯾﻮﺳﻒ‪ ،‬و ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ )ص(‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﺶ ﺑﻪ ﻣﻮﺳﯽ از ﭼﻪ راﻫﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺧﺂ ِﺋﻒٌ َﯾ َﺘ َﺮ َﻗﺐُ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺮﺳﺎن و ﻣﻨﺘﻈﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻮﺳﯽ در وﻗﺖ ﮔﺮﯾﺨﺘﻦ از ﻣﺼﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺪاﯾﻦ ﺷﻌﯿﺐ ﺗﺮﺳﺎن و ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﺶ ﺑﻪ ﻋﯿﺴﯽ از ﭼﻪ‬ ‫راﻫﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ در ﺣﻖّ او ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯿﺸﻮد ﭼﯿﺰی ﮐﻪ در ﺣﻖّ ﻋﯿﺴﯽ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫در ﺣﻖّ او ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯿﺸﻮد ﮐﻪ او ﻣﺮده اﺳﺖ ﯾﺎ ﻫﻼک ﮔﺮدﯾﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺣﻖّ ﻋﯿﺴﯽ‬ ‫ﮔﻔﺘﻪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﺶ ﺑﻪ ﯾﻮﺳﻒ از ﭼﻪ راﻫﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ زﻧﺪان‬ ‫و ﻏﯿﺒﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ ﺷﺒﺎﻫﺘﺶ ﺑﻪ ﻣﺤﻤّﺪ )ص( از ﭼﯿﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮد از اﯾﻦ‬ ‫راﻫﺴﺖ ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت در وﻗﺖ ﺧﺮوﺟﺶ ﺑﺎ ﺳﯿﺮت و ﻃﺮﯾﻘﮥ رﺳﻮل ﺧﺪا )ص( رﻓﺘﺎر‬ ‫ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬آ ﮔﺎه ﺷﻮﯾﺪ ﮐﻪ او آﺛﺎر ﻣﺤﻤّﺪ )ص( را ﺑﯿﺎن ﻣﯿﮑﻨﺪ و ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯿﮕﺮداﻧﺪ و‬ ‫ﺷﻤﺸﯿﺮش را ﻫﺸﺖ ﻣﺎه ﻣﯿﮑﺸﺪ و ﻃﻮاﯾﻒ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ را از ﺧﻼﯾﻖ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﯿﺮﺳﺎﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺣﺪّی ﮐﻪ ﺧﺪا راﺿﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺮض ﮐﺮدم ﮐﻪ آن ﺣﻀﺮت ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯿﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا‬ ‫راﺿﯽ ﺷﺪه؟ ﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ دﻟﺶ رﺣﻢ ﻣﯽاﻧﺪازد و ﺑﻪ ﺧﻼﯾﻖ رﺣﻢ ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬آن‬ ‫وﻗﺖ ﻣﯿﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﺪا راﺿﯽ ﺷﺪه ‪"...‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ از واﺣﺪ ﭼﻬﺎرم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻫﻔﺘﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﺰرﮔﯽ ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﮐﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﻪ در دﯾﻦ اﺳﻼم ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﮥ ﻗﻮل اﻣﺎم ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮده در ﺣﺪﯾﺚ ﻣﻄﻮّل ﮐﻪ ﻣﺤﻞ ﺛﻤﺮه اﯾﻦ‬

‫‪94‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻟﺮّاد ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮّاد ﻋﻠﯿﻨﺎ و اﻟﺮّاد ﻋﻠﯿﻨﺎ اﻟﺮّاد ﻋﻠﯽ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ و اﻟﺮّاد ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺮّاد‬ ‫ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ ‪"...‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق در ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۱۰۰‬ص‪ (۱۲۲‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻋﻦ ﻋﺒﺪاﻟﺮّﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﻗﺎل‪ :‬دﺧﻠﺖ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﻇﻢ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم ﻓﻘﻠﺖ ﻟﻪ‪ :‬أﯾّﻤﺎ‬ ‫أﻓﻀﻞ اﻟﺰّﯾﺎرة ﻷﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺻﻠﻮاتاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ أوﻷﺑﯽ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم أو ﻟﻔﻼن‬ ‫أو ﻓﻼن و ﺳﻤﯿّﺖ اﻻﺋﻤﺔ واﺣﺪا واﺣﺪا؟ ﻓﻘﺎل ﻟﯽ‪ :‬ﯾﺎ ﻋﺒﺪاﻟﺮّﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻢ ﻣﻦ زار‬ ‫أوﱠﻟﻨﺎ ﻓﻘﺪ زار آﺧﺮﻧﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ زار آﺧﺮﻧﺎ ﻓﻘﺪ زار أوّﻟﻨﺎ و ﻣﻦ ﺗﻮﻟّﯽ أوﱠﻟﻨﺎ ﻓﻘﺪ ﺗﻮﻟّﯽ آﺧﺮﻧﺎ‬ ‫و ﻣﻦ ﺗﻮﻟّﯽ آﺧﺮﻧﺎ ﻓﻘﺪ ﺗﻮﻟّﯽ أوﱠﻟﻨﺎ‪ ،‬و ﻣﻦ ﻗﻀﯽ ﺣﺎﺟﺔ ﻷﺣﺪ ﻣﻦ أوﻟﯿﺎﺋﻨﺎ ﻓﮑﺄﻧﻤﺎ‬ ‫ل ﻣﻦ‬ ‫ﻗﻀﺎﻫﺎ ﻟﺠﻤﯿﻌﻨﺎ‪ .‬ﯾﺎ ﻋﺒﺪاﻟﺮّﺣﻤﻦ أﺣﺒﺒﻨﺎ و أﺣﺒﺐ ﻓﯿﻨﺎ و أﺣﺒﺐ ﻟﻨﺎ و ﺗﻮﻟّﻨﺎ و ﺗﻮ ّ‬ ‫ن اﻟﺮّاد ﻋﻠﯿﻨﺎ ﮐﺎﻟﺮّاد ﻋﻠﯽ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫ﯾﺘﻮﻻﻧﺎ و أﺑﻐﺾ ﻣﻦ ﯾﺒﻐﻀﻨﺎ أﻻ و إ ﱠ‬ ‫و آﻟﻪ ﺟﺪّﻧﺎ و ﻣﻦ ردﱠ ﻋﻠﯽ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﺻﻠﯽاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﻘﺪ ردّ ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ‪ .‬أﻻﯾﺎ‬ ‫ﻞ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟ ﱠﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ أﺑﻐﻀﻨﺎ ﻓﻘﺪ أﺑﻐﺾ ﻣﺤﻤّﺪ ًا و ﻣﻦ أﺑﻐﺾ ﻣﺤﻤّﺪ ًا ﻓﻘﺪ أﺑﻐﺾ اﻟﻠّﻪ ﺟ ّ‬ ‫ﻞ و ﻋﻼ ﮐﺎن ﺣﻘّﺎً ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ أن ﯾﺼﻠﯿﻪ اﻟﻨّﺎر و ﻣﺎ ﻟﻪ ﻣﻦ‬ ‫و ﻋﻼ‪ ،‬و ﻣﻦ أﺑﻐﺾ اﻟﻠّﻪ ﺟ ِّ‬ ‫ﻧﺼﯿﺮ‪".‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ از واﺣﺪ ﭼﻬﺎرم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻫﺸﺘﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬در ﺣﺪﯾﺚ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺷﺮح ﺑﻘﺮه ذﮐﺮ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺟﻮﻫﺮ ذﮐﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﻣﻦ‬ ‫ﺳ ّﺮ ﻣﺆﻣﻨ ًﺎ ﻓﻘﺪ ﺳﺮّﻧﯽ و ﻣﻦ ﺳﺮّﻧﯽ ﻓﻘﺪ ﺳﺮّاﻟﻠّﻪ ‪"...‬‬ ‫اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ در ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۷۴‬ص‪ (۲۸۷‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺤﻮ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ..." :‬ﻋﻦ اﺑﯽ‬ ‫ﺣﻤﺰة اﻟﺜﻤﺎﻟﯽ ﻗﺎل‪ :‬ﺳﻤﻌﺖ اﺑﺎ ﺟﻌﻔﺮ )ع( ﯾﻘﻮل‪ :‬ﻗﺎل رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ )ص(‪ :‬ﻣﻦ ﺳ ّﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎً‬ ‫ﻓﻘﺪ ﺳﺮّﻧﯽ و ﻣﻦ ﺳﺮّﻧﯽ ﻓﻘﺪ ﺳﺮّاﻟﻠّﻪ"‬ ‫و در ﺻﻔﺤﮥ ‪ ۴۱۳‬ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ (۷۴‬ﻫﻤﯿﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪" :‬و‬ ‫ﻧﺮوی ﻋﻦ اﻟﺼﺎدق )ع( اﻧﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﻣﻦ ﺳ ّﺮ ﻣﺆﻣﻨ ًﺎ ﻓﻘﺪ ﺳﺮّﻧﯽ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺳﺮّﻧﯽ ﻓﻘﺪ ﺳ ّﺮ‬ ‫رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ )ص( و ﻣﻦ ﺳ ّﺮ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﻓﻘﺪ ﺳﺮّاﻟﻠّﻪ‪ ،‬و ﻣﻦ ﺳﺮّاﻟﻠّﻪ ادﺧﻠﻪ ﺟﻨّﺘﻪ‪".‬‬ ‫ب اﻋﻠﲐ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق را ﺑﻪ ﺻﻮرت "ﻣﻦ ﺳﺮّ ﻣﺆﻣﻨﺎً ﮐﻤﻦ ﺳﺮّﻧﯽ" در ﮐﺘﺎب‬ ‫ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﭘﻨﺞ ﺷﺄن )ص‪ (۴۴۱‬ﻧﯿﺰ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬

‫‪95‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب دوّم از واﺣﺪ ﻫﺸﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻧﻬﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫"‪ ...‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﻗﻮل ﻣﺮﺣﻮم ﺷﯿﺦ در وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﮐﺴﯽ از اﯾﺸﺎن ﺳﺆال ﻧﻤﻮده ﺑﻮد از آن‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ و ﺳﯿﺼﺪ و ﺳﯿﺰده ﻧﻔﺮ ﮐﻪ در آن روز اﺗﻘﯿﺎی آن ﻇﻬﻮرﻧﺪ‬ ‫ﻣﺘﺤﻤّﻞ ﻧﻤﯿﺸﻮﻧﺪ و ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق )ع( ذﮐﺮ ﮐﺎف در ﺣﻖّ اﯾﺸﺎن ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪ از‬ ‫ﻧﻬﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻪ ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﯽ ﻣﺘﺤﻤّﻞ ﺷﻮی ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺣﻀﺮت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد و‬ ‫ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ دﺳﺖ از وﻻﯾﺖ اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ )ع( ﺑﺮدار ﺗﻮ ﺑﺮﻣﯿﺪاری‪ .‬ﻓﯽاﻟﻔﻮر اﺑﺎ و‬ ‫ﻼ‪ .‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﺰد اﻫﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪ را از‬ ‫اﻣﺘﻨﺎع ﻧﻤﻮده ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺎﺷﺎ و ﮐ ّ‬ ‫ﻟﺴﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ او ﺷﻨﻮدﻧﺪ و او ﭼﻮن ﻣﺘﺤﻤّﻞ ﻧﺸﺪ ﮐﺎﻓﺮ ﺷﺪ وﻟﯽ ﻣﻠﺘﻔﺖ ﻧﺸﺪ ‪"...‬‬ ‫ﻣﺘﻦ ﺣﺪﯾﺚ اﻣﺎم ﺟﻌﻔﺮ ﺻﺎدق ﮐﻪ در ﺑﯿﺎن ﻓﻮق ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺑﺤﺎر‬ ‫اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۵۲‬ص‪ (۳۲۶‬ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻗﺎل اﻟﺼّﺎدق ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ اﻧﻈﺮ إﻟﯽ اﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻠﯽ ﻣﻨﺒﺮ اﻟﮑﻮﻓﺔ و ﺣﻮﻟﻪ‬ ‫ﻼ ﻋﺪﱠة أﻫﻞ ﺑﺪر‪ ،‬و ﻫﻢ أﺻﺤﺎب اﻷﻟﻮﯾﺔ و ﻫﻢ‬ ‫أﺻﺤﺎﺑﻪ ﺛﻼث ﻣﺎﺋﺔ و ﺛﻼﺛﺔ ﻋﺸﺮ رﺟ ً‬ ‫ﺣﮑّﺎم اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ أرﺿﻪ ﻋﻠﯽ ﺧﻠﻘﻪ‪ ،‬ﺣﺘّﯽ ﯾﺴﺘﺨﺮج ﻣﻦ ﻗﺒﺎﺋﻪ ﮐﺘﺎﺑ ًﺎ ﻣﺨﺘﻮﻣﺎً ﺑﺨﺎﺗﻢ ﻣﻦ‬ ‫ذﻫﺐ ﻋﻬﺪ ﻣﻌﻬﻮد ﻣﻦ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﺻﻠّﯽ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻓﯿﺠﻔﻠﻮن ﻋﻨﻪ أﺟﻔﺎل اﻟﻐﻨﻢ‪ ،‬ﻓﻼ‬ ‫ﯾﺒﻘﯽ ﻣﻨﻬﻢ إﻻّ اﻟﻮزﯾﺮ وأﺣﺪ ﻋﺸﺮ ﻧﻘﯿﺒﺎً ﮐﻤﺎ ﺑﻘﻮا ﻣﻊ ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم‪.‬‬ ‫ﻓﯿﺠﻮﻟﻮن ﻓﯽ اﻷرض ﻓﻼ ﯾﺠﺪون ﻋﻨﻪ ﻣﺬﻫﺒﺎً‪ ،‬ﻓﯿﺮﺟﻌﻮن إﻟﯿﻪ و اﻟﻠّﻪ إﻧّﯽ ﻷﻋﺮف‬ ‫اﻟﮑﻼم اﻟّﺬی ﯾﻘﻮﻟﻪ ﻟﻬﻢ ﻓﯿﮑﻔﺮون ﺑﻪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺢ‪ :‬أﺟﻔﻞ اﻟﻘﻮم أی ﻫﺮﺑﻮا ﻣﺴﺮﻋﯿﻦ‪".‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ اﯾﻦ ﺣﺪﯾﺚ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار ﺟﻠﺪ ﺳﯿﺰدﻫﻢ )ص‪ (۳۱۷‬آن‬ ‫ﮐﻪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺻﺎدق آل ﻣﺤﻤّﺪ ﻓﺮﻣﻮد ﮔﻮﯾﺎ ﻗﺎﺋﻢ را در ﺑﺎﻻی ﻣﻨﺒﺮ ﮐﻮﻓﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ در ﺣﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﺻﺤﺎب او ﮐﻪ ﺳﯿﺼﺪ و ﺳﯿﺰده ﻧﻔﺮ ﻣﺮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪر اﺻﺤﺎب ﺑﺪر اﻧﺪ در اﻃﺮاﻓﺶ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ و اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ ﺻﺎﺣﺒﺎن وﻻﯾﺖ و دوﺳﺘﯽ ﻣﺎ و اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ ﺣﮑّﺎم ﺧﺪا در روی‬ ‫زﻣﯿﻦ ﺑﺮ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﺶ‪ .‬ﭘﺲ آن ﺣﻀﺮت از زﯾﺮ ﻗﺒﺎﯾﺶ ﻣﮑﺘﻮﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻬﺮ ﻃﻼ ﺳﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻬﺮ ﺷﺪه ﺑﯿﺮون ﻣﯽآورد و آن ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪاﯾﺴﺖ از رﺳﻮل ﺧﺪا‪ .‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ اﺻﺤﺎب آن‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪ را ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻮﺳﻔﻨﺪ از ﺳﺮ او ﻣﺘﻔﺮّق و ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ و از‬ ‫اﯾﺸﺎن در ﺧﺪﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت ﮐﺴﯽ ﻧﻤﯿﻤﺎﻧﺪ ﻣﮕﺮ وزﯾﺮ و ﯾﺎزده ﻧﻔﺮ ﻧﻘﯿﺐ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬

‫‪96‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﯾﻦ ﻣﻘﺪار در ﻧﺰد ﻣﻮﺳﯽ ﺑﻦ ﻋﻤﺮان ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ آﻧﺎن ﮐﻪ ﻣﺘﻔﺮّق ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ در اﻃﺮاف‬ ‫زﻣﯿﻦ ﻣﯿﮕﺮدﻧﺪ و ﭼﺎره ﻧﻤﯿﺠﻮﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ آن ﺣﻀﺮت ﺑﺮﻣﯿﮕﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺪا‬ ‫ﺳﻮﮔﻨﺪ ﯾﺎد ﻣﯿﮑﻨﻢ ﻫﺮ آﯾﻨﻪ ﻣﻦ ﻣﯿﺪاﻧﻢ آن ﺳﺨﻦ را ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ اﯾﺸﺎن ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ و اﯾﺸﺎن‬ ‫آن را اﻧﮑﺎر ﮐﺮده از او ﻣﯿﮕﺮﯾﺰﻧﺪ‪".‬‬ ‫ﺣﺪﯾﺚ دﯾﮕﺮی ﺑﺎ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻓﻮق در ﺑﺤﺎر اﻻﻧﻮار )ج‪ ،۵۲‬ص‪ (۳۵۲‬آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﻋﻦ أﺑﯽ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﺴّﻼم أﻧّﻪ ﻗﺎل‪ :‬ﮐﺄﻧّﯽ ﺑﺎﻟﻘﺎﺋﻢ ﻋﻞ ﻣﻨﺒﺮ ]اﻟﮑﻮﻓﺔ[ ﻋﻠﯿﻪ ﻗﺒﺎء‪،‬‬ ‫ﻓﯿﺨﺮج ﻣﻦ ورﯾﺎن ﻗﺒﺎﺋﻪ ﮐﺘﺎﺑﺎً ﻣﺨﺘﻮﻣﺎً ﺑﺨﺎﺗﻢ ]ﻣﻦ[ ذﻫﺐ ﻓﯿﻔﮑّﻪ ﻓﯿﻘﺮأه ﻋﻠﯽ اﻟﻨّﺎس‬ ‫ﻓﯿﺠﻔﻠﻮن ﻋﻨﻪ إﺟﻔﺎل اﻟﻐﻨﻢ‪ ،‬ﻓﻠﻢ ﯾﺒﻖ إﻻّ اﻟﻨﻘﺒﺎء‪ ،‬ﻓﯿﺘﮑﻠّﻢ ﺑﮑﻼم‪ ،‬ﻓﻼﯾﻠﺤﻘﻮن ﻣﻠﺠﺄ‬ ‫ﺣﺘّﯽ ﯾﺮﺟﻌﻮا إﻟﯿﻪ و إﻧّﯽ ﻷﻋﺮف اﻟﮑﻼم اﻟّﺬی ﯾﺘﮑﻠّﻢ ﺑﻪ ‪"...‬‬ ‫ﺟﻨﺎب ﺻﺪراﻟﺼﺪور در اﺳﺘﺪﻻﻟﯿﮥ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺻﺪراﻟﺼﺪور )ﺻﺺ‪ (۹۴–۹۳‬ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق‬ ‫را ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮده و در ﺷﺮح و ﺗﻮﺿﯿﺢ آن ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﻗﻮم داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪:‬‬ ‫"ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻀﺮت ﺻﺎدق ﻋﻠﯿﻪ آﻻفُ اﻟﺘَﺤ ّﯿ ِﺔ َو اَﻟﺜﱠﻨﺂءِ ﻓﺮﻣﻮد ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯿﮑﻨﻢ ﻗﺎﺋﻢ‬ ‫ﻞ ﮐﺒﺮﯾﺎﯨُٔﻪ را ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺴﻨﺪ اﻣﺮ ﺟﺎﻟﺲ ﮔﺮدﯾﺪه و ﻗﺒﺎﺋﯽ در ﺑﺮ دارد و از ﮔﻮﺷﮥ وی‬ ‫ﺟ ﱠ‬ ‫َ‬ ‫ﮐﺘﺎﺑﯽ را ﻣﺨﺘﻮم ﺑﺨﺎﺗﻢ ذﻫﺐ ﺑﯿﺮون آورده ﻣﯽﮔﺸﺎﯾﺪ و ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﻗﺮاﺋﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و‬ ‫ﻣﺮدم ﭼﻮن ﮔﻮﺳﻔﻨﺪان از ﺣﻀﺮﺗﺶ ﮔﺮﯾﺨﺘﻪ ﻣﺘﻔﺮّق ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ و ﺟﺰ ﻧﻘﺒﺎء اﺣﺪی ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻧﻤﯿﻤﺎﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﮐﻼﻣﯽ ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﺪ و اﺻﺤﺎب ﺑﻬﺮ ﺟﻬﺔ ﻣﺘﻮﺟّﻪ ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ ﻣﻠﺠﺄ و‬ ‫ﭘﻨﺎﻫﯽ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﻨﺪ و ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻧﻤﻮده ﺑﺂﺳﺘﺎن ﻣﺒﺎرﮐﺶ راﺟﻊ ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﺎ‬ ‫ﻣﻦ ﻣﯿﺪاﻧﻢ ِﺑﭽِﻪ ﮐﻼم ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﺣﺒﺎب از ﮔﺮدش ﻣﯽﭘﺎﺷﻨﺪ ‪...‬‬ ‫ﻞ‬ ‫ﺟ ﱠ‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد از ﻗﺒﺎﺋﯽ ﮐﻪ در ﺣﺪﯾﺚ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﺮدﯾﺪه ﻣﺴﺘﻮر ﺑﻮدن ﺟﻤﺎل ﻗِﺪَم َ‬ ‫ذﮐﺮ ُه اﻻﻋﻈﻢ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺣﺠﺒﺎت ﻧﻮرﯾّﻪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن در اﺑﺘﺪای ورود ﺑﻪ‬ ‫داراﻟﺴّﻼم ذات ﻣﻘﺪّس ﺣﻖّ را از ﺣﺮوﻓﺎت ﺑﯿﺎﻧﯿّﻪ ﺗﺼﻮّر ﻣﯿﻨﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﻃﻠﻌﺖ‬ ‫ﻗﺪﺳﯿّﮥ ﻧﻮراء ﺑﻪ ﯾﺪ ﺑﺎﺳﻄﻪ ﮐﺸﻒ ﻏﻄﺎء ﻓﺮﻣﻮد و ﺑﻪ اﻧﺎﻣﻞ ﻗﺪرت ﺧﺘﺎم ﻣﺴﮏ را از‬ ‫ﮐﺘﺎب اﻟﻬﯽ ﺑﮕﺸﻮد‪".‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در اﺷﺎره ﺑﻪ ﺣﺪﯾﺚ ﻓﻮق در ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬

‫‪97‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫"‪ ...‬ﭼﻮن ﻧﺎس ﺿﻌﯿﻒ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ ﻟﺬا ﻓَﻀﻼً َﻟﻬُﻢ ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫ﺑﺬﮐﺮ ذرّه ﻣﺸﻐﻮل و ﺑﺤﺮ ﻗﺪم ﺑﻮﺻﻒ ﻗﻄﺮه ﻧﺎﻃﻖ‪ ،‬اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﻄﮥ أوّﻟﯿﻪ ﺑﺎﺳﻢ ﺑﺎﺑﯿّﺖ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ ﻧﺎس راﺿﯽ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑﺬﮐﺮ وﻻﯾﺖ و أﻣﺜﺎل‬ ‫آن‪ ،‬و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﮐﻠّﻬﺎ و ﻓﻮق آن ﺑﮑﻠﻤﻪای از ﺑﺤﺮ ﺟﻮدش ﻇﺎﻫﺮ و‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﮔﺸﺘﻪ و ﺑﺄﻣﺮی ﻣﻌﺪوم و ﻣﻔﻘﻮد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم در‬ ‫ﻋﻠَﯿ ِﻪ ﺑَﻬﺎءُاﻟ ّﻠ ِﻪ ﮐﻪ ﻧﻔﺴﯽ از‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ذﮐﺮی ﻓﺮﻣﻮد از ﻗﻮل ﺷﯿﺦ أﺣﻤﺪ أﺣﺴﺎﺋﯽ َ‬ ‫اﯾﺸﺎن ﺳﺆال ﻧﻤﻮد از ﮐﻠﻤﻪای ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺂن ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﺳﯿﺼﺪ و ﺳﯿﺰده ﻧﻔﺮ ﮐﻪ‬ ‫در آن روز از أﺗﻘﯿﺎ و ﻧﻘﺒﺎی آن ﻇﻬﻮرﻧﺪ ﻣﺘﺤﻤّﻞ ﻧﻤﯿﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﺟﻨﺎب ﺷﯿﺦ از ذﮐﺮ ﮐﻠﻤﻪ‬ ‫أﺑﺎ و إﻣﺘﻨﺎع ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ َو ﻗﺎلَ أﻧﱠﮏَ ﻟَﻦ ﺗَﻘﺪِر أَن ﺗَﺤ ِﻤﻠَﻬﺎ‪ .‬ﺑﻌﺪ از إﺻﺮار ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ اﮔﺮ‬ ‫ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺘﻮ ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﺪ دﺳﺖ از وﻻﯾﺖ أﻣﯿﺮ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ ﺑﺮدار ﺑﺮﻣﯿﺪاری؟ ﻓﯽاﻟﻔﻮر اﺑﺎ و‬ ‫إﻣﺘﻨﺎع ﻧﻤﻮده ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺎﺷﺎ و ﮐﻼّ‪ .‬و ﻧﻘﻄﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﺪ‪ :‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﻧﺰد‬ ‫أﻫﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺷﯿﺦ ﮐﻠﻤﻪ را از ﻟﺴﺎن ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺎو ﺷﻨﻮاﻧﺪ و او ﭼﻮن ﻣﺘﺤﻤّﻞ‬ ‫ﻧﺸﺪ ﮐﺎﻓﺮ ﺷﺪ وﻟﯽ ﻣﻠﺘﻔﺖ ﻧﺸﺪ‪ ،‬اﻧﺘﻬﯽ ‪)"...‬ﻟﺌﺎﻟﯽ اﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪(۶۱–۶۰‬‬ ‫و ﻧﯿﺰ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﻟﻮﺣﯽ دﯾﮕﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺑﺎﯾﺪ اﻫﻞ ﺑﻬﺎء از ﻣﺎﻟﮏ اﺳﻤﺂء در ﮐﻞّ اﺣﯿﺎن ﺳﺎﺋﻞ و آﻣﻞ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﯾﺪ اﻫﻞ‬ ‫اﻧﺸﺎء از ﻓﯿﻮﺿﺎت اﯾّﺎﻣﺶ ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺟﻤﯿﻊ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﻪ ﻧﺎﻃﻖ ﺑﻮدﻧﺪ و‬ ‫ﻣﮑﺮّر در زﻣﺎن ﻃﻔﻮﻟﯿّﺖ ﻧﻔﺲ ﺣﻖّ اﺻﻐﺎ ﻧﻤﻮده ﻣﯿﮕﻔﺘﻨﺪ آﯾﺎ آن ﮐﻠﻤﮥ ﻗﺎﺋﻢ ﭼﻪ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻘﺒﺎ از آن ﻓﺮار اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﮕﻮ آن ﮐﻠﻤﻪ ﺣﺎل ﻇﺎﻫﺮ و ﺷﻤﺎ ﻗﺒﻞ‬ ‫از اﺳﺘﻤﺎع ﻓﺮار ﻧﻤﻮدهاﯾﺪ و ﻣﻠﺘﻔﺖ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ‪ .‬و آن ﮐﻠﻤﮥ ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ ﻣﺨﺰوﻧﮥ‬ ‫ﻣﺼﻮﻧﻪ اﯾﻨﺴﺖ ﻫﻮ در ﻗﻤﯿﺺ اﻧﺎ ﻇﺎﻫﺮ و ﻣﮑﻨﻮن ﺑﺎﻧﺎ اﻟﻤﺸﻬﻮد ﻧﺎﻃﻖ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ آن‬ ‫ﮐﻠﻤﻪای ﮐﻪ ﻓﺮاﺋﺺ ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ از آن ﻣﺮﺗﻌﺪ ﺷﺪه‪ .‬ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ در ﺟﻤﯿﻊ ﮐﺘﺐ ﻗﺒﻞ‬ ‫ﻋﻈﻤﺖ اﯾﻦ ﯾﻮم و ﻋﻈﻤﺖ ﻇﻬﻮر و ﻋﻈﻤﺖ آﯾﺎت و ﻋﻈﻤﺖ ﮐﻠﻤﻪ و ﻋﻈﻤﺖ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‬ ‫و ﻋﻈﻤﺖ ﺷﺄن و ﻣﻘﺎم ذﮐﺮ ﺷﺪه‪ .‬ﻣﻌﺬﻟﮏ ﺧﻠﻖ از او ﻏﺎﻓﻞ و ﻣﺤﺘﺠﺐ ‪"...‬‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ‪ ،‬ص‪ (۱۶۵‬و ﻧﯿﺰ ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﺮار‬ ‫اﻵﺛﺎر )ج‪ ،۵‬ص‪ (۲۳۷‬ﺗﺄﻟﯿﻒ ﺟﻨﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ؛ و ﺷﺮحاﻟﺰﯾﺎره )ج‪،۳‬‬ ‫ص‪ (۷۷‬اﺛﺮ ﺷﯿﺦ اﺣﻤﺪ اﺣﺴﺎﺋﯽ‪.‬‬

‫‪98‬‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﭼﻨﺪ ﺣﺪﻳﺚ در ﻛﺘﺎب "ﺑﻴﺎن ﻓﺎرﺳﻲ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ب اﻋﻠﲐ در ﺑﺎب ﭼﻬﺎردﻫﻢ از واﺣﺪ ﻫﺸﺘﻢ ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫دﻫﻢ – ﺣﻀﺮت ر ّ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ..." :‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﺳ ّﺮ ﮐﻼم اﻫﻞ ﺑﯿﺖ )ع( در ﻇﻬﻮر ﮐﻪ ﻣﯿﮕﺮدد اﺳﻔﻞ ﺧﻠﻖ‪،‬‬ ‫اﻋﻼی ﺧﻠﻖ؛ و اﻋﻼی ﺧﻠﻖ‪ ،‬اﺳﻔﻞ ﺧﻠﻖ ‪"...‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎء اﻟﻠّﻪ ﻧﯿﺰ در ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن )ص‪ (۹۶‬ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺰﺑﻮر را ﺑﻪ ﺻﻮرت "ﯾﺠﻌﻞ‬ ‫اﻋﻼﮐﻢ اﺳﻔﻠﮑﻢ و اﺳﻔﻠﮑﻢ اﻋﻼﮐﻢ" ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﯿﺎن از ﺣﻀﺮت ﻋﻠﯽ‬ ‫اﻣﯿﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﻬﺞ اﻟﺒﻼﻏﻪ )ص‪ (۱۷‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪:‬‬ ‫ﻋﻠَﯿ ِﻪ َو آ ِﻟ ِﻪ‪َ .‬و‬ ‫ﺻﻠﱠﯽ اﻟﻠّﻪُ َ‬‫ﺚ اﻟ ّﻠ ُﻪ ﻧَﺒِﯿﱠﮑُﻢ َ‬‫ﮐﻬَﯿ َٔﯩ ِﺘﻬَﺎ ﯾَﻮمَ َﺑ َﻌ َ‬ ‫ن َﺑ ِﻠ ﱠﯿ َﺘﮑُﻢ ﻗَﺪ ﻋَﺎدَت َ‬ ‫"‪ ...‬أَﻻ َو ِٕا ﱠ‬ ‫ط اﻟﻘِﺪ ِر ﺣَﺘﱠﯽ َﯾﻌُﻮ َد‬ ‫ا ﱟﻟﺬِی َﺑ َﻌ َﺜ ُﻪ ﺑِﺎﻟﺤَﻖِّ ﻟَﺘُﺒَﻠﺒَﻠُﻦﱠ ﺑَﻠ َﺒ َﻠ ًﺔ‪َ .‬و ﻟَﺘُﻐَﺮﺑَﻠُﻦﱠ ﻏَﺮ َﺑ َﻠ ًﺔ‪َ .‬و ﻟَﺘُﺴَﺎﻃُﻦﱠ ﺳَﻮ َ‬ ‫ن‬ ‫ﺼ َﺮ ﱠ‬ ‫ن ﮐَﺎﻧُﻮا ﻗَﺼَﺮُوا‪َ .‬و َﻟﯿَﻘ ُ‬ ‫ﻦ ﺳَﺎ ِﺑﻘُﻮ َ‬ ‫ﻼ ﮐُﻢ أَﺳ َﻔ ُﻠﮑُﻢ‪َ .‬و َﻟﯿَﺴ ِﺒ َﻘ ﱠ‬ ‫أَﺳ َﻔ ُﻠﮑُﻢ أﻋﻼَ ﮐُﻢ َو أﻋ َ‬ ‫ﺖ ﮐِﺬ َﺑ ًﺔ‪َ .‬و ﻟَﻘَﺪ ﻧُﺒِّﺌﺖُ ﺑِﻬﺬَا‬ ‫ﮐﺬَﺑ ُ‬ ‫ﻻ َ‬ ‫ﺖ وَ ﺷ َﻤ ًﺔ َو َ‬ ‫ﮐﺘَﻤ ُ‬ ‫ﺳ َﺒﻘُﻮا‪َ .‬و اﻟ ّﻠ ِﻪ ﻣَﺎ َ‬ ‫ن ﮐَﺎﻧُﻮا َ‬ ‫ﺳﺒﱠﺎﻗُﻮ َ‬ ‫َ‬ ‫اﻟﻤَﻘَﺎ ِم َو ﻫﺬَا اﻟﯿَﻮمِ ‪"...‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت اﻣﯿﺮ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﻣﺮﺟﻊ ﻓﻮق آن ﮐﻪ‪ ..." :‬ﺑﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ روزﮔﺎر‬ ‫دﮔﺮﺑﺎره ﺷﻤﺎ را در ﺑﻮﺗﮥ آزﻣﺎﯾﺶ رﯾﺨﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ روزی ﮐﻪ ﺧﺪا ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺷﻤﺎ را‬ ‫ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺪاﯾﯽ ﮐﻪ او را ﺑﻪ راﺳﺘﯽ ﻣﺒﻌﻮث ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﯿﺪ درآﻣﯿﺨﺖ‪،‬‬ ‫و ﭼﻮن داﻧﻪ ﮐﻪ در ﻏﺮﺑﺎل رﯾﺰﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ دﯾﮓاﻓﺰار ﮐﻪ در دﯾﮓ رﯾﺰﻧﺪ‪ ،‬روی ﻫﻢ ﺧﻮاﻫﯿﺪ‬ ‫رﯾﺨﺖ‪ ،‬ﺗﺎ آن ﮐﻪ در زﯾﺮ اﺳﺖ زﺑَﺮ ﺷﻮد‪ ،‬و آن ﮐﻪ ﺑَﺮ زﺑَﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ زﯾﺮ در ﺷﻮد؛ و آﻧﺎن‬ ‫ﮐﻪ واﭘﺲ ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﭘﯿﺶ ﺑﺮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و آﻧﺎن ﮐﻪ ﭘﯿﺶ اﻓﺘﺎدهاﻧﺪ‪ ،‬واﭘﺲ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺧﺪا‬ ‫ﺳﻮﮔﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻠﻤﻪای از ﺣﻖ را ﻧﭙﻮﺷﺎﻧﺪم‪ ،‬و دروﻏﯽ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻧﺮاﻧﺪم ﮐﻪ از ﭼﻨﯿﻦ ﺣﺎل و‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ روز‪ ،‬آ ﮔﺎﻫﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ ‪"...‬‬

‫‪99‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪:‬‬ ‫ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬

‫ﻓﺎروق اﻳﺰدیﻧﻴﺎ‬

‫ﻣﻘﺪّﻣﻪ‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ را ﻣﯿﺘﻮان از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار داد‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﯿﺘﻮان آن اﺛﺮ ﻣﺒﺎرک را از ﺳﻪ زاوﯾﮥ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫اوّل‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ :‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﺑﻨﻔﺴﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ "ﻫﺬا ﻣﺎ ُﻧﺰّل ﻣِﻦ‬ ‫ﺟﺒﺮوت اﻟﻌﺰّة ﺑﻠﺴﺎن اﻟﻘﺪرة و اﻟﻘﻮّة ﻋﻠﯽ اﻟﻨّﺒﻴّﻴﻦ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ‪ "...‬و ﻟﺬا ﻣﯽﺗﻮان در آﺛﺎر‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﮕﺎن ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﭘﺮداﺧﺖ و ﺑﻪ اﻧﺤﺎء ﻣﺨﺘﻠﻒ آﻧﻬﺎ را ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺑﻌﻀ ًﺎ ﻋﻴﻨﺎً در‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻘﺮهای از ﻣﮑﺘﻮب ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ‬ ‫اﺑﻮذر ﻏﻔّﺎری ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد "ﺣﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﮏ ﻗﺒﻞ أن ﺗﺤﺎﺳﺐ‪ "...‬و ﺑﻌﻀﯽ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﺪه اﻣّﺎ ﻣﻌﻨﺎ را ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرک "ﺧﻠﻘﺘُﮏ و أﻟﻘﻴﺖُ‬ ‫ﻦ اﻻﻧﺴﺎن ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻋﻠﻴﮏ ﻣﺜﺎﻟﯽ‪ "...‬ﮐﻪ اﺷﺎرﺗﯽ ﺑﻪ آﻳﮥ ﺗﻮرات اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد "ﻟﻨﻌﻤﻠ ّ‬ ‫ﺻﻮرﺗﻨﺎ وﻣﺜﺎﻟﻨﺎ‪".‬‬ ‫دوم‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ آﻳﻨﺪه‪ :‬ﻳﻌﻨﯽ اﻳﻦ ﮐﻪ اﻳﻦ اﺛﺮ در ﻋﻴﻦ اﺧﺘﺼﺎر‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ ﮐﻞّ آﺛﺎر و‬ ‫اﺣﮑﺎم و ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ اﻣّﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺟﻨﻴﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ‬ ‫ﻣﻴﺜﺎق در اﺳﻔﺎر ﻏﺮب ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ "ﻣﻦ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ را ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ‬ ‫آوردهام ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺤﺮّی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻤﻮد و ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮد‪ ،‬در ﺗﺮوﻳﺞ ﺻﻠﺢ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﯽ ﮐﻮﺷﻴﺪ و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻫﺪاﻳﺖ ﺧﻠﻖ ﺟﺎﻧﻔﺸﺎﻧﯽ ﻧﻤﻮد و ﺑﻪ ﺟﻤﻴﻊ ﺧﻠﻖ ﻣﻬﺮﺑﺎن‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺪای ﻣﻠﮑﻮت را ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻤﻮد؛ اﻧﺴﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺻﻔﺎت اﻟﻬﻴّﻪ ﻣﺘّﺼﻒ ﺑﺎﺷﺪ و در‬ ‫زﻣﺮۀ ﻋ ّﻠﻴّﻴﻦ درآﻳﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻗﻄﺮهای از ﺑﺤﻮر ﻣﺴﺘﻮره در ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪".‬‬ ‫)ﺑﺪاﻳﻊاﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۲۶۷‬‬

‫‪100‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺳﻮم‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ زﻣﺎن ﺣﺎل‪ :‬ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ را ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻫﺪاﻳﺎت‬ ‫اﻟﻬﻴّﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺴﻴﺮ ﺣﺮﮐﺖ اﻧﺴﺎن را از ﻧﻘﻄﮥ ﻧﻘﺺ ﺑﻪ اوج ﮐﻤﺎل ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﻫﺮ ﻗﺪم ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬راه را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ و از ﭼﺎه ﺑﺮﺣﺬر ﻣﯽدارد؛‬ ‫ﻳﻌﻨﯽ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت و ﻣﺜﺎل اﻟﻬﯽ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺟﻮاﻫﺮ‬ ‫ﻣﺴﺘﻮرۀ ﻣﻮدﻋﻪ در وﺟﻮدش را ﺑﻪ ﻋﺮﺻﮥ ﻇﻬﻮر آ َورَد ﺗﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدۀ ﺧﻮد او و اﻫﻞ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺣﺼﻮل ﻣﻘﺼﻮد ﺑﻪ اﺟﺮای آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه‬ ‫ﻣﺸﺮوط اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻴﺜﺎق ﻓﺮﻣﻮد "ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﺗﻼوت ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ و ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻀﻤﻮن دﻗّﺖ ﮐﻨﻴﺪ و ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ آن ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ‪ ...‬ﺗﺎ آن ﮐﻪ ﻫﺮ ﻳﮏ ﺷﻤﻌﯽ روﺷﻦ‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪ و ﺷﺎﻫﺪ اﻧﺠﻤﻦ ﺷﻮﻳﺪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ ﮔﻞ ﮔﻠﺸﻦ راﺋﺤﮥ ﻃﻴّﺒﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ‪".‬‬ ‫)ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪(۹۳‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ ﻣﺘّﺼﻒ ﺷﺪ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ دﺧﻮل در ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫ﯽ ﻗﻴّﻮم ﻓﺮﻣﻮد "ﺑﻪ ﺻﻔﺎﺗﻢ ﻣﺘّﺼﻒ ﺷﻮﻳﺪ ﺗﺎ ﻗﺎﺑﻞ ورود ﻣﻠﮑﻮت ﻋﺰّم ﺷﻮﻳﺪ‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺣ ّ‬ ‫و در ﺟﺒﺮوت ﻗﺪﺳﻢ درآﻳﻴﺪ‪) ".‬درﻳﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۱۲۲‬‬ ‫ﻧﮑﺘﮥ ﻣﻬﻤّﯽ ﮐﻪ در اﺑﺘﺪا ﺑﺎﻳﺪ ذﮐﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﻓﻘﺮات ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬در‬ ‫ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﻮارد "ﻳﺎ اﺑﻦ اﻟﺮّوح" ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺪان ﻋﻠّﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺣﺒّﺎی‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻧﺰد ﺣﻖ اﺑﻨﺎء روح ﻣﺤﺴﻮﺑﻨﺪ و ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ از اﺟﺴﺎد ﺧﻮد ﻣﺤﺰون ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ و ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﻣﺴﺮور ﺑﻪ ﺑﺸﺎرات اﻟﻬﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ "ﻳﺎ اﺣﺒّﺎﺋﯽ أﻧﺘﻢ اﺑﻨﺎء اﻟﺮّوح ﻻﺗﺤﺰﻧﻮا ﻣﻦ أﺟﺴﺎدﮐﻢ؛‬ ‫ﺐاﻟ ّﻠﻪ و أﻣﺮه ﺛ ّﻢ‬ ‫ح و رﻳﺤﺎن‪ .‬ﺛ ّﻢ اﺳﺘﻘﻴﻤﻮا ﻋﻠﯽ ﺣ ّ‬ ‫ن اﺳﺘﺒﺸﺮوا ﺑﺒﺸﺎراتِ اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﺑﺮَو ٍ‬ ‫أ ِ‬ ‫اﺗّﺒﻌﻮا ﻣﺎ ﻧﺰّل ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۵۰‬‬ ‫در ﻣﻮاردی "ﻳﺎ اﺑﻦ اﻟﻌﺮش" ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ ﮐﻪ "ﻋﺮش" ﻋﺒﺎرت از ﻧﻔﺲ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫اﺳﺖ )"ﻓﻠﻤّﺎ ﺣﻀﺮ ﺑﻴﻦ ﻳﺪی اﻟﻌﺮش ﮐﺘﺎﺑﮏ"‪ ،‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪ (۱۶۶‬ﮐﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎن را‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ داده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن اﻟﻬﯽ‬ ‫در ﻧﮕﺎه از زاوﯾﮥ ﺳﻮم ﻓﯽاﻟﻮاﻗﻊ ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق اﻟﻬﯽ را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ ﮐﻪ در ﻓﻘﺮات‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻳﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﺻﻠﻮة وﺳﻄﲐ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻴﻢ‪" ،‬ﻗﺪ‬ ‫ﺖ ﺑﻌﻬﺪک"‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ در ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﻣﮑﺮّر ًا ﻳﺎدآور‬ ‫ت أﻣﺮَک و وﻓﻴ َ‬ ‫اﻇﻬﺮ َ‬

‫‪101‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪" ،‬ﺣﺎل اﺣﺪی را ﺑﺮ آن ﻋﻬﺪ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻤﯽﺑﻴﻨﻢ"‪ .‬اﻣّﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺎ ﻳﺎدآوری ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ "ﻏﺮور و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ آن را از ﻗﻠﻮب ﻣﺤﻮ ﻧﻤﻮده ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﮐﻪ اﺛﺮی از آن ﺑﺎﻗﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎﻧﺪه" و ﺑﺮای آن ﮐﻪ ﻣﺎ آن را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻴﺎورﻳﻢ‪ ،‬اﺷﺎره ﺑﻪ آن ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق روﺷﻦ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﮐﻪ آن ﻋﻬﺪ را در ﻇﻞّ ﺷﺠﺮۀ اﻧﻴﺴﺎ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﺴﺘﻨﺪ و ﮐﻼم ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺎ اﻟﻘﺎ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ و ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ "اﮔﺮ ﺻﺪر را ﻣﻘﺪّس ﮐﻨﻴﺪ ﺣﺎل آن ﺻﺤﺮا و آن ﻓﻀﺎ را‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ درآرﻳﺪ و ﺑﻴﺎن ﻣﻦ ﺑﺮ ﻫﻤﮥ ﺷﻤﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد‪".‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﯽﺗﻮان ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد ﮐﻪ ﻋﻠّﺖ ﻧﺰول ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﮐﻪ در ﺑﺪاﻳﺖ ﺑﺨﺶ‬ ‫ﻋﺮﺑﯽ آن ﺑﻴﺎن ﺷﺪه در واﻗﻊ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آوردن ﻋﻬﺪ ﻗﺪﻳﻢ و ادای آن اﺳﺖ "ﻟﻴﻮﻓﻮا‬ ‫ﺑﻌﻬﺪاﻟ ّﻠﻪ و ﻳﺆدّوا أﻣﺎﻧﺎﺗﻪ ﻓﯽ أﻧﻔﺴﻬﻢ و ﻟﻴﮑﻮﻧﻦ ﺑﺠﻮﻫﺮ اﻟﺘّﻘﯽ ﻓﯽ ارض اﻟﺮّوح ﻣﻦ‬ ‫اﻟﻔﺎﺋﺰﻳﻦ‪ ".‬در واﻗﻊ ﻣﯽﺗﻮان درﻳﺎﻓﺖ ﺑﺮای آن ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ در ﻋﺎﻟﻢ روح ﺑﻪ ﺟﻮﻫﺮ‬ ‫ﭘﺮﻫﻴﺰﮔﺎری و ﺗﻘﻮﱝ ﻧﺎﻳﻞ ﮔﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ دو ﻓﺮﻳﻀﻪ را اﻧﺠﺎم دﻫﻴﻢ‪ :‬اوّل‪ ،‬وﻓﺎی ﺑﻪ ﻋﻬﺪ‬ ‫اﻟﻬﯽ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﯽ‪ ،‬ادای اﻣﺎﻧﺎت او در ﻧﻔﺲ ﺧﻮدﻣﺎن‪.‬‬ ‫وﻓﺎی ﺑﻪ ﻋﻬﺪ‬ ‫ﺗﺮدﻳﺪی ﻧﻴﺴﺖ ﮐﻪ "ﺣﻖ ﺑﺎوﻓﺎ ﺑﻮده و وﻓﺎ را دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ و ﻣﯽدارد‪) ".‬ﮔﻠﺰار‪،‬‬ ‫ص‪ (۳۲۰‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک وﻓﺎ را اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﯽﺳﺘﺎﻳﻨﺪ "ﺑﺪان ﮐﻪ ﻣﻠﮑﻮت وﻓﺎ را ﻗﺒﻞ از‬ ‫ﺐ از ﮐﻞّ اﺳﻢ ﺑﻮده‬ ‫ﺟﺒﺮوت اﺳﻤﺎ ﺑﺴﻠﻄﺎن اراده ﺧﻠﻖ ﻓﺮﻣﻮدﻳﻢ؛ ﻟﻬﺬا وﻓﺎ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ اﺣ ّ‬ ‫و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪) ".‬ﮔﻠﺰار‪ ،‬ص‪(۳۱۹‬‬ ‫و اﻣّﺎ ﻋﻬﺪی ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺟﻤﺎل ﻗﻴّﻮم ﺑﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم ﻋﻬﺪ اﻟﺴﺖ از آن ﻳﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻪ در‬ ‫ﺳﻮرۀ اﻋﺮاف‪ ،‬آﻳﮥ ‪ ۱۷۱‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ آن داﺳﺘﺎن ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ " َو اِذ أﺧﺬا رﺑﱡﮏ ﻣِﻦ ﺑﻨﯽ‬ ‫ﺖ ﺑﺮﺑّﮑﻢ ﻗﺎﻟﻮ ﺑﻠﯽ ﺷَﻬﺪﻧﺎ أن‬‫آدم ﻣِﻦ ﻇُﻬﻮرِﻫﻢ ُذ ّر ّﻳ َﺘﻬُﻢ و أﺷ َﻬ َﺪﻫُﻢ ﻋﻠﯽ أﻧﻔُﺴﻬﻢ أﻟﺴ ُ‬ ‫ﺗﻘﻮﻟﻮا ﻳﻮم اﻟﻘﻴﺎﻣﺔ اِﻧّﺎ ُﮐﻨّﺎ ﻋﻦ ﻫﺬا ﻏﺎﻓﻠﻴﻦ‪ ".‬اﻳﻦ ﻋﻬﺪ از آﻧﻬﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻣﺒﺎدا در‬ ‫ﻳﻮم ﻗﻴﺎﻣﺖ اﻇﻬﺎر ﺑﯽﺧﺒﺮی ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﻴّﻮم در ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ ﻓﺎرﺳﯽ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻋﻬﺪ اﺷﺎره ﻓﺮﻣﻮده و از آن ﺑﻪ "ﺳﻪ‬ ‫ﮐﻠﻤﮥ ﻃﻴّﺒﻪ" ﻳﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‪" ،‬ای دوﺳﺘﺎن رﺿﺎی ﺧﻮد را ﺑﺮ رﺿﺎی ﻣﻦ اﺧﺘﻴﺎر ﻣﮑﻨﻴﺪ‬ ‫و آﻧﭽﻪ ﺑﺮای ﺷﻤﺎ ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﻫﺮﮔﺰ ﻣﺨﻮاﻫﻴﺪ و ﺑﺎ دلﻫﺎی ﻣﺮده ﮐﻪ ﺑﻪ آﻣﺎل و آرزو آﻟﻮده‬ ‫ﺷﺪه ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﻴﺎﻳﻴﺪ‪".‬‬

‫‪102‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻳﮑﯽ از اﻫﺪاف ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﻳﺎدآوری آن ﻋﻬﺪ ﻗﺪﻳﻢ ﺑﻪ ﺟﻤﻴﻊ ﻋﺒﺎد اﺳﺖ‬ ‫ﺗﺎ دﻳﮕﺮﺑﺎر ﺑﻪ ﺧﻮد آﻳﻨﺪ و ﺑﻪ وﻓﺎی ﺑﻪ ﻋﻬﺪ ﻗﻴﺎم ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ادای اﻣﺎﻧﺖ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻫﺪف ﺛﺎﻧﯽ را ادای اﻣﺎﻧﺖ اﻟﻬﯽ ﺑﻴﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ .‬در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ اﺷﺎره ﺑﻪ آﻳﮥ ﮐﺮﻳﻤﮥ‬ ‫ﻗﺮآﻧﻴﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﻌﺪ از ﺧﻠﻖ ﮐﺎﺋﻨﺎت اﻣﺎﻧﺖ ﺧﻮد را ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻳﮑﯽ از‬ ‫ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺑﺴﭙﺎرد‪ .‬اﺣﺪی ﺗﻮان آن را ﻧﻴﺎﻓﺖ ﮐﻪ آن را ﺑﭙﺬﻳﺮد و ﺣﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪" ،‬إِﻧﱠﺎ‬ ‫ﻦ ِﻣ ْﻨﻬَﺎ‬‫ﺷ َﻔ ْﻘ َ‬ ‫ﻦ أَن َﻳﺤْ ِﻤ ْﻠ َﻨﻬَﺎ َو َٔا ْ‬ ‫ض وَا ْﻟﺠِﺒَﺎلِ ﻓَﺎَٔﺑَ ْﻴ َ‬ ‫ت وَا ْﻟ َٔﺎ ْر ِ‬ ‫ﺴﻤَﺎوَا ِ‬‫ﻋﻠَﻰ اﻟ ﱠ‬ ‫ﻋَ َﺮﺿْﻨَﺎ ا ْﻟ َٔﺎﻣَﺎ َﻧ َﺔ َ‬ ‫ﺟﻬُﻮﻻً‪) ".‬ﺳﻮرۀ اﺣﺰاب‪ ،‬آﻳﮥ ‪(۷۲‬‬ ‫ن ِٕا ﱠﻧ ُﻪ ﻛَﺎنَ ﻇَﻠُﻮﻣﺎً َ‬ ‫ﺣ َﻤ َﻠﻬَﺎ ا ْﻟﺎِٕﻧﺴَﺎ ُ‬‫َو َ‬ ‫در اﻳﻦ ﺧﺼﻮص ﮐﻪ اﻣﺎﻧﺖ ﻣﺰﺑﻮر ﭼﻪ ﺑﻮد‪ ،‬در آﺛﺎر ﺟﻤﺎل ﻗﻴّﻮم و ﻣﺮﮐﺰ ﻣﻴﺜﺎق اﺷﺎراﺗﯽ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻋﺒﺪ ﺳﻪ ﻣﻮرد را در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺪان‬ ‫اﺷﺎره ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ اﻣﺎﻧﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻞّ‬ ‫اوّل‪ ،‬ﺣﺐّ اﻟﻬﯽ‪ :‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﮐﻪ ﺣ ّ‬ ‫اﺷﻴﺎء ﺑﺪون اﺳﺘﺜﻨﺎء ﻋﺮﺿﻪ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ آن را ﺣﻤﻞ ﮐﻨﺪ ﻧﺠﺎت ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ و‬ ‫ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ اﻋﺮاض ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮐﺎﻓﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪" ،‬ﻗﺪ ﺧﻠﻘﻨﺎ ﮐﻞّ اﻷﺷﻴﺎء ﻋﻠﯽ‬ ‫ﻋﺮَﺿﻨﺎ ﻋﻠﻴﻬﺎ أﻣﺎﻧﺔ ﺣﺒّﯽ ﺑﮑﻠﻤ ٍﺔ ﻣِﻦ ﻟﺪﻧّﺎ؛ ﻓﻤﻦ ﺣﻤﻞ ﻧﺠﯽ و أﻣﻦ و ﮐﺎن‬ ‫ﺣﺪّ ﺳﻮاء و َ‬ ‫ﻣﻦ اﻟّﺬﻳﻨﻬﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﻣِﻦ ﻓﺰع ﻳﻮﻣﺌﺬٍ آﻣﻨﻮن و ﻣَﻦ أﻋﺮض ﮐﻔﺮ ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻬﻴﻤﻦ اﻟﻘﻴّﻮم و ﺑﻬﺎ‬ ‫ﻓﺮّﻗﻨﺎ ﺑﻴﻦ ﮐﻞّ اﻟﻌﺒﺎد و ﻓﺼّﻠﻨﺎ ﺑﻴﻨﻬﻢ و اﻧّﺎ ﮐُﻨّﺎ ﻓﺎﺻﻠﻮن‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ص‪(۲۸۳‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻧﻴﺰ در ﺗﺒﻴﻴﻦ آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ..." ،‬ﻓﻴﻀﯽ در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد اﻋﻈﻢ از‬ ‫ﺐ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ آﻳﺖ ﮐﺒﺮی‪ ،‬اﻳﻦ اﺳﺖ اﻣﺎﻧﺖ ﻋﻈﻤﯽ‪ .‬وﻟﯽ ﭼﻮن ﺷﺮاﺋﻂ و‬ ‫ﺣ ّ‬ ‫ﺷﻮاﻫﺪ آن ﺑﺴﻴﺎر ﻋﻈﻴﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺟﻤﻴﻊ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺗﺤﻤّﻞ آن ﻧﺪاﺷﺖ و اﺳﺘﻌﺪاد و‬ ‫ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻇﻬﻮر آن را ﻧﻴﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻟﻬﺬا از ﺣﻤﻞ آن ﻋﺎﺟﺰ و ﻗﺎﺻﺮ ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻮﻫﺒﺖ‬ ‫ﺗﺨﺼﻴﺺ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎن ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ و ﺷﺎﻳﺪ ﺷﺮاﺋﻂ و ﺷﻮاﻫﺪ در‬ ‫ﻧﻔﺴﯽ ﺗﺤﻘّﻖ ﻳﺎﺑﺪ ﻓﺘﺒﺎرکاﻟ ّﻠﻪ اﺣﺴﻦاﻟﺨﺎﻟﻘﻴﻦ ﻇﺎﻫﺮ و آﺷﮑﺎر ﮔﺮدد و ﻋﻠﻴﮑﻤﺎ اﻟﺒﻬﺎء‬ ‫اﻷﺑﻬﯽ‪ .‬عع"‬ ‫دوم‪ ،‬ﻋﺒﻮدﻳﺖ آﺳﺘﺎن اﻟﻬﯽ‪ :‬ﺑﻪ ﺟﺎی آوردن ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺒﻮدﻳﺖ و ﻓﻨﺎ ﮐﺮدن ارادۀ‬ ‫ﺧﻮد در ارادۀ اﻟﻬﯽ ﮐﻪ در ﻋﻬﺪ اﻟﺴﺖ ﻧﻴﺰ ذﮐﺮ آن ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎری اﺳﺖ ﺑﺲ دﺷﻮار و‬

‫‪103‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺒﺎرزهای اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺑﺪاﻳﺖ ﺗﻮﻟّﺪ در اﻳﻦ ﺟﻬﺎن اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد دارد‪ .‬ﻟﻬﺬا‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان "ﺛﻘﻞ اﻋﻈﻢ" ﻳﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ آﺳﻤﺎن و زﻣﻴﻦ ﻧﻴﺰ از‬ ‫ﺣﻤﻠﺶ ﻋﺎﺟﺰ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻴﮑﻞ ﻣﺒﺎرک ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﻋﺒﻮدﻳﺖ آن ذات اﺣﺪﻳﺖ اﻣﺎﻧﺖ‬ ‫ﻋﻈﻴﻤﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺛﻘﻞ اﻋﻈﻢ اﺳﺖ و آﺳﻤﺎن و زﻣﻴﻦ و ﺟﺒﺎل از ﺣﻤﻠﺶ ﻋﺎﺟﺰ‪ .‬ﭘﺲ‬ ‫ﺣﺎﺿﺮ ﺷﻮ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺑﺎر ﮔﺮان را در ﮐﻤﺎل روح و رﻳﺤﺎن ﭼﻮن اﻳﻦ ﻋﺒﺪ ﺣﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﯽ و‬ ‫ﺐ و ﺷﺘﻢ و ﺗﮑﻔﻴﺮ و ﺗﻔﺴﻴﻖ و ﺷﺒﻬﺎت اﻣﻢ ﮔﺮدی ﺗﺎ ﻗﻄﺮهای از ﺑﺤﺮ‬ ‫ﻣﻮرد ﻃﻌﻦ و ﺳ ّ‬ ‫ﺑﻼﻳﺎی ﺟﻤﺎل ﻗﺪم روﺣﯽ ﻟﻌﺒﺎده اﻟﻔﺪا ﻧﺼﻴﺐ ﺑﺮی‪) ".‬ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۵‬ﺻﺺ‪–۱۴۶‬‬ ‫‪(۱۴۷‬‬ ‫در ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﻋﺒﻮدﻳﺖ ﺷﻬﺎدت ﻣﯽدﻫﻨﺪ و اﻳﻦ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﻤﻞ آن ﺗﻮاﻧﺪ و ﺑﺲ‪" ،‬ای ﺑﻨﺪۀ ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻋﺒﻮدﻳّﺖ ﻋﻈﻴﻢ اﺳﺖ ﻋﻈﻴﻢ؛ اﻣﺎﻧﺖ‬ ‫اﻟﻬﯽ و رﺣﻤﺖ رﺑّﺎﻧﯽ اﺳﺖ؛ آﺳﻤﺎن و زﻣﻴﻦ از ﺣﻤﻠﺶ ﻋﺎﺟﺰ و ﺟﺒﺎل ﭘُﺮﺗﻤﮑﻴﻦ از‬ ‫ﺗﺤﻤّﻠﺶ ﻗﺎﺻﺮ؛ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻤﻞ اﻳﻦ اﻣﺎﻧﺖ ﺗﻮاﻧَﺪ‪ .‬ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎ ﮐﻪ اﻳﻦ ﭼﻪ‬ ‫ﻋﻄﺎﺋﯽ و ﺑﺨﺸﺸﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﻘﺖ ﺑﺮ ﺟﻤﻴﻊ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﻧﻤﻮده و ﻗﻮای اﻋﻈﻢ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪(۱۲۴‬‬ ‫ﻟﻬﺬا‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﻋﺒﻮدﻳﺖ ﻗﻴﺎم ﮐﺮد ﮐﻪ ﻣﺤﻮﻳﺖ ﺗﺎمّ اﺳﺖ و ﻓﺎﻧﯽﮐﺮدن ارادۀ ﺧﻮد‬ ‫در ارادۀ اﻟﻬﯽ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ای واﻗﻒ در ﻣﻮاﻗﻒ ﻋﺒﻮدﻳﺖ‪ ،‬از‬ ‫ﻣﻘﺘﻀﺎی ﻋﺒﻮدﻳﺖ ﺧﻠﻮص ﻧﻴﺖ و ﻓﻨﺎ و ﻣﺤﻮﻳﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ در ﺟﻤﻴﻊ ﺷﺌﻮن ﻓﻨﺎی‬ ‫ﻣﺤﺾ و ﻓﻘﺮ ﺻﺮف و ﻓﺪاﻳﯽ ﮐﻠّﯽ ﺗﺎم اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﯽ اﺛﺮی و ﺷﺎﺋﺒﻪای از وﺟﻮد و‬ ‫ﻫﺴﺘﯽ او ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﺎﻧَﺪ و ﺑﻪ ﻓﺮاﺋﺾ ﻣﺤﻮﻳﺖ ﮐﻪ از ﺷﺮاﺋﻂ ﻋﺒﻮدﻳﺖ اﺳﺖ ﻗﻴﺎم ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺣﺎل از ﻣﺸﺮق ﺗﻘﺪﻳﺲ اﻧﻮار ﺗﻮﺣﻴﺪ ﭼﻨﺎن ﺑﺮ او ﺑﺘﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﻧﻮار ﮔﺮدد‪".‬‬ ‫)ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪(۱۶۸‬‬ ‫ﺳﻮم‪ ،‬ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ :‬ﺧﺪاوﻧﺪ اﻳﻦ ﻋﻬﺪ را ﺑﺎ ﺑﻨﯽ آدم ﺑﺴﺖ ﻧﻪ ﺑﺎ دﻳﮕﺮ‬ ‫ﮐﺎﺋﻨﺎت؛ ﭘﺲ اﻣﺎﻧﺘﺶ را ﺑﻪ او ﺳﭙﺮد و اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ ﮐﻪ اﻣﺎﻧﺖ ﺣﻔﻆ ﺷﻮد‪ .‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ای ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ‪ ...‬ﮐﻤﺮ را ﺑﺮ ﺧﺪﻣﺖ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺤﮑﻢ ﺑﻨﺪ و در ﺛﺒﻮت و رﺳﻮخ ﺿﻌﻔﺎء ﺑﺮ ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن ﺑﮑﻮش؛ ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﻴﺜﺎق اﻟﻬﯽ‬ ‫اﻣﺎﻧﺖ رﺑّﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺒﺎل و ارض و ﺳﻤﻮات ﺣﻤﻞِ آن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ؛ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬

‫‪104‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺳﺴﺖﻋﻨﺼﺮان ﺣﻤﻞ ﺗﻮاﻧﻨﺪ؛ اﻧّﺎ ﻋﺮﺿﻨﺎ اﻷﻣﺎﻧﺔ ﻋﻠﯽ اﻟﺴّﻤﺎوات و اﻷرض و اﻟﺠﺒﺎل‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﺣﻤَﻠﻬﺎ اﻹﻧﺴﺎن‪) "...‬ﺳﻔﻴﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪(۳۷‬‬ ‫ﻦ ﻣِﻨﻬﺎ و َ‬ ‫ﻓﺄﺑَﻴﻦَ أن ﻳﺤﻤِﻠﻨَﻬﺎ و أﺷﻔﻘ َ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪای ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﻨﺠﺎ ذﮐﺮ ﮐﺮد ﻣﻌﻨﺎی "ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل" اﺳﺖ ﮐﻪ در آﻳﮥ ﻗﺮآن ﺑﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻧﺴﺒﺖ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﻣﻔﺴّﺮﻳﻦ اﺳﻼﻣﯽ ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل را ﺻﻴﻐﮥ‬ ‫ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ از ﻇﺎﻟﻢ و ﺟﺎﻫﻞ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺣﺎﻓﻆ ﻧﻴﺰ ﮔﻔﺖ‪:‬‬ ‫ﻗﺮﻋﮥ ﻓﺎل ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻦِ دﻳﻮاﻧﻪ زدﻧﺪ‬ ‫آﺳﻤﺎن ﺑﺎر اﻣﺎﻧﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﮐﺸﻴﺪ‬ ‫و ﺟﻨﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ ﻧﻴﺰ در ﺷﺮح آن ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ..." ،‬ﻣﺮاد از اﻣﺎﻧﺖ ﺟﻠﻮۀ‬ ‫ﻳﺰداﻧﯽ در ﺟﻬﺎن و ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﯽ ﺑﻪ آن ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ و ﻣﺮاد از اﻧﺴﺎن آدم اﺑﻮاﻟﺒﺸﺮ و ﻣﻈﺎﻫﺮ‬ ‫اﻟﻬﻴﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ در وزن و ﮔﺮاﻧﯽ اﻳﻦ ﺑﺎر و ﺟﻬﻞ و ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﻋﺮض اﻣﺎﻧﺖ ﺑﺮ ﻣﺎدون اﻧﺴﺎن اﻇﻬﺎر ﺗﮑﻠﻴﻒ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﺷﺮاق اﻳﻦ اﻧﻮار‬ ‫ﺑﺮ ﮐﻞّ و ﻓﻘﺪان اﺳﺘﻌﺪادﺷﺎن در ﻗﺒﻮل آن ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪) ".‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ (۱۹۴‬اﻣّﺎ‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء "ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل" را ﻧﻮﻋﯽ دﻳﮕﺮ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻣّﺎ آﻳﮥ ﻗﺮآن‬ ‫ﮐﻪ در ﺣﻖ اﻣﺎﻧﺖ ﮐﺒﺮﱝ ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ؛ اﻳﻦ ﻇﻠﻮم و ﺟﻬﻮل ﻣﺒﺎﻟﻐﮥ ﻇﺎﻟﻢ و‬ ‫ﺟﺎﻫﻞ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﻨﯽاش ﻣﻈﻠﻮم و ﻣﺠﻬﻮل اﺳﺖ؛ ﻳﻌﻨﯽ ﺣﺎﻣﻞ اﻣﺎﻧﺖ ﮐﺒﺮﱝ‬ ‫ﻣﻈﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺧﻠﻖ اﻧﮑﺎر و اﺳﺘﮑﺒﺎر ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺠﻬﻮلاﻟﻘﺪر اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺪر او را‬ ‫ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺑﺎب ‪ / ۴۰‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۱۹۶‬‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺳﻴﺮ و ﺳﻔﺮ‬ ‫ﺖ آن ﮐﻪ ﻋﺮوج اﻧﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻔﺮی ﺑﺰرگ در ﭘﻴﺶ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺑﺪاﻳﺖ ﺧﻠﻘﺖ ﺗﺎ ﻧﻬﺎﻳ ِ‬ ‫اوج ﻋﺰّت‪ .‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﺑﮕﻮ ﻗﺪر اﻳﻦ اﻳّﺎم را ﺑﺪاﻧﻴﺪ و ﺑﻪ ﺗﺪارک‬ ‫ﻣﺎﻓﺎت ﻗﻴﺎم ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ‪ .‬ﺳﻔﺮ ﻋﻈﻴﻢ در ﭘﻴﺶ‪ ،‬ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﻨﻤﺎﻳﻴﺪ؛ آﻧﭽﻪ از ﺑﺮای ﺳﻔﺮ ﻻزم‬ ‫اﺳﺖ ﺑﻪ آن ﺗﻤﺴّﮏ ﺟﻮﻳﻴﺪ؛ ﺣﻖ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ اﻣﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﺠﺎت و‬ ‫آﺳﺎﻳﺶ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ‪) ".‬ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۱۳۷‬‬ ‫ﺑﺮای اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک دو ﺷﺮط ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ :‬اوّل ﺗﻄﻬﻴﺮ‬ ‫ﺐ اﻷﺷﻴﺎء ﻋﻨﺪی‬ ‫ﻗﻠﺐ اﺳﺖ‪" ،‬إﻣﻠﮏ ﻗﻠﺒﺎً ﺟﻴّﺪاً ﺣﺴﻨﺎً" و ﺛﺎﻧﯽ رﻋﺎﻳﺖ اﻧﺼﺎف‪" ،‬اﺣ ّ‬ ‫ﯽ راﻏﺒﺎً‪ ".‬اﮔﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ دو ﺷﺮط ﻋﻤﻞ ﮐﻨﯿﻢ‬ ‫اﻹﻧﺼﺎف‪ ،‬ﻻﺗﺮﻏﺐ ﻋﻨﻪ إن ﺗﮑﻦ ا َﻟ ّ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﻢ در اﯾﻦ ﺳﻔﺮ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬

‫‪105‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اوّل‪ ،‬ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻗﻠﺐ‪ :‬ﻗﻠﺐ ﻣﺤﻞّ ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺤﻞ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺘﻌﻠّﻖ ﺑﻪ‬ ‫او اﺳﺖ و ﻣﺎ از ﺗﺼﺮّف در آن ﻣﻤﻨﻮﻋﻴﻢ‪ ،‬ﺟﻤﻴﻊ آﻧﭽﻪ در آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و زﻣﻴﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺎ آﻓﺮﻳﺪه ﺷﺪه‪ ،‬اﻻّ ﻗﻠﻮب ﮐﻪ ﻣﺤﻞّ ﺗﺠﻠّﯽ ﺟﻼل و اﺟﻼل ﺧﻮد ﻣﻌﻴّﻦ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬اﻣّﺎ‬ ‫اﺳﻔﺎ ﮐﻪ ﻫﺮ زﻣﺎن "ﻇﻬﻮر ﻗﺪس" ﺣﻀﺮﺗﺶ "آﻫﻨﮓ ﻣﮑﺎن ﺧﻮد ﻧﻤﻮد ﻏﻴﺮ ﺧﻮد را‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ"؛ ﻟﺬا ﻻﻣﮑﺎن ﺑﻪ "ﺣﺮم ﺟﺎﻧﺎن ﺷﺘﺎﻓﺖ‪ ".‬ﺣﺎل‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺑﺮای آن ﮐﻪ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﻣُﻠﮏ داﺋﻤﯽ و ازﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺮای او ﻣﻘﺪّر ﻓﺮﻣﻮده ﻓﺎﺋﺰ و ﻧﺎﺋﻞ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ‬ ‫اﺑﺘﺪا ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻗﻠﺐ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻧﻮر اﻟﻬﯽ در آن ﺑﺘﺎﺑﺪ‪ .‬در ﻣﻴﺎﻧﮥ راه ﻧﻴﺰ دﻳﮕﺮﺑﺎر اﻧﺴﺎن را‬ ‫ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ‪" ،‬ﻓﺆادک ﻣﻨﺰﻟﯽ ﻗﺪّﺳﻪ ﻟﻨﺰوﻟﯽ و روﺣُﮏ ﻣﻨﻈﺮی ﻃﻬّﺮﻫﺎ ﻟﻈﻬﻮری‪".‬‬ ‫ﺷﺮط ﻫﺮ ﻣﺠﺎﻫﺪهای در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮﺧﻮرداری از ﻗﻠﺐ ﭘﺎک و ﺧﺎﻟﯽ از آﻻﻳﺶ و ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺑﺮی از ﺣﺐّ و ﺑﻐﺾ اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﺪاﻳﺖ اﻳﻘﺎن ﺑﺪان اﺷﺎره ﺷﺪه‪" ،‬ﺳﺎﻟﮑﻴﻦ ﺳﺒﻴﻞ‬ ‫ﻋﺮَﺿﻴﻪ ﭘﺎک و‬ ‫اﻳﻤﺎن و ﻃﺎﻟﺒﻴﻦ ﮐﺆوس اﻳﻘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻔﻮس ﺧﻮد را از ﺟﻤﻴﻊ ﺷﺌﻮﻧﺎت َ‬ ‫ﻣﻘﺪّس ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ؛ ﻳﻌﻨﯽ ﮔﻮش را از اﺳﺘﻤﺎع اﻗﻮال و ﻗﻠﺐ را از ﻇﻨﻮﻧﺎت ﻣﺘﻌﻠّﻘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎت ﺟﻼل و روح را از ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ اﺳﺒﺎب ﻇﺎﻫﺮه و ﭼﺸﻢ را از ﻣﻼﺣﻈﮥ ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫ﻓﺎﻧﻴﻪ‪) "...‬ﺻﺺ‪(۳–۲‬‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺮاﻳﻄﯽ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺑﺎﻳﺪ رﻋﺎﻳﺖ ﮐﻨﺪ ﻧﻴﺰ ﻫﻤﻴﻦ ﻃﻬﺎرت ﻗﻠﺐ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫"ﺷﺨﺺ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﮐﻪ اراده ﻧﻤﻮد ﻗﺪم ﻃﻠﺐ و ﺳﻠﻮک در ﺳﺒﻴﻞ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺳﻠﻄﺎن ﻗﺪم‬ ‫ﮔﺬارد‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﺪاﻳﺖ اﻣﺮ ﻗﻠﺐ را ﮐﻪ ﻣﺤﻞّ ﻇﻬﻮر و ﺑﺮوز ﺗﺠﻠّﯽ اﺳﺮار ﻏﻴﺒﯽ اﻟﻬﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻴﻊ ﻏﺒﺎرات ﺗﻴﺮۀ ﻋﻠﻮم اﮐﺘﺴﺎﺑﯽ و اﺷﺎرات ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺷﻴﻄﺎﻧﯽ ﭘﺎک و ﻣﻨﺰّه‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ و ﺻﺪر را ﮐﻪ ﺳﺮﻳﺮ ورود و ﺟﻠﻮس ﻣﺤﺒّﺖ ﻣﺤﺒﻮب ازﻟﯽ اﺳﺖ ﻟﻄﻴﻒ و‬ ‫ﺻﻮَر‬‫ﺷﺒَﺤﻴّﻪ و ُ‬ ‫ﻧﻈﻴﻒ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ دل را از ﻋﻼﻗﮥ آب و ﮔِﻞ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ از ﻧﻘﻮش َ‬ ‫ﺐ و ﺑﻐﺾ در ﻗﻠﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا آن‬ ‫ﻇﻠّﻴّﻪ‪ ،‬ﻣﻘﺪّس ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﮐﻪ آﺛﺎر ﺣ ّ‬ ‫ﺐ او را ﺑﻪ ﺟﻬﺘﯽ ﺑﯽدﻟﻴﻞ ﻣﻴﻞ دﻫﺪ و ﻳﺎ ﺑﻐﺾ او را از ﺟﻬﺘﯽ ﻣﻨﻊ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ‬ ‫ﺣ ّ‬ ‫اﻟﻴﻮم اﮐﺜﺮی ﺑﻪ اﻳﻦ دو وﺟﻪ از وﺟﻪ ﺑﺎﻗﯽ و ﺣﻀﺮت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺎز ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ و ﺑﯽﺷﺒﺎن‬ ‫در ﺻﺤﺮاﻫﺎی ﺿﻼﻟﺖ و ﻧﺴﻴﺎن ﻣﯽﭼﺮﻧﺪ‪) ".‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۱۴۸‬‬ ‫دوم‪ ،‬رﻋﺎﻳﺖ اﻧﺼﺎف‪ :‬ﭼﻮن ﻗﻠﺐ ﺗﻄﻬﻴﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺮط ﺛﺎﻧﯽ را اﺟﺮا ﮐﺮد و آن‬ ‫رﻋﺎﻳﺖ اﻧﺼﺎف اﺳﺖ در ﺟﻤﻴﻊ اﻣﻮر ﺗﺎ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ دﻳﺪ اﻧﺴﺎن ﺑﺎ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد‬

‫‪106‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺒﻴﻨﺪ و ﺑﺎ ﻋﻠﻢ و آﮔﺎﻫﯽ ﺧﻮد ﺑﺴﻨﺠﺪ ﻧﻪ آن ﮐﻪ دﻧﺒﺎﻟﻪروی دﻳﮕﺮان ﺷﻮد و ﺑﻪ اﻗﻮال‬ ‫دﻳﮕﺮان ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﺻﻞ اﻧﺼﺎف آﻧﻘﺪر اﻫ ّﻤﻴّﺖ دارد ﮐﻪ اوّل اﻧﺴﺎﻧﻴﺖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻳﮑﯽ‬ ‫از ﻳﺎران ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﺑﮕﻮ ﺑﻪ اﺣﺒّﺎی اﻟﻬﯽ ﮐﻪ اوّل اﻧﺴﺎﻧﻴﺖ اﻧﺼﺎف اﺳﺖ و ﺟﻤﻴﻊ‬ ‫اﻣﻮر ﻣﻨﻮط ﺑﻪ آن‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ (۲۹۳‬و از آن ﻫﻢ ﻣﻬﻢﺗﺮ آن ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻓﺎﻗﺪ‬ ‫اﻧﺼﺎف ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺻﻼً اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻳﻦ ﻋﺒﺪ‬ ‫از اوّل اﻳّﺎم اﻟﯽ ﺣﻴﻦ اﻫﻞ اﻳﺮان را ﺑﻪ ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف دﻋﻮت ﻧﻤﻮد‪ .‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ ﻫﺮ‬ ‫ﻧﻔﺴﯽ ﺑﻪ اﻳﻦ دو ﺻﻔﺖ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻣﺰﻳّﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬از اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺴﻮب ﻧﺒﻮده و ﻧﻴﺴﺖ‪".‬‬ ‫‪۲‬‬ ‫)ﺣﺪﻳﻘﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬ص‪(۱۲۴‬‬ ‫و اﻣّﺎ اﻳﻦ ﮐﻪ اﻧﺼﺎف ﭼﻴﺴﺖ ﺑﺎﻳﺪ در ﺑﻴﺎﻧﯽ دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻣﻌﻨﯽ آن ﭘﺮداﺧﺖ‪،‬‬ ‫"‪...‬اﻻﻧﺼﺎف و ﻫﻮ ﺧﺮوج اﻟﻌﺒﺪ ﻋﻦ اﻟﻮﻫﻢ و اﻟﺘّﻘﻠﻴﺪ و اﻟﺘّﻔﺮّس ﻓﯽ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﺼّﻨﻊ‬ ‫ﺑﻨﻈﺮ اﻟﺘّﻮﺣﻴﺪ و اﻟﻤﺸﺎﻫﺪة ﻓﯽ ﮐﻞّ اﻻﻣﻮر ﺑﺎﻟﺒﺼﺮ اﻟﺤﺪﻳﺪ‪) ".‬ﮔﻠﺰار‪ ،‬ص‪(۶۶‬‬ ‫آﻏﺎز ﺳﻔﺮ‬ ‫در اﺑﺘﺪای ﺳﻔﺮ‪ ،‬ﺑﺮای آن ﮐﻪ ﻣﺴﺎﻓﺮ اﻟﯽ اﻟ ّﻠﻪ ﺑﺪاﻧﺪ از ﭼﻪ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ آﻓﺮﻳﺪه ﺷﺪه‪،‬‬ ‫دو ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ :‬اوّل آن ﮐﻪ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ ﺣ ّ‬ ‫ﮏ ﻓﺨﻠﻘﺘُﮏَ" و ﺛﺎﻧﯽ آن ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت و ﻣﺜﺎل اﻟﻬﯽ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺖ ﺧﻠ َﻘ َ‬‫"أﺣﺒَﺒ ُ‬ ‫ﮏ ﻣﺜﺎﻟﯽ"‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت و ﻣﺜﺎل اﻟﻬﯽ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﺑﺎﻟﻘﻮّه‬ ‫ﺖ ﻋﻠﻴ َ‬ ‫"و أﻟﻘﻴ ُ‬ ‫‪۴‬‬ ‫‪۳‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ اﻋﻠﯽ ﻣﺪارج ﺑﺮﺳﺪ و ﺣﺘّﯽ اﺳﻢ اﻋﻈﻢ ﮔﺮدد و ﻳﻔﻌﻞ ﻣﺎﻳﺸﺎء ﺷﻮد ﮐﻪ‬ ‫اﻟﺒﺘّﻪ ﻣﻨﻮط اﺳﺖ ﺑﻪ آن ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺧﻮد را از ﺣﺠﺒﺎت ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﺧﻼﺻﯽ ﺑﺨﺸﺪ و‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ ﺛﺎﺑﺖ و راﺳﺦ ﻣﺎﻧَﺪ‪ .‬ﭼﻮن ﻣﻌﻠﻮم آﻣﺪ ﮐﻪ ﻣﺼﺪر ﺧﻠﻘﺖ ﻣﺤﺒّﺖ ﺑﻮده‪،‬‬ ‫ﺑﺮ ﺣ ّ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮی اﻳﻦ ﻣﺤﺒّﺖ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﺤﺒّﺖ ﺧﻮد را ﻣﺸﺮوط ﺑﻪ ﻣﺤﺒّﺖ‬ ‫ﻋﺒﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪" ،‬اﺣﺒﺒﻨﯽ ﻷﺣﺒّﮏ؛ إن ﻟﻢﺗﺤﺒّﻨﯽ ﻟﻦ اﺣﺒّﮏ اﺑﺪ ًا"‪ .‬اﻣّﺎ اﻳﻦ ﺧﻼف‬ ‫ﻣﺤﺒّﺖ ﺑﻼ ﻗﻴﺪ و ﺷﺮط ﺧﺎﻟﻖ ﺑﻪ ﻣﺨﻠﻮق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪" ،‬دوﺳﺖ ﻣﻌﻨﻮی ﺷﻤﺎ را‬ ‫ﻷﺟﻞ ﺷﻤﺎ دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ و دارد ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺨﺼﻮص ﻫﺪاﻳﺖ ﺷﻤﺎ ﺑﻼﻳﺎی ﻻﺗﺤﺼﯽ ﻗﺒﻮل‬ ‫ﻓﺮﻣﻮده؛ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ دوﺳﺖ ﺟﻔﺎ ﻣﮑﻨﻴﺪ و ﺑﻪ ﮐﻮﻳﺶ ﺑﺸﺘﺎﺑﻴﺪ‪".‬؛ ﻟﺬا ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻌﻨﺎﻳﯽ دﻳﮕﺮ‬ ‫ﺑﺮای آن ﻳﺎﻓﺖ و ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ دﻳﮕﺮ ﺟُﺴﺖ‪ .‬ﻣﺤﺒّﺖ اﻟﻬﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺧﻮرﺷﻴﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫داﺋﻢ ﻣﯽﺗﺎﺑﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺑﺎراﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮔﻠﺸﻦ و ﮔﻠﺨﻦ ﻣﯽﺑﺎرد؛ اﻣّﺎ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺧﻮد‬

‫‪107‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫را در ﻇﻠﻤﺖ ﻧﻔﺲ ﻧﮕﺎه داﺷﺖ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﯽﺑﻬﺮه ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آن ﮐﻪ ﻓﻴﺾ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻣﺘﻮﻗّﻒ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﺑﺴﯽ واﺿﺢ و ﻣﺒﺮﻫﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻓﻴﺾ ﻓﻴّﺎض‬ ‫ﺗﻌﻄﻴﻞ ﻧﺒﻮده و ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ از اﻳﻦ ﻓﻴﺾ ﻣﻨﻴﻊ ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺳﺒﺐ آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اوﻫﺎم ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ اﺻﻨﺎم ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﻣﻌﺘﮑﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ‪) ".‬آﺛﺎر‬ ‫ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪(۱۷۰‬‬ ‫ﺗﺮک ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی‬ ‫از ﻫﻤﺎن آﻏﺎز ﺳﻔﺮ‪ ،‬ﻫﺸﺪار داده ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﺼﺪ وﺻﻮل ﺑﻪ ﻣﻘﺼﻮد دارﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﺮک ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﮐﻨﻴﻢ و از ارادۀ ﺧﻮد ﭼﺸﻢ ﺑﭙﻮﺷﻴﻢ؛ اﮔﺮ ﻃﺎﻟﺐ ﻧﻔﺲ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻴﻢ‪ ،‬از ﻧﻔﺲ ﺧﻮد اﻋﺮاض ﮐﻨﻴﻢ و اﮔﺮ ﺟﻮﻳﺎی رﺿﺎی او ﻫﺴﺘﻴﻢ از رﺿﺎی ﺧﻮد‬ ‫روی ﺑﮕﺮداﻧﻴﻢ‪" ،‬إن ﺗﺤﺐّ ﻧﻔﺴﯽ ﻓﺄﻋﺮض ﻋﻦ ﻧﻔﺴﮏ و إن ﺗﺮد رﺿﺎﺋﯽ ﻓﺄﻏﻤﺾ ﻋﻦ‬ ‫رﺿﺎﺋﮏ"‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ آﺳﺎﻳﺶ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ دﺳﺖ دﻫﺪ ﮐﻪ از ﻧﻔﺲ اﻋﺮاض ﮐﻨﻴﻢ و ﺑﻪ‬ ‫ﺣﻀﺮﺗﺶ روی آورﻳﻢ؛ ﺧﺪاوﻧﺪ دوﺳﺖ دارد ﻓﻮق ﮐﻞّ ﺷﯽ و ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﯽ ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫ﺐ أن أ ﮐﻮن ﻣﺤﺒﻮﺑﺎً ﻓﻮق ﮐﻞّ ﺷﯽء" و اﮔﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﻳﺎ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪" ،‬ﻷﻧّﯽ اُﺣ ﱡ‬ ‫ﭼﻴﺰی ﻓﺨﺮ ﮐﻨﻴﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻧﺘﺴﺎب ﺑﻪ او ﻣﺒﺎﻫﺎت ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ و ﺑﻪ او ﻣﺘﻮﮐّﻞ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﺐ ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﯽآﻳﻴﻢ ﺗﺎ در اﻣﻦ و اﻣﺎن و دور از‬ ‫ﭼﻮن ﭼﻨﻴﻦ ﮐﺮدﻳﻢ ﺑﻪ ﺣﺼﻦِ ﺣ ّ‬ ‫ﺧﻄﺮات ﺷﻴﺎﻃﻴﻦ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ .‬اﻣّﺎ اﻳﻦ ﺣﺼﻦ ﺧﺎرج از وﺟﻮد ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬از ﻃﺮﻓﯽ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪" ،‬ﺣﺒّﯽ ﺣﺼﻨﯽ" و ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﺮای اﻳﻦ ﮐﻪ زﻳﺎد ﻫﻢ در ﺟﺴﺘﺠﻮی اﻳﻦ‬ ‫ﺣﺼﻦ ﻧﺒﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪" ،‬ﺣﺼﻨﯽ اﻧﺖ ﻓﺎدﺧُﻞ ﻓﻴﻪ ‪ ...‬ﺣﺒّﯽ ﻓﻴﮏ ﻓﺎﻋﺮﻓﻪ‪".‬‬ ‫ﻣﻘﺎم اﻧﺴﺎن‬ ‫آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻮرد ﺗﺄ ﮐﻴﺪ واﻗﻊ ﺷﺪه ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺎم اﻧﺴﺎن اﺳﺖ؛ او ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺧﻮد را‬ ‫ﺣﻘﻴﺮ ﺑﺸﻤﺎرد؛ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﺣﺴﺎس ﺿﻌﻒ ﻧﻤﺎﻳﺪ؛ ﻧﺒﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﺗﺼﻮّر ﺑﻪ او راه ﻳﺎﺑﺪ ﮐﻪ ذﻟﻴﻞ‬ ‫اﺳﺖ‪" ،‬ﺻﻨﻌﺘُﮏ ﻋﺰﻳﺰا"‪ ،‬ﺟﺎﻫﻞ اﺳﺖ‪" ،‬ﻣِﻦ ﺟﻮﻫﺮاﻟﻌﻠﻢ أﻇﻬﺮﺗُﮏ"‪ ،‬ﻓﻨﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫"ﮐﻴﻒ ﺗﺨﺎف ﻋﻦ ﻓﻨﺎﺋﮏ"‪ ،‬ﺗﺎرﻳﮏ اﺳﺖ‪" ،‬ﻣﺼﺒﺎﺣﯽ ﻓﻴﮏ ﻓﺎﺳﺘﻨﺮ ﺑﻪ"؛ ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻨﺎﺟﺎﺗﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﻣﺎ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ و ﺑﻪ ﺿﻌﻒ و ﻋﺠﺰ و ﺟﻬﻞ ﺧﻮد ﻣﻌﺘﺮف ﻣﯽﺷﻮﻳﻢ؛ اﻣّﺎ در ﻣﻘﺎم ﻋﺒﻮدﻳﺖ‬ ‫اﻟﻬﯽ از ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻮاﻫﺐ ﺑﺮﺧﻮردارﻳﻢ و ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺧﻮد دﻫﻴﻢ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪،‬‬ ‫ن ﺻُﻨﻌﯽ ﮐﺎﻣﻞٌ‪ ۵".‬اﻟﺒﺘّﻪ ﺟﻤﻴﻊ اﻳﻦ ﺻﻔﺎت ﻋﺎﻟﻴﻪ ﺑﺎ اﻧﺘﺴﺎب ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ و ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ‬ ‫"ﻷ ّ‬

‫‪108‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫او ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﭽﻮن آﻳﻨﻪای ﮐﻪ ﭼﻮن ﺑﻪ ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﻣﺘﻮﺟّﻪ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﻧﻮر و‬ ‫ﺣﺮارﺗﺶ را ﮐﺴﺐ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ اﻃﺮاف ﺧﻮد ﻣﻨﻌﮑﺲ ﻣﯽﺳﺎزد‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺎم اﻧﺴﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬در ﻣﻴﺎﻧﮥ ﻋﺒﺎد ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ‬ ‫ل وﺟﻮد و اوّل ﻋﺎﺑﺪﻳﻦ‬ ‫رﻓﺘﺎر ﮐﻨﻴﺪ ﮐﻪ آﺛﺎر ﺣﻖ از ﺷﻤﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد؛ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺎﻳﻴﺪ ا ّو ِ‬ ‫و اوّل ﺳﺎﺟﺪﻳﻦ و اوّل ﻃﺎﺋﻔﻴﻦ‪ .‬ﻓﻮ اﻟّﺬی أﻧﻄﻘﻨﯽ ﺑﻤﺎ أراد ﮐﻪ اﺳﻤﺎء ﺷﻤﺎ در ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫اﻋﻠﲐ ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮ اﺳﺖ از ذﮐﺮ ﺷﻤﺎ در ﻧﺰد ﺷﻤﺎ‪ .‬ﮔﻤﺎن ﻣﮑﻨﻴﺪ اﻳﻦ ﺳﺨﻦ وﻫﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﺎ ﻟﻴﺖ اﻧﺘﻢ ﺗﺮون ﻣﺎ ﻳﺮی ر ﱡﺑﮑُﻢ اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻣِﻦ ﻋﻠ ّﻮ ﺷﺄﻧﮑﻢ و ﻋﻈﻤﺔ ﻗﺪرﮐﻢ و ﺳﻤ ّﻮ‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﮑﻢ‪ .‬ﻧﺴﺌﻞاﻟ ّﻠﻪ أن ﻻﺗﻤﻨﻌﮑﻢ أﻧﻔﺴﮑﻢ و أﻫﻮاﺋﮑﻢ ﻋﻤّﺎ ُﻗﺪّر ﻟﮑﻢ‪) "...‬اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪(۲۱۷‬‬ ‫اﻣّﺎ اﻳﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺎم ﻓﻘﻂ ﺑﺎ اﺗّﮑﺎء ﺗﺎم ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ در ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻓﻮق ﻧﻴﺰ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ را ﻫﺪاﻳﺖ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی آﻧﻬﺎ‬ ‫را از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺮاﻳﺸﺎن ﻣﻘﺪّر ﺷﺪه ﻣﻨﻊ ﻧﮑﻨﺪ‪ .‬ﻟﺬا در ﻓﻘﺮات ﺑﻌﺪ ﻧﻴﺰ ﻣﮑﺮّر ًا ﺑﻪ اﻳﻦ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬وﺟّﻪ ﺑﻮﺟﻬﯽ و اﻋﺮض ﻋﻦ ﻏﻴﺮی ‪ ...‬إﮐﻒِ ﺑﻨﻔﺴﯽ ﻋﻦ‬ ‫دوﻧﯽ و ﻻﺗﻄﻠﺐ ﻣﻌﻴﻨﺎً ﺳﻮاﺋﯽ ‪ ...‬إﻧﺲَ دوﻧﯽ و آﻧﺲ ﺑﺮوﺣﯽ‪ ".‬زﻳﺮا روح اﻟﻬﯽ را در‬ ‫ﻣﺎ ﺑﻪ ودﻳﻌﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و اﻧﺘﻈﺎر ﻧﺪارد او را ﺗﺮک ﮐﻨﻴﻢ و ﻣﺤﺒﻮب دﻳﮕﺮی اﺧﺘﻴﺎر‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺎ در اﻳﻦ ﺳﺒﻴﻞ ﺣﻖ ﻧﺪارﻳﻢ ﺧﻮد را ذﻟﻴﻞ ﮐﻨﻴﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﺎ را ﻋﺰﻳﺰ آﻓﺮﻳﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻴﻮهﻫﺎی ﻋﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ درﺧﺖ ﺑﺎﺷﮑﻮه و ﻣﺠﻠّﻠﯽ‬ ‫روﻳﻴﺪه ﺑﺮای ﻣﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﺒﺎﻳﺪ ﮐﻪ از آن روی ﺑﮕﺮداﻧﻴﻢ و ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﭘﺴﺖﺗﺮ‬ ‫از آن اﺳﺖ ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﻨﻴﻢ‪" ،‬ﻗﺪّرتُ ﻟﮏ ﻣﻦ اﻟﺸّﺠﺮ اﻷﺑﻬﯽ اﻟﻔﻮاﮐﻪ اﻷﺻﻔﯽ"‪ .‬ﻣﺎ را‬ ‫ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﺧﻠﻖ ﮐﺮده‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را ذﻟﻴﻞ ﺳﺎزﻳﻢ‪" ،‬ﺧﻠﻘﺘُﮏ ﻋﺎﻟﻴ ًﺎ‪ ".‬اﻳﻦ ﻣﻌﻨﯽ را‬ ‫ﻣﺎ در ﺑﻴﺎﻧﺎت دﻳﮕﺮ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻧﻴﺰ ﻣﯽﻳﺎﺑﻴﻢ‪ .‬ﻓﯽاﻟﻤﺜﻞ ﻣﺎ را از اﻋﺘﺮاف ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻨﺎﻫﺎن و ﻃﻠﺐ ﻏﻔﺮان از دﻳﮕﺮان ﻣﻨﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ۶،‬ﭼﻪ ﮐﻪ "ﺟﺰ ﺣﻀﺮت رﺣﻤٰﻦ ﺑﺮ‬ ‫آﻣﺮزش ﮔﻤﺮاﻫﺎن و ﮔﻨﺎﻫﮑﺎران ﻗﺎدر ﻧﺒﻮده و ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻫﺴﺘﯽ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ‬ ‫ﻫﺴﺘﯽ ﺑﺨﺸﺪ و ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻄﺎ ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﺧﻄﺎ درﮔﺬرد" )ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪.(۲۵۸‬‬ ‫اﻳﻦ اﻗﺮار ﻧﺰد ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺳﺒﺐ ﺣﻘﺎرت و ذﻟّﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و "ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ذﻟّﺖ ﻋﺒﺎد‬

‫‪109‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﻮد را دوﺳﺖ ﻧﺪارد‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪ (۱۱۹‬ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﻨﺪﮔﺎن را از ﺑﻮﺳﻴﺪن‬ ‫دﺳﺖ‪ ۷‬و ﺗﻌﻈﻴﻢ و ﺗﮑﺮﻳﻢ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬ﺣﺘّﯽ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﻧﻴﺰ ﻣﻨﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺧﺪاوﻧﺪی ﮐﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ و دﻳﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺷﺎﻳﺴﺘﻪ ﺗﻌﻈﻴﻢ و ﺳﺠﻮد اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻻﻏﻴﺮ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺗﻌﻈﻴﻢ و اﻧﺤﻨﺎء و دﺳﺖﺑﻮﺳﯽ ﺳﺒﺐ ذﻟّﺖ اﺳﺖ و اﺣﺪی ﻧﺒﺎﻳﺪ‬ ‫‪۸‬‬ ‫ﺧﻮد را ﻧﺰد اﺣﺪی ذﻟﻴﻞ ﺳﺎزد‪.‬‬ ‫رﻋﺎﯾﺖ ﻣﻘﺎم ﺟﻤﯿﻊ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ‬ ‫اﻳﻦ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺎم ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻣﻦ و ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﮐ ّﻠﻴّﮥ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ از آن ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻟﺬا‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﻃﻮل اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺿﻤﻦ اﻳﻦ ﮐﻪ ﻣﺎ را از ذﻟﻴﻞﮐﺮدن ﺧﻮد ﻧﻬﯽ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ رﻋﺎﻳﺖ ﻣﻘﺎم ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ ﻧﻴﺰ اﻣﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎم اوّل ﻧﻬﯽ از ﻓﺨﺮ ﻓﺮوﺧﺘﻦ‬ ‫ﺑﻪ دﻳﮕﺮان‪" ،‬ﻻﺗﻔﺘﺨﺮ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺴﮑﻴﻦ ﺑﺎﻓﺘﺨﺎر ﻧﻔﺴﮏ" و ﺧﻮد را ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ‬ ‫داﻧﺴﺘﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ "ﻏﺎﻓﻠﺘﺮﻳﻦ ﻋﺒﺎد ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ ...‬ﺑﺮ ﺑﺮادر ﺧﻮد ﺗﻔﻮّق ﺟﻮﻳﺪ‪".‬‬ ‫ﺷﺨﺼﯽ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ دﻳﮕﺮی ﻓﺨﺮ ﻓﺮوﺷﺪ اوّﻟﻴﻦ ﻟﻌﻦ را از ﺧﺪاوﻧﺪ درﻳﺎﻓﺖ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪" ،‬أﻟﻌﻦ ﻋﻠﻴﮏ اﻟﯽ اﻷﺑﺪ‪ ".‬اﮔﺮ ﻧﻬﯽ از اﻓﺘﺨﺎر ﺑﺮ ﻣﺴﮑﻴﻦ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه‪ ،‬ﺗﺼﻮّر‬ ‫ﻧﺸﻮد ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ ﻣﺠﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻻواﻟ ّﻠﻪ‪ .‬در ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن ﻣﻮارد دﻳﮕﺮ را ذﮐﺮ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﮑﺒﺎر ﺑﺮ ذﻟﻴﻞ ﻣﻤﻨﻮع اﺳﺖ؛ اﮔﺮ اﻏﻨﻴﺎء ﻓﻘﻴﺮی را دﻳﺪﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺰد او‬ ‫ﺑﻨﺸﻴﻨﻨﺪ و ﺳﺮﮔﺬﺷﺘﺶ را ﺑﺸﻨﻮﻧﺪ؛ ﺷﺨﺺ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﺮ ﺟﺎﻫﻞ ﻓﺨﺮ ﺑﻔﺮوﺷﺪ و ﺣﺘّﯽ‬ ‫ﺷﺨﺺ ﻧﻴﮑﻮﮐﺎر ﺣﻖ ﻧﺪارد ﺷﺨﺺ ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر را رﻳﺸﺨﻨﺪ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪" :‬إن وﺟﺪﺗﻢ ﻣِﻦ ذﻟﻴﻞٍ‬ ‫ﻻﺗﺴﺘﮑﺒﺮوا ﻋﻠﻴﻪ ‪ ...‬ﻳﺎ ﻣﻸ اﻷﻏﻨﻴﺎء إن رأﻳﺘﻢ ﻣِﻦ ﻓﻘﻴ ٍﺮ ‪ ...‬ﻻﺗﻔﺮّوا ﻋﻨﻪ ﺛ ّﻢ اﻗﻌﺪوا ﻣﻌﻪ‬ ‫و اﺳﺘﻔﺴﺮوا ﻣﻨﻪ ﻋﻤّﺎ رﺷﺢ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﻦ رﺷﺤﺎت اﺑﺤﺮ اﻟﻘﻀﺎء ﺗﺎﻟ ّﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎﻟﺔ‬ ‫ن ﻟﮑﻢ و ﻳﺬﮐﺮﻧّﮑﻢ و ﻳﻤﺠّﺪﻧّﮑﻢ‬ ‫ﻳﺸﻬﺪﻧّﮑﻢ اﻫﻞ ﻣﻸ اﻷﻋﻠﯽ و ﻳﺼﻠّﻴﻦ ﻋﻠﻴﮑﻢ و ﻳﺴﺘﻐﻔﺮ ّ‬ ‫ﺑﺎﻟﺴﻦ ﻣﻘﺪّس ﻃﺎﻫﺮٍ ﻓﺼﻴﺢ‪ .‬ﻓﻴﺎ ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻌﺎﻟِﻢٍ ﻟﻦﻳﻔﺘﺨ َﺮ ﻋﻠﯽ دوﻧﻪ ﺑﻌﻠﻤﻪ و ﻳﺎ ﺣﺒّﺬا‬ ‫ﻦ ﻟﻦﻳﺴﺘﻬﺰء ﺑﻤﻦ ﻋﺼﯽ و ﻳﺴﺘﺮ ﻣﺎ ﻳﺸﻬﺪ ﻣﻦ ﻟﻴﺴﺘﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﺟﺮﻳﺮاﺗﻪ و اﻧّﻪ ﻫﻮ‬ ‫ﻟﻤﺤﺴ ٍ‬ ‫ﺧﻴﺮاﻟﺴّﺎﺗﺮﻳﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ﺻﺺ‪(۱۱۵–۱۱۴‬‬ ‫اﻟﺒﺘّﻪ ﭼﻮن آﻳﮥ ﺣﻖ در ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻋﺰﻳﺰﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺎم ﻫﻤﻪ ﻋﻈﻴﻢ اﺳﺖ‪" ،‬وﻟﮑﻦ‬ ‫ﺧﻮد را اﻋﻠﻢ و ارﺟﺢ و اﻓﻀﻞ و اﺗﻘﯽ دﻳﺪن ﺧﻄﺎﻳﯽ اﺳﺖ ﮐﺒﻴﺮ‪) ".‬ادﻋﻴﮥ ﻣﺤﺒﻮب‪،‬‬ ‫ﻃﺒﻊ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ص‪(۳۹۶‬‬

‫‪110‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻳﻦ ﺧﻀﻮع ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻘﺪری ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ذرّات ﺗﺮاب ﺑﻪ آن ﺷﻬﺎدت دﻫﺪ‪ ،‬ﻧﻪ آن ﮐﻪ ﺧﺎک‬ ‫ﺑﻪ زﺑﺎن ﺣﺎل ﺑﮕﻮﻳﺪ ﮐﻪ از ﻣﺎ ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ و اﻇﻬﺎر دارد‪" ،‬ﻣﻊ ﻫﻤﮥ اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﺎﻟﻴﻪ و‬ ‫ﻇﻬﻮرات ﻻﺗﺤﺼﲐ ﮐﻪ ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺎﻳﺤﺘﺎج وﺟﻮد از ﻣﻦ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ اﺣﺪی ﻓﺨﺮ‬ ‫ﻧﻨﻤﻮده و ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﻳﻢ و ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﺧﻀﻮع در زﻳﺮ ﻗﺪم ﮐﻞّ ﺳﺎﮐﻨﻢ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪(۲۲۰‬‬ ‫ﻟﺬا وﻗﺘﯽ ﻧﺰد ﻣﺎ ﮔﻮﻫﺮی ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻪ دون ﻣﺎ از آن ﻣﺤﺮوم‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪون آن ﮐﻪ در ﺧﻮد‬ ‫‪۹‬‬ ‫ﻋﻠﻮّی ﻳﺎ ﺳﻤﻮّی ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﻴﻢ‪ ،‬در ﮐﻤﺎل ﺷﻔﻘﺖ ﺑﻪ او اﻟﻘﺎء ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﻖ‬‫اﻳﻦ ﻟﻌﻨﯽ ﮐﻪ از ﺧﺪاوﻧﺪ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬در واﻗﻊ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ اﺳﺘﮑﺒﺎر ورزﻳﺪن ﺑﻪ ﺣ ّ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﺳﺘﮑﺒﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺨﻠﻮق ﺑﻪ ﺧﺎﻟﻖ او راﺟﻊ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻟﻌﻦ دوم زﻣﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺎ ﻓﺮود ﻣﯽآﻳﺪ ﮐﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻧﻔﺲ ﻧﺎری ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻴﻢ و زﺑﺎن ﺑﻪ‬ ‫ذﮐﺮ ﻋﻴﻮب دﻳﮕﺮان ﺑﺎز ﮐﺮده ﺑﺎﺷﻴﻢ‪" ،‬ﻣَﻦ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ذﻟﮏ ﻓﻌﻠﻴﻪ ﻟﻌﻨﺔٌ ﻣﻨّﯽ‪ ".‬در اﻳﻨﺠﺎ‬ ‫ﻋﻴﻮب ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮدهاﻳﻢ و در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻧﻘﺎﺋﺺ دﻳﮕﺮان ﺑﺮآﻣﺪهاﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ دوﺳﺖ ﻧﺪارد ﺑﻪ ذﮐﺮ ﻣﻌﺎﻳﺐ دﻳﮕﺮان ﺑﭙﺮدازﻳﻢ‪ ،‬ﺧﻮد او از ﻣﻌﺎﻳﺐ و ﻧﻘﺎﺋﺺ‬ ‫ﭼﺸﻢ ﻣﯽﭘﻮﺷﺪ‪ ،‬ﺳﺘّﺎراﻟﻌﻴﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﻢ ﻣﺎ ﻋﻴﻮب ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ را ﺑﺮﻣﻼ‬ ‫ﺳﺎزﻳﻢ‪ .‬او ﺧﻮد را "ﻏﻔﻮر و رﺣﻴﻢ و رﺣﻤﻦ و ﮐﺮﻳﻢ ﺧﻮاﻧﺪه؛ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ‬ ‫اﻣﻮرات ﺟﺰﺋﻴﻪ از اﺣﺒّﺎی ﺧﻮد ﺑﮕﺬرد و ﻳﺎ ﻧﻈﺮ رﺣﻤﺖ ﺑﺎز دارد ‪ ...‬ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻖ ﻧﺎﻇﺮ‬ ‫ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﺧﻴﺮﻳﮥ ﺑﺮﻳّﻪ ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ از او راﺋﺤﮥ اﻋﺮاض‬ ‫ﻣﺮور ﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ح‪ ،‬ﺑﺎب ‪(۴‬‬ ‫ﺣﺘّﯽ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻏﻴﺒﺖ ﻣﺎ را ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﻣﺎ را از ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﺑﺮ ﺣﺬر ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا‬ ‫ﻣﺎﻧﻨﺪ او ﺷﻮﻳﻢ‪ ۱۱.‬ﺣﺘّﯽ در ﻣﻮاردی ﮐﻪ ﻧﻔﻮﺳﯽ در اﻣﺘﺤﺎﻧﺎت ﺗﺎب ﺷﺪاﻳﺪ را ﻧﻴﺎورده‬ ‫و اﻋﻤﺎل ﻏﻴﺮﻣﺮﺿﻴﻪ از آﻧﻬﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه‪ ،‬ﺣﻖ ﭼﻮن ﻣﻴﻞ ﻧﺪارد اﺣﺪی ﻣﺤﺮوم ﺑﻤﺎﻧﺪ‪،‬‬ ‫ب‬ ‫ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﮐﻤﺎل ﻣﺪارا ﺑﺎ او رﻓﺘﺎر ﺷﻮد ﺗﺎ دﻳﮕﺮﺑﺎر ﺑﻪ ﻇﻞّ رﺣﻤﺖ ر ّ‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫ﺧﻮد رﺟﻮع ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫رواﺑﻂ ﺑﺎ دﻳﮕﺮان‬ ‫اﮔﺮ ﻧﻔﺴﯽ دﻳﮕﺮان را ﺑﻪ ﻣﻌﺮوف اﻣﺮ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺧﻮد ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻣﻨﮑﺮات ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺴﺒﺖ او‬ ‫ﺑﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﮐﻠّﯽ ﻧﻔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺎ ﻋﺒﺎرت "ﻟﻴﺲ ﻣﻨّﯽ" از او ﺑﻴﺰاری ﻣﯽﺟﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ‬

‫‪111‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺐ اﻟﻔﺤﺸﺎء ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‪ ".‬در ﻣﻘﺎم ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﮐﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ‬ ‫ﮐﻪ "ﻳﺄ ُﻣ ُﺮ اﻟﻨّﺎس ﺑﺎﻟﻌﺪل و ﻳﺮﺗﮑ ُ‬ ‫دﻳﮕﺮان را ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﺣﺴﻨﻪ دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﺮاﻏﯽ‬ ‫ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺳﻮزد و دﻳﮕﺮان را روﺷﻨﯽ ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺧﻮد او ﺑﺎ ﺳﻮﺧﺘﻦ‬ ‫ﻧﺎﺑﻮد ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﮔﺮ اﺣﻴﺎﻧﺎً ﺗﺄﺛﻴﺮی در ﻗﻮل ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در اﺛﺮ ﮐﻠﻤﺎت اﻟﻬﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ در وﺟﻮد ﺧﻮد او‪ ۱۳.‬در اﻳﻦ ﻓﻘﺮه از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﺑﻪ ارﺗﮑﺎب ﻓﺤﺸﺎ‬ ‫اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﻴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺗﺒﻴﻴﻦ آن ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪" ،‬ﺧﺎﻓﻮا ﻋﻦاﻟ ّﻠﻪ و ﻻﺗﻔﻌﻠﻮا اﻟﺒﻐﯽ‬ ‫و اﻟﻔﺤﺸﺎء ﻓﯽ ذواﺗﮑﻢ و ﻫﻤﺎ اﻹﻋﺮاض ﻋﻦ ﺟﻤﺎﻟﯽ و اﻟﻮﻗﻮف ﻋﻠﯽ اﻣﺮی ﺑﻌﺪ اﻟّﺬی‬ ‫أﺣﺎط اﻵﻓﺎق اﻧﻮار ﻫﺬا اﻹﺷﺮاق اﻟﻤﻘﺪّس اﻷﻇﻬﺮ اﻷﻣﻨﻊ اﻟﻠّﻤﻴﻊ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ردﻳﻒ ف‪ ،‬ﺑﺎب ‪(۱‬‬ ‫ﺿﻤﻨ ًﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﻼﻳﯽ را ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ رﻋﺎﻳﺖ ﮐﻨﺪ و آن اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اﺣﺪی ﻧﭙﺴﻨﺪد‬ ‫آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮد ﻧﻤﯽﭘﺴﻨﺪد‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﺧﻮد را ﺳﺮﻣﺸﻖ ﻋﺒﺎد ﻗﺮار‬ ‫ﯽ ذوو ﻗﺮاﺑﺘﯽ ﺑﻌﺪ اﻟّﺬی أﻧﺖ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻨﺎﺟﺎﺗﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ..." ،‬اﻋﺘﺮض ﻋﻠ ّ‬ ‫ت َﻟﻬُﻢ ﻣﺎ أﺧﺘﺮتُ ﻟﻨﻔﺴﯽ‪) "...‬ﻣﻨﺎﺟﺎة‪ ،‬ص‪(۷۷‬‬ ‫ﺗﻌﻠﻢ ﺑﺄﻧّﯽ أﺣﺒَﺒ ُﺘﻬُﻢ و أﺧﺘﺮ ُ‬ ‫اﻋﻀﺎء ﻣﺤﺎﻓﻞ روﺣﺎﻧﻴﻪ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ رﻋﺎﻳﺖ آن ﻣﻮﻇّﻒ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ..." ،‬ﻳﺸﺎوروا ﻓﯽ‬ ‫ﻣﺼﺎﻟﺢ اﻟﻌﺒﺎد ﻟﻮﺟﻪاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻤﺎ ﻳﺸﺎورون ﻓﯽ اﻣﻮرﻫﻢ‪) "...‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ (۳۰‬ﺑﻪ‬ ‫ﺳﻼﻃﻴﻦ ﻧﻴﺰ آن را ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪" ،‬ﻻﺗﺤﻤﻠﻮا ﻋﻠﯽ اﻟﻨّﺎس ﻣﺎ ﻻﺗﺤﻤﻠﻮه ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴﮑﻢ‬ ‫و ﻟﻦﺗﺮﺿﻮا ﻷﺣ ٍﺪ ﻣﺎ ﻻﺗﺮﺿﻮﻧﻪ ﻟﮑﻢ‪) ".‬ﺳﻮرةاﻟﻤﻠﻮک‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻠﻮک‪ ،‬ص‪(۲۷‬‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک آن را ﻣﻘﺎم ﻋﺪل ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﻓﻀﻞ را ﺑﺮ آن ﻣﻘﺪّم ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪" ،‬ﻟﻮ‬ ‫ﺗﮑﻮن ﻧﺎﻇﺮ ًا اﻟﯽ اﻟﻔﻀﻞ ﺿﻊ ﻣﺎ ﻳﻨﻔﻌﮏ و ﺧﺬ ﻣﺎ ﻳﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻟﻌﺒﺎد و إن ﺗﮑﻦ ﻧﺎﻇﺮاً اﻟﯽ‬ ‫اﻟﻌﺪل اﺧﺘﺮ ﻟﺪوﻧﮏ ﻣﺎ ﺗﺨﺘﺎره ﻟﻨﻔﺴﮏ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﻴﻪ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﺷﺮاﻗﺎت‪،‬‬ ‫ص‪(۱۲۰‬‬ ‫ﻧﮑﺘﮥ ﺑﻌﺪ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دﻳﮕﺮان‪ ،‬وﻓﺎی ﺑﻪ ﻋﻬﺪ اﺳﺖ و اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﻗﺎدر ﻧﻴﺴﺖ ﮐﺎری‬ ‫را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ از اوّل ﻗﻮل ﻧﺪﻫﺪ و ﺗﻌﻬّﺪی ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪" ،‬ﻻﺗﻘﻞ ﻣﺎ‬ ‫ﻻﺗﻔﻌﻞ‪ ".‬در ﻣﻴﺎن ﻓﺮاﺋﻀﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد واﺟﺐ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬او را ﻧﺼﻴﺤﺖ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﮐﻦ ‪ ...‬ﻓﯽ اﻟﻮﻋﺪ وﻓﻴّﺎً‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ (۱۷‬و در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺧﻮد وﻓﺎ ﻧﮑﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﮑﺮﻳﻦ ﺗﺸﺒﻴﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪" ،‬ﻗﻞ ﻳﺎ ﻗﻮم إن ﺗﻘﻮﻟﻮا‬

‫‪112‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺎ ﻻﺗﻔﻌﻠﻮا ﻓﻤﺎ اﻟﻔﺮق ﺑﻴﻨﮑﻢ و ﺑﻴﻦ اﻟّﺬﻳﻨﻬﻢ ﻗﺎﻟﻮا اﻟ ّﻠﻪ رﺑّﻨﺎ ﻓﻠﻤّﺎ ﺟﺎﺋﻬﻢ ﻋﻠﯽ ﻇﻠﻞ‬ ‫اﻟﺘّﻘﺪﻳﺲ اذا ﮐﻔﺮوا ﺑﻪ و ﮐﺎﻧﻮا ﻣﻦ اﻟﻤﻨﮑﺮﻳﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۱۱۲‬‬ ‫ن ﮐﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻣﺎ درﺧﻮاﺳﺘﯽ دارﻧﺪ و ﻣﺎ از ﻋﻬﺪۀ‬ ‫و در ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺮومﻧﮑﺮد ِ‬ ‫اﺟﺎﺑﺖ ﺧﻮاﺳﺘﮥ آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﻣﯽآﻳﻴﻢ‪" ،‬ﻻﺗﺤﺮم وﺟﻪ ﻋﺒﺪی اذا ﺳﺄﻟﮏ ﻓﯽ ﺷﯽءٍ‪ ".‬از‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺷﺨﺺ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻳﮑﯽ ﻫﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‪" ،‬ﺑﺮ ﺑﯽﻧﺼﻴﺒﺎن ﻧﺼﻴﺐ ﺑﺨﺸﺪ و از‬ ‫ﻣﺤﺮوﻣﺎن ﻋﻄﺎ و اﺣﺴﺎن درﻳﻎ ﻧﺪارد‪) "...‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۱۵۰‬‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺼﻴﺤﺖ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﻋﻤﺪ ًة ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺷﺎره‬ ‫دارﻧﺪ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﻧﻌﻤﺘﯽ داری اﻧﻔﺎق ﮐﻦ‪ ،‬اﮔﺮ ﻧﺪاری ﺷﮑﺮ ﺧﺪای ﮐﻦ‪ ،‬ﺧﻮشرو و‬ ‫ﺧﻨﺪهرو ﺑﺎش‪ ،‬ﮐﻨﺰی ﺑﺮای ﻓﻘﺮا و اﻧﺪرزﮔﻮﻳﯽ ﺑﺮای اﻏﻨﻴﺎ ﮔﺮد‪ ،‬ﻧﺪای ﻣﻨﺎدی را‬ ‫اﺟﺎﺑﺖ ﮐﻦ‪ ،‬ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻇﻠﻤﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﭼﺮاغ ﺑﺎش‪ ،‬ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﻗﺮﻳﻦ ﻏﻢ و‬ ‫اﻧﺪوه اﺳﺖ ﺷﺎد ﮐﻦ‪ ،‬ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ ﺗﺸﻨﻪ اﺳﺖ ﺳﻴﺮاب ﻧﻤﺎ‪ ،‬ﺑﺮای ﮐﺴﯽ ﮐﻪ دﭼﺎر ﺣﺰن‬ ‫و اﻟﻢ اﺳﺖ ﻣﻠﺠﺄ و ﭘﻨﺎه ﺑﺎش و ﺑﺮای ﻣﻈﻠﻮم ﻳﺎر و ﻳﺎور ﮔﺮد‪ ،‬ﺧﺎﻧﻪای ﺑﺮای ﻏﺮﻳﺒﺎن‪ ،‬و‬ ‫ﺷﻔﺎﻳﯽ ﺑﺮای ﻣﺮﻳﻀﺎن و ﻗﻠﻌﻪای ﺑﺮای ﺑﯽﭘﻨﺎﻫﺎن و ﭼﺸﻤﯽ ﺑﺮای ﻧﺎﺑﻴﻨﺎﻳﺎن و راﻫﯽ‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫ﺑﺮای ﮔﻤﺮاﻫﺎن و ﺑﺎراﻧﯽ ﺑﺮای زﻣﻴﻦ ﻣﺴﺎﻋﺪ ﺷﻮ‪.‬‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ اﻋﻤﺎل ﻗﺒﻞ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺣﻀﻮر ﺣﻖ ﻣﺘﻌﺎل‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک در ﮐﻤﺎل ﻣﻼﻃﻔﺖ ﺑﻨﺪﮔﺎن را اﻧﺪرز ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺒﻞ از آن ﮐﻪ وﻗﺖ از‬ ‫دﺳﺖ ﺑﺮود ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ اﻋﻤﺎل ﺧﻮد ﺑﭙﺮدازﻧﺪ و از ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﺣﺴﺎب ﺑﮑﺸﻨﺪ‪" ،‬ﺣﺎﺳﺐ‬ ‫‪۱۵‬‬ ‫ﻧﻔﺴُﮏ ﻗﺒﻞ أن ﺗﺤﺎﺳَﺐ؛" ﺑﺒﻴﻨﻨﺪ آﻳﺎ اﻣﺮوزﺷﺎن ﺑﺎ دﻳﺮوز ﺗﻔﺎوﺗﯽ ﮐﺮده اﺳﺖ ﻳﺎ ﺧﻴﺮ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻋﻤﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺮ روز اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﻮ اﻳﻦ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ در ﻫﺮ آن ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫اﻧﺠﺎم ﺷﻮد و ﺑﺮای آن ﮐﻪ وﺳﻴﻠﻪای در دﺳﺖ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ اﻋﻤﺎل ﺧﻮد را‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻴﺰان اﻟﻬﯽ را ﻧﻴﺰ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در آن ﺣﺎل‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﻧﻔﺴﺶ را در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺧﻮد ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬ﮔﻮﻳﯽ او را ﻣﯽﺑﻴﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﺤﺎﮐﻤﻪ ﻣﯽﮐﺸﺪ‪" ،‬ﺛ ّﻢ‬ ‫اﻧﺼﺐ ﻣﻴﺰاناﻟ ّﻠﻪ ﻓﯽ ﻣﻘﺎﺑﻠﺔ ﻋﻴﻨﻴﮏ ﺛ ّﻢ اﺟﻌﻞ ﻧﻔﺴﮏ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟّﺬی ﮐﺎن ﺗﺮاه ﺛ ّﻢ‬ ‫وزّن اﻋﻤﺎﻟﮏ ﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﻳﻮم ﺑﻞ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﻴﻦ و ﺣﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﮏ ﻗﺒﻞ أن ﺗﺤﺎﺳَﺐ ﻓﯽ‬ ‫ﻳﻮم اﻟّﺬی ﻟﻦ ﻳﺴﺘﻘﺮّ ﻓﻴﻪ رِﺟﻞُ أﺣ ٍﺪ ﻣﻦ ﺧﺸﻴّﺔاﻟ ّﻠﻪ و ﺗﻀﻄﺮب ﻓﻴﻪ اﻓﺌﺪة اﻟﻐﺎﻓﻠﻴﻦ‪".‬‬ ‫)اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮک‪ ،‬ص‪(۴۱‬‬

‫‪113‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﻳﻮماﻟﺤﺴﺎب ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺧﻮﻓﯽ ﺑﻪ دل راه دﻫﺪ‪،‬‬ ‫ﭼﻪ ﮐﻪ در آن ﻳﻮم ﮐﻪ از ﺧﺸﻴﺖاﻟ ّﻠﻪ ﭘﺎﻫﺎ ﻟﺮزان اﺳﺖ و ﻗﻠﺒﻬﺎ ﭘﺮﺗﺸﻮﻳﺶ‪ ،‬ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ ﻗﺮﻳﻦ‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫ﺑﻬﺠﺖ و ﻣﺴﺮّﺗﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺮگ ﻣﺎﻳﮥ ﻣﺴﺮّت اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺣﺰن‬ ‫ﭘﺲ اﻧﺴﺎن ﭼﻮن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻔﺲ ﺧﻮد رﺳﻴﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﻳﻮم ﺑﻪ رﻓﻊ ﻧﻘﺎﺋﺺ و ﮐﺴﺐ‬ ‫ﮐﻤﺎﻻت ﭘﺮداﺧﺖ و در ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻘﺮّب ﺑﻪ ﺣﻖ ﻗﺪم ﺑﺮداﺷﺖ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﺧﻮﻓﯽ از ﻣﺮگ‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﮐﻤﺎل ﻣﺴﺮّت اﻳﻦ دار ﻓﺮاق را ﺗﺮک ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﺮای‬ ‫وﺻﺎل ﺑﺎ ﻣﺤﺒﻮب ﻣﯽﺷﺘﺎﺑﺪ‪ .‬ﻟﺬا‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﻮت را ﺑﺸﺎرت و ﻣﮋده‬ ‫ﺖ ﻟﮏ اﻟﻤﻮت ﺑﺸﺎرةً"‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺧﺒﺮ از ﻟﻘﺎی اﻟﻬﯽ ﻣﯽدﻫﺪ‪،‬‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪" ،‬ﺟﻌﻠ ُ‬ ‫"اﻟﺤﻤﺪﻟﻠﻪ اﻟّﺬی ﺟﻌﻞ اﻟﻤﻮت ﺑﺎﺑﺎً ﻟﻠﻘﺎﺋﻪ و ﺳﺒﺒ ًﺎ ﻟﻮﺻﺎﻟﻪ و ﻋ ّﻠ ًﺔ ﻟﺤﻴﺎﺗﻪ و ﺑﻪ أﻇﻬﺮ أﺳﺮارَ‬ ‫ﮐﺘﺎﺑﻪ و ﻣﺎ ﮐﺎن ﻣﺨﺰوﻧ ًﺎ ﻓﯽ ﻋﻠﻤﻪ‪) ".‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۲۶۸‬‬ ‫در واﻗﻊ ﻣﻮت ﺟﻤﻴﻊ را اﺧﺬ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﭼﻪ ﻧﻴﮑﻮﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻮﺟﻪاﻟ ّﻠﻪ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد؛‬ ‫در اﻳﻦ ﺻﻮرت "ﻫﻴﭻ ﻓﻀﻠﯽ ﺑﻪ آن ﻧﺮﺳﺪ و ﻫﻴﭻ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﺑﻪ آن ﺑﺮاﺑﺮی ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬وﻟﮑﻦ‬ ‫در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ روح در ﺣﻴﻦ ﺻﻌﻮد از ﻣﺎﺳﻮیاﻟ ّﻠﻪ ﻓﺎرغ و آزاد ﺑﺎﺷﺪ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪ (۲۹۰‬در اﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺴﺮّت اﻧﺪر ﻣﺴﺮّت اﺳﺖ و ﺑﻬﺠﺖ اﻧﺪر‬ ‫ﺑﻬﺠﺖ‪ .‬از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ روح اﻧﺴﺎﻧﯽ در اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ آن ﺗﺠﺮّد و اﻧﻘﻄﺎع‬ ‫دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ در ﺣﻴﻦ ﻋﺮوج ﺑﺮای دﻳﮕﺮان ﻧﻴﺰ ﻣﻔﻴﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻋﻠّﺖ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺣﮑَﻢ و ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﺑﻘﺎی آﻓﺮﻳﻨﺶ اﺳﺖ‪ ۱۷.‬اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﻖ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﻤﻮد و در‬ ‫ﻋﻠﻮم و ِ‬ ‫ﻫﻤﻴﻦ ﺣﺪّ ﮐﻼﻣﺶ را ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و اﺻﺮار در ﮐﺸﻒ اﺳﺮار ﻧﻨﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﻘﺎم و‬ ‫ﺟﺎﻳﮕﺎه روح در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻌﺪ ﮐﺸﻒ ﺷﻮد‪ ،‬ﺟﻤﻴﻊ ﻗﺼﺪ ﻋﺮوج ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻧﻈﻢ ﻋﺎﻟﻢ زاﺋﻞ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻬﺠﺖ و ﻣﺴﺮّت‬ ‫ﭼﻮن اﻳﻦ اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﺟﺎﻳﯽ ﺑﺮای ﻏﻢ و اﻧﺪوه ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬در‬ ‫واﻗﻊ ﭼﻮن روح ﻗﺪﺳﯽ ﻣﺎ را ﺑﻪ اﻧﺲ ﺑﺎ ذات اﻟﻬﯽ ﺑﺸﺎرت ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻋﻠّﺘﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﺣﺰن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ اﻋﻤﺎل و رﻓﺘﺎر و اﻓﮑﺎر ﺳﺒﺐ دوری‬ ‫ﺧﻮد از ﺣﻖ و ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ از ﻓﻀﻞ او ﺷﻮﻳﻢ‪ .‬ﻟﻬﺬا‪ ،‬ﺣﺰن در ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﺠﺎز اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫از ﺧﺪاوﻧﺪ دور ﺑﺎﺷﻴﻢ‪" ،‬ﻻﺗﺤﺰن اﻻّ ﻓﯽ ﺑُﻌﺪک ﻋﻨّﺎ"؛ اﻣّﺎ راه اﻳﻦ اﻧﺲ را ﻧﺸﺎن داده‬

‫‪114‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ ،‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﻣﺄﻧﻮس ﻣﯽﺷﻮم ﮐﻪ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﻣﻦ ﺑﭙﺮدازد‪ ،‬و اﻧﻴﺲ ﮐﺴﯽ‬ ‫ﻣﯽﮔﺮدم ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﻬﺮ ﺑﻮرزد و ﮐﺴﯽ را ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﻣﺮا ﺑﺨﻮاﻫﺪ و ﮐﺴﯽ را در‬ ‫ﺣﺼﻦ ﺧﻮد راه ﻣﯽدﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺗﻮﺟّﻪ ﮐﻨﺪ و ﻳﺎور ﮐﺴﯽ ﻣﯽﺷﻮم ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻣﻦ‬ ‫اﻗﺒﺎل ﮐﻨﺪ و ﮐﺴﯽ را ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ درﮔﺎﻫﻢ دﻋﺎ ﮐﻨﺪ و ﮐﺴﯽ را ﻧﺼﺮت ﻣﯽﮐﻨﻢ‬ ‫ﮐﻪ از ﻣﻦ ﮐﻤﮏ ﺑﺨﻮاﻫﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﺤﺰون ﻣﺒﺎش ﮐﻪ ﻫﺮ ﺧﻴﺮی را ﺑﺮای ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﮔﺎﻧﻢ‬ ‫‪۱۸‬‬ ‫ﻣﻘﺪّر ﮐﺮدهام و از ﺳﻤﺎء ﻓﻀﻠﻢ ﺑﻪ اﺟﺎزۀ ﻣﻦ ﻧﺎزل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در واﻗﻊ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺴﺮور ﺑﻮد ﺗﺎ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻟﻘﺎی اﻟﻬﯽ را داﺷﺖ‪" ،‬اﻓﺮح ﺑﺴﺮور ﻗﻠﺒﮏ ﻟﺘﮑﻮن‬ ‫ﻗﺎﺑﻼً ﻟﻠﻘﺎﺋﯽ"؛ ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺮﻳﻦ ﺑﻬﺠﺖ و ﻣﺴﺮّت ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﺟﻤﺎل اﻟﻬﯽ را ﮐﻪ در ﻳﻮم‬ ‫اﻟﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﻣﻨﻌﮑﺲ ﺳﺎزﻳﻢ‪ .‬ﺑﻬﺠﺖ و ﺳﺮور ﺑﺮای اﺣﺒّﺎی ﺣﻖ ﺧﻠﻖ‬ ‫ﺷﺪه و دون آﻧﻬﺎ در ﺣﺰن ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺘّﯽ اﮔﺮ اﺣﺒّﺎء ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﻘﻴﺮ و ذﻟﻴﻞ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ و دون آﻧﻬﺎ در اوج ﻋﺰّت ﻇﺎﻫﺮه و ﻏﻨﺎی آﺷﮑﺎر ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﺴﺮور‬ ‫ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻳﺎد ﺧﺪاﻳﺶ از ﺟﻤﻴﻊ ﻋﺎﻟﻤﻴﺎن ﻣﻨﻘﻄﻊ ﮔﺮدد‪ .‬ﻋﻠّﺖ اﻳﻦ ﻣﺴﺮّت اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﺲ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﺣﺰان دوﺳﺘﺎن را ﺧﻮد ﺗﺤﻤّﻞ ﻓﺮﻣﻮده ﺗﺎ دوﺳﺘﺎﻧﺶ در‬ ‫‪۱۹‬‬ ‫ﮐﻤﺎل ﻓﺮح و اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺴﺮّت ﻳﺎﻓﺘﻦ را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬و در واﻗﻊ ﺷﺎدﻣﺎنﺑﻮدن و ﺷﺎدﻣﺎﻧﻪ‬ ‫ﻻ‬ ‫زﻳﺴﺘﻦ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ از ﺗﻮﮐّﻞ و اﻳﻘﺎن ﻣﺪد ﺟُﺴﺖ و ﺑﻪ آن دﺳﺖ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬وا ّ‬ ‫‪۲۰‬‬ ‫ﻧﺸﺎط و اﻧﺒﺴﺎط ﻣﺤﺎل ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫اﺟﺮای اواﻣﺮ و ﺗﺮک ﻧﻮاﻫﯽ‬ ‫ﺗﺮس از ﺟﻬﻨّﻢ و ﻃﻤﻊ ﺑﻬﺸﺖ اﮔﺮ ﻣﺤﺮّک ﻣﺎ در اﺟﺮای اواﻣﺮ و ﺗﺮک ﻧﻮاﻫﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از‬ ‫ﻣﺎ ﻧﻪ ﻳﮏ ﻓﺮد ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻠﮑﻪ ﻓﺮدی ﻣﺸﺮک ﻣﯽﺳﺎزد‪ ۲۱.‬ﻟﻬﺬا‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ از ﻣﺎ‬ ‫ﺐ ﻫﻴﮑﻞ ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ اﺟﺮای اواﻣﺮ ﺑﭙﺮدازﻳﻢ و ﺑﺮای‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺣ ّ‬ ‫ﺣﺼﻮل رﺿﺎی ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﻪ ﺗﺮک ﻧﻮاﻫﯽ ﻣﺒﺎدرت ﮐﻨﻴﻢ‪" ،‬اﻋﻤﻞ ﺣﺪودی ﺣﺒّﺎً ﻟﯽ ‪...‬‬ ‫ﻻﺗﻨﺲ وﺻﺎﻳﺎی اﺑﺘﻐﺎءً ﻟﺮﺿﺎﺋﯽ‪ ".‬ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻼوت ﻧﺪا و ﺷﻴﺮﻳﻨﯽ ﮐﻼم ﺧﺪا را ﻳﺎﻓﺖ و‬ ‫ﺑﻪ ﺟﺎن و دل ﺑﻪ اﺟﺮای اﻣﺮ او ﻗﻴﺎم ﮐﺮد‪" ،‬ﻟﻌﻤﺮی ﻣَﻦ وﺟﺪ ﺣﻼوةاﻟﺒﻴﺎن ﻟَﻴﻌﻤﻞُ ﻣﺎ ُا ِﻣ َﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﻓﯽاﻟﻠّﻮح‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪ (۱۸۴–۱۸۳‬ﺑﺎﻳﺪ رﺿﺎی او را ﺟُﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫ﮐﻪ "ﺣﻘﻴﻘﺖ رﺿﺎ اﻋﻈﻢ ﻣﻮﻫﺒﺖ ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﺤﻘّﻖ اﻳﻦ ﺻﻔﺖ ﮐﻪ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﻣﻨﻘﺒﺖ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﻣﺸﮑﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺻﻌﺐ و ﺳﺨﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﻴﻦ‬

‫‪115‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻣﺘﺤﺎن ﻣﻌﻠﻮم و واﺿﺢ ﮔﺮدد‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ (۱۲۴‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت روح رﺿﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻮد‪" ،‬از ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت روح رﺿﺎ ﺗﺴﻠﻴﻢ و اﻧﻘﻴﺎد ﺑﻪ ﺳﻠﻄﺎن‬ ‫ﻗﻀﺎ و ﻣﺤﻮﻳﺖ ﺗﺎﻣّﻪ و ﻓﻨﺎی ﻣﺤﺾ در ﺳﺎﺣﺖ ﮐﺒﺮﻳﺎ‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪،۲‬‬ ‫ص‪(۱۲۴‬‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ ﺑﺮآورﻳﻢ و از دون او ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬آن ﻧﻔﺲ در‬ ‫در واﻗﻊ اﮔﺮ َﻧﻔَﺴﯽ ﺑﻪ ﺣ ّ‬ ‫ﺟﻤﻴﻊ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺷﻴﺎء ﻣﺆﺛّﺮ واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮد و ﻓﻘﻂ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺑﺼﻴﺮ ﭘﯽ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﻘﺒﺖ ﻣﯽﺑﺮد‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻠﻮغ ﺣﻘﻴﻘﯽ واﺻﻞ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﺣﻖ‪" ،‬ﻟﻦﻳﺘﮑﻠّﻢ اﻻّ ﻟﻠﻪ و‬ ‫ﻦ اﻻّ ﺑﺎﻣﺮه و ﻟﻦﻳﻤﺸﯽ اﻻّ ﻓﯽ ﺳﺒﻴﻞ رﺿﺎﺋﻪ و ﻟﻦﻳﺸﻬ َﺪ‬ ‫ﻟﻦﻳﺘﺤﺮّک اﻻّ ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ و ﻟﻦﻳﺴﮑ َ‬ ‫اﻻّ ﺟﻤﺎﻟﻪ و ﻟﻦﻳﺨﺎف ﻣِﻦ اﺣ ٍﺪ ﻟﻮ ﻳﺠﺘﻤﻊُ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺨﻼﻳﻖ اﺟﻤﻌﻴﻦ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ردﻳﻒ ف‪ ،‬ﺑﺎب‪(۳‬‬ ‫ﻧﻘﻄﮥ ﻣﻘﺎﺑﻠﺶ ﺗﺮک اواﻣﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﭼﻨﻴﻦ ﮐﺴﯽ اﻋﻼم ﺑﺮاﺋﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫ن اﻟّﺬی‬ ‫ن ﻣﺎ ﻳﺠﺮی ﻣﻦ اﻟﻘﻠﻢ اﻷﻋﻠﯽ اﻧّﻪ ﻷﺣﺒّﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﺎﻟﮏ اﻷﺳﻤﺎء؛ ا ّ‬ ‫"اﻋﻠﻤﻮا أ ّ‬ ‫ن اﻟ ّﻠﻪ ﺑﺮیٌ ﻣﻨﻪ و ﻳﺸﻬﺪ اﻟﻠّﻮح اﻧّﻪ ﺑﻌﻴﺪٌ ﻋﻦ اﻟ ّﻠﻪ‬ ‫ﺗﻤﺴّﮏ ﺑﻪ اﻧّﻪ ﻣﻨﻪ و اﻟّﺬی أﻋﺮض ا ّ‬ ‫ب ﻣﺎﮐﺎن و ﻣﺎ ﻳﮑﻮن‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪(۱۶۴‬‬ ‫ر ّ‬ ‫ﺟﺰ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻫﻴﭻ ﻳﺎوری وﺟﻮد ﻧﺪارد‬ ‫اﮔﺮ ﭘﻬﻨﮥ آﺳﻤﺎنﻫﺎ و ﮐﻬﮑﺸﺎنﻫﺎ را درﻧﻮردﻳﻢ اﺑﺪ ًا آﺳﺎﻳﺶ و راﺣﺘﯽ را ﻧﺨﻮاﻫﻴﻢ‬ ‫ﻳﺎﻓﺖ ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺧﺎﺿﻊ و ﺧﺎﺷﻊ ﮔﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﺳﺮ ﺗﻌﻈﻴﻢ ﻓﺮود آورﻳﻢ‪،‬‬ ‫راﺿﯽ ﺑﻪ رﺿﺎﻳﺶ ﮔﺮدﻳﻢ و ﺧﺸﻨﻮد ﺑﻪ ﻗﻀﺎﻳﺶ ﺷﻮﻳﻢ‪ ..." ،‬اﺳﺮع ﻓﯽ ﻣﻴﺪان اﻟﺴّﻤﺎء‬ ‫ﻟﻦﺗﺠﺪ اﻟﺮّاﺣﺔ اﻻّ ﺑﺎﻟﺨﻀﻮع ﻷﻣﺮﻧﺎ‪ ".‬ﻫﻴﭻ ﻣﻔﺮّی ﺑﺮای ﮐﺴﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ۲۲.‬ﻧﻪ‬ ‫ﺧﺰاﺋﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﮐﻤﮑﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ اﻋﺎﻧﺖ اﻣﻢ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻮﮐّﻞ ﮐﺮد و‬ ‫‪۲۳‬‬ ‫ﺑﺲ‪.‬‬ ‫ب دﻳﮕﺮی از ﺑﺮای ﺧﻮد ﺑﻴﺎﺑﻴﻢ‪" :‬ای‬‫اﮔﺮ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻗﻀﺎی اﻟﻬﯽ راﺿﯽ ﻧﺒﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ ر ّ‬ ‫ﻃﺎﻟﺐ رﺿﺎی اﻟﻬﯽ‪ ،‬در ﺣﺪﻳﺚ اﺳﺖ ﻣَﻦ ﻟَﻢﻳﺮض ﺑﻘﻀﺎﺋﯽ ﻓَﻠﻴَﻄﻠُﺐ رﺑّﺎً ﺳﻮاﺋﯽ؛‬ ‫رﺿﺎی ﺑﻘﻀﺎ ﻋﺒﺎرت از اﻳﻦ اﺳﺖ در راه ﺧﺪا ﻫﺮ ﺑﻼﺋﯽ را ﺑﻪ ﺟﺎن و دل ﺑﺠﻮﻳﯽ و‬ ‫ﻫﺮ ﻣﺼﻴﺒﺘﯽ را ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﺳﺮور ﺗﺤﻤّﻞ ﻧﻤﺎﺋﯽ؛ ﺳﻢّ ﻧﻘﻴﻊ را ﭼﻮن ﺷﻬﺪ ﻟﻄﻴﻒ ﺑﭽﺸﯽ و‬ ‫زﻫﺮ ﻫﻼﻫﻞ را ﭼﻮن ﻋﺴﻞ ﻣﺼﻔّﯽ ﺑﻄﻠﺒﯽ؛ زﻳﺮا اﻳﻦ ﺑﻼﻳﺎ اﮔﺮﭼﻪ ﺗﻠﺦ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺛﻤﺮ‬

‫‪116‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﻴﺮﻳﻦ دارد و ﺣﻼوت ﺑﯽﻣﻨﺘﻬﺎ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﻣﻌﻨﯽ ﻣَﻦ ﻟَﻢﻳﺮض ﺑﻘﻀﺎﺋﯽ‬ ‫ﻓﻠﻴﻄﻠﺐ رﺑّﺎً ﺳﻮاﺋﯽ‪ .‬واﻟﺒﻬﺎء ﻋﻠﻴﮏ‪ ،‬عع" )ﺑﺸﺎرةاﻟﻨّﻮر‪ ،‬ص‪(۳۸۶‬‬ ‫ﺧﻀﻮع ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ارادۀ اﻟﻬﯽ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﺤﺾ ﺑﻮد و ﻓﻨﺎی ﺻِﺮف‪" ،‬ﮐﻦ ﻟﯽ ﺧﺎﺿﻌﺎً ﻷ ﮐﻮن‬ ‫ﻟﮏ ﻣﺘﻮاﺿﻌﺎً‪ ".‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻀﺎﻳﯽ را در وﺟﻮد ﺧﻮد ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورﻳﻢ‬ ‫ﮐﻪ اﻧﻮار ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ در ﻣﺎ ﺑﺘﺎﺑﺪ و ﻧﻮر ﺟﻤﺎﻟﺶ از وﺟﻨﺎت ﻣﺎ ﺑﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪" .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺑﺤﺮ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ اﮔﺮ ﻧﺎس‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺪّﻋﻴﺎن ﻣﺤﺒّﺖ‪ ،‬ﻣﺸﻴﺖ و ارادۀ ﺧﻮد را در‬ ‫ﻣﺸﻴﺖ و ارادةاﻟ ّﻠﻪ ﻓﺎﻧﯽ ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل ﻏﻴﺮ آﻧﭽﻪ ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﺪ؛‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ دﻳﮕﺮ و ﺧﻠﻖ دﻳﮕﺮ و اﻃﻮار دﻳﮕﺮ ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﻮﻳﺪا ﻣﯽﮔﺸﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ از ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫ﺑﻴﺎن ﻣﺨﺼﻮص ﺗﻮ و اﺣﺒّﺎء ﻧﺎزل ﺷﺪ ﻣﺪاوﻣﺖ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ اﺷﺮاﻗﺎت اﻧﻮار ﺷﻤﻮس‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻗﻠﺐ را اﺧﺬ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻣﻨﻮّر دارد‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۵‬ﺻﺺ‪(۱۲۰–۱۱۹‬‬ ‫ذﮐﺮ اﻟﻬﯽ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎﮐﯽ‬ ‫ن ﺧﺪاﺳﺖ و ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮش در آن داﺋﻢ و ﭘﺎﻳﺪار ﺑﺎﺷﺪ؛ در‬ ‫اﻳﻦ دﻧﻴﺎ از آ ِ‬ ‫ﻋﻮض ﻫﺮ ذاﮐﺮی را در آﺳﻤﺎﻧﺶ‪ ،‬در ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺎﭘﻴﺪاﻳﺶ ذﮐﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪" ،‬اذﮐﺮﻧﯽ ﻓﯽ‬ ‫ک ﻓﯽ ﺳﻤﺎﺋﯽ‪ ".‬ذﮐﺮ ﻣﺎ او را در اﻳﻦ دﻧﻴﺎی ﺧﺎﮐﯽ ﺳﺒﺐ ﺳﺮور او‬ ‫ارﺿﯽ ﻷذﮐ َﺮ َ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ذﮐﺮ او ﻣﺎ را در آﺳﻤﺎﻧﺶ ﺳﺒﺐ ﻧﻮراﻧﻴﺖ دﻳﺪﮔﺎن ﻣﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﺖ‪ .‬در‬ ‫واﻗﻊ ﺣﻴﺎت ﺟﺎن ﻧﻴﺎز ﺑﻪ آب دارد ﮐﻪ ذﮐﺮ رﺣﻤٰﻦ آن را ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻗﻠﺐ‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﻪ اﻳﻦ آب زﻧﺪه ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﻗﯽ و ﭘﺎﻳﻨﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﺮاغ دل اﻧﺴﺎن ﺣ ّ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ روﻏﻦِ ذﮐﺮ ﺑﺮاﻓﺮوزد ﺗﺎ اﻳﻦ ﭼﺮاغ ﺑﺎﻃﻦ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢِ ﻇﺎﻫﺮ را ﻧﻴﺰ ﻧﻮراﻧﯽ‬ ‫‪۲۴‬‬ ‫ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘّﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺸﻐﻮﻟﻴﻢ‪ ،‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﻮﻻی ﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺎﻇﺮ‬ ‫ﻻ ﻣﺎ ﺑﺪان ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﯽﻧﻤﻮدﻳﻢ‪ ۲۵.‬اﻟﺒﺘّﻪ ﻓﺎﻧﯽ ﺻﺮف ﺑﺎﻳﺪ ﺟﺮأت و ﺟﺴﺎرت‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬وا ّ‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻘﺎ ﺑﭙﺮدازد و اﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﮕﺮ از ﻓﻀﻞ او ﮐﻪ اﺟﺎزه‬ ‫ﻻ "ﻣﺤﻮ ﻣﻄﻠﻖ ﮐﺠﺎ ﻗﺎدر ﮐﻪ در ﻣﻴﺪان اﺛﺒﺎت ﺟﻠﻮه ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻓﻨﺎی ﺻﺮف‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ وا ّ‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫ﮐﺠﺎ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻋﺮﺻﮥ ﺑﻘﺎ ﻗﺪم ﮔﺬارد‪".‬‬

‫‪117‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻖ‬ ‫اﺳﺘﻤﺎع ﮐﻼم ﺣﻖ ﺑﻪ ﺳﻤﻊ ﺣ ّ‬ ‫ﻫﺮ ﮔﻮﺷﯽ ﻻﻳﻖ ﻧﻪ ﮐﻪ ﮐﻼم اﻟﻬﯽ ﺑﺸﻨﻮد و ﻫﺮ ﭼﺸﻤﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﮐﻪ ﺗﺠﻠّﻴّﺎت ﺧﺪاوﻧﺪی‬ ‫را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ ﮔﻮش را ﻣﻘﺪّس و ﭼﺸﻢ را ﻣﻨﺰّه داﺷﺖ‪" ،‬ﺳﻤﻌُﮏ ﺳﻤﻌﯽ‬ ‫ﻓﺎﺳﻤﻊ ﺑﻪ و ﺑﺼﺮک ﺑﺼﺮی‪ ،‬ﻓﺎﺑﺼِﺮ ﺑﻪ‪ ".‬ﻣﮕﺮ ﻧﻪ آن ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺒﺸّﺮ ﻫﺸﺪار داد‪،‬‬ ‫"ﺑﻪ ﭼﺸﻢ او او را ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ و اﮔﺮ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻏﻴﺮ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻨﻴﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ و‬ ‫آ ﮔﺎﻫﯽ ﻓﺎﺋﺰ ﻧﺸﻮﻳﺪ‪) ".‬ﻟﻮح اﺑﻦ ذﺋﺐ‪ ،‬ص‪ (۱۱۲‬آواز ﺳﺮوش را ﺑﺎﻳﺪ در اﻳﻦ روز‬ ‫ﻓﻴﺮوز ﺷﻨﻴﺪ؛ ﻫﺮﮐﺲ ﻧﺸﻨﻴﺪ او دارای ﮔﻮش ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﻣّﺎ ﺑﺎﻳﺪ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ‪" ،‬ﮔﻮش ﻧﻪ‬ ‫ﮔﻮﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻳﺪه از آن ﻧﮕﺮاﻧﯽ‪ .‬ﭼﺸﻢ ﻧﻬﺎن ﺑﺎز ﮐﻦ ﺗﺎ آﺗﺶ ﻳﺰدان ﺑﻴﻨﯽ و‬ ‫ﮔﻮش ﻫﻮش ﻓﺮا دار ﺗﺎ ﮔﻔﺘﺎر ﺧﻮش ﺟﺎﻧﺎن ﺑﺸﻨﻮی‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪(۲۵۲‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﺎم وﺟﻮد روح ﺧﺎﻟﺺ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اﺳﺘﻤﺎع ﮐﻼم اﻟﻬﯽ را داﺷﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد‪" ،‬اﮔﺮ ﻗﻮّۀ روح ﺑﺘﻤﺎﻣﻬﺎ ﺑﻪ ﻗﻮّۀ ﺳﺎﻣﻌﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮد ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻻﻳﻖ اﺻﻐﺎء‬ ‫ﻻ اﻳﻦ اذان آﻟﻮده ﻻﻳﻖ اﺻﻐﺎ ﻧﺒﻮده و‬ ‫اﻳﻦ ﻧﺪاء اﺳﺖ ﮐﻪ از اﻓﻖ اﻋﻠﲐ ﻣﺮﺗﻔﻊ وا ّ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﻴﻪ‪ ،‬ورق ﺳﻮم‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﺷﺮاﻗﺎت‪ ،‬ص‪ (۱۲۰‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺼﺮ‬ ‫را ﺑﺎﻳﺪ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﺘﻮان ﻗﺪرت ﭘﺮوردﮔﺎر را ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد‪ .‬اﮔﺮ ﺳﻤﻊ را ﻧﻴﺰ‬ ‫از ﺣﻖ ﮐﺴﺐ ﮐﻨﻴﻢ ﻫﻤﺎن را ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﺷﻨﻴﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﲐ از ﺷﺠﺮ ﺷﻨﻴﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺎل ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻧﺪای اﻟﻬﯽ را ﺷﻨﻴﺪ و وای ﺑﻪ ﮐﺴﯽ ﮐﻪ از آن ﻣﻤﻨﻮع و ﻣﺤﺮوم‬ ‫ﮔﺸﺖ‪ ۲۷.‬ﺣﻀﺮﺗﺶ در ﻟﻮح اﺣﻤﺪ ﻓﺎرﺳﯽ )درﻳﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪ (۱۱۳‬راه را ﻧﺸﺎن‬ ‫داده اﺳﺖ‪" ،‬ای اﺣﻤﺪ دﻳﺪه را ﭘﺎک و ﻣﻘﺪّس ﻧﻤﺎ ﺗﺎ ﺗﺠ ّﻠﻴّﺎت اﻧﻮار ﻻﻧﻬﺎﻳﺎت از‬ ‫ﺟﻤﻴﻊ ﺟﻬﺎت ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎﻳﯽ و ﮔﻮش را از ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻣﻨﺰّه ﮐﻦ ﺗﺎ ﻧﻐﻤﺎت ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ‬ ‫وﺣﺪت و ﺗﻮﺣﻴﺪ را از اﻓﻨﺎن ﺑﺎﻗﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺸﻨﻮی‪".‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﻮد ﺣﻀﺮﺗﺶ ﮔﻔﺖ‪" ،‬اﻟﻬﺎ ﮐﺮﻳﻤﺎ رﺣﻴﻤﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ ﺑﺼﺮ ﻣﻦ أﻣﺎم‬ ‫وﺟﻪ ﺗﻮ و از ﺗﻮ ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺳﺰاوار ﺑﺨﺸﺶ ﺗﻮ اﺳﺖ و ﻋﺮض ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ ای‬ ‫ﺧﺪا‪ ،‬ﻣﺮا از ﺑﺮای ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺧﻠﻖ ﻧﻤﻮدی‪ ،‬از ﺗﻮ ﻣﯽﻃﻠﺒﻢ ﻣﺮا ﻣﺤﺮوم ﻣﻔﺮﻣﺎﻳﯽ و اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﺳﻤﻊ ﻣﻦ و ﻋﺮض ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻣﺮا از ﺑﺮای اﺻﻐﺎ از ﻋﺪم ﺑﻪ وﺟﻮد آوردی‪ ،‬ای‬ ‫ﮐﺮﻳﻢ‪ ،‬ﻣﺮا از اﺻﻐﺎ ﻣﺤﺮوم ﻣﻔﺮﻣﺎ‪) ".‬ادﻋﻴﮥ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ص‪(۳۶۴‬‬

‫‪118‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﻬﺎدت در ﺳﺒﻴﻞ او‬ ‫ﭼﻮن راﺿﯽ ﺑﻪ رﺿﺎﻳﺶ ﺷﺪﻳﻢ و ﺟﺰ او را ﻧﺨﻮاﺳﺘﻴﻢ و ﺟﺰ ﺑﻪ ذﮐﺮش ﻟﺴﺎن ﻧﮕﺸﻮدﻳﻢ‬ ‫و ﺟﺰ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ او ﺣﺮﮐﺖ و ﺳﮑﻮن را اﺧﺘﻴﺎر ﻧﮑﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻣﺎ را ﺑﻪ اﻫﺪاء ﺧﻮن ﺧﻮد در‬ ‫ﺳﺒﻴﻠﺶ دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ در ﻗﺒﺎب ﻋﻈﻤﺖ ﮐﻪ ورای ﺳﺮادق ﻋﺰّت اﺳﺖ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺎ او‬ ‫ﺑﺎﺷﻴﻢ و ﺑﻪ اﻳﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻘﺎم رﻓﻴﻊ ﺷﻬﺎدت و ﺷﻬﺪای ﻓﯽﺳﺒﻴﻞاﻟ ّﻠﻪ را ﺑﻴﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫"اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻓﯽ ﺳﺒﻴﻠﯽ راﺿﻴ ًﺎ ﻋﻨّﯽ‪ ".‬زﻳﺮا‪" ،‬ﺣُﺴﻦ روح و ﻗﺪر آن ﻣﺨﺼﻮص آن اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ در راه دوﺳﺖ اﻧﻔﺎق ﺷﻮد" و اﻟﺒﺘّﻪ اﮔﺮ در درﮔﺎه دوﺳﺖ ﻗﺒﻮل ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫ﻻ ﺑﯽﻧﺘﻴﺠﻪ اﺳﺖ‪" ،‬ﻣﺒﺎرک ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ اﻧﻔﺎق ﻧﻤﺎﻳﺪ و دوﺳﺖ ﻗﺒﻮل ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪".‬‬ ‫اﺳﺖ وا ّ‬ ‫)ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ض‪ ،‬ﺑﺎب ‪(۲‬‬ ‫ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﻣﻮت ﺟﻤﻴﻊ را اﺧﺬ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﮐﻪ در ﮐﻤﺎل ﺗﺴﻠﻴﻢ و‬ ‫رﺿﺎ در راه ﺧﺪا ﺟﺎن ﻧﺜﺎر ﺷﻮد و رﺿﺎی او ﺣﺎﺻﻞ ﮔﺮدد‪ ۲۸.‬ﺣﻀﺮﺗﺶ از ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﻣﯽﻃﻠﺒﺪ ﮐﻪ "ﻋﺒﺎد ﺧﻮد را ﻣﺆﻳّﺪ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ ﺑﺮ دو اﻣﺮ ﺑﺰرگ ﺑﻌﺪ از ﻋﺮﻓﺎن ذات ﻣﻘﺪّس و‬ ‫اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﺑﺮ آن‪ :‬ﻋﺒﺮاﺗﯽ ﮐﻪ از ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﻧﺎزل ﺷﻮد؛ ﻗﻄﺮات دﻣﯽ ﮐﻪ در ﺳﺒﻴﻠﺶ ﺑﺮ‬ ‫ﺧﺎک رﻳﺰد‪ .‬اﻳﻦ دو اﻣﺮ ﻻزال ﻟﺪیاﻟﻌﺮش ﻣﻘﺒﻮل ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ ".‬ﺣﺎل‪ ،‬ﺷﻬﺎدت‬ ‫ﻫﻤﻴﺸﻪ دﺳﺖ ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪ ۲۹،‬ﻟﺬا ﺑﺎﻳﺪ اﻣﺮ دﻳﮕﺮی ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ آن ﺷﻮد‪" ،‬و ﭼﻮن ﺛﺎﻧﯽ ﻧﻬﯽ‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﺛﺎﻟﺜﯽ ﺑﺮ ﻣﻘﺎﻣﺶ ﻧﺸﺴﺖ و آن اﻧﻔﺎق ﻋﻤﺮ اﺳﺖ در ﺳﺒﻴﻞ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ او‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪،‬‬ ‫ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ش‪ ،‬ﺑﺎب‪(۲‬‬ ‫اﻟﺒﺘّﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ در ﺣﺎل اﻳﻘﺎن ﺑﻪ ﺧﺪا ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻃﺒﻴﻌﯽ ﺑﻤﻴﺮد‪ ،‬و ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ارادۀ ﺧﻮد‬ ‫را در ارادۀ اﻟﻬﯽ ﻓﺎﻧﯽ ﺳﺎزد ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﻣﺤﺴﻮب اﺳﺖ‪" ،‬ﻣَﻦ ﻣﺎت و ﮐﺎن ﻣﻮﻗﻨﺎً ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ‬ ‫ﻼ اﻟﻴﻪ اﻧّﻪ ﻗﺪ ﻣﺎت ﺷﻬﻴﺪاً‪) ".‬ﻫﻤﺎن ﻣﺄﺧﺬ( و ﻧﻴﺰ‪" ،‬ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ‬ ‫رﺑّﻪ و ﻋﺎرﻓﺎً ﻧﻔﺴﻪ و ﻣﻘﺒ ً‬ ‫از ﻣﺎ ﻋﻨﺪه ﺑﮕﺬرد و ﺑﻤﺎ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﻠﻌﺐ ﻇﻨﻮن و اوﻫﺎم ﺧﻮد واﻗﻊ‬ ‫ﻧﺸﻮد و ﺑﻪ ارادۀ ﺣﻀﺮت ﻳﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﻳﺸﺎء و ﻳﺤﮑﻢ ﻣﺎ ﻳﺮﻳﺪ ﻣﺘﻤﺴّﮏ‪ ،‬او از ﺷﻬﺪا‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب‪ ،‬وﻟﻮ ﻳﻤﺸﯽ و ﻳﺄ ﮐﻞ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪(۴۰‬‬ ‫ﺻﺒﺮ ﻋﻼﻣﺖ ﺣﺐّ اﺳﺖ‬ ‫در ﺳﺒﻴﻞ ﺧﺪا ﻓﻘﻂ ﺷﻬﺎدت ﻧﻴﺴﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻧﻮاع و اﻗﺴﺎم ﺑﻼﻳﺎ و‬ ‫ﺐ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺧﺪاﻳﺶ‬ ‫ﻗﻀﺎﻳﺎ ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺎزل ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺻﺒﺮ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻋﻼﻣﺖ ﺣ ّ‬ ‫اﺳﺖ‪" ،‬ﻋﻼﻣﺔ اﻟﺤﺐّ اﻟﺼّﺒﺮ ﻓﯽ ﻗﻀﺎﺋﯽ و اﻹﺻﻄﺒﺎر ﻓﯽ ﺑﻼﺋﯽ" و اﻟﺒﺘّﻪ اﺣﺒّﺎء ﻳﻘﻴﻦ‬

‫‪119‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫دارﻧﺪ ﮐﻪ‪" ،‬وارد ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﻦ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ اﻻّ آﻧﭽﻪ از ﺑﺮای آن ﻧﻔﺲ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‬ ‫از آﻧﭽﻪ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ﻣﺎﺑﻴﻦ ﺳﻤﻮات و ارض‪) "،‬ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ (۲۸۹‬ﻟﻬﺬا ﺑﻪ‬ ‫‪۳۰‬‬ ‫ﺐ آﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺣﻖ ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﮐﻤﺎل ﺷﻮق ﺑﻼﻳﺎ را ﻣﯽﭘﺬﻳﺮﻧﺪ و ﺣ ّ‬ ‫از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻼ ﻣﺨﺼﻮص اوﻟﻴﺎء اﻟﻬﯽ اﺳﺖ؛ ﻣﻘﺮّﺑﻴﻦ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻼ را‬ ‫ﻧﺮدﺑﺎﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﻋﺮوج ﻗﺮار دادﻧﺪ؛ آﻧﻬﺎ آﻧﭽﻨﺎن ﺑﻼ را ﻣﯽﻃﻠﺒﻨﺪ ﮐﻪ ﮔﻨﺎﻫﮑﺎر ﻃﺎﻟﺐ‬ ‫ﻋﻔﻮ و ﻏﻔﺮان از ﺳﺎﺣﺖ ﻳﺰدان اﺳﺖ‪" ،‬اﻟﻤﺤﺐّ اﻟﺼّﺎدق ﻳﺮﺟﻮ اﻟﺒﻼ ﮐﺮﺟﺎء اﻟﻌﺎﺻﯽ‬ ‫اﻟﯽ اﻟﻤﻐﻔﺮة‪ ".‬ﺑﻌﺪ از آن ﮐﻪ ﻗﻠﺐ آﻧﻬﺎ "ﺑﻪ اﻧﻮار ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻨﻮّر ﺷﺪ و از ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎ و‬ ‫ﻣﺤﺒّﺖ و ﻣﻮدّت ﺣﻖ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ﭘﺮ ﮔﺸﺖ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻣﺤﻞّ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻪ ﺗﺎ اﺣﺰان ﻋﺎﻟﻢ و‬ ‫ﮐﺪورات ﻧﺎزﻟﻪ در آن وارد ﺷﻮد و ﻳﺎ داﺧﻞ ﮔﺮدد‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۱۹۴‬‬ ‫اوﻟﻴﺎء ﺣﻖ ﺑﻼ را ﺑﻪ ﺟﺎن ﻃﺎﻟﺒﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﺟﻤﻴﻊ ﺑﻼﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت ﺣﮑﻤﺖ‬ ‫‪۳۱‬‬ ‫اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ از ﺟﺎن ﻣﺤﺒﻮبﺗﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻟﺒﺘّﻪ اﻳﻦ ﮐﺄس ﭘﺮﺣﻼوت ﻧﺼﻴﺐ ﻋﺎﺷﻘﺎن اﺳﺖ ﻧﻪ ﻋﺎﻗﻼن‪" ،‬در ﻫﺮ دم ﺑﺎﻳﺪ ﺻﺪ‬ ‫ﺷﮑﺮاﻧﻪ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺑﻼ در ﺳﺒﻴﻞ ﻫﺪی ﺷﺪﻳﺪ و ﻣﻌﺮض ﺟﻔﺎ ﺣﺒّﺎً ﺑﺤﻀﺮت ﮐﺒﺮﻳﺎ‬ ‫ﮔﺮدﻳﺪﻳﺪ‪ .‬ﻋﺎﻗﻼن از ﺣﻼوت اﻳﻦ ﮐﺄس ﺑﯽﺧﺒﺮ وﻟﯽ ﻋﺎﺷﻘﺎن از ﻧﺸﺌﮥ اﻳﻦ ﺑﺎده‬ ‫ﺳﺮﻣﺴﺖ و ﭘُﺮﻃﺮب‪ .‬ﻫﺮ دﻳﺪۀ ﺑﻴﻨﺎ ﮐﻪ روی آن دﻟﺒﺮ رﻋﻨﺎ دﻳﺪ آﺷﻔﺘﻪ ﮔﺮدﻳﺪ‪،‬‬ ‫ﺟﺎﻧﻔﺸﺎﻧﯽ ﻧﻤﻮد؛ و ﻫﺮ ﮔﻮش ﺷﻨﻮا ﮐﻪ آن ﻧﻐﻤﮥ رﺑّﺎﻧﯽ ﺑﺸﻨﻴﺪ ﻣﺴﺘﻤﻊ از ﻓﺮط ﻃﺮب‬ ‫ﺟﺎﻧﺒﺎزی ﻓﺮﻣﻮد؛ ﭘﺮواﻧﮥ ﻋﺸﻖ ﺣﻮل ﺳﺮاج اﻟﻬﯽ ﺑﺎل و ﭘﺮ ﺑﺴﻮزد و ﺳﻤﻨﺪر ﺣﺐّ در‬ ‫آﺗﺶ ﻋﺸﻖ ﺑﺮاﻓﺮوزد؛ ﻣﺮغ ﺑﻴﮕﺎﻧﻪ را از ﺣﺮارت اﻳﻦ آﺗﺶ ﺑﻬﺮه و ﻧﺼﻴﺐ ﻧﻪ و ﻃﻴﺮ‬ ‫ﺗﺮاﺑﯽ را در اﻳﻦ درﻳﺎی اﻟﻬﯽ ﺧﻮض و ﺷﻨﺎﻳﯽ ﻧﻴﺴﺖ ‪) "...‬ﺑﺸﺎرةاﻟﻨّﻮر‪ ،‬ص‪(۱۷۱‬‬ ‫ﻓﻘﺮ و ﻏﻨﺎ‬ ‫ﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﻌﻤﺖ ﻇﺎﻫﺮه ﺷﺎد ﺑﻮد‪ ،‬و ﻧﻪ از ذﻟّﺖ ﻇﺎﻫﺮه ﻣﺤﺰون؛ ﻧﻪ ﺑﻪ ﻓﻘﺮش ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫اﻧﺪوﻫﯽ ﺑﻪ دل راه داد و ﻧﻪ ﺑﻪ ﻏﻨﺎی ﻇﺎﻫﺮی دل ﺧﻮش داﺷﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو زاﺋﻞ ﮔﺮدد‬ ‫و دﻳﮕﺮی ﺑﺮ ﺟﺎﻳﺶ ﻧﺸﻴﻨﺪ‪" ،‬إن أﺻﺎﺑَﺘﮏ ﻧﻌﻤﺔٌ ﻻﺗﻔﺮح ﺑﻬﺎ ‪ ...‬و إن ﻳﻤﺴّﮏ اﻟﻔﻘﺮ‬ ‫ﻻﺗﺤﺰن‪ ".‬اﻣّﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺮ از ﻣﺎﺳﻮیاﻟ ّﻠﻪ ﻧﻌﻤﺘﯽ اﺳﺖ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺣﻘﻴﺮش ﺷﻤﺮد زﻳﺮا ﮐﻪ‬ ‫در ﻏﺎﻳﺖ آن ﻏﻨﺎی ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ روی ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ و ﻏﻨﺎی اﻟﻬﯽ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ او ﻣﺘّﮑﯽ‬ ‫ﻣﯽﺳﺎزد‪ .‬از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺧﺪاوﻧﺪ ﻓﻘﻴﺮ را دوﺳﺖ دارد و ﺑﺎ او ﻫﻤﻨﺸﻴﻦ و ﻣﺠﺎﻟﺲ‬ ‫‪۳۲‬‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪120‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺻﺒﺮ ﺑﺮ ﻓﻘﺮ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺮ ﺷﮑﺮ ﺛﺮوت ﻣﺰﻳﺖ دارد‪ ،‬اﻣّﺎ ﺷﮑﺮ ﺑﺮ ﻓﻘﺮ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ از ﺻﺒﺮ‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫ﺑﺮ ﻓﻘﺮ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ‪ .‬از ﻫﻤﻪ ﺑﻬﺘﺮ ﻏﻨﯽ ﻣﻨﻔﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺧﺬ و ﻋﻄﺎ‪ ،‬ﻓﻘﺮ و ﻏﻨﺎ ﺑﻪ ارادۀ ﺣﻖ اﺳﺖ و آن ﻧﻴﺰ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺣﮑﻤﺖ‪ ۳۴.‬اﻟﺒﺘّﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻘﺮّب درﮔﺎه ﮐﺒﺮﻳﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺟﻤﻴﻊ اﻣﻮر را ﺑﻪ او ﺗﻔﻮﻳﺾ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺐ دﻧﻴﺎ ﻃﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ؛ ﻣﯽﺗﻮان ﺛﺮوت و ﻏﻨﺎ را ﻣﺎﻟﮏ ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻗﻠﺐ را ﺑﺎﻳﺪ از ﺣ ّ‬ ‫ﺐ ﻣﻮﻟﯽ ﺑﺎز ﻧﺪارد‪ .‬ﭼﻪ ﮐﻪ "اﻟﺪّﻧﻴﺎ ﻫﯽ ﻏﻔﻠﺘﮑﻢ ﻋﻦ‬ ‫ﻣﺸﺮوط ﺑﺮ آن ﮐﻪ ﻣﺎ را از ﺣ ّ‬ ‫ﺐ اﻟ ّﻠﻪ اﻧّﻬﺎ‬ ‫ﻣﻮﺟﺪک و اﺷﺘﻐﺎﻟﮑﻢ ﺑﻤﺎ ﺳﻮﻳﻪ و اﻵﺧﺮة ‪ ...‬ﮐﻠّﻤﺎ ﻳﻤﻨﻌﮑﻢ اﻟﻴﻮم ﻋﻦ ﺣ ّ‬ ‫ﻟﻬﯽ اﻟﺪّﻧﻴﺎ أن اﺟﺘﻨﺒﻮا ﻣﻨﻬﺎ ﻟﺘﮑﻮﻧﻦّ ﻣﻦ اﻟﻤﻔﻠﺤﻴﻦ‪ ".‬اﻣّﺎ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻏﻨﺎ را ﻣﺎﻟﮏ ﺷﻮد‬ ‫و اﻳﻦ ﻏﻨﺎ او را از ﺣﻖ ﺑﺎز ﻧﺪارد‪ ،‬اﺑﺪ ًا ﻣﻨﻌﯽ ﺑﺮ آن ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در‬ ‫‪۳۵‬‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و زﻣﻴﻦ آﻓﺮﻳﺪه ﺷﺪه ﺑﺮای ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﻮﺣّﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻻ ﻏﻴﺮ‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺎﻳﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی ﻃﻠﺐ ﺛﺮوت و ﻏﻨﺎ و ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻳﺎد ﺳﻔﺮ‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎﺷﻴﻢ و ﺗﻮﺷﻪای ﺑﺮای آن ﻋﺎﻟﻢ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﻴﻢ‪ .‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن وﻗﺘﯽ‬ ‫ﻋﺎزم ﺳﻔﺮی اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮای آن ﺳﻔﺮ ﺗﺪارک ﺑﺒﻴﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ در ﻋﺎﻟﻢ رﺣﻢ ﻋﺎزم اﻳﻦ‬ ‫دﻧﻴﺎ ﺑﻮدﻳﻢ‪ ،‬ﻣﯽﺑﺎﻳﺴﺖ ﺑﻪ ﺗﺪارک ﺛﺮوت و ﻏﻨﺎ ﻣﯽﭘﺮداﺧﺘﻴﻢ‪ ،‬ﻧﻪ ﺣﺎﻻ ﮐﻪ ﻋﺎزم ﻣﺮﺣﻠﮥ‬ ‫‪۳۶‬‬ ‫ﺑﻌﺪی ﻫﺴﺘﻴﻢ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺎل را‪ ،‬ﮐﻪ از آن ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﻪ ﺻﺮف ﻓﻀﻞ و ﮐﺮم اﻟﻬﯽ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻓﻘﺮا اﻧﻔﺎق ﮐﻨﻴﻢ‪ ،‬ﺗﺎ ﺧﺪاوﻧﺪ در آﺳﻤﺎن از ﮐﻨﻮز ﻓﻨﺎﻧﺎﭘﺬﻳﺮش و ﺧﺰاﺋﻦ ﻓﺴﺎد ﻧﺎﭘﺬﻳﺮش‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪" ،‬أﻧﻔﻖ ﻣﺎﻟﯽ ﻋﻠﯽ ﻓﻘﺮاﺋﯽ ﻟﺘُﻨﻔَﻖَ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﺎء ﻣﻦ ﮐﻨﻮز ﻋ ّﺰ‬ ‫ﻻﺗﻔﻨﯽ‪ ".‬ﺑﺎﻳﺪ از ﺧﻮد ﮔﺬﺷﺖ و ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﭘﺮداﺧﺖ و ﻣﺴﺎوات را ﺑﻞ ﻣﻮاﺳﺎت را‬ ‫ﻣﺪّ ﻧﻈﺮ داﺷﺖ‪" ،‬ﻣﺴﺎوات آن ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻋﺒﺎداﻟ ّﻠﻪ را از آﻧﭽﻪ ﺣﻖ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ﺑﻪ او‬ ‫ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻓﺮﻣﻮده ﻣﺤﺮوم ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ؛ ﺧﻮد ﻣﺘﻨﻌّﻢ و ﻣﺜﻞ ﺧﻮد را ﻫﻢ ﻣﺘﻨﻌّﻢ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﮐﻞّ از ﻧﻌﻤﺖ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ و از ﺑﺤﺮ ﻓﻀﻞ ﻧﺼﻴﺐ و‬ ‫آﻧﺎن ﮐﻪ ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ را ﺑﺮ ﺧﻮد ﺗﺮﺟﻴﺢ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻓﻮق ﻣﻘﺎم اﺳﺖ‬ ‫‪) "...‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ / ۲۵۶‬ادﻋﻴﮥ ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ص‪(۳۹۹‬‬ ‫ﻣﻬﻴّﺎ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻣﺤﻴﻂ ﺑﺮای ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫"ﻋﺎﻟﻢ ﻧﺎﺳﻮت را ﺑﺎﻳﺪ ﺟﻠﻮهﮔﺎه ﻓﻴﻮﺿﺎت ﻣﻠﮑﻮت ﻧﻤﻮد‪) ".‬ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۳۰۸‬‬ ‫ﭼﻪ ﮐﻪ "ﻫﻴﮑﻞاﻟﻮﺟﻮد ﻋﺮﺷﯽ" ﺑﺎﻳﺪ از ﻫﺮ ﭼﻴﺰی ﭘﻴﺮاﺳﺘﻪ ﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺤﻞ اﺳﺘﻮای‬

‫‪121‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﺮدد‪ .‬ﻫﺮ ﻳﮏ از اﺟﺰاء ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻣﻈﻬﺮ اﺳﻢ ﺧﻼّق اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬آﺳﻤﺎنﻫﺎ‬ ‫ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ﺑﺰرﮔﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﻳﺪۀ ﭘﺎﮐﻴﺰه در آن ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ و ﺳﺘﺎرهﻫﺎ‬ ‫ﮔﻮاه راﺳﺘﯽ اوﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ راﺳﺘﯽ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻮاﻫﯽ داد‪) .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪ (۲۵۲‬در‬ ‫ﮐ ّﻠﻴّﮥ اﺷﻴﺎء ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺖ‪" ،‬از ﻋﻠ ّﻮ ﺟﻮد‬ ‫ﺑﺤﺖ و ﺳﻤﻮّ ﮐﺮمِ ﺻﺮف در ﮐﻞّ ﺷﯽء ﻋﻤّﺎ ﻳﺸﻬﺪ و ﻳﺮی آﻳﮥ ﻋﺮﻓﺎن ﺧﻮد را ودﻳﻌﻪ‬ ‫ﮔﺬارده ﺗﺎ ﻫﻴﭻ ﺷﯽء از ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻀﺮﺗﺶ ﻋﻠﯽ ﻣﻘﺪاره و ﻣﺮاﺗﺒﻪ ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﺎﻧﺪ و آن آﻳﻪ‬ ‫ﻣﺮآت ﺟﻤﺎل اوﺳﺖ در آﻓﺮﻳﻨﺶ‪) ".‬ﭘﻴﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۲۱۳‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﻣﻨﺎﺟﺎﺗﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاﻳﺎ ﻫﻴﭻ ﺷﻴﺌﯽ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ‬ ‫آﻳﺎت و ﻇﻬﻮرات و ﺷﺌﻮﻧﺎت ﺗﻮ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ و ذﮐﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻋﺰّت ﺗﻮ‪ ،‬ای‬ ‫ﺧﺪا‪ ،‬ﻫﺮ زﻣﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن ﻧﮕﺎه ﻣﯽﮐﻨﻢ ﻣﺮا ﺑﻪ ﻋﻠ ّﻮ و ارﺗﻔﺎع و ﺳﻤ ّﻮ و ﺑﻠﻨﺪی ﻣﺮﺗﺒﮥ‬ ‫ﺗﻮ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽﺳﺎزد و ﭼﻮن ﺑﻪ زﻣﻴﻦ ﻧﮕﺎه ﻣﯽﮐﻨﻢ ﻇﻬﻮرات ﻗﺪرت و ﺑﺮوزات ﻧﻌﻤﺖ ﺗﻮ‬ ‫را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ و ﻫﺮ زﻣﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ درﻳﺎ ﻣﯽﻧﮕﺮم در ﺑﺎرۀ ﻋﻈﻤﺖ و اﻗﺘﺪار و ﺳﻠﻄﻨﺖ و‬ ‫ﮐﺒﺮﻳﺎﻳﯽ ﺗﻮ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ و ﻫﺮﮔﺎه ﺑﻪ ﮐﻮهﻫﺎ ﻣﯽﻧﮕﺮم ﭘﺮﭼﻢﻫﺎی ﻧﺼﺮت و ﻋﺰّت ﺗﻮ‬ ‫‪۳۷‬‬ ‫را ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻘﺎن ﺷﺮﻳﻒ )ص‪ (۷۵‬ﻧﻴﺰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺻﺮﻳﺤ ًﺎ اﺷﺎره ﮐﺮدهاﻧﺪ‪" ،‬آﻧﭽﻪ در‬ ‫ل ﺑﺮوز ﺻﻔﺎت و اﺳﻤﺎی اﻟﻬﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﻫﺮ‬ ‫آﺳﻤﺎنﻫﺎ و زﻣﻴﻦ اﺳﺖ ﻣﺤﺎ ّ‬ ‫ذرّه آﺛﺎر ﺗﺠﻠّﯽ آن ﺷﻤﺲ ﺣﻘﻴﻘﯽ ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﻮﻳﺪا اﺳﺖ ﮐﻪ ﮔﻮﻳﺎ ﺑﺪون ﻇﻬﻮر آن ﺗﺠﻠّﯽ‬ ‫در ﻋﺎﻟﻢ ﻣُﻠﮑﯽ ﻫﻴﭻ ﺷﻴﺌﯽ ﺑﻪ ﺧﻠﻌﺖ ﻫﺴﺘﯽ ﻣﻔﺘﺨﺮ ﻧﻴﺎﻳﺪ و ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﺸﺮّف ﻧﺸﻮد‪".‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﻴﮑﻞ وﺟﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺤﻴﻂ زﻧﺪﮔﯽ اﺑﻨﺎء ﺑﺸﺮ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺤﻮی از آﻟﻮدﮔﯽﻫﺎ ﭘﻴﺮاﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺤﻞّ اﺳﺘﻮای ذات اﻟﻬﯽ و ﺗﺠﻠّﯽ ﻣﻈﻬﺮ ﺳﺒﺤﺎﻧﯽ‬ ‫ﮔﺮدد‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺘﻘﺮار و اﺳﺘﻮای ﺟﻤﺎل رﺣﻤﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪه در‬ ‫ﺑﻴﺎن ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﺘﺠﻠّﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﯽ ﻗﻴّﻮم ﺑﻪ ﺟﻤﻴﻊ‬ ‫ﻫﻮاﻟ ّﻠﻪ ای ﻳﺎران ﺣﻘﻴﻘﯽ و ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن ﺟﻤﺎل اﻟﻬﯽ ﭼﻮن ﺣ ّ‬ ‫اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت و ﮐﻤﺎﻻت و ﺷﺌﻮن ﺑﺮ ﻣﺎﮐﺎن و ﻣﺎﻳﮑﻮن ﺗﺠﻠّﯽ ﻓﺮﻣﻮد و‬ ‫ﻣﻄﻠﻊ اﻣﮑﺎن را ﺑﻪ اﻧﻮار ﻧﻴّﺮ ﻻﻣﮑﺎن ﻣﺘﺠﻠﯽ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺟﻮش و ﺧﺮوش در ذرّات‬ ‫ﮐﺎﺋﻨﺎت اﻓﺘﺎد‪ ،‬ﻧﻴﺴﺎن رﺣﻤﺖ ﻓﻴﻀﺎن ﻧﻤﻮد و ﭘﺮﺗﻮ آﻓﺘﺎب درﺧﺸﻴﺪ و ﻧﺴﻴﻢ‬ ‫ﺻﻬﺒﺎ ﺑﻮزﻳﺪ و ﻧﺪای اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﮔﻮشﻫﺎ رﺳﻴﺪ؛ دﻟﻬﺎ ﺑﻄﭙﻴﺪ و ﺟﺎﻧﻬﺎ ﺑﺮﻣﻴﺪ‪،‬‬

‫‪122‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫رخﻫﺎ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺖ و ﭘﺮدهﻫﺎ ﺑﺴﻮﺧﺖ و روی ﻳﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺟﻠﻮه ﻧﻤﻮد؛ ﻗﻠﻮب‬ ‫ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺷﻌﻠﮥ ﺳﻮزان ﺑﺰد و ﭼﺸﻢ ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن از ﺳﺮور ﮔﺮﻳﺎن ﺷﺪ؛ ﮔﻠﺸﻦ ﺗﻮﺣﻴﺪ‬ ‫ﺗﺰﻳﻴﻦ ﻳﺎﻓﺖ و ﮔﻠﺰار ﺗﺠﺮﻳﺪ آراﺳﺘﻪ ﮔﺸﺖ؛ ﺟﺸﻦ ﻓﻴﻮﺿﺎت ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻳﺎﻓﺖ و ﺑﺰم‬ ‫اﻟﺴﺖ آﻣﺎده ﮔﺸﺖ؛ ﺳﺮﻳﺮ ﺳﻠﻄﻨﺖ اﻟﻬﻴّﻪ اﺳﺘﻘﺮار ﺟُﺴﺖ و "اﻟﺮّﺣﻤﻦ‬ ‫ﻋﻠﯽاﻟﻌﺮش اﺳﺘﻮی" ﻣﺤﻘّﻖ ﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ‪ ،‬اﻋﻈﻢ ﺗﺠﻠّﯽ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در اﻳﻦ ﺑﺰم اﺗ ّﻢ در ﻫﻴﮑﻞ ﻣﻴﺜﺎق ﺟﻠﻮه‬ ‫ﻓﺮﻣﻮد و ﺑﺮ آﻓﺎق اﺷﺮاق ﻧﻤﻮد؛ ﻣﻄﺮب اﻟﻬﯽ اوﺗﺎر ﻣﺜﺎﻟﺚ و ﻣﺜﺎﻧﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ آﻫﻨﮓ ﭘﺎرﺳﯽ اﻳﻦ ﺗﺮاﻧﻪ آﻏﺎز ﮐﺮد‪:‬‬ ‫اﻳﻦ ﻋﻬﺪ اﻟﺴﺖ اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬اﻳﻦ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬ﺑﺎزار ﺷﮑﺴﺖ‬ ‫اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬از ﻳﻮﺳﻒ رﺣﻤﺎﻧﯽ ﻣﻴﺜﺎق وﻓﺎق اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬ﭘﻴﻤﺎن و ﻃﻼق اﺳﺖ‬ ‫اﻳﻦ‪ ،‬آﻓﺎت ﻧﻌﺎق اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬از رﺣﻤﺖ ﻳﺰداﻧﯽ اﻳﻦ ﻋﻬﺪ ﻗﺪﻳﻢ اﺳﺖ اﻳﻦ‪،‬‬ ‫اﻳﻦ ﺳ ّﺮ ﻗﻮﻳﻢ اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﻋﻈﻴﻢ اﺳﺖ اﻳﻦ‪ ،‬از ﻃﻠﻌﺖ اﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫روﺣﯽ ﻷﺣﺒّﺎﺋﻪ اﻟﻔﺪاء عع )ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۴۱۳‬‬ ‫اﻣّﺎ اﻳﻦ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﻫﻴﮑﻞ وﺟﻮد را ﻣﻨﺰّه و ﻣﻄﻬّﺮ داﺷﺖ ﺗﺎ ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻮاء و‬ ‫اﺳﺘﻘﺮار ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻬﯽ ﮔﺮدد‪ ،‬در ﺳﺎﻳﺮ آﺛﺎر ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫اوّل‪ :‬ﻧﺤﻮۀ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ – در ﻟﻮح "دو ﻧﺪای ﻓﻼح و ﻧﺠﺎح"‪ ،‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء اﺷﺎره ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ‪" ،‬ﭼﻮن ﻧﻈﺮ در اﻧﺘﻈﺎم ﻣﻤﺎﻟﮏ و ﻣﺪن و ﻗﺮی و زﻳﻨﺖ‬ ‫دﻟﺮﺑﺎ و ﻟﻄﺎﻓﺖ آﻻء و ﻧﻈﺎﻓﺖ ادوات و ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺳﻴﺮ و ﺳﻔﺮ و ﺗﻮﺳﻴﻊ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ و ﻣﺨﺘﺮﻋﺎت ﻋﻈﻴﻤﻪ و ﻣﺸﺮوﻋﺎت ﺟﺴﻴﻤﻪ و اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت ﻋﻠﻤﻴﻪ و ﻓﻨّﻴﻪ ﻧﻤﺎﻳﯽ‬ ‫ﮔﻮﻳﯽ ﮐﻪ ﻣﺪﻧﻴﺖ ﺳﺒﺐ ﺳﻌﺎدت و ﺗﺮﻗّﯽ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺸﺮی اﺳﺖ و ﭼﻮن ﻧﻈﺮ در اﺧﺘﺮاﻋﺎت‬ ‫آﻻت ﻫﻼک ﺟﻬﻨّﻤﯽ و اﻳﺠﺎد ﻗﻮای ﻫﺎدﻣﻪ و اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت ادوات ﻧﺎرﻳﻪ ﮐﻪ ﻗﺎﻃﻊ رﻳﺸﮥ‬ ‫ﺣﻴﺎت اﺳﺖ ﻧﻤﺎﻳﯽ واﺿﺢ و ﻣﺸﻬﻮد ﮔﺮدد ﮐﻪ ﻣﺪﻧﻴﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺣﺶ ﺗﻮأم و ﻫﻢﻋﻨﺎن‬ ‫اﺳﺖ؛ ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﻣﺪﻧﻴﺖ ﺟﺴﻤﺎﻧﻴﻪ ﻣﺆﻳّﺪ ﺑﻪ ﻫﺪاﻳﺖ رﺑّﺎﻧﻴﻪ و ﺳﻨﻮﺣﺎت رﺣﻤﺎﻧﻴﻪ و‬ ‫اﺧﻼق اﻟﻬﻴّﻪ ﮔﺮدد و ﻣﻨﻀﻢ ﺑﻪ ﺷﺌﻮﻧﺎت روﺣﺎﻧﯽ و ﮐﻤﺎﻻت ﻣﻠﮑﻮﺗﯽ و ﻓﻴﻮﺿﺎت‬ ‫ﻻﻫﻮﺗﯽ ﺷﻮد‪) ".‬ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۳۰۸‬‬ ‫دوم‪ :‬ﻧﻬﯽ از ﺟﻨﮓ و ﺟﺪال در ﻋﺮﺻﮥ وﺟﻮد – ﻋﺮﺻﮥ وﺟﻮد ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﺤﻞّ ﺟﻨﺒﮥ‬ ‫ﺣﻴﻮاﻧﻴﻪ و ﻧﻘﺎﺋﺺ ﺷﻬﻮاﻧﻴﮥ اﻧﺴﺎن ﮔﺮدد؛ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻠﻮﻳﺖ ﻓﻄﺮﻳﮥ او ﻣﺠﺎل ﻇﻬﻮر و‬

‫‪123‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺮوز ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻧﺴﺎن دو ﺟﻨﺒﻪ دارد؛ ﻳﮑﯽ ﻋﻠﻮﻳﺖ‬ ‫ﻓﻄﺮﻳﻪ و ﮐﻤﺎﻻت ﻋﻘﻠﻴﻪ و دﻳﮕﺮی ﺳﻔﻠﻴﺖ ﺣﻴﻮاﻧﻴﻪ و ﻧﻘﺎﺋﺺ ﺷﻬﻮاﻧﻴﻪ‪ .‬اﮔﺮ در‬ ‫ﻣﻤﺎﻟﮏ و اﻗﺎﻟﻴﻢ آﻓﺎق ﺳﻴﺮ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ از ﺟﻬﺘﯽ آﺛﺎر ﺧﺮاب و دﻣﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﻴﺪ و از‬ ‫ﺟﻬﺘﯽ ﻣﺂﺛﺮ ﻣﺪﻧﻴﺖ و ﻋﻤﺎر ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ‪ .‬اﻣّﺎ ﺧﺮاب و وﻳﺮاﻧﯽ آﺛﺎر ﺟﺪال و ﻧﺰاع‬ ‫و ﻗﺘﺎل اﺳﺖ وﻟﯽ ﻋﻤﺎر و آﺑﺎدی ﻧﺘﺎﺋﺞ اﻧﻮار ﻓﻀﺎﺋﻞ و اﻟﻔﺖ و وﻓﺎق ‪) "...‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ص‪(۳۱۳‬‬ ‫ﺳﻮم‪ :‬ﺗﻨﺰﻳﻪ و ﺗﻘﺪﻳﺲ و ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻇﺎﻫﺮه – ﺑﻪ ﺑﻴﺎن ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪" ،‬ﭼﻮن اﻧﺴﺎن‬ ‫در ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺮاﺗﺐ ﭘﺎک و ﻃﺎﻫﺮ ﮔﺮدد ﻣﻈﻬﺮ ﺗﺠﻠّﯽ ﻧﻮر ﺑﺎﻫﺮ ﺷﻮد ‪ ...‬در ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺮاﺗﺐ‬ ‫ﺗﻨﺰﻳﻪ و ﺗﻘﺪﻳﺲ و ﭘﺎﮐﯽ و ﻟﻄﺎﻓﺖ ﺳﺒﺐ ﻋﻠﻮﻳﺖ ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﺗﺮﻗّﯽ ﺣﻘﺎﺋﻖ اﻣﮑﺎﻧﯽ‬ ‫اﺳﺖ؛ ﺣﺘّﯽ در ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻧﻴﺰ ﻧﻈﺎﻓﺖ ﺳﺒﺐ ﺣﺼﻮل روﺣﺎﻧﻴﺖ اﺳﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ص‪(۳۲۴‬‬ ‫ﭼﻬﺎرم‪ :‬ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻣﻨﺰل – ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﻟﻮﺣﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻳﮑﯽ از اﻣﺎءاﻟﺮّﺣﻤﻦ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﮐﻪ در ﻏﻴﺎب او و ﻏﻔﻠﺘﺶ از ﺧﺎﻧﻪاش وارد ﺧﺎﻧﮥ او ﺷﺪهاﻧﺪ و از آن‬ ‫راﺋﺤﮥ ﺗﻘﺪﻳﺲ اﺳﺘﺸﻤﺎم ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ و ﺣﺎل او را آ ﮔﺎه ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﮐﻠّﻴﮥ ﻧﻔﻮس را‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻣﻨﺎزل و ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻟﺒﺎسﻫﺎﻳﺸﺎن از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﮐﺮاﻫﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬و ﺳﭙﺲ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ در ﺟﻤﻴﻊ اﺣﻮال ﻃﺎﻟﺐ ﻟﻄﺎﻓﺖ‬ ‫‪۳۸‬‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫از آن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻓﺮدی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻟﻄﺎﻓﺖ و ﻧﻈﺎﻓﺖ ﻇﺎﻫﺮه ﻣﺘﻤﺴّﮏ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻋﻤﺎﻟﺶ ﻫﺪر‬ ‫ﻣﯽرود‪ ،‬اﻫﻞ ﻓﺮدوس از ﻧﮕﺎهﮐﺮدن ﺑﻪ او اﮐﺮاه ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ‪ ،‬دﻋﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﺎﺣﺖ‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺻﻌﻮد ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬ﻣﻸ اﻋﻠﯽ از او اﺟﺘﻨﺎب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬روﺷﻨﯽ ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ – ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺗﺎرﻳﮏ اﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ آن را روﺷﻦ ﮐﺮد‪ .‬روﺷﻨﺎﻳﯽاش ﺑﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰ اﺳﺖ؟ ﺑﻪ اﻳﻦ‬ ‫ﮐﻪ زﻣﻴﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻗﺘﻀﺎی ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺧﺎر ﺑﻴﺮون آورده‪ ،‬ﻋﻠﻒﻫﺎی ﺑﻴﻬﻮده اﻧﺒﺎت ﻧﻤﻮده‪،‬‬ ‫آن را ﺷﺨﻢ ﮐﻨﻴﻢ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ ﺗﺎ ﮔﻠﻬﺎی ﻣﻌﻄّﺮ ﺑﺮوﻳﺪ و داﻧﻪﻫﺎی ﺑﺎﺑﺮﮐﺖ ﮐﻪ رزق‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺑﺮوﻳﺪ؛ اﻳﻦ ﺟﻨﮕﻠﻬﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺣﺎل ﻃﺒﻴﻌﯽ و ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻓﻴﺾ و‬ ‫ﺑﺮﮐﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ‪ ،‬درﺧﺖﻫﺎی ﺑﯽﺛﻤﺮ را ﺑﺎرور ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻴﻢ؛ ﺟﻨﮕﻞ ﺑﻮد‬

‫‪124‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻮﺳﺘﺎن ﻣﯽﮐﻨﻴﻢ؛ درﻫﻢ ﺑﻮد ﻣﻨﺘﻈﻢ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻴﻢ؛ اوّل ﻇﻠﻤﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﭼﻮن ﺑﻮﺳﺘﺎن ﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﻮراﻧﯽ ﮔﺸﺖ‪) "...‬ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪(۲۸۸–۲۸۴‬‬ ‫ﺷﺸﻢ‪ :‬ﻧﻬﯽ از ﻣﺤﺰونﮐﺮدن دﻳﮕﺮان – ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻣﺜﻞ اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه و‬ ‫ﻟﺬا ﺣﮑﻢ ﻋﺎﻟَﻢ ﺑﺮ او اﻃﻼق ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻗﺘﻞ اﻧﺴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺗﺨﺮﻳﺐ ﺑﻨﺎﻳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ۴۰.‬در ﻗﺮآن )ﺳﻮرۀ ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬آﻳﮥ ‪ (۳۶‬ﻧﻴﺰ ﻗﺘﻞ ﻳﮏ ﻧﻔﺲ ﻣﻌﺎدل‬ ‫ﻗﺘﻞ ﺟﻤﻴﻊ ﻧﻔﻮس و اﺣﻴﺎء ﻳﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﻤﻨﺰﻟﮥ زﻧﺪﮔﯽﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ ﮐ ّﻠﻴّﮥ ﻧﻔﻮس ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻟﺬا اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺪون ﻓﺮاش ﺑﺨﻮاﺑﺪ‪ ،‬ﭘﺎی ﺑﺮﻫﻨﻪ راه ﺑﺮود و در ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ‬ ‫‪۴۱‬‬ ‫ﻧﺎﻟﻪ و ﮔﺮﻳﻪ ﺑﭙﺮدازد ﺑﻬﺘﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﺆﻣﻨﯽ را ﻣﺤﺰون ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﮐﻨﻮن ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺟﻤﻴﻊ ﮐﺎﺋﻨﺎت ﺑﻪ ﻓﺮح و اﻧﺒﺴﺎط آﻣﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻣﺮوز ﺟﺬب ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯽ ﻋﺎﻟﻢ را اﺧﺬ‬ ‫ﻧﻤﻮده؛ ﺟﻤﻴﻊ اﺷﻴﺎء ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻓﺮح و اﻧﺒﺴﺎط ﺑﻪ ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎ ﻣﺸﻐﻮل‪ .‬آب ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ ای‬ ‫ﺧﺎک ﺑﻴﺎ ذﮐﺮﻫﺎی ﻋﺎﻟﻢ را ﺑﮕﺬارﻳﻢ و ﺑﻪ ﺛﻨﺎی ﻣﺎﻟﮏ ﻗﺪم ﻣﺸﻐﻮل ﺷﻮﻳﻢ‪ .‬ﺟﺒﺎل‬ ‫ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ‪ ،‬ای اﺷﺠﺎر‪ ،‬اﻣﺮوز روز ﺗﻐﻨّﯽ و ﺗﺮﻧّﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﻮد ﺑﺮ‬ ‫ﮐﺮﺳﯽ ﻇﻬﻮر ﻣﺴﺘﻮی‪ .‬ﻧﻴﮑﻮﺳﺖ وﻗﺖ ﻣﺎ و ﻧﻴﮑﻮﺳﺖ روز ﻣﺎ و ﻧﻴﮑﻮﺳﺖ ﺣﺎل ﻣﺎ‪.‬‬ ‫ﻓﻀﻞ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻤﻴﺎن اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﻮده‪ ،‬اﻧﻮار آﻓﺘﺎب ﺷﻔﻘﺖ ﺗﺎﺑﻴﺪه‪ ،‬درﻳﺎی رﺣﻤﺖ‬ ‫ن اﻳﻦ ﻳﻮم ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ اﻓﻀﻞ اﺳﺖ از ﻗﺮون و اﻋﺼﺎر‬ ‫ﻣﻮّاج و ﻧﻮر ﺑﺨﺸﺶ ﻣُﺸﺮق‪ .‬ﻳﮏ آ ِ‬ ‫‪ ...‬اﻣﺮوز آﻓﺘﺎب ﺑﻪ ﻟﮏ اﻟﺤﻤﺪ ﻳﺎ ﺳﻴّﺪ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﻧﺎﻃﻖ و آﺳﻤﺎن ﺑﻪ ﻟﮏ اﻟﺜّﻨﺎء ﻳﺎ ﻣﺎﻟﮏ‬ ‫اﻷﺳﻤﺎء ﻣﺘﮑﻠّﻢ‪) ".‬ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪(۲۴۵‬‬ ‫ﻗﻠﺐ را آﻣﺎدۀ ﻧﺰول و ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ ﮐﻨﻴﻢ‬ ‫ﻗﻠﺐ ﻣﺤﻞّ و ﻣﻨﺰل ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪" ،‬ﻓﺆادک ﻣﻨﺰﻟﯽ ﻗﺪّﺳﻪ ﻟﻨﺰوﻟﯽ"؛ ﺟﻤﻴﻊ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ در‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و زﻣﻴﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻗﻠﻮب ﮐﻪ ﻣﺤﻞّ ﻧﺰول ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻨﺰل را ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻔﻆ ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮی واﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ در آن ﺗﺼﺮّف‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﯽ اذن ﺻﺎﺣﺐﺧﺎﻧﻪ در آن وارد ﺷﺪ؛ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻣﺮ دﻳﮕﺮی ﻣﺸﻐﻮﻟﺶ‬ ‫ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ اﺟﺎزﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ دادهاﻧﺪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ در روﺿﮥ ﻗﻠﺐ ﮔﻞ ﻋﺸﻖ ﺑﮑﺎرﻳﻢ‬ ‫و ﻻﻏﻴﺮ‪ .‬دل ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﮥ دﺳﺖ ﻗﺪرت اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺒﺎﻳﺪ‬ ‫ﮔﺬاﺷﺖ ﺑﺎدﻫﺎی ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ روﺷﻨﯽ ﺷﻤﻊ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﺒﻮب آﻳﺪ و ﺷﻤﻊ‬ ‫را ﺧﺎﻣﻮش ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪125‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﻣﺎ آﻳﻨﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ آن را ﺻﻴﻘﻞ داد ﺗﺎ اﻧﻮار اﻟﻬﯽ در آن‬ ‫ﺗﺠﻠّﯽ ﮐﻨﺪ‪ ۴۲.‬در واﻗﻊ ﻧﺰول ﺟﻤﺎل اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺠﻠّﯽ ﺟﻤﺎل او اﺳﺖ در آﻳﻨﮥ‬ ‫ﻗﻠﻮب‪ .‬ﺗﻘﺪﻳﺲ و ﺗﻄﻬﻴﺮ ﻗﻠﺐ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ و آن "ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻴﺎن رﺣ ٰﻤﻦ"‪ ۴۳‬و ﺷﺮط‬ ‫ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ ﭘﺎکﮐﺮدن ﻗﻠﺐ از ﻧﻘﻮش ﭘﻴﺸﻴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ از ﻫﺮ آﻧﭽﻪ دﻳﺪه و ﺷﻨﻴﺪه و‬ ‫‪۴۴‬‬ ‫ادراک ﻧﻤﻮده‪.‬‬ ‫ﻳﮑﯽ از دﻻﺋﻞ ﻋﺪم ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ در ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﻗﻠﺒﯽ ﮐﻪ "ﻣﻘ ّﺮ اﺳﺘﻮاء رﺣﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ و‬ ‫ﻋﺮش ﺗﺠﻠّﯽ رﺑّﺎﻧﯽ" ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺶ ﺑﻪ اﻣﻮر دﻳﮕﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا از ﺧﺪاوﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻠﲐرﻏﻢ‬ ‫‪۴۵‬‬ ‫ﻧﺰدﻳﮑﯽ ﺣﻀﺮﺗﺶ‪ ،‬ﻣﺤﺮوم و ﻣﺤﺠﻮب ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ ﻏﻔﻠﺖ اﻧﺴﺎن ﺳﺒﺐ ﻏﻔﻠﺖ ﺣﻖ ﻧﻴﺴﺖ‪" ،‬ﺑﺴﺎ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﻧﺴﺎن از ﺧﻮد ﻏﺎﻓﻞ‬ ‫اﺳﺖ وﻟﮑﻦ اﺣﺎﻃﮥ ﻋﻠﻤﻴّﮥ ﺣﻖ ﻻزال ﻣﺤﻴﻂ و اﺷﺮاق ﺗﺠﻠّﯽ ﺷﻤﺲ ﻣﺠﻠّﯽ ﻇﺎﻫﺮ و‬ ‫ﻣﺸﻬﻮد‪ .‬ﻟﺬا‪ ،‬اﻟﺒﺘّﻪ او اﻗﺮب ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؛ ﭼﻪ ﮐﻪ او ﻋﺎﻟﻢ و ﻧﺎﻇﺮ و ﻣﺤﻴﻂ و‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻏﺎﻓﻞ و از اﺳﺮار ﻣﺎ ﺧُﻠِﻖ ﻓﻴﻪ ﻣﺤﺠﻮب‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر‪ ،‬ص‪(۱۲۳‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺑﺮای ﮐﺴﺐ ﺗﺄﻳﻴﺪ روحاﻟﻘﺪس‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺮاج ﻃﻠﺐ را در ﻗﻠﺐ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺖ‪،‬‬ ‫ﻧﺴﻴﻢ ﻣﺤﺒّﺖ از ﺷﻄﺮ اﺣﺪﻳّﻪ ﻣﯽوزد و اﻧﻮار ﻋﻠﻢ و ﻳﻘﻴﻦ ﻫﻤﮥ ارﮐﺎن وﺟﻮد را روﺷﻦ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﻗﻠﺐ و ﻧﻔﺲ و روح ﺑﻪ ﺻُﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ از ﺧﻮاب ﻏﻔﻠﺖ ﺑﻴﺪار ﻣﯽﺷﻮد و‬ ‫ﻋﻨﺎﻳﺎت و ﺗﺄﻳﻴﺪات روح ﻗﺪﺳﯽ اﻟﻬﯽ ﺣﻴﺎت ﺗﺎزه ﻣﺒﺬول ﻣﯽدارد و اﻧﺴﺎن ﺧﻮد را‬ ‫‪۴۶‬‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ ﻗﻠﺐ و ﻓﺆاد ﺗﺎزه ﻣﯽﺑﻴﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ﻗﻠﺐ ﭘﺎک ﺷﺪ‪ ،‬ﺷﺮط ﺧﺪﻣﺖ و ﻋﺒﻮدﻳﺖ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآﻳﺪ‪ ،‬ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ارﺗﺒﺎط‬ ‫ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻗﻮﻳﻢ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﻧﺼﺮت ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻴﮑﻞ اﻣﺮ ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻼم‬ ‫‪۴۷‬‬ ‫ﻧﺎﻓﺬ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻗﻠﻮب ﻧﻔﻮس ﺑﻪ اذن اﻟﻬﯽ ﻓﺘﺢ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻗﻠﺐ زﻧﺪه اﺳﺖ‪ ،‬روح ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬او را زﻳﻨﺘﯽ ﺑﺎﻳﺪ و ﻟﺒﺎﺳﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻮﺷﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ اوج‬ ‫ﮐﻤﺎل ﺑﺮﺳﺪ؛ "روحِ ﻗﻠﺐ ﻣﻌﺮﻓﺔاﻟ ّﻠﻪ اﺳﺖ و زﻳﻨﺖ او اﻗﺮار ﺑﺄﻧّﻪ ﻳﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﻳﺸﺎء و ﻳﺤﮑﻢ‬ ‫ﻣﺎﻳﺮﻳﺪ و ﺛﻮب آن ﺗﻘﻮیاﻟ ّﻠﻪ و ﮐﻤﺎل آن اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ‪) "...‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۱۶۲‬‬ ‫ﻗﻠﺐ ﺧﺰﻳﻨﮥ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺌﺎﻟﯽ ﻣﮑﻨﻮﻧﻪاش را ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺳﺎرﻗﻴﻦ ﺳﭙﺮد؛‪ ۴۸‬ﻗﻠﺐ‬ ‫ﭼﺸﻤﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﺎﻳﺪ آن را از ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎز داﺷﺖ؛‪ ۴۹‬ﻣﺸﮑﺎة ﻗﻠﺐ ﻣﺤﻞّ ﺳﺮاج روح‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺣﻔﻈﺶ ﻧﻤﻮد؛‪ ۵۰‬ﺑﺎﻳﺪ ﺣﺠﺎب را از ﭼﺸﻢ ﻗﻠﺐ ﺑﺮداﺷﺖ ﺗﺎ ﺟﻤﺎل دوﺳﺖ‬ ‫را ﺑﯽﺣﺠﺎب دﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺧﻼف ﻫﻤﻴﺸﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺒﻮب ﻃﺎﻟﺐ ﺣﺒﻴﺒﺎن ﮔﺸﺘﻪ و ﻣﻌﺸﻮق‬

‫‪126‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺟﻮﻳﺎی ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺷﺪه؛‪ ۵۱‬ادراک اﺳﺮار اﻟﻬﯽ ﻗﻠﺐ ﭘﺎک ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ‪ ۵۲،‬و ﺗﺠﻠّﯽ‬ ‫اﺷﺮاﻗﺎت ﺷﻤﺲ ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﻓﺎن اﻟﻬﯽ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻗﻠﺒﯽ ﻓﺎرغ از ﻇﻨﻮﻧﺎت ﻣﺘﻌﻠّﻘﻪ ﺑﻪ ﺳﺒﺤﺎت‬ ‫ﺟﻼل اﺳﺖ؛‪ ۵۳‬ﺣﻖ را ﺑﻪ ﭼﺸﻢ دل ﺑﺎﻳﺪ آﻧﮕﻮﻧﻪ دﻳﺪ ﮐﻪ در اﺛﺒﺎت وﺟﻮدش ﺑﻪ دﻟﻴﻞ و‬ ‫ﺑﺮﻫﺎن ﻧﻴﺎز ﻧﺒﺎﺷﺪ؛‪ ۵۴‬اﻣﺘﻴﺎز اﻧﺴﺎن از ﺣﻴﻮان ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﻗﻠﺐ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺣﻴﺎت ﺟﺴﺪ‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫‪۵۵‬‬ ‫ﮐﻪ اﻳﻦ ﺣﻴﺎت را ﻣﻮت درﻧﻴﺎﺑﺪ و اﻳﻦ ﺑﻘﺎ را ﻓﻨﺎ اﺧﺬ ﻧﮑﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺮاج اﻧﺴﺎن‬ ‫ﭼﻮن آﻣﺎدﮔﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪ ،‬از اﻧﺴﺎن دﻋﻮت ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ آﺳﻤﺎن اﻟﻬﯽ ﻋﺮوج ﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﺗﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﻴﺪن ﺷﺮﺑﺖ وﺻﺎل ﺑﺎ ﻣﺤﺒﻮب ﻧﺎﺋﻞ آﻳﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﻘﺼﻮد از آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺧﻮﻳﺶ‬ ‫ﺑﺮﺳﺪ و در ﺟﻨّﺖ و ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮﻳﻦ وارد ﺷﻮد‪ ۵۶.‬اﻟﺒﺘّﻪ ﻣﻘﺼﻮد از آﺳﻤﺎن‪ ،‬ﺟﻬﺖ ﻋﻠ ّﻮ و‬ ‫ﺑﻠﻨﺪی اﺳﺖ و ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﻘﺎم اﺷﻴﺎء‪ ۵۷.‬آن ﺳﻤﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت رﺳﻮل ﺑﻪ ﺳﻮی او ﻋﺮوج‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬ﮐﻼم ﺧﺪاﻳﺶ را ﺷﻨﻴﺪ اﻣّﺎ ﺧﻮدش را ﻧﺪﻳﺪ‪ ،‬اﻳﻨﮏ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺰدﻳﮏ آﻣﺪه؛‪ ۵۸‬اﻳﻦ‬ ‫ﻫﻤﺎن آﺳﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﻴﺢ ﺑﻪ آن ﺻﻌﻮد ﻧﻤﻮد؛‪ ۵۹‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ روح ﻧﻮر‬ ‫ﮐﻪ در ﻣﺨﺰن ﻓﺆاد اﺳﺖ ﻋﺮوج ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﺳﻮی ﺧﺪاوﻧﺪ ﺻﻌﻮد ﮐﺮد ﺑﺪون آن ﮐﻪ‬ ‫ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن از آن ﺧﺒﺮ ﺷﻮد ﻳﺎ ﺟﺴﻢ و ﺟﺴﺪ آﮔﺎﻫﯽ ﻳﺎﺑﺪ؛ اﮔﺮ ﭼﻨﻴﻦ ﺷﻮد ﺣﻖّ ﻣﻌﺮاج‬ ‫ادا ﺷﺪه اﺳﺖ؛‪ ۶۰‬در واﻗﻊ ﻣﻌﺮاج ﺟﺰ ﻋﺮوج ﺑﻪ ﻣﻠﮑﻮت اﻋﻠﲐ و اﻓﻖ اﺑﻬﲐ و ﺗﺸﺮّف ﺑﻪ‬ ‫ﺣﻀﻮر ﭘﺮوردﮔﺎر و اﺳﺘﻤﺎع ﻧﺪای او و اﻃّﻼع ﺑﺮ اﺳﺮار ﮐﻠﻤﮥ ﻋﻠﻴﺎ و ﺑﻠﻮغ ﺑﻪ ﺳﺪرۀ‬ ‫ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻧﻴﺴﺖ‪ ۶۱.‬ﻣﯽﺗﻮان اﻓﻖ دﻳﺪ را ﺑﻠﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﭘﺮ اﻧﻘﻄﺎع ﭘﺮواز ﮐﺮد‪ ،‬ﻧﻈﺮ از ﻧﻬﺮ‬ ‫‪۶۲‬‬ ‫ﺑﺮداﺷﺖ و ﺑﻪ ﺑﺤﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺷﺪ‪ ،‬از ﻧﺎﺳﻮت ﮔﺬﺷﺖ و ﺑﺮ ﻓﺮاز ﻣﻠﮑﻮت ﻣﻘﺮ ﮔﺰﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﻗﻠّﺖ ﻓﺮﺻﺖ‬ ‫اﻳّﺎم ﻣﯽﮔﺬرد و اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻫﻮای ﻧﻔﺲ و ﺑﻪ راﺣﺖ ﻳﻮﻣﯽ ﻗﺎﻧﻊ ﻣﯽﺷﻮد؛ ﻗﺮﻧﻬﺎ ﻣﯽﮔﺬرد‬ ‫و ﻋﻤﺮ ﮔﺮاﻧﻤﺎﻳﻪ ﺑﻪ اﻧﺘﻬﯽ ﻣﯽرﺳﺪ و ﻧَﻔَﺲ ﭘﺎﮐﯽ ﺑﻪ ﺳﺎﺣﺖ ﻗﺪس اﻟﻬﯽ ﻧﻤﯽرود؛ ﺑﻪ‬ ‫ﺖ زودﮔﺬر ﻓﺎﻧﯽ از ﺟﺒﺮوت ﺑﺎﻗﯽ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﻧﺴﺎن ﻏﺎﻓﻞ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‬ ‫ﺳﻠﻄﻨ ِ‬ ‫ﮐﻪ ﺟﻤﻴﻊ ﻧﻔﻮس در ﺧﻴﻤﮥ ﻳﮑﺮﻧﮓ ﺗﺮاب در ﻣﯽآﻳﻨﺪ‪ .‬اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ ﺧﻮاب ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ و‬ ‫ن اﻟﺸّﻤﺲ ارﺗﻔﻌﺖ ﻓﯽ وﺳﻂ اﻟﺰّوال"‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و دﻳﺪه ﮔﺸﻮد‪،‬‬ ‫ﻏﺎﻓﻞ از آن "ا ّ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﻧﻮار ﺟﻤﺎل اﻟﻬﯽ ﺑﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﺎﺑﺪ‪" .‬ﭼﻪ ﺷﺒﻬﺎ ﮐﻪ رﻓﺖ و ﭼﻪ روزﻫﺎ ﮐﻪ‬ ‫درﮔﺬﺷﺖ و ﭼﻪ وﻗﺖﻫﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ آﺧﺮ رﺳﻴﺪ و ﭼﻪ ﺳﺎﻋﺘﻬﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺘﻬﯽ آﻣﺪ و ﺟﺰ ﺑﻪ‬ ‫اﺷﺘﻐﺎل دﻧﻴﺎی ﻓﺎﻧﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﺮﻧﻴﺎﻣﺪ‪ .‬ﺳﻌﯽ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ اﻳﻦ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه‬

‫‪127‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺎﻃﻞ ﻧﺸﻮد‪ .‬ﻋﻤﺮﻫﺎ از دﺳﺖ رَوَد و اﻣﻮر از ﺷﺴﺖ‪ .‬ﺷﻤﻊ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﯽﻓﺎﻧﻮس روﺷﻦ و‬ ‫ﻣﻨﻴﺮ ﮔﺸﺘﻪ و ﺗﻤﺎم ﺣﺠﺒﺎت ﻓﺎﻧﯽ را ﺳﻮﺧﺘﻪ‪ .‬ای ﭘﺮواﻧﮕﺎن ﺑﯽﭘﺮوا ﺑﺸﺘﺎﺑﻴﺪ و ﺑﺮ آﺗﺶ‬ ‫زﻧﻴﺪ و ای ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺑﯽ دل و ﺟﺎن ﺑ ِﺮ ﻣﻌﺸﻮق ﺑﻴﺎﻳﻴﺪ و ﺑﯽرﻗﻴﺐ ﻧﺰد ﻣﺤﺒﻮب دوﻳﺪ‪".‬‬ ‫)درﻳﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۳۱‬‬ ‫ﺧﻮف از آن ﺑﺎﻳﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ اﻣﺮوز ﻓﻮت ﺷﻮد ﺑﻪ ﻣﻤ ّﺮ دﻫﻮر و اﻋﺼﺎر ﺟﺒﺮان آن‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪" ،‬ﻟﻌﻤﺮاﻟ ّﻠﻪ آﻧﭽﻪ ﻓﻮت ﺷﻮد اﺑﺪاً ﺑﺮ ﺗﺪارک آن ﻗﺎدر ﻧﺒﻮده و ﻧﺨﻮاﻫﻴﺪ‬ ‫ﺑﻮد‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۱۶۲‬‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺟﻠﻮهﮔﺎه اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ‬ ‫ازﻟﻴﺖ و اﺣﺪﻳّﺖ ﺧﺪاوﻧﺪی‪ ،‬ﻧﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺧﻮر ﺣﻀﺮت ﺣﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻓﻀﻞ ﺣﻀﺮﺗﺶ اﺑﺪاع ﺷﺪه ﺗﺎ اﻧﺴﺎن آن را ﭼﻮن ﻗﻤﻴﺼﯽ ﺑﻪ ﺑﺮ ﮐﻨﺪ‪" ،‬ازﻟﻴّﺘﯽ اﺑﺪاﻋﯽ‬ ‫أﺑﺪﻋﺘُﻬﺎ ﻟﮏ ﻓﺎﺟﻌﻠﻬﺎ رداءً ﻟﻬﻴﮑﻠﮏ"؛ ﺟﻤﻴﻊ اﺳﻤﺎء ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺛﻮﺑﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺣﻖ ﻫﺮ ﮐﺲ را ﮐﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻪ آن ﻣﺰﻳّﻦ ﻣﯽﺳﺎزد و از ﻫﺮﮐﺲ ﻫﻢ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﺎزﭘﺲ‬ ‫ﻣﯽﮔﻴﺮد‪ ۶۳،‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻣﻴﺮزا ﻣﻨﻴﺮ ﮐﺎﺷﯽ را ﮐﺴﻮت اﺳﻢ اﻋﻈﻢ ﭘﻮﺷﺎﻧﺪ‪ ۶۴‬و ﻳﺤﻴﯽ را‬ ‫‪۶۵‬‬ ‫ﻏﺮّه ﺷﺪ و آن را از دﺳﺖ ﺑﺪاد‪.‬‬ ‫ﮐﺴﻮت ازل داد؛ اوّﻟﯽ ﻗﺪر ﺑﺸﻨﺎﺧﺖ و دوﻣﯽ َ‬ ‫ﺣﻀﺮﺗﺶ اﻋﻈﻢ از اﺳﻢ رﺑﻮﺑﻴﺖ و اﻟﻮﻫﻴﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻨﻬﺎ اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای آﻧﻬﺎ‬ ‫‪۶۶‬‬ ‫ﻣﻈﺎﻫﺮی در ﺑﻴﻦ ﺧﻠﻖ آﻓﺮﻳﺪه و ﺧﻮد ﻣﻘﺪّس و ﻣﻨﺰّه از آﻧﻬﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣّﺎ‪ ،‬ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﻻﻳﻖ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ ﻧﻴﺴﺖ؛ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ اﻳﻦ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﯽ را ﮐﺴﺐ‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎ ﺑﻪ اﻳﺸﺎن راﺟﻊ و ﺳﺰاوار‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ "آﻧﭽﻪ ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ‬ ‫‪۶۷‬‬ ‫اﻳﺸﺎن را از ﺗﻮﺟّﻪ ﻣﻨﻊ ﻧﻨﻤﻮد و از اﻗﺒﺎل ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺖ‪".‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺒﯽ ﺑﻮد‪ ،‬رﺳﻮل ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎم ﮔﺸﺖ‪ ،‬وﻟﯽ و وﺻﯽ ﺷﺪ؛ اﻧﺴﺎن دارای ﻋﻈﻤﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺟﻤﻴﻊ اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻧﺒﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺒﺄ اﻟﻬﯽ‬ ‫را ﺑﺸﻨﻮد و ﺑﻪ او اﻳﻤﺎن آوَرَد؛ رﺳﻮل ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ رﺳﺎﻻت اﻟﻬﯽ را اﺑﻼغ ﮐﻨﺪ؛‬ ‫اﻣﺎم ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اَﻣﺎم وﺟﻪ ﺣﻖ ﺑﺎﻳﺴﺘﺪ و ﺑﻪ اﻳّﺎماﻟ ّﻠﻪ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدد؛ وﻟﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ در ﺣﺼﻦ وﻻﻳﺘﺶ داﺧﻞ ﮔﺮدد و از ﻏﻴﺮ او ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷﻮد؛ وﺻﯽ ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪۶۸‬‬ ‫ﺧﻮدش و ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪا را ﺑﻪ ﻣﺤﺒّﺖ و ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎی اﻟﻬﯽ وﺻﻴﺖ ﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﻳﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮان در زﻣﺮۀ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﻣﺮ ﻧﺸﺪ ﺑﻪ آدم ﺳﺠﺪه ﮐﻨﻨﺪ؟‪ ۶۹‬ﻳﺎ‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻏﻴﺐ ﺑﻘﺎء ﻃﺎﻟﻊ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ ﻏﻴﺐ ﺑﻘﺎء راﺟﻊ ﮔﺮدﻧﺪ ﮐﻪ "ﺻﺪﻫﺰار ﺑﺤﺮ‬

‫‪128‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﻈﻤﺖ در ﻗﻠﺐ ﻣﻨﻴﺮﺷﺎن ﻣﻮّاج و از ﻟﺒﻬﺎﻳﺸﺎن اﺛﺮ ﺗﺸﻨﮕﯽ ﻇﺎﻫﺮ و ﻫﺰار ﻫﺰار اﻧﻬﺎر‬ ‫ﻗﺪس در دﻟﺸﺎن ﺟﺎری‪ ،‬وﻟﮑﻦ در ﻇﺎﻫﺮ اﺛﺮی از آن ﻣﺸﻬﻮد ﻧﻪ"؟ )ﺳﻔﻴﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ‬ ‫‪ ،۸‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ (۱۷‬ﻳﺎ از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺣﻖ ﺧﻠﻖ ﺑﺪﻳﻊ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺟﺰ در‬ ‫ﻇﻞّ رﺣﻤﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﺴﺘﻘ ّﺮ ﻧﻤﯽﮔﺮدﻧﺪ و اﺣﺪی ﻧﺘﻮاﻧﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﻨﻊ ﮐﻨﺪ و ﮐﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺮّﻣﯽ و ﻧﻮراﻧﻴﺖ رﺑّﺎﻧﯽ از ﺳﻴﻤﺎی آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻫﺮ و از ﻗﻠﻮﺑﺸﺎن ذﮐﺮ اﺳﻢ ﻋﺰﻳﺰ‬ ‫‪۷۰‬‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻇﺎﻫﺮ؟‬ ‫ﻟﺰوم ﺣﻔﻆ ﺣﺐّ اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ ﺿﻌﻒ ﻧﻔﻮس‬ ‫ﭼﻮن اﻧﺴﺎن در اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﺑﻪ اوج ﻋﻈﻤﺖ ﻧﺎﺋﻞ آﻣﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ اوّﻻً ﺑﺪاﻧﺪ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﺧﺪاﻳﺶ ﺑﺪو ﻓﺮﻣﻮده ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻟﺤﻦ و ﻗﻮل اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﺤﻦ و ﻗﻮل اﻟﻬﯽ؛‪ ۷۱‬ﭼﻪ ﮐﻪ‬ ‫آﻧﭽﻪ در ﺧﺰاﺋﻦ ﺳ ّﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﮑﻨﻮن اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻟﻄﻔﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﻨﺪﮔﺎن دارد‪ ،‬ﻣﺨﻔﯽ و‬ ‫ﻣﮑﻨﻮن ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ؛ زﻳﺮا ﻧﻪ ﻋﻘﻮل ﻃﺎﻗﺖ او را دارﻧﺪ و ﻧﻪ ﻗﻠﻮب وﺳﻌﺖ و ﮔﻨﺠﺎﻳﺸﯽ ﮐﻪ‬ ‫او را در ﺧﻮد ﺟﺎی دﻫﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﮐﻼﻣﯽ از ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻞّ ﻧﻔﻮس ﻣﻀﻄﺮب‬ ‫ﮔﺮدﻧﺪ و ارﮐﺎن ﺟﻤﻴﻊ اﺷﻴﺎء ﻣﻨﻌﺪم ﺷﻮد‪ ،‬اَﻗﺪام ﺑﻠﻐﺰد و دﻟﻬﺎ ﺑﻠﺮزد؛‪ ۷۲‬اﻣّﺎ ﭼﻮن ﻓﻀﻞ‬ ‫ﺣﻖ ﻣﺤﻴﻂ اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻢ دﻳﮕﺮی را ﺑﺮ اﻫﻞ ارض ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻳﻘﻴﻦ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ۷۳.‬ﺧﺪاوﻧﺪ را ﻋﻠﻮم دﻳﮕﺮی ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﻧﻴﺴﺖ ﺣﺮﻓﯽ از آن را‬ ‫‪۷۴‬‬ ‫ذﮐﺮ ﮐﻨﺪ ﭼﻪ ﮐﻪ اﺣﺪی اﺳﺘﻄﺎﻋﺖ ﺷﻨﻴﺪن آن را ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﺛﺎﻧﻴﺎً ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن ﻋﻘﻮل ﻃﺎﻗﺖ ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﺳﺮّی را ﻧﺘﻮان ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن ﻓﺎش‬ ‫ﻧﻤﻮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﻼﻣﯽ را ﻧﺘﻮان ﺑﺎز ﮔﻔﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﻧﻔﻮس ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺤﻤّﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺳﻌﯽ‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ ﺑﺎز دارﻧﺪ و ﺑﻪ راه ﺧﻮد ﺑﮑﺸﻨﺪ‪ ،‬از ﻧﻮر دور ﮐﻨﻨﺪ و‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد او را از ﺣ ّ‬ ‫ﺑﻪ ﻇﻠﻤﺖ ﺑﮑﺸﺎﻧﻨﺪ‪ ۷۵.‬ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻘﯽ ﺳﻌﯽ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺣﺐّ اﻟﻬﯽ را از ﻗﻠﺐ ﻣﺎ‬ ‫ﺑﺰداﻳﺪ‪ ،‬ﺷﻴﻄﺎﻧﯽ اﺳﺖ در ﻫﻴﮑﻞ اﻧﺴﺎن؛ ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ از او اﺣﺘﺮاز ﻧﻤﻮد و ﺑﻪ ﺣﻖ ﭘﻨﺎه‬ ‫‪۷۶‬‬ ‫ﺑﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ رﺣﻤﺖ اﻟﻬﯽ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﺎ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ ﻣﺪارا ﻣﯽﮐﻨﺪ و اﺳﺮار را اﻓﺸﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻣﯽداﻧﺪ اﮔﺮ ﭘﺮده از ﮐﻼم اﻟﻬﯽ ﺑﺮدارد‪ ،‬زﻣﻴﻦ و آﺳﻤﺎن ﺑﺸﮑﺎﻓﺪ‪،‬‬ ‫ﺳﻴﻨﻪﻫﺎ ﭘﺎرهﭘﺎره ﺷﻮد و ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﻣﻘﺮ ﻗﻬﺮ اﻟﻬﯽ راﺟﻊ ﺷﻮﻧﺪ‪ ۷۷.‬و اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺿﻌﻒ‬ ‫ﻧﻔﻮس اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪" ،‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ آﻓﺘﺎب ﺻﺒﺢ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻟﺴﺎن اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﺷﺄن و‬ ‫ﻻ ﺑﺎﺑﯽ از‬ ‫اﻧﺪازۀ ﻧﺎس ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ ﭼﻪ ﮐﻪ اﮐﺜﺮی از ﻧﺎس ﺑﻪ ﺑﻠﻮغ ﻧﺮﺳﻴﺪهاﻧﺪ؛ وا ّ‬

‫‪129‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻋﻠﻢ ﺑﺮ وﺟﻪ ﻋﺒﺎد ﻣﻔﺘﻮح ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﮐﻪ ﮐﻞّ ﻣَﻦ ﻓﯽ اﻟﺴّﻤﻮات و اﻷرض ﺑﻪ اﻓﺎﺿﮥ‬ ‫ﻗﻠﻤﻴّﮥ او از ﻋﻠﻢ ﻣﺎﺳﻮی ﺧﻮد را ﻏﻨﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﻮده ﺑﺮ أﻋﺮاض ﺳﮑﻮن ﻣﺴﺘﻘ ّﺮ‬ ‫ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ و ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻋﺪم اﺳﺘﻌﺪاد ﻧﺎس ﺟﻮاﻫﺮ ﻋﻠﻢ رﺑّﺎﻧﯽ و اﺳﺮار ﺣﮑﻤﺖ ﺻﻤﺪاﻧﯽ‬ ‫در ﺳﻤﺎء ﻣﺸﻴﺖ اﻟﻬﯽ ﻣﺤﻔﻮظ و ﻣﺴﺘﻮر ﻣﺎﻧﺪه ﺗﺎ ﺣﻴﻦ ﺣﺮﻓﯽ از آن ﻧﺎزل ﻧﺸﺪه؛ و‬ ‫ﻞ ﻋﻤّﺎ ﺷﺎء و ﻫﻮ اﻟﻌﻠﻴﻢ اﻟﺨﺒﻴﺮ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪،۷‬‬ ‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬اﻷﻣ ُﺮ ﺑﻴﺪه ﻳﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﻳﺸﺎء و ﻻ ﻳُﺴﺌ ُ‬ ‫ص‪(۹‬‬ ‫ﻟﺰوم ﺣﻔﻆ وﺣﺪت و اﺗّﺤﺎد‬ ‫ﺑﺎ ﻫﻤﮥ ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻘﺎم‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﺑﺎﻳﺪ واﻗﻒ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ از ﺧﺎک آﻓﺮﻳﺪه ﺷﺪه و ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ‬ ‫اﺣﺪی ﻓﺨﺮ ﻧﻔﺮوﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎﻫﺎت ﻧﮑﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﺮﺗﺮ ﻧﺪاﻧﺪ‪" ،‬ﻫﻞ ﻋﺮﻓﺘﻢ ﻟﻢ ﺧﻠﻘﻨﺎﮐﻢ ﻣﻦ‬ ‫ب واﺣﺪ ﻟﺌﻼّ ﻳﻔﺘﺨ َﺮ أﺣﺪٌ ﻋﻠﯽ اﺣﺪٍ"؛ ﺟﻤﻴﻊ ﺑﻨﺪﮔﺎن در ﮐﻤﺎل وﺣﺪت و ﻳﮕﺎﻧﮕﯽ‬ ‫ﺗﺮا ٍ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬آﻧﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﭼﻮن ﺷﺨﺼﯽ واﺣﺪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻴﮑﻠﯽ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ‬ ‫‪۷۸‬‬ ‫او اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ دوﺳﺖ دارد‪.‬‬ ‫اﺗّﺤﺎد در رﺗﺒﮥ اوّل در دﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﺼﺮت اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ ،‬و دﻳﮕﺮ در‬ ‫ﻗﻮل اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻋﺪم اﺗّﺤﺎد در ﻗﻮل ﺳﺒﺐ اﺧﺘﻼف اﺳﺖ و ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ ﺳﺎﻳﺮﻳﻦ از‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻀﺮت ذواﻟﺠﻼل‪ ،‬و دﻳﮕﺮ اﺗّﺤﺎد اﻋﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و دﻳﮕﺮ اﺗّﺤﺎد ﻣﻘﺎم اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺳﺒﺐ ارﺗﻔﺎع اﻣﺮ اﺳﺖ ﻣﺎﺑﻴﻦ ﻋﺒﺎد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ "ﺑﺮﺗﺮی و ﺑﻬﺘﺮی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻴﺎن آﻣﺪ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﺧﺮاب و وﻳﺮان ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮔﺸﺖ‪ ".‬ﺧﺪا از ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﺶ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ‪" ،‬ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ از‬ ‫ﺑﺤﺮ ﺑﻴﺎن رﺣ ٰﻤﻦ آﺷﺎﻣﻴﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ اﻓﻖ اﻋﻠﲐ ﻧﺎﻇﺮﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮد را در ﻳﮏ ﺻُﻘﻊ و ﻳﮏ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ا ﮔﺮ اﻳﻦ ﻓﻘﺮه ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد و ﺑﻪ ﺣﻮل و ﻗﻮّۀ اﻟﻬﯽ ﻣﺤﻘّﻖ ﮔﺮدد‪،‬‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻨّﺖ اﺑﻬﲐ دﻳﺪه ﺷﻮد‪ ".‬و دﻳﮕﺮ اﺗّﺤﺎد ﻧﻔﻮس و اﻣﻮال اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺮح و‬ ‫ﺳﺮور و ﺑﻬﺠﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻞّ ﻧﻔﻮس راﺟﻊ اﺳﺖ‪) .‬ادﻋﯿﮥ ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ﻃﺒﻊ ﻣﺼﺮ‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪(۴۰۰–۳۸۸‬‬ ‫ﺳﻔﺮی ﺑﯽﭘﺎﻳﺎن‬ ‫ﺳﻔﺮی ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﺎری و ﺑﺎ اﺣﺮاز دو ﺷﺮط اﺳﺎﺳﯽ و اﻃّﻼع از‬ ‫ﻋﻠّﺖ ﺧﻠﻘﺘﺶ ﺷﺮوع ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬از ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺘﻌﺪّده ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ آﻧﮕﺎه ﮐﻪ‪ ،‬در اﺛﺮ‬ ‫اﻧﺪﮐﯽ ﻏﻔﻠﺖ‪ ،‬از ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻋﺪول ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺶ او را ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽدارد‪ ،‬و‬ ‫آﻧﮕﺎه ﮐﻪ ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﯽاﻧﺪازد و ﺣﻘﺎرت ﺧﻮﻳﺶ را ﻣﯽﺑﻴﻨﺪ و ﮔﻮﻳﯽ از اداﻣﮥ‬

‫‪130‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺳﻔﺮ ﻧﻮﻣﻴﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺶ ﮐﻨﻮز ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ در وﺟﻮدش را ﺑﻪ او ﻳﺎدآور ﻣﯽﮔﺮدد و‬ ‫اﻣﻴﺪی ﺟﺪﻳﺪ ﺑﻪ او ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ ﺗﺎ ﺳﻔﺮش را ﻧﺎﺗﻤﺎم ﻧﮕﺬارد؛ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﺳﻮی و‬ ‫آن ﺳﻮی ﺷﺎهراﻫﯽ ﮐﻪ در آن در ﺣﺎل ﺣﺮﮐﺖ اﺳﺖ‪ ،‬دﻳﺪهاش ﺑﻪ ﻓﺮﻳﺒﻨﺪﮔﯽﻫﺎی دﻧﻴﺎ‬ ‫ﻣﯽاﻓﺘﺪ و ﻗﺼﺪ ﺗﻤﺘّﻊ از آﻧﻬﺎ را ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺶ ﻣﻴﻮهﻫﺎی ﮔﻮاراﻳﯽ را ﺑﻪ او ﻳﺎدآور‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ در ﺟﻨّﺖ اﺑﻬﯽ ﺑﺮاﻳﺶ ﻣﻘﺪّر ﮐﺮده اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻪ ﺳﻔﺮ را اداﻣﻪ دﻫﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﺑﻪ آن ﻓﻮاﮐﻪ ﺑﺮﺳﺪ؛ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﭼﻮن ﭘﺮﻧﺪهای ﺳﻤﺎوی ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ در ﺳﻄﺢ زﻣﻴﻦ ﺑﺴﻨﺪه‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬او را ﺑﻪ اداﻣﮥ ﺳﻔﺮ در ﺑﻠﻨﺪای آﺳﻤﺎن دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻃﻮل ﺳﻔﺮ‪ ،‬ﺑﺎرﻫﺎ‬ ‫و ﺑﺎرﻫﺎ‪ ،‬ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﺳﺎﻟﮑﺎن ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺷﻮد؛ ﺑﻌﻀﯽ را اﺣﻘﺮ از ﺧﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﻓﺨﺮ ﺑﻔﺮوﺷﺪ؛ ﺧﺪاﻳﺶ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽدارد ﮐﻪ در ﻋﻈﻤﺖ ﺧﺪاﻳﯽاش آﻧﻬﺎ‬ ‫را ﻧﻴﺰ رﻫﻨﻤﻮن ﻣﯽﺷﻮد و او را از ﻓﺨﺮ ﻓﺮوﺧﺘﻦ ﻣﻨﻊ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺟﺮای‬ ‫ﺣﮑﻤﯽ ﺑﻪ اﻣﻴﺪ ﺟﻨّﺎت ﻻ ﻋِﺪل ﻟﻬﺎ ﻣﺒﺎدرت ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ او را ﺑﺮ ﺣﺬر ﻣﯽدارد ﮐﻪ اﮔﺮ‬ ‫ﺐ ﻣﺤﺒﻮﺑﺶ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺟﺮای ﺣﮑﻤﺶ ارزﺷﯽ ﻧﺪارد‪ .‬ﻧﻬﺎﻳﺘ ًﺎ در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﺑﺮای ﺣ ّ‬ ‫ﻋﻨﺼﺮی‪ ،‬ﺳﻔﺮ را ﺑﻪ ﺟﺎﻳﯽ ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ آﻧﻬﻤﻪ اﻧﺬارات و ﻫﺪاﻳﺎت را ﺑﺎ ﺧﻮن‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻨﻮﻳﺴﺪ‪ ،‬در اﻋﻤﺎق ﺟﺎﻧﺶ ﺟﺎی دﻫﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ اﻳﻦ ﺳﻔﺮی را ﮐﻪ در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﺟﺴﺎم ﺷﺮوع ﮐﺮد در ﺳﻴﺮی ﺑﯽﭘﺎﻳﺎن در ﻋﻮاﻟﻢ روح اداﻣﻪ دﻫﺪ و ﺑﺪاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن‬ ‫ﺟﺴﻢ را واﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ اﻧﺪوﺧﺘﻪ اﺳﺖ و ﺗﻮاﻧﺎﻳﯽﻫﺎﻳﯽ ﮐﻪ ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﯽ ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﺟﺴﻢ‪ ،‬در آﺳﻤﺎن روح ﭘﺮوازی ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻠﻨﺪﺗﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و‬ ‫ﭼﻮن ﮐﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ را در ﺧﺪاﻳﺶ ﻣﯽﺑﻴﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰش اﻣﮑﺎن وﺻﻮل ﺑﻪ آن ﻧﻴﺴﺖ‪،‬‬ ‫ﺳﻔﺮی را ﮐﻪ از ﻧﻘﺺ ﺷﺮوع ﮐﺮد‪ ،‬اﻟﯽاﻷﺑﺪ ﺑﻪ ﺳﻮی ﮐﻤﺎل اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬ ‫ﺧﺘﻢ ﮐﻼم‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ رواﺋﺢ ﻗﺪس را ﺑﻪ ﺳﻮی ﺑﺸﺮ ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﮐﻼم را ﺗﻤﺎم‬ ‫ﮐﺮد و ﻧﻌﻤﺖ را ﮐﺎﻣﻞ ﻓﺮﻣﻮد و اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﺮای اﻧﺴﺎن ﻫﻤﺎن را ﺧﻮاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮﻳﺶ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ رﺿﺎی او راﺿﯽ ﺑﻮد و درﮔﺎﻫﺶ را ﺷﺎﮐﺮ‪ .‬دﻳﮕﺮ ﺗﺎ ﻫﻤّﺖ‬ ‫ﺑﻨﺪﮔﺎن ﭼﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻤﺎﻳﺪ و از ﻣﺮاﺗﺐ اﻧﻘﻄﺎع ﭼﻪ ﭘﺪﻳﺪار ﺷﻮد‪ .‬آﻳﺎ ﮐﻼم ﺣﻖ را‬ ‫آﻧﭽﻨﺎن ﺑﺮ روح ﺧﻮد ﻣﺆﺛّﺮ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﻪ ﮔﻮﻳﯽ ﺑﺎ ﻣﺪاد ﻧﻮر ﺑﺮ ﻟﻮح روح ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫اﮔﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ آﻳﺎ از ﺟﻮﻫﺮ ﻓﺆاد ﻣﺪادی ﻣﯽﺳﺎزد ﺗﺎ ﺑﻪ اﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ آن را در اﻋﻤﺎق‬ ‫وﺟﻮدش ﺣﮏ ﮐﻨﺪ و اﮔﺮ ﺑﻪ ﻫﻴﭽﻴﮏ از اﻳﻦ دو ﻗﺎدر و ﺗﻮاﻧﺎ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺧﻮن‬

‫‪131‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﻮﻳﺶ ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ ﺣﻘّﺎﻧﻴﺖ ﺣﻖ دﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺪاد اﺣﻤﺮ ﮐﻪ در راه او ﺑﺮ ﺧﺎک رﻳﺨﺘﻪ‬ ‫ﺷﺪه‪ ،‬از ﻫﺮ اﻣﺮی ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖﻫﺎ و ﺗﻮﺿﻴﺤﺎت‬ ‫‪ .۱‬ﺑﻪ ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪ ۱۱۵‬و ﻧﻴﺰ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﻴﺐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ۲۶۶‬ﻧﻴﺰ ﻣﺮاﺟﻌﻪ‬ ‫ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .۲‬در اﻗﺘﺪارات )ص‪ (۲۹۴‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬ﻗﻞ أن اﻧﺼﻔﻮا ﻳﺎ اوﻟﯽاﻻﻟﺒﺎب‪ ،‬ﻣَﻦ ﻻ‬ ‫اﻧﺼﺎف ﻟﻪ ﻻ اﻧﺴﺎﻧﻴّﺔ ﻟﻪ‪ ".‬و ﺑﻴﺎﻧﯽ ﻧﻴﺰ در اﻧﺘﻬﺎی ﺑﺨﺶ ‪ ۳‬از ﺑﻴﺎﻧﻴﮥ رﻓﺎه ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪" ،‬ﻗﻞ ﻻ اﻧﺴﺎن اﻻّ ﺑﺎﻻﻧﺼﺎف‪"...‬‬ ‫ن اﻷﺳﻤﺎء ﻟﻮ ﻳﺨ ّﻠﺼﻦّ‬ ‫‪ .۳‬ﻟﻮح اﺷﺮف‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻃﺒﻊ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ص‪" ،۲۱۱‬ا ّ‬ ‫ن ﮐﻠّﻬﺎ اﻹﺳﻢ اﻷﻋﻈﻢ ﻟﻮ أﻧﺖ ﻣﻦ اﻟﻌﺎرﻓﻴﻦ‪".‬‬ ‫أﻧﻔﺴَﻬﻢ ﻋﻦ ﺣﺪودات اﻹﻧﺸﺎء ﻟﻴﺼﻴﺮ ّ‬ ‫‪ .۴‬ﻟﻮح ﻧﺼﻴﺮ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻃﺒﻊ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ص‪" ،۱۶۹‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ آﻓﺘﺎب ﻣﻌﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻟﻴﻮم‬ ‫ﮐﻞّ از او ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻤﮑﻨﺎت ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ ﺻﺎدق در ﻇﻞّ اﻳﻦ‬ ‫ﺧﻠَﻊ ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻳﻔﻌﻞ‬‫ﺷﺠﺮۀ ﻣﺒﻴﻦ درآﻳﻨﺪ و ﺑﺮ ﺣﺒّﺶ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺮ آﻳﻨﻪ ﮐﻞّ ﺑﻪ ِ‬ ‫ﻣﺎﻳﺸﺎء و ﻳﺤﮑﻢ ﻣﺎﻳﺮﻳﺪ ﻣﺨﻠّﻊ و ﻓﺎﺋﺰ آﻳﻨﺪ‪ ".‬و ﻧﻴﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" ،‬اﻟﻴﻮم ﻟﻮ ﻳﺨﻠّﺼﻦّ ﮐﻞّ‬ ‫اﻷﺷﻴﺎء ﻋﻦ ﺣﺠﺒﺎت اﻟﻨّﻔﺲ و اﻟﻬﻮی ﻟﻴﻠﺒﺲاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻠّﻬﺎ ﻗﻤﻴﺺ ﻳﻔﻌﻞ ﻣﺎ ﻳﺸﺎء ﻓﯽ‬ ‫ﻣﻠﮑﻮت اﻹﻧﺸﺎء ﻟﻴﻈﻬﺮ آﻳﺔ ﺳﻠﻄﺎﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺷﯽء‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ص‪ / ۱۸۹‬ﻣﺎﺋﺪه آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ت‪ ،‬ﺑﺎب ‪(۱‬‬ ‫‪ .۵‬در ﻟﻮح ﻧﺼﻴﺮ ﻧﺎزل‪" ،‬ﺑﻪ ﺣﺠﺎب ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻣﺴﺎزﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ‬ ‫را ﮐﺎﻣﻞ ﺧﻠﻖ ﻧﻤﻮدم ﺗﺎ ﮐﻤﺎل ﺻُﻨﻌﻢ ﻣﺸﻬﻮد آﻳﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪(۱۸۶‬‬ ‫‪ .۶‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪" ،۳۴‬ﻟﻴﺲ ﻷﺣ ٍﺪ أن ﻳﺴﺘﻐﻔﺮ ﻋﻨﺪ اﺣ ٍﺪ"‬ ‫‪ .۷‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪" ،۳۴‬ﻗﺪ ﺣﺮّم ﻋﻠﻴﮑﻢ ﺗﻘﺒﻴﻞ اﻷﻳﺎدی ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب‪"...‬‬ ‫ن اﻟّﺬی ﻗﺼﺪ اﻟﻐﺎﻳﺔ اﻟﻘﺼﻮی و اﻟﺤﻀﻮر‬ ‫‪ .۸‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ﺻﺺ‪" ،۸۲–۸۱‬ا ّ‬ ‫ﺗﻠﻘﺎء وﺟﻪ ﻣﺎﻟﮏ اﻟﻮری ﻟﻪ أن ﻳﺘّﺒﻊ ﻣﺎ أﻣﺮه اﻟﻘﻠﻢ اﻷﻋﻠﲐ ﻣﻦ ﻟﺪن ﻋﺰﻳ ٍﺰ ﻋﻠﻴﻢ‪ .‬اﻧّﻪ‬ ‫ﻳﻤﻌﻨﻌﮑﻢ ﻋﻦ اﻹﻧﺤﻨﺎء و اﻹﻧﻄﺮاح ﻋﻠﯽ ﻗﺪﻣﯽ و أﻗﺪام ﻏﻴﺮی ‪ ...‬إن أردﺗﻢ اﻟﻠّﻘﺎء‬ ‫ب ﮐﺎﻧﺖ ﻣﻦ ﺳﺠﻴّﺔ اﻹﻧﺴﺎن اﺗّﻘﻮا اﻟ ّﻠﻪ و ﻻﺗﮑﻮﻧﻮا‬ ‫ﻓﺎﺣﻀﺮوا ﺑﺎﻟﺮّوح و اﻟﺮّﻳﺤﺎن ﺑﺂدا ٍ‬ ‫ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﻴﻦ ‪ ...‬ﻻﺗﻘﺒﻠﻮا اﻷﻳﺎدی و ﻻﺗﻨﺤﻨﻮا ﺣﻴﻦ اﻟﻮرود اﻧّﻪ ﻳﺄﻣﺮﮐﻢ ﺑﺎﻟﻤﻌﺮوف و‬

‫‪132‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻫﻮاﻵﻣﺮ اﻟﻤﺠﻴﺐ‪ .‬ﻟﻴﺲ ﻷﺣ ٍﺪ أن ﻳﺘﺬﻟّﻞَ ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺲٍ ‪ ...‬ﻗﺪ ﺣﺮّم ﻋﻠﻴﮑﻢ ﻣﺎ ذﮐﺮﻧﺎه ‪...‬‬ ‫ن اﻟﺴّﺠﻮد ﻳﻨﺒﻐﯽ ﻟﻤﻦ‬‫ﻗﺪ ﺣﺮّم ﻋﻠﻴﮑﻢ اﻟﺘّﻘﺒﻴﻞ و اﻟﺴّﺠﻮد و اﻹﻧﻄﺮاح و اﻹﻧﺤﻨﺎء ‪ ...‬ا ّ‬ ‫ﻻﻳُﻌﺮَف و ﻻﻳُﺮی ‪"...‬‬ ‫‪" .۹‬اﮔﺮ ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﮐﻠﻤﻪای و ﻳﺎ ﺟﻮﻫﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ دون ﺷﻤﺎ از آن ﻣﺤﺮوم‪ ،‬ﺑﻪ ﻟﺴﺎن‬ ‫ﻻ او را‬‫ﻣﺤﺒّﺖ و ﺷﻔﻘﺖ اﻟﻘﺎء ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻗﺒﻮل ﺷﺪ و اﺛﺮ ﻧﻤﻮد ﻣﻘﺼﺪ ﺣﺎﺻﻞ‪ ،‬وا ّ‬ ‫ﺑﻪ او ﮔﺬارﻳﺪ و در ﺑﺎرۀ او دﻋﺎ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﻧﻪ ﺟﻔﺎ ‪) "...‬اﺷﺮاﻗﺎت‪ ،‬ص‪" (۱۳۵‬اﮔﺮ ﻧﻔﺴﯽ‬ ‫از ادراک ﺑﻌﻀﯽ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﺎﺟﺰ ﺑﺎﺷﺪ ﻳﺎ ﻧﺮﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻟﻄﻒ و ﺷﻔﻘﺖ‬ ‫ﺑﺎ او ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و او را ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﮐﻨﻨﺪ ﻣِﻦ دون آن ﮐﻪ در ﺧﻮد ﻓﻀﻠﯽ و ﻋﻠﻮّی‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۲۲۱‬‬ ‫‪ .۱۰‬در ﮐﺘﺎب اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،۲۱۶‬اﻳﻦ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرک درج اﺳﺖ‪" ،‬اﮔﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﻟﻠﻪ‬ ‫ﺧﺎﺿﻊ ﺷﻮد از ﺑﺮای دوﺳﺘﺎن اﻟﻬﯽ‪ ،‬اﻳﻦ ﺧﻀﻮع ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ ﺑﻪ ﺣﻖ راﺟﻊ اﺳﺖ ﭼﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ اﻳﻤﺎن اوﺳﺖ ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ‪ .‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت اﮔﺮ ﻧﻔﺲ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ او ﺣﺮﮐﺖ‬ ‫ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ و ﻳﺎ اﺳﺘﮑﺒﺎر از او ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ ،‬ﺷﺨﺺ ﺑﺼﻴﺮ ﺑﻪ ﻋﻠ ّﻮ ﻋﻤﻞ ﺧﻮد و ﺟﺰای آن‬ ‫رﺳﻴﺪه و ﻣﯽرﺳﺪ و ﺿ ّﺮ ﻋﻤﻞ ﻧﻔﺲ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﻪ ﺧﻮد او راﺟﻊ اﺳﺖ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﮔﺮ‬ ‫ﻧﻔﺴﯽ ﺑﺮ ﻧﻔﺴﯽ اﺳﺘﮑﺒﺎر ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬آن اﺳﺘﮑﺒﺎر ﺑﻪ ﺣﻖ راﺟﻊ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻌﻮذ ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ ﻣﻦ‬ ‫ذﻟﮏ ﻳﺎ اوﻟﯽاﻷﺑﺼﺎر‪".‬‬ ‫‪" .۱۱‬و إن ﻳﻐﺘﺒﮏ ﻧﻔﺲٌ أﻧﺖ ﻻﺗﻔﻌﻞ ﺑﻪ ﮐﻤﺎ ﻓﻌﻞ ﻟﺌﻼّ ﺗﮑﻮن ﻣﺜﻠﻪ‪ .‬ﺛ ّﻢ اﻋﺮض ﻋﻨﻪ و‬ ‫ﺗﻮﺟّﻪ اﻟﯽ ﺧﺒﺎء اﻟﻘﺪس ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺴّﺮادق اﻟﻤﻘﺪّس اﻟﻤﺮﻓﻮع‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ص‪(۶۱‬‬ ‫‪" .۱۲‬ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﻓﺘﻨﮥ ﮐﺒﺮی ﻣﻀﻄﺮب ﺷﺪهاﻧﺪ ﻣﺪاﻫﻨﻪ ﺑﺎ اﻳﺸﺎن ﻻزم ﮐﻪ ﺷﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﻪ ﺑﺤﺮ اﻃﻤﻴﻨﺎن راﺟﻊ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮده ﮐﻪ اﮐﺜﺮی از ﻧﻔﻮس ﺿﻌﻴﻔﻨﺪ‪ ،‬ﻟﮑﻦ ﺑﻪ‬ ‫رﺣﻤﺖ ﺳﺎﺑﻘﮥ اﻟﻬﻴّﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﺗﺎ آن ﮐﻪ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﺎﻧﺪ ﺧﺎﺻّﻪ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ در اﻓﺘﺘﺎن‬ ‫ﺲ ﺷﺪاﺋﺪ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎری ﺑﺮ آن ﺟﻨﺎب ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻣﺜﺎل آن ﻧﻔﻮس ﻣﺪارا‬ ‫ﻣ ّ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻳﺪ ﮐﻞّ از ﻓﻀﻞ اﻟﻬﯽ ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﺎﻧﻨﺪ‪) ".‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ (۳‬ﺑﻪ ﻣﺎﺋﺪۀ‬ ‫ﻂ ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ‪،‬‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۷۱‬و ‪ ۱۶۵‬و ﻧﻴﺰ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﻪ‪ ،‬ﺧ ّ‬ ‫ص‪ ۲۱۹‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪133‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۱۳‬اﻳّﺎﮐﻢ ﻳﺎ ﻗﻮم ﻻﺗﮑﻮﻧﻦّ ﻣﻦ اﻟّﺬﻳﻦ ﻳﺄﻣﺮون اﻟﻨّﺎس ﺑﺎﻟﺒﺮّ و ﻳﻨﺴﻮن أﻧﻔﺴﻬﻢ؛ اوﻟﺌﮏ‬ ‫ﻳﮑﺬّﺑﻬﻢ ﮐﻠّﻤﺎ ﻳﺨﺮج ﻣﻦ اﻓﻮاﻫﻬﻢ ﺛ ّﻢ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﻷﺷﻴﺎء ﺛ ّﻢ ﻣﻼﺋﮑﺔ اﻟﻤﻘﺮّﺑﻴﻦ و إن ﻳﺆﺛّﺮ‬ ‫ﻗﻮل ﻫﺆﻻء ﻓﯽ اﺣ ٍﺪ ﻫﺬا ﻟﻢﻳﮑﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻞ ﺑﻤﺎ ﻗﺪّر ﻓﯽ اﻟﮑﻠﻤﺎت ﻣﻦ ﻟﺪن ﻣﻘﺘﺪ ٍر‬ ‫ﺣﮑﻴﻢ و َﻣﺜَﻠﻬﻢ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻤﺜﻞ اﻟﺴّﺮاج ﻳﺴﻀﯽء ﻣﻨﻪ اﻟﻌﺒﺎد و ﻫﻮ ﻳﺤﺘﺮق ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ و‬ ‫ﻳﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺘﺮﻗﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۱۱۳‬‬ ‫‪ .۱۴‬اﺻﻞ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرک در آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ۱۸‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺻﻔﺤﮥ ‪ ۶۸‬ﻟﻮح‬ ‫اﺑﻦ ذﺋﺐ ﻧﻴﺰ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪" .۱۵‬اﺟﻌﻠﻮا اﺷﺮاﻗﮑﻢ اﻓﻀﻞ ﻣﻦ ﻋﺸﻴّﮑﻢ و ﻏﺪﮐﻢ اﺣﺴﻦ ﻣﻦ اﻣﺴﮑﻢ‪) ".‬ﻟﻮح‬ ‫ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻃﺒﻊ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ص‪(۳۸‬‬ ‫‪" .۱۶‬اﻳﻦ ﺑﺴﯽ ﻣﻌﻠﻮم و واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞّ ﺑﻌﺪ از ﻣﻮت ﻣﻄّﻠﻊ ﺑﻪ اﻋﻤﺎل و اﻓﻌﺎل‬ ‫ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ آﻓﺘﺎب اﻓﻖ اﻗﺘﺪار ﮐﻪ اﻫﻞ ﺣﻖ را در آن ﺣﻴﻦ ﻓﺮﺣﯽ‬ ‫دﺳﺖ دﻫﺪ ﮐﻪ ذﮐﺮ آن ﻣﻤﮑﻦ ﻧﻪ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﺻﺤﺎب ﺿﻼل را ﺧﻮف و اﺿﻄﺮاب و‬ ‫وﺣﺸﺘﯽ رو ﻧﻤﺎﻳﺪ ﮐﻪ ﻓﻮق آن ﻣﺘﺼﻮّر ﻧﻪ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ‪(۲۲۹–۲۲۸‬‬ ‫‪" .۱۷‬ارواح ﻣﺠﺮّده ﮐﻪ ﺣﻴﻦ ارﺗﻘﺎء ﻣﻨﻘﻄﻌ ًﺎ ﻋﻦ اﻟﻌﺎﻟَﻢ و ﻣﻄﻬّﺮ ًا ﻋﻦ ﺷﺒﻬﺎت اﻻﻣﻢ‬ ‫ﻋﺮوج ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻌﻤﺮاﻟ ّﻠﻪ اﻧﻮار و ﺗﺠ ّﻠﻴّﺎت آن ارواح ﺳﺒﺐ و ﻋﻠّﺖ ﻇﻬﻮرات ﻋﻠﻮم و‬ ‫ﺣﮑﻢ و ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﺑﻘﺎی آﻓﺮﻳﻨﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻨﺎ آن را اﺧﺬ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ و ﺷﻌﻮر و ادراک و‬ ‫ﻗﻮّت و ﻗﺪرت او ﺧﺎرج از اﺣﺼﺎی ﻋﻘﻮل و اَدراک اﺳﺖ‪ .‬اﻧﻮار آن ارواح ﻣﺮﺑّﯽ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ و اﻣﻢ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺎﻟﻤﺮّه ﮐﺸﻒ ﺷﻮد‪ ،‬ﺟﻤﻴﻊ ارواح ﻗﺼﺪ ﺻﻌﻮد‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻨﻘﻠﺐ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮔﺮدد‪) ".‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۲۷۶‬‬ ‫ﺲ ﻣَﻦ ﻳﺬﮐُﺮُﻧﯽ و أﮐﻮن أﻧﻴﺴ ًﺎ ﻟﻤﻦ ﻳﺤ ّﺒﻨﯽ و ذاﮐﺮ ًا ﻟﻤﻦ أرادﻧﯽ و ﺣﺼﻨ ًﺎ‬ ‫‪ّ " .۱۸‬إﻧّﯽ ﻻُآ ِﻧ ُ‬ ‫ﻟﻤﻦ ﺗﻮﺟّﻪ اﻟﯽ وﺟﻬﯽ و ﻣُﻌﻴﻨﺎً ﻟﻤﻦ أﻗﺒﻞ اﻟﯽ ﺷﻄﺮی و ﺣﺎﻓﻈﺎً ﻟﻤﻦ ﻳﺪﻋﻮﻧﯽ و ﻧﺎﺻﺮاً‬ ‫ﻟﻤﻦ اﺳﺘﻨﺼﺮ ﻣﻨّﯽ‪ .‬ﻻﺗﺤﺰن ﻣِﻦ ﺷﯽ ٍء ﮐﻞّ ﺧَﻴﺮٍ ﮐُﻨﺰ ﻷﺻﻔﻴﺎﻳﯽ ﺗُﻨﺰل ﻣِﻦ ﺳﻤﺎء ﻓﻀﻠﯽ‬ ‫ﺑﺈذﻧﯽ و إرادﺗﯽ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ک‪ ،‬ﺑﺎب‪(۳‬‬ ‫‪" .۱۹‬ﺑﻪ ﻧﺎم آﻓﺘﺎب ﻣﻌﺎﻧﯽ‪ .‬ای دوﺳﺘﺎن اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ذﮐﺮش ﻣﺸﻐﻮل و ﺑﻪ ﻳﺎدش ﻣﺴﺮور‬ ‫ﺑﺎﺷﻴﺪ؛ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﻬﺠﺖ و ﺳﺮور در ﺣﻘﻴﻘﺖ اوّﻟﻴﻪ از ﺑﺮای اﺣﺒّﺎی ﺣﻖّ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه و‬ ‫دون اﻳﺸﺎن در ﺣﺰن ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﻧﻌﻤﺖﻫﺎی ارض ﻣﺘﻨﻌّﻢ‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻓﻘﻴﺮﻧﺪ اﮔﺮﭼﻪ ﻣﺎﻟﮏ ﮐﻨﻮز ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ ﻏﻨﯽ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﺆﻟﺆ ﺣ ّ‬

‫‪134‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫در ﺧﺰاﻧﮥ ﻗﻠﺒﺶ ﻣﮑﻨﻮن ﺷﻮد و ﻣﺴﺮور آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻳﺎدش از ﺟﻤﻴﻊ ﻋﺎﻟﻤﻴﻦ ﻣﻨﻘﻄﻊ‬ ‫ﮔﺮدد و ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ اﺣﺰان دوﺳﺘﺎن را ﻧﻔﺲ رﺣ ٰﻤﻦ ﺧﻮد ﺗﺤﻤّﻞ ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در‬ ‫اﻳﻦ ﺳﺠﻦ ﺑﻌﻴﺪ ﻣﺴﺠﻮن و در دﺳﺖ اﻋﺪا ﻣﺒﺘﻼﺳﺖ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻓﺮح و اﻃﻤﻴﻨﺎن‬ ‫از ﮐﻮﺛﺮ ﺳﺒﺤﺎن ﺑﻨﻮﺷﻴﺪ و ﺑﻪ وﺻﻔﺶ واﺻﻒ ﮔﺮدﻳﺪ‪) ".‬ﭘﻴﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۱۸۲‬‬ ‫‪" .۲۰‬ﻳﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﻠﻴﮏ ﺳﻼماﻟ ّﻠﻪ و ﻋﻨﺎﻳﺘﻪ ذﮐﺮ اوّل آن ﮐﻪ ﺑﺎﻳﺪ در ﺟﻤﻴﻊ اﺣﻮال ﺑﺎ ﻓﺮح‬ ‫و ﻧﺸﺎط و اﻧﺒﺴﺎط ﺑﺎﺷﯽ و ﻇﻬﻮر اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺎل ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ذﻳﻞ ﺗﻮﮐّﻞ‬ ‫ﮐﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳّﻞ ﻧﻤﺎﻳﯽ‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﻔﺎی اﻣﻢ و ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ درﻳﺎق اﻋﻈﻢ اﺳﺖ از ﺑﺮای‬ ‫اﻧﻮاع و اﻗﺴﺎم ﻫﻤﻮم و ﻏﻤﻮم و ﮐﺪورات؛ و ﺗﻮﮐّﻞ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﺸﻮد ﻣﮕﺮ ﺑﻪ اﻳﻘﺎن‪ .‬ﻣﻘﺎم‬ ‫اﻳﻘﺎن را اﺛﺮﻫﺎﺳﺖ و ﺛﻤﺮﻫﺎ‪) ".‬ﭘﻴﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۲‬‬ ‫‪" .۲۱‬ﻋﺒﺎدت ﮐﻦ ﺧﺪا را ﺑﺸﺄﻧﯽ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﺰای ﻋﺒﺎدت ﺗﻮ را در ﻧﺎر ﺑَﺮَد ﺗﻐﻴﻴﺮی در‬ ‫ﺶ ﺗﻮ او را ﺑﻪ ﻫﻢ ﻧﺮﺳﺪ و اﮔﺮ در ﺟﻨّﺖ ﺑَﺮَد ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ‪ .‬زﻳﺮا ﮐﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﺷﺄن‬ ‫ﭘﺮﺳﺘ ِ‬ ‫اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻋﺒﺎدت ﻣﺮ ﺧﺪا را وﺣﺪه و اﮔﺮ از ﺧﻮف ﻋﺒﺎدت ﮐﻨﯽ ﻻﻳﻖ ﺑﺴﺎط ﻗﺪس‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻧﺒﻮده و ﻧﻴﺴﺖ و ﺣﮑﻢ ﺗﻮﺣﻴﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد در ﺣﻖّ ﺗﻮ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﮔﺮ ﻧﻈﺮ در ﺟﻨّﺖ‬ ‫ﮐﻨﯽ و ﺑﻪ رﺟﺎء آن ﻋﺒﺎدت ﮐﻨﯽ‪ ،‬ﺷﺮﻳﮏ ﮔﺮداﻧﻴﺪهای ﺧﻠﻖ ﺧﺪا را ﺑﺎ او؛ اﮔﺮﭼﻪ ﺧﻠﻖ‬ ‫ﻣﺤﺒﻮب او اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻨّﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬زﻳﺮا ﮐﻪ ﻧﺎر و ﺟﻨّﺖ ﻫﺮ دو ﻋﺎﺑﺪﻧﺪ ﺧﺪا را و‬ ‫ﺳﺎﺟﺪﻧﺪ از ﺑﺮای او و آﻧﭽﻪ ﺳﺰاوار اﺳﺖ ذات او را ﻋﺒﺎدت او اﺳﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﺤﻘﺎق‪،‬‬ ‫ﺑﻼ ﺧﻮف از ﻧﺎر و رﺟﺎء در ﺟﻨّﺖ؛ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻌﺪ از ﺗﺤﻘّﻖ ﻋﺒﺎدت ﻋﺎﺑﺪ ﻣﺤﻔﻮظ از ﻧﺎر‬ ‫و در ﺟﻨّﺖ رﺿﺎی او ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺳﺒﺐ ﻧﻔﺲ ﻋﺒﺎدت ﻧﮕﺮدد ﮐﻪ آن در ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺧﻮد از ﻓﻀﻞ و ﺟﻮد ﺣﻖ ﺑﺮ آﻧﭽﻪ ﺣﮑﻤﺖ اﻟﻬﻴّﻪ ﻣﻘﺘﻀﯽ ﺷﺪه ﺟﺎری ﻣﯽﮔﺮدد‪".‬‬ ‫)ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﻳﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬ﺻﺺ‪(۵۳–۵۲‬‬ ‫ﻖ اﻟﻴﻮم ﻟﻢﻳﮑﻦ ﻷﺣ ٍﺪ ﻣﻔ ﱞﺮ و ﻻ ﻣﺴﺘﻘﺮﱞ اﻻّ ﻓﯽ ﻇﻞّ وﺟﻬﯽ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻤﻨﻴﺮ‪".‬‬ ‫‪" .۲۲‬ﺗﺎﻟ ّﻠﻪ اﻟﺤ ّ‬ ‫)آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۵۵‬‬ ‫‪" .۲۳‬ﻫﺬا ﻳﻮمٌ ﻻﺗﻨﻔﻌﮑﻢ ﺧﺰاﺋﻦ اﻟﻌﺎﻟﻢ و ﻻ اﻋﺎﻧﺔ اﻻﻣﻢ‪ .‬ﺗﻮﮐّﻠﻮا ﻋﻠﯽ اﻟ ّﻠﻪ و ﺗﻮﺟّﻬﻮا‬ ‫اﻟﯽ اﻓﻘﻪ اﻟﻤﻨﻴﺮ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۱۴۹‬‬ ‫‪" .۲۴‬ﺣﻴﺎن ﺟﺎن ﺑﻪ ﻣﺎء ذﮐﺮ رﺣ ٰﻤﻦ ﺑﻮده و اﮔﺮ ﻗﻠﺐ اﻧﺴﺎﻧﯽ از اﻳﻦ ﻣﺎء ﻟﻄﻴﻒ‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ زﻧﺪه ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﻗﯽ و ﭘﺎﻳﻨﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺼﺒﺎح دل ﺣﺐّاﻟ ّﻠﻪ ﺑﻮده؛ او را ﺑﻪ‬ ‫دُﻫﻦ ذﮐﺮ ﺑﺮاﻓﺮوز ﺗﺎ ﺑﻪ اﻋﺎﻧﺖ دُﻫﻦ ذﮐﺮﻳﮥ ﻣﺼﺒﺎح ﺣﺒّﻴّﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻧﻮر و ﺿﻴﺎء ﻇﺎﻫﺮ‬

‫‪135‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﻮد و از آن ﻧﻮرِ ﺑﺎﻃﻦ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻨﻮّر ﮔﺮدد‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﻧﺼﻴﺤﺖ ﺣﻖ ﮐﻪ از ﻗﻠﻢ‬ ‫اﻣﺮ ﺟﺎری ﺷﺪ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۲۰۲‬‬ ‫‪" .۲۵‬ای ﺑﻨﺪۀ دوﺳﺖ‪ .‬ﻧﺪای دوﺳﺖ را از ﮔﻮش ﺟﺎن ﺑﺸﻨﻮ‪ .‬ﻣﺎداﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ او‬ ‫ﻧﺎﻇﺮی‪ ،‬او ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﭼﺸﻢ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﺎﻇﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺴﺪ ﻣﻘﺒﻠﻴﻦ ﻣﺎﺑﻴﻦ ﻧﻔﻮس ﻣﺜﻞ ذﻫﺐ‬ ‫اﺳﺖ ﻣﺎﺑﻴﻦ اﺟﺴﺎد‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﺎﻇﺮ ﻧﺒﻮد ﺑﻪ ذﮐﺮش ﻧﺎﻃﻖ ﻧﺒﻮدی‪ .‬ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﺎﻇﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﻪ ذﮐﺮت ﻧﺎﻃﻖ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۲۶‬‬ ‫‪" .۲۶‬ﺣﻤﺪ ﻣﻘﺼﻮدی را ﻻﻳﻖ و ﺳﺰاﺳﺖ ﮐﻪ ﻟﻢﻳﺰل و ﻻﻳﺰال ﻣﻘﺪّس از ﺣﻤﺪ ﺑﻮده و‬ ‫ﺳﺎذج ﺛﻨﺎ ﻣﺎﻟﮏ اﺳﻤﺎء را اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﻠﺼﻴﻦ و ﻣﻘﺮّﺑﻴﻦ و ﻣﻮﺣّﺪﻳﻦ ﮐﻞّ ﺷﻬﺎدت داده‬ ‫ﮐﻪ او ﻣﻘﺪّس از ﺛﻨﺎی دوﻧﺶ ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ و ﭼﻮن ﺑﺤﺮ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻣﻮج آﻣﺪ و ﻋﺮف‬ ‫ﻓﻀﻞ ﻣﺘﻀﻮّع ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺾ ﺟﻮد و ﮐﺮم ﺑﻪ ﺣﻤﺪ ذات ﻣﻘﺪّس اذن ﻓﺮﻣﻮد و ﺑﻪ ﺛﻨﺎی‬ ‫ﺲ اذن ﻗﻮّت ﻳﺎﻓﺖ و‬ ‫ﮐﻴﻨﻮﻧﺖ اﻗﺪﺳﺶ اﺟﺎزت داد‪ .‬ﻟﺬا اﻟﺴﻦ از اﺷﺮاﻗﺎت اﻧﻮار ﺷﻤ ِ‬ ‫ﻻ ﻣﺤﻮ ﻣﻄﻠﻖ ﮐﺠﺎ ﻗﺎدر ﮐﻪ در ﻣﻴﺪان اﺛﺒﺎت ﺟﻠﻮه ﻧﻤﺎﻳﺪ و‬ ‫ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ذﮐﺮ ﻧﻤﻮد؛ وا ّ‬ ‫ﮐﺮَﻣﺶ‬‫ﻓﻨﺎی ﺻﺮف ﮐﺠﺎ ﺗﻮاﻧﺪ در ﻋﺮﺻﮥ ﺑﻘﺎ ﻗﺪم ﮔﺬارد‪ .‬ﻋﻨﺎﻳﺘﺶ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ و َ‬ ‫اﺟﺎزت ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ .‬ﻟﻪ اﻟﺤﻤﺪ و ﻟﻪ اﻟﺸّﮑﺮ و ﻟﻪ اﻟﺬّﮐﺮ و ﻟﻪ اﻟﺜّﻨﺎء ‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪،‬‬ ‫ج‪ ،۶‬ص‪(۱۹۸‬‬ ‫ن اﻟّﺬﻳﻦ اوﺗﻮا ﺑﺼﺎﺋﺮ ﻣﻦ اﻟ ّﻠﻪ ﻳﺮون ﻣﻨﻪ ﻗﺪرة رﺑّﻬﻢ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻘﺪﻳﺮ و ﻳﺴﻤﻌﻮن ﻣﻨﻪ‬ ‫‪" .۲۷‬ا ّ‬ ‫ن ﺳﻤﻌﺖ‬ ‫ﻻ ُذ ٍ‬ ‫ﻣﺎ ﺳﻤﻊ اﻟﮑﻠﻴﻢ ﻣﻦ اﻟﺸّﺠﺮة اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ أﻧﺎ اﻟﻌﻠﻴﻢ اﻟﺨﺒﻴﺮ‪ .‬ﻃﻮﺑﯽ ُ‬ ‫ﻧﺪاءاﻟ ّﻠﻪ و ﻟﻘﻠﺐ اﻗﺒﻞ اﻟﯽ ﮐﻌﺒﺔ اﻟﻤﻘﺮّﺑﻴﻦ و وﻳﻞٌ ﻟﺬی ﺷ ّﻢ ﻣﻨﻌﻪ ﻋﻦ اﻟﺮّاﺋﺤﺔ اﻟّﺘﯽ ﺗﻤ ّﺮ‬ ‫ن ﻣﻨﻌﺘﻬﺎ ﻣﻦ اﻟﻨّﺪاء اﻟّﺬی ارﺗﻔﻊ ﻋﻨﺠﻬﺔ ﻋﺮشٍ ﻋﻈﻴﻢ‪".‬‬ ‫ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﻘﻤﻴﺺ و ﻟﺬی ُا ُذ ٍ‬ ‫)ﮐﺘﺎب ﻣﺒﻴﻦ‪ ،‬ص‪(۳۷۶‬‬ ‫‪ ..." .۲۸‬ﮐﻞ ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻮت ﻇﺎﻫﺮه ﺟﻤﻴﻊ را اﺧﺬ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻣﻔﺮّی از ﺑﺮای‬ ‫اﺣﺪی ﻧﺒﻮده و ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺻﻮرت اﮔﺮ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﮐﺒﺮی ﻓﯽ ﺳﺒﻴﻞاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫ﻣﺮزوق ﺷﻮد‪ ،‬اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﻬﺘﺮ و ﻣﺤﺒﻮبﺗﺮ از آن ﮐﻪ در ﻓﺮاش ﺑﻪ ﻣﺮضﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪّدۀ ﻣﺨﺘﻠﻔﮥ‬ ‫ﻣﻨﮑﺮه ﺟﺎن ﺳﭙﺎرد‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪(۱۳۱‬‬ ‫‪" .۲۹‬ﺷﻬﺎدت دﺳﺖ ﻧﻤﯽدﻫﺪ اﻻّ ﺑﻨﺪرت؛ آن ﻫﻢ ﻷﺟﻞ ﺣﻴﺎت ﻋﺎﻟﻢ و ﻇﻬﻮرات‬ ‫ﺻﻨﺎﻳﻊ و ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﻮن‪ .‬وﺟﻮد اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﺜﻞ وﺟﻮد ﻋﻨﻘﺎﺳﺖ در اﻗﻄﺎر ﻋﺎﻟﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر و ﺑﻪ ﻓﻌﻞ ﻣﻔﻘﻮد‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ص‪ / ۴۵‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ ع‪ ،‬ﺑﺎب ‪(۹‬‬

‫‪136‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۳۰‬ﮐﻠّﻤﺎ زاد اﻟﺒﻼء زاد اﻫﻞ اﻟﺒﻬﺎء ﻓﯽ ﺣﺒّﻬﻢ؛ ﻗﺪ ﺷﻬﺪ ﺑﺼﺪﻗﻬﻢ ﻣﺎ اﻧﺰﻟﻪ اﻟﺮّﺣﻤﻦ‬ ‫ﻓﯽ اﻟﻔﺮﻗﺎن ﺑﻘﻮﻟﻪ ﻓﺘﻤﻨّﻮا اﻟﻤﻮت إن ﮐﻨﺘﻢ ﺻﺎدﻗﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۱۵۵‬‬ ‫‪" .۳۱‬ﻗﻀﺎی اﻟﻬﯽ اﮔﺮﭼﻪ ﻣﺒﺮم اﺳﺖ و در ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻐﻴﺮ رﺿﺎی ﻋﺒﺎد‪ ،‬وﻟﮑﻦ ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‬ ‫ﮐﺮَم ﺑﻮد‪ ،‬اﻟﺒﺘّﻪ‬ ‫ﻋﻨﺪ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺑﺼﺮ از ﺟﺎن ﻣﺤﺒﻮبﺗﺮ؛ ﻣﻘﺼﻮد ﺣﻖ از آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺟﻮد و َ‬ ‫ﺧﻴﺮ ﮐﻞّ را ﺧﻮاﺳﺘﻪ؛ آﻧﭽﻪ وارد ﺷﻮد از ﺑﺄﺳﺎء و ﺿﺮّاء و ﻳﺎ ﺷﺪّت و رﺧﺎ‪ ،‬ﺟﻤﻴﻊ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺎﻟﻐﻪ ﺑﻮده ‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۷‬ص‪(۲۷۰‬‬ ‫‪" .۳۲‬او ﻓﻘﻴﺮ را دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ و دارد و ﺑﺎ او ﻣﺠﺎﻟﺲ و ﻣﺆاﻧﺲ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺮ ﺗﺮاب‬ ‫ﺟﺎﻟﺴﯽ ﻏﻢ ﻣﺨﻮر‪ ،‬ﻣﺎﻟﮏ ﻋﺮش ﺑﺎ ﺗُﺴﺖ؛ اﮔﺮ ﮔﺮﺳﻨﻪای ﻣﺤﺰون ﻣﺒﺎش‪ ،‬ﻣُﻨﺰل ﻣﺎﺋﺪه‬ ‫ﻞ‬ ‫ﺑﻪ ﺗﻮ ﻧﺎﻇﺮ؛ اﮔﺮ ﺷﺐ ﺑﯽﭼﺮاﻏﯽ‪ ،‬دﻟﺘﻨﮓ ﻣﺸﻮ‪ ،‬ﻣﻄﻠﻊ ﻧﻮر ﺣﺎﺿﺮ‪ .‬إﻧّﯽ أوآﻧﺲُ ﻣﻊ ﮐ ّ‬ ‫ﻈ ُﺮ ﮐﻞّ ﻣﮑﺮوب‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪۀ‬ ‫ﻓﻘﻴﺮ و اﻗ ُﻌ ُﺪ ﻣﻊ ﮐﻞّ ﻣﺴﮑﻴﻦ و أﺗﻮﺟّﻪ اﻟﯽ ﮐﻞّ ﻣﻈﻠﻮمٍ و أﻧ ُ‬ ‫آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ردﻳﻒ خ‪ ،‬ﺑﺎب اوّل(‬ ‫‪" .۳۳‬ﻓﻘﻴﺮ ﺻﺎﺑﺮ ﺑﻬﺘﺮ از ﻏﻨﯽ ﺷﺎﮐﺮ اﺳﺖ؛ اﻣّﺎ ﻓﻘﻴﺮ ﺷﺎﮐﺮ ﺑﻬﺘﺮ از ﻓﻘﻴﺮ ﺻﺎﺑﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ از ﻫﻤﻪ ﻏﻨﯽ ﻣُﻨﻔﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﻣﺘﺤﺎن ﺧﺎﻟﺺ ﻣﺎﻧﺪه و ﺳﺒﺐ آﺳﺎﻳﺶ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن‬ ‫ﮔﺸﺘﻪ‪) ".‬ﺑﺪاﻳﻊاﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۱۸۵‬‬ ‫‪" .۳۴‬ﺣﻤﺪ ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻘﺼﻮد اﻣﻢ را ﻻﻳﻖ و ﺳﺰاﺳﺖ ﮐﻪ ﻻزال اﺧﺬ و ﻋﻄﺎ از‬ ‫ﻳﻤﻴﻦ و ﻳﺴﺎر ارادهاش ﺟﺎری و ﻇﺎﻫﺮ‪ .‬اﺧﺬ ﻧﻤﺎﻳﺪ آﻧﭽﻪ را ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮد و ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‬ ‫آﻧﭽﻪ را اﺧﺬ ﻧﻤﻮد‪ .‬در اﺧﺬش ﺻﺪ ﻫﺰار ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺎﻟﻐﻪ ﻣﺴﺘﻮر و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در‬ ‫ﻋﻄﺎﻳﺶ‪ .‬ﺑﻠﻨﺪی و ﻋﻠ ّﻮ ﻣﻘﺎم ﻋﻄﺎ را از اﺧﺬ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻤﻮد ‪ ...‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺮّﺑﻴﻦ و‬ ‫ﻣﻮﺣّﺪﻳﻦ و ﻣﺨﻠﺼﻴﻦ ﺟﻤﻴﻊ اﻣﻮر را ﺗﻔﻮﻳﺾ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﺗﻤﺎم ﺑﺮ آﻧﭽﻪ‬ ‫وارد ﺷﺪه ﺻﺒﺮ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻧّﻪ ﻳﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻋﻨﺪﻧﺎ؛ ﻻﻧﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻋﻨﺪه‪) ".‬ﻟﻮﺣﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﯽ اﻷﺑﻬﯽ ‪("...‬‬‫ﻣﻄﻠﻊ "ﺑﺴﻢ رﺑّﻨﺎ اﻷﻗﺪس اﻷﻋﻈﻢ اﻟﻌﻠ ّ‬ ‫ن اﻟّﺬی ﻟﻦﻳﻤﻨﻌﻪ ﺷﯽءٌ ﻋﻦ اﻟ ّﻠﻪ ﻻﺑﺄس ﻋﻠﻴﻪ ﻟﻮ ﻳﺰﻳّﻦ ﻧﻔﺴﻪ ﺑﺤﻠﻞ اﻷرض و‬ ‫‪" .۳۵‬ا ّ‬ ‫ن اﻟ ّﻠﻪ ﺧﻠﻖ ﮐﻞّ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺴّﻤﻮات و اﻷرض ﻟﻌﺒﺎده اﻟﻤﻮﺣّﺪﻳﻦ‬ ‫زﻳﻨﺘﻬﺎ و ﻣﺎ ﺧُﻠﻖ ﻓﻴﻬﺎ ﻷ ّ‬ ‫‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ﺻﺺ‪(۱۱۳–۱۱۲‬‬ ‫‪" .۳۶‬إن ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺮﻳﺪون اﻟﺪّﻧﻴﺎ و زﺧﺮﻓﻬﺎ ﻳﻨﺒﻐﯽ ﻟﮑﻢ ﺑﺄن ﺗﻄﻠﺒﻮﻫﺎ ﻓﯽ اﻷﻳّﺎم اﻟّﺘﯽ ﮐﻨﺘﻢ‬ ‫ن ﺗﻘﺮّﺑﺘﻢ اﻟﯽ اﻟﺪّﻧﻴﺎ و َﺗ َﺒﻌَﺪﺗُﻢ ﻋﻨﻬﺎ‬ ‫ن ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻷﻳّﺎم ﻓﯽ ﮐﻞّ آ ٍ‬ ‫ﻓﯽ ﺑﻄﻮن اﻣّﻬﺎﺗﮑﻢ ﻷ ّ‬ ‫إن ﮐﻨﺘﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﺎﻗﻠﻴﻦ‪ .‬ﻓﻠﻤّﺎ وُﻟﺪﺗﻢ و ﺑﻠﻎ أﺷﺪّﮐﻢ اذا ﺗﺒﻌﺪﺗﻢ ﻋﻦ اﻟﺪّﻧﻴﺎ و ﺗﻘﺮّﺑﺘﻢ اﻟﯽ‬

‫‪137‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﺘّﺮاب‪ ،‬ﻓﮑﻴﻒ ﺗﺤﺮﺻﻮن ﻓﯽ ﺟﻤﻊ اﻟﺰّﺧﺎرف ﻋﻠﯽ أﻧﻔﺴﮑﻢ ﺑﻌﺪ اﻟّﺬی ﻓﺎت اﻟﻮﻗﺖ‬ ‫ﻋﻨﮑﻢ و ﻣﻀﺖ اﻟﻔﺮﺻﺔ ﻓﺘﻨﺒّﻬﻮا ﻳﺎ ﻣﻸ اﻟﻐﺎﻓﻠﻴﻦ‪) ".‬ﺳﻮرةاﻟﻤﻠﻮک‪ ،‬اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ ﺧﻄﺎب‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻠﻮک‪ ،‬ص‪(۲۵‬‬ ‫‪" .۳۷‬ﻻأری ﻣِﻦ ﺷﯽ ٍء اﻻّ و ﻗﺪ ﻳﻌﺮّﻓﻨﯽ و ﻳُﺬﮐّﺮﻧﯽ ﺑﺂﻳﺎﺗﮏ و ﻇﻬﻮراﺗﮏ و ﺷﺌﻮﻧﺎﺗﮏ‪.‬‬ ‫ف ﻃﺮﻓﯽ اﻟﯽ ﺳﻤﺎﺋﮏ ﻳُﺬﮐّﺮﻧﯽ ﺑﻌﻠﻮّک و ارﺗﻔﺎﻋﮏ و‬ ‫و ﻋﺰّﺗﮏ ﮐﻠّﻤﺎ ﻳﺘﻮﺟّﻪ ﻃَﺮ ُ‬ ‫ﺖ اﻟﯽ اﻷرض اﻧّﻬﺎ ﺗﻌﺮّﻓﻨﯽ ﻇﻬﻮرات ﻗﺪرﺗﮏ و‬ ‫ﺳﻤﻮّک و اﺳﺘﻌﻼﺋﮏ و ﮐﻠّﻤﺎ اﻟﺘﻔ ُ‬ ‫ﺑﺮوزات ﻧﻌﻤﺘﮏ و ﮐﻠّﻤﺎ أﻧﻈﺮ اﻟﯽ اﻟﺒﺤﺮ ﻳﮑﻠّﻤﻨﯽ ﻓﯽ ﻋﻈﻤﺘﮏ و اﻗﺘﺪارک و‬ ‫ﺳﻠﻄﻨﺘﮏ و ﮐﺒﺮﻳﺎﺋﮏ و ﻟﻤّﺎ أﺗﻮﺟّﻪ اﻟﯽ اﻟﺠﺒﺎل ﺗُﺮﻳﻨﯽ أﻟﻮﻳَﺔ ﻧﺼﺮک و أﻋﻼم ﻋ ّﺰ ک‬ ‫‪) "...‬ﻣﻨﺎﺟﺎة‪ ،‬ص‪(۱۸۲‬‬ ‫ﮏ ﻟﺘﻔﺘﺨﺮی ﺑﻪ ﺑﻴﻦ‬ ‫‪" .۳۸‬ﻳﺎ أﻣﺘﯽ اِﻧّﺎ ﺑَﻌَﺜﻨَﺎ اﻟﻌﻨﺎﻳﺔ ﻋﻠﯽ ﻫﻴﮑﻞ اﻟﻠّﻮح و إﻧّﺎ أرﺳﻠﻨﺎه اﻟﻴ ِ‬ ‫ﮏ ﻋﻨﻪ و ﻣﺎ إﺳﺘﻨﺸﻘﻨﺎ ﻣﻨﻪ راﺋﺤﺔ اﻟﻘﺪس‪.‬‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪ .‬إﻧّﺎ وَرَدﻧﺎ ﺑﻴﺘَﮏِ ﺣﻴﻦ ﻏﻔﻠ ِﺘ ِ‬ ‫ﮐﺬﻟﮏ ﻳُﻨَﺒِّﯩُٔﮏِ اﻟﺨﺒﻴﺮ‪ .‬ﻧﻈّﻔﻮا ﻳﺎ ﻗﻮم ﺑﻴﻮﺗﮑﻢ و ﻏﺴّﻠﻮا ﻟﺒﺎﺳﮑﻢ ﻋﻤّﺎ ﻳﮑﺮﻫﻪ اﻟ ّﻠﻪ‬ ‫ﻈﮑُﻢ اﻟﻌﻠﻴﻢ‪ .‬إﻧّﺎ ﻧﺤﺐّ اﻟﻠّﻄﺎﻓﺔ ﻓﯽ ﮐﻞّ اﻷﺣﻮال اﻳّﺎﮐﻢ أن ﺗﺘﺠﺎوزوا ﻋﻤّﺎ‬ ‫ﮐﺬﻟﮏ َﻳ ِﻌ ُ‬ ‫ُاﻣِﺮﺗُﻢ ﺑﻪ ﻓﯽ ﮐﺘﺎباﻟ ّﻠﻪ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﺤﻤﻴﺪ‪) ".‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪(۲۹۵‬‬ ‫‪" .۳۹‬ﺗﻤﺴّﮑﻮا ﺑﺎﻟﻠّﻄﺎﻓﺔ ﻓﯽ ﮐﻞّ اﻷﺣﻮال ﻟﺌﻼّ ﺗﻘﻊ اﻟﻌﻴﻮن ﻋﻠﯽ ﻣﺎ ﺗﮑﺮﻫﻪ أﻧﻔﺴﮑﻢ و‬ ‫اﻫﻞ اﻟﻔﺮدوس و اﻟّﺬی ﺗﺠﺎوز ﻋﻨﻬﺎ ﻳﺤﺒﻂ ﻋﻤﻠﻪ ﻓﯽ اﻟﺤﻴﻦ و إن ﮐﺎن ﻟﻪ ﻋﺬرٌ ﻳﻌﻔﻮ‬ ‫اﻟ ّﻠﻪ ﻋﻨﻪ اﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﮑﺮﻳﻢ ‪ ...‬و اﻟّﺬی ﻳُﺮی ﻓﯽ ﮐﺴﺎﺋﻪ وﺳﺦٌ ﻻﻳﺼﻌ ُﺪ دﻋﺎﺋﻪ اﻟﯽ‬ ‫ﻼ ﻋﺎﻟﻮن‪ .‬إﻧّﺎ أردﻧﺎ ﻧﺮاﮐﻢ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﻔﺮدوس ﻓﯽ اﻷرض ﻟﻴﺘﻀﻮّع‬ ‫اﻟ ّﻠﻪ و ﻳﺠﺘﻨﺐ ﻋﻨﻪ ﻣ ٌٔ‬ ‫ﻣﻨﮑﻢ ﻣﺎ ﺗﻔﺮح ﺑﻪ اﻓﺌﺪة اﻟﻤﻘﺮّﺑﻴﻦ‪) ".‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪(۴۶‬‬ ‫‪ .۴۰‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪۷۳‬‬ ‫‪" .۴۱‬ﻋﻠﻴﮏ ﺑﺎﻟﺨﻀﻮع ﻋﻨﺪ اﺣﺒّﺎءاﻟ ّﻠﻪ ‪ ...‬ﻟﻮ ﺗﻤﺸﯽ ﺑﻼ ﺣﺬاء و ﺗﻨﺎم ﺑﻼ وﻃﺎء و ﺗﻨﻮح‬ ‫ﻓﯽ اﻟﻌﺮاء ﻟﺨﻴﺮٌ ﻟﮏ ﻣِﻦ أن ﺗﺤﺰن ﻣَﻦ آﻣﻦ و ﻫﺪی‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۲۰۲‬‬ ‫‪" .۴۲‬ﺧﻠّﺼﻮا ﻣﺮاﻳﺎ ﻗﻠﻮﺑﮑﻢ ﻟﺘﺠﻠّﯽ اﻷﻧﻮار ﻣِﻦ ﻫﺬا اﻟﺠﻤﺎل اﻟّﺬی أﺷﺮق ﻓﯽ ﻗﻄﺐ‬ ‫اﻹﺳﺘﺠﻼل و ﻳﺴﺘﻀﯽء ﻓﯽ ﻣﺮﮐﺰ اﻟﺰّوال ﺑﻀﻴﺎء اﻟّﺬی اﺳﺘﻀﺎء ﻣﻨﻪ ﮐﻞّ ﻣَﻦ ﻓﯽ‬ ‫اﻟﺴّﻤﻮات و اﻷرﺿﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۵۶‬‬ ‫‪" .۴۳‬ای ﻗﻮم اﻣﺮوز آﻓﺘﺎب ﺑﻴﺎن از اﻓﻖ ﺳﻤﺎء ﻓﻀﻞ ﻣُﺸﺮق و ﻧﻮر ﻇﻬﻮر ﻣﮑﻠّﻢ ﻃﻮر‬ ‫اَﻣﺎم أدﻳﺎن ﺳﺎﻃﻊ و ﻻﻣﻊ‪ .‬ﺻﺪر و ﻗﻠﺐ و ﺳﻤﻊ و ﺑﺼﺮ را ﺑﻪ ﮐﻮﺛﺮ ﺑﻴﺎن رﺣ ٰﻤﻦ ﻣﻘﺪّس‬

‫‪138‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و ﻣﻄﻬّﺮ ﺳﺎزﻳﺪ و ﺑﻌﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ‪ .‬ﻟﻌﻤﺮاﻟ ّﻠﻪ از ﺟﻤﻴﻊ اﺷﻴﺎء ﻗﺪ اﺗﯽ اﻟﺤﻖ اﺻﻐﺎء‬ ‫ﮐﻨﻴﺪ‪) ".‬ﻟﻮح اﺑﻦ ذﺋﺐ‪ ،‬ص‪ / ۴۸‬ﺑﻪ ص‪ ۵۳‬ﮐﺘﺎب اﻳﻘﺎن ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺟّﻪ ﺷﻮد(‬ ‫‪" .۴۴‬اﮔﺮ اﻳﻦ ﻋﺒﺎد در ﻇﻬﻮر ﻫﺮ ﻳﮏ از ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺷﻤﺲ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭼﺸﻢ و ﮔﻮش و ﻗﻠﺐ‬ ‫را از آﻧﭽﻪ دﻳﺪه و ﺷﻨﻴﺪه و ادراک ﻧﻤﻮده ﭘﺎک و ﻣﻘﺪّس ﻣﯽﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘّﻪ از ﺟﻤﺎل‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪﻧﺪ و از ﺣﺮم ﻗﺮب و وﺻﺎل ﻣﻄﺎﻟﻊ ﻗﺪﺳﻴّﻪ ﻣﻤﻨﻮع ﻧﻤﯽﮔﺸﺘﻨﺪ‪".‬‬ ‫)اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۱۱‬‬ ‫‪" .۴۵‬ﺣﻖ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻣﻦ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﺰدﻳﮑﺘﺮم از رگ ﮔﺮدنِ او ﺑﻪ او‪ .‬ﻟﺬا ﻣﯽﮔﻮﻳﺪ ﺑﺎ‬ ‫وﺟﻮد آن ﮐﻪ ﺗﺠﻠّﯽ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺒﻮب از رگ ﮔﺮدن ﺑﻪ ﻣﻦ ﻧﺰدﻳﮑﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻊ اﻳﻘﺎن‬ ‫ﻣﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم و اﻗﺮار ﻣﻦ ﺑﻪ اﻳﻦ رﺗﺒﻪ‪ ،‬ﻣﻦ از او دورم‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻗﻠﺐ ﮐﻪ ﻣﻘ ّﺮ اﺳﺘﻮاء‬ ‫رﺣﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ و ﻋﺮش ﺗﺠﻠّﯽ رﺑّﺎﻧﯽ‪ ،‬از ذﮐﺮ او ﻏﺎﻓﻞ اﺳﺖ و ﺑﻪ ذﮐﺮ ﻏﻴﺮ ﻣﺸﻐﻮل؛ از‬ ‫او ﻣﺤﺠﻮب و ﺑﻪ دﻧﻴﺎ و آﻻی آن ﻣﺘﻮﺟّﻪ ‪) "...‬ﻣﺎﺋﺪه‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ / ۵۴‬ﺑﻪ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از‬ ‫آﺛﺎر‪ ،‬ص‪ ۱۲۳‬ﻧﻴﺰ ﺗﻮﺟّﻪ ﺷﻮد(‬ ‫ﺐ‬ ‫‪ ..." .۴۶‬ﭼﻮن ﺳﺮاج ﻃﻠﺐ و ﻣﺠﺎﻫﺪه و ذوق و ﺷﻮق و ﻋﺸﻖ و وﻟﻪ و ﺟﺬب و ﺣ ّ‬ ‫ﺖ ﺷﮏ و رﻳﺐ‬ ‫در ﻗﻠﺐ روﺷﻦ ﺷﺪ و ﻧﺴﻴﻢ ﻣﺤﺒّﺖ از ﺷﻄﺮ اﺣﺪﻳّﻪ وزﻳﺪ‪ ،‬ﻇﻠﻤﺖ ﺿﻼﻟ ِ‬ ‫زاﻳﻞ ﺷﻮد و اﻧﻮار ﻋﻠﻢ و ﻳﻘﻴﻦ ﻫﻤﻪ ارﮐﺎن وﺟﻮد را اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬در آن ﺣﻴﻦ ﺑﺸﻴﺮ‬ ‫ﻣﻌﻨﻮی ﺑﻪ ﺑﺸﺎرت روﺣﺎﻧﯽ از ﻣﺪﻳﻨﮥ اﻟﻬﯽ ﭼﻮن ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق ﻃﺎﻟﻊ ﺷﻮد و ﻗﻠﺐ و‬ ‫ﻧﻔﺲ و روح را ﺑﻪ ﺻﻮر ﻣﻌﺮﻓﺖ از ﻧﻮم ﻏﻔﻠﺖ ﺑﻴﺪار ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻋﻨﺎﻳﺎت و ﺗﺄﻳﻴﺪات‬ ‫روحاﻟﻘﺪس ﺻﻤﺪاﻧﯽ ﺣﻴﺎت ﺗﺎزۀ ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺒﺬول دارد ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺻﺎﺣﺐ‬ ‫ﭼﺸﻢ ﺟﺪﻳﺪ و ﮔﻮش ﺑﺪﻳﻊ و ﻗﻠﺐ و ﻓﺆاد ﺗﺎزه ﻣﯽﺑﻴﻨﺪ و رﺟﻮع ﺑﻪ آﻳﺎت واﺿﺤﮥ‬ ‫آﻓﺎﻗﻴﻪ و ﺧﻔﻴّﺎت ﻣﺴﺘﻮرۀ اﻧﻔﺴﻴﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۱۵۱‬‬ ‫‪" .۴۷‬اﻟﻴﻮم ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ارادۀ ﻧﺼﺮت ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻟﻪ ﻧﺎﻇﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ؛‬ ‫ﻟﻴﺲ ﻟﻪ أن ﻳﻨﻈ َﺮ اﻟﯽ ﻣﺎ ﻳﻨﻔﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻤﺎ ﺗﺮﺗﻔﻊ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺔاﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻄﺎﻋﺔ‪ .‬ﻗﻠﺐ ﺑﺎﻳﺪ از‬ ‫ﺷﺌﻮﻧﺎت ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﻣﻘﺪّس ﺑﺎﺷﺪ؛ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﻼح ﻓﺘﺢ و ﺳﺒﺐ اوّﻟﻴﮥ ﻧﺼﺮ ﺗﻘﻮیاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ .‬اوﺳﺖ دِرﻋﯽ ﮐﻪ ﻫﻴﮑﻞ اﻣﺮ را ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺣﺰباﻟ ّﻠﻪ را ﻧﺼﺮت‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﻻزال راﻳﺖ ﺗﻘﻮی ﻣﻈﻔّﺮ ﺑﻮده و از اﻗﻮی ﺟﻨﻮد ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﺴﻮب‪ .‬ﺑﻬﺎ ﻓﺘﺢ‬ ‫ب اﻟﺠﻨﻮد‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﺷﺮاﻗﺎت‪ ،‬ص‪(۱۳۹‬‬ ‫اﻟﻤﻘﺮّﺑﻮن ﻣُﺪُن اﻟﻘﻠﻮب ﺑﺈذناﻟ ّﻠﻪ ر ّ‬

‫‪139‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۴۸‬ﭼﺸﻢ ودﻳﻌﮥ ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬او را ﺑﻪ ﻏﺒﺎر ﻧﻔﺲ و ﻫﻮی ﺗﻴﺮه ﻣﮑﻦ؛ و ﮔﻮش ﻣﻈﻬﺮ‬ ‫ﺟﻮد ﻣﻦ اﺳﺖ او را ﺑﻪ اﻋﺮاض ﻣﺸﺘﻬﻴّﻪ ﻧﻔﺴﻴّﻪ از اﺻﻐﺎی ﮐﻠﻤﮥ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎز ﻣﺪار؛ ﻗﻠﺐ‬ ‫ﺧﺰﻳﻨﮥ ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺌﺎﻟﯽ ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ آن را ﺑﻪ ﻧﻔﺲ ﺳﺎرﻗﻪ و ﻫﻮس ﺧﺎﺋﻦ ﻣﺴﭙﺎر؛ دﺳﺖ‬ ‫ﻋﻼﻣﺖ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻣﻦ اﺳﺖ‪ ،‬آن را از اﺧﺬ اﻟﻮاح ﻣﺴﺘﻮرۀ ﻣﺤﻔﻮﻇﻪ ﻣﺤﺮوم ﻣﻨﻤﺎ ‪"...‬‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪ / ۳۱۷‬درﻳﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۱۱۳‬‬ ‫‪" .۴۹‬ای ﻣﺆﻣﻦ ﻣﻬﺎﺟﺮ ‪ ...‬ﻣَﻌﻴﻦ ﻗﻠﺐ ﻣﻨﻴﺮ را ﺑﻪ ﺧﺎﺷﺎک ﺣﺮص و ﻫﻮی ﻣﺴﺪود ﻣﮑﻦ‬ ‫و ﭼﺸﻤﮥ ﺟﺎرﻳﮥ دل را از ﺟﺮﻳﺎن ﺑﺎز ﻣﺪار‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪۳۱۵‬؛ درﻳﺎی داﻧﺶ‪،‬‬ ‫ص‪(۱۱۴‬‬ ‫‪" .۵۰‬ای ﺑﺮادر ﺳﺮاج روح را در ﻣﺸﮑﺎة ﻗﻠﺐ ﺑﻪ دُﻫﻦ ﺣﮑﻤﺖ ﺑﺮاﻓﺮوز و ﺑﻪ زﺟﺎج‬ ‫ﻋﻘﻞ ﺣﻔﻈﺶ ﻧﻤﺎ ﺗﺎ ﻧَﻔَﺲﻫﺎی اﻧﻔﺲ ﻣُﺸﺮﮐﻪ آن را ﺧﺎﻣﻮش ﻧﮑﻨﺪ و از ﻧﻮر ﺑﺎز‬ ‫ﻧﺪارد‪) ".‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۴۷‬‬ ‫‪" .۵۱‬اﮔﺮﭼﻪ ﺗﺎ ﺣﺎل ﻋﺎﺷﻘﺎن از ﭘﯽ ﻣﻌﺸﻮق دوان ﺑﻮدﻧﺪ و ﺣﺒﻴﺒﺎن از ﭘﯽ ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫دوان‪ ،‬در اﻳﻦ اﻳّﺎم ﻓﻀﻞ ﺳﺒﺤﺎﻧﯽ از ﻏﻤﺎم رﺣﻤﺎﻧﯽ ﭼﻨﺎن اﺣﺎﻃﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻣﻌﺸﻮق‬ ‫ﻃﻠﺐ ﻋﺸّﺎق ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻣﺤﺒﻮب ﺟﻮﻳﺎی اﺣﺒﺎب ﮔﺸﺘﻪ؛ اﻳﻦ ﻓﻀﻞ را ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺷﻤﺮﻳﺪ‬ ‫و اﻳﻦ ﻧﻌﻤﺖ را ﮐﻢ ﻧﺸﻤﺮﻳﺪ؛ ﻧﻌﻤﺖﻫﺎی ﺑﺎﻗﻴﻪ را ﻧﮕﺬارﻳﺪ و ﺑﻪ اﺷﻴﺎی ﻓﺎﻧﯽ ﻗﺎﻧﻊ‬ ‫ﻧﺸﻮﻳﺪ‪ .‬ﺑﺮﻗﻊ از ﭼﺸﻢ ﻗﻠﺐ ﺑﺮدارﻳﺪ و ﭘﺮده از ﺑﺼﺮ دل ﺑﺮدرﻳﺪ ﺗﺎﺟﻤﺎل دوﺳﺖ‬ ‫ﺑﯽﺣﺠﺎب ﺑﻴﻨﻴﺪ و ﻧﺪﻳﺪه ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ و ﻧﺸﻨﻴﺪه ﺑﺸﻨﻮﻳﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪/ ۳۳۴‬‬ ‫درﻳﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۲۹‬‬ ‫‪" .۵۲‬واﻟ ّﻠﻪ ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺳ ّﺮ ﻣﻌﺮاج را ادراک ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻳﺎ ﻗﻄﺮهای از ﻋﺮﻓﺎن اﻳﻦ‬ ‫ﺑﺤﺮ ﺑﻨﻮﺷﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻫﻢ اﻳﻦ ﻋﻠﻮم ﻧﺰد او ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺮآت ﻗﻠﺐ او از ﻧﻘﻮش اﻳﻦ ﻋﻠﻮم‬ ‫ﻏﺒﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺎک و ﻣﻨﺰّه ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ ﺳ ّﺮ اﻳﻦ اﻣﺮ در ﻣﺮآت ﻗﻠﺐ او ﺗﺠﻠّﯽ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۱۴۵‬‬ ‫‪" .۵۳‬ﺳﺎﻟﮑﻴﻦ ﺳﺒﻴﻞ اﻳﻤﺎن و ﻃﺎﻟﺒﻴﻦ ﮐﺆوس اﻳﻘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻔﻮس ﺧﻮد را از ﺟﻤﻴﻊ‬ ‫ﺷﺌﻮﻧﺎت ﻋَﺮَﺿﻴﻪ ﭘﺎک و ﻣﻘﺪّس ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ‪ ...‬ﻗﻠﺐ را از ﻇﻨﻮﻧﺎت ﻣﺘﻌﻠّﻘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎت ﺟﻼل و روح را از ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ اﺳﺒﺎب ﻇﺎﻫﺮه و ﭼﺸﻢ را از ﻣﻼﺣﻈﮥ ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫ﻞ‬ ‫ﻓﺎﻧﻴﻪ ‪ ...‬ﺗﺎ آن ﮐﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺠﻠّﻴّﺎت اﺷﺮاﻗﺎت ﺷﻤﻮس ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﻓﺎن اﻟﻬﯽ و ﻣﺤ ّ‬ ‫ﻇﻬﻮرات ﻓﻴﻮﺿﺎت ﻏﻴﺐ ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ ﮔﺮدﻧﺪ ‪) "...‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ﺻﺺ‪(۳–۲‬‬

‫‪140‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۵۴‬اﻧﺸﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﺸﻢ دل را از اﺷﺎرات آب و ﮔﻞ ﭘﺎک ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ادراک ﻣﺮاﺗﺐ‬ ‫ﻣﺎ ﻻﻧﻬﺎﻳﮥ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ و ﺣﻖ را اﻇﻬﺮ از آن ﺑﻴﻨﻴﺪ ﮐﻪ در اﺛﺒﺎت وﺟﻮدش ﺑﻪ دﻟﻴﻠﯽ‬ ‫ﻣﺤﺘﺎج ﺷﻮﻳﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﺠّﺘﯽ ﺗﻤﺴّﮏ ﺟﻮﻳﻴﺪ ‪) "...‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪(۷۱‬‬ ‫‪ .۵۵‬اﻳﻘﺎن‪ ،‬ص‪۹۲‬‬ ‫‪" .۵۶‬ﻣﻘﺼﻮد از آﻓﺮﻳﻨﺶ ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻖ و ﻟﻘﺎی آن ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ‪ ...‬ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ آن ﺻﺒﺢ ﻫﺪاﻳﺖ و ﻓﺠﺮ اﺣﺪﻳّﺖ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻗﺮب و وﺻﻞ ﮐﻪ اﺻﻞ ﺟﻨّﺖ و‬ ‫اﻋﻠﯽاﻟﺠﻨﺎن اﺳﺖ ﻓﺎﺋﺰ ﮔﺮدﻳﺪ و ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻗﺎب ﻗﻮﺳﻴﻦ ﮐﻪ ورای ﺳﺪرۀ ﻣﻨﺘﻬﯽ اﺳﺖ‬ ‫وارد ﺷﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪(۳۶۸‬‬ ‫‪" .۵۷‬اﻧّﺎ ﻣﺎ أردﻧﺎ ﻣﻦ اﻟﺴّﻤﺎء اﻻّ ﺟﻬﺔ اﻟﻌﻠ ّﻮ و اﻟﺴﻤ ّﻮ و ﻣﻨﺘﻬﯽ ﻣﻘﺎم اﻷﺷﻴﺎء إن أﻧﺘﻢ‬ ‫ﻣﻦ اﻟﻌﺎرﻓﻴﻦ‪) ".‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۱۶۴‬‬ ‫‪" .۵۸‬ﻫﺬا ﻳﻮمٌ ﻓﻴﻪ ﻧﺎدی ﻣﺤﻤّﺪ رﺳﻮلاﻟ ّﻠﻪ ﻓﯽ ﻗﻄﺐ ﺟﻨّﺔاﻟﺮّﺿﻮان ﻳﺎ أﻫﻞ اﻷﮐﻮان ﻗﺪ‬ ‫ﺖ ﻧﺪاﯨَٔﻪ ﻓﯽ اﻟﻤﻌﺮاج‬‫ﻇﻬﺮ ﻣﺤﺒﻮب اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ و ﻣﻘﺼﻮد اﻟﻌﺎرﻓﻴﻦ؛ ﻫﺬا ﻫﻮ اﻟّﺬی ﺳﻤﻌ ُ‬ ‫و ﻣﺎرأﻳﺖُ ﺟﻤﺎﻟﻪ اﻟﯽ أن ﺑﻠﻐﺖ اﻷﻳّﺎم اﻟﯽ ﻫﺬا اﻟﻴﻮم اﻟّﺬی ﺑﻪ زُﻳّﻨَﺖ أﻳّﺎماﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻠﮏ‬ ‫اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﺤﻤﻴﺪ‪) ".‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪(۱۴۶‬‬ ‫‪" .۵۹‬اﻧّﯽ أﻧﺎ اﻟﺴّﻤﺎء اﻟّﺘﯽ ﺻﻌﺪ اﻟﻴﻬﺎ اﺑﻦ ﻣﺮﻳﻢ ﻳﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﺴﺎن اﻟﻌﻈﻤﺔ و اﻟﻘﻮم‬ ‫اﮐﺜﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۱۰۳‬‬ ‫‪" .۶۰‬ﻋﺮّج ﺑﺮوحاﻟﻨّﻮر ﻓﯽ ﻓﺆادک ﺛ ّﻢ اﺻﻌﺪ اﻟﯽ اﻟ ّﻠﻪ ﻓﯽ ﺳﺮاﺋﺮ ﺳﺮّک ﻟﺌﻼّ ﺗﻠﺘﻔﺖ‬ ‫ﺑﺬﻟﮏ ﻧﻔﺴُﮏ و ﻗﻠﺒُﮏ و ﺟﺴﺪُک و ﻋﻘﻠُﮏ و ﮐﻞّ ﻣﺎ ﻟﮏ و ﻋﻠﻴﮏ و ﻫﺬا ﺣﻖّ‬ ‫اﻟﻤﻌﺮاج ﻓﯽ ﻣﺮاﺗﺐ اﻷﺳﻔﺎر و ﻏﺎﻳﺔ ﻓﻴﺾ اﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻤﻬﻴﻤﻦ اﻟﺠﺒّﺎر‪".‬‬ ‫)اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪(۱۴۶‬‬ ‫‪" .۶۱‬ﻫﻮ اﻟﻌﺮوج اﻟﯽ اﻟﻤﻠﮑﻮت اﻷﻋﻠﲐ و اﻷﻓﻖ اﻷﺑﻬﯽ ﻓﺘﺸﺮّف ﺑﻠﻘﺎء رﺑّﻪ و ﺳﻤﻊ‬ ‫اﻟﻨّﺪاء و اﻃّﻠﻊ ﺑﺎﺳﺮار اﻟﮑﻠﻤﺔ اﻟﻌﻠﻴﺎ و ﺑﻠﻎ ﺳﺪرة اﻟﻤﻨﺘﻬﯽ و دﻧﯽ ﻓﺘﺪﻟّﯽ ﻓﮑﺎن ﻗﻮب‬ ‫ﻗﻮﺳﻴﻦ او ادﻧﯽ و دﺧﻞ اﻟﺠﻨّﺔ اﻟﻤﺄوی و اﻟﻔﺮدوس اﻷﻋﻠﲐ و أراه اﻟ ّﻠﻪ ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫اﻷرض و اﻟﺴّﻤﺎء‪ .‬ﮐﻞّ ذﻟﮏ ﺑﻮﻓﻮده ﻋﻠﯽ رﺑّﻪ ﻓﯽ ﻫﺬه اﻟﺒﻘﻌﺔ اﻟﻤﺒﺎرﮐﺔ اﻟﻨّﻮرا و ﻫﺬه‬ ‫اﻟﺤﻈﻴﺮة اﻟﻤﻘﺪّﺳﺔ اﻟﺒﻴﻀﺎء‪) ".‬رﺣﻴﻖ ﻣﺨﺘﻮم‪ ،‬ج‪(۱‬‬ ‫‪" .۶۲‬از ﻋﺮﺻﮥ اﻟﻔﺎظ ﺑﮕﺬرﻳﺪ و از ﻣﻀﻤﺎر رواﻳﺎت ﻓﺎرغ و آزاد ﺷﻮﻳﺪ‪ .‬اﻣﺮوز روز‬ ‫اﺑﺎﻫﺮ ]ﭘﺮﻫﺎی ﻣﺮغ[ و ﺧﻮاﻓﯽ ]ﭘﺮﻫﺎی رﻳﺰ ﺑﺎل ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن[ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮادم ]ﺷﺎهﭘﺮ ‪/‬‬

‫‪141‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﺮﻫﺎی ﺑﻠﻨﺪ در ﺟﻠﻮ ﺑﺎل[ اﻧﻘﻄﺎع ﭘﺮواز ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﮐﻪ ﺷﺎﻳﺪ از ﻫﺰﻳﺰ ارﻳﺎح اﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ ا ّ‬ ‫ﻻ‬ ‫ﻫﻮ اﺳﺘﻤﺎع ﮐﻨﻴﺪ؛ از ﺟﺪاول ]ﺟﻮی آب ﻳﺎ ﻧﻬﺮ ﮐﻮﭼﮏ[ و اﻧﻬﺎر ﭼﺸﻢ ﺑﺮدارﻳﺪ ﭼﻪ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺤﺮ اﻋﻈﻢ أﻣﺎم وﺟﻮه اﺳﺖ؛ از ﻧﺎﺳﻮت و ﺷﺌﻮﻧﺎت آن ﮐﻪ ﺳﺒﺐ و ﻋﻠّﺖ ﺑﻐﯽ و‬ ‫ﻓﺤﺸﺎ و ﺿﻐﻴﻨﻪ و ﺑﻐﻀﺎﺳﺖ ﺑﮕﺬرﻳﺪ و ﺑﺮ ﻓﺮاز ﻣﻠﮑﻮت ﻣﻘﺮ ﮔﺰﻳﻨﻴﺪ ‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪(۱۶۱‬‬ ‫ن اﻷﺳﻤﺎء ﻫﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﺔ اﻷﺛﻮاب ﻧﺰﻳّﻦ ﺑﻬﺎ ﻣَﻦ ﻧﺸﺎء ﻣِﻦ ﻋﺒﺎدﻧﺎ اﻟﻤﺮﻳﺪﻳﻦ و‬ ‫‪" .۶۳‬ﻗﻞ ا ّ‬ ‫ﻧﻨﺰع ﻋﻤّﻦ ﻧﺸﺎء أﻣﺮاً ﻣﻦ ﻟﺪﻧّﺎ و أﻧﺎ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﺤﺎﮐﻢ اﻟﻌﻠﻴﻢ و ﻣﺎﻧﺸﺎور ﻋﺒﺎدﻧﺎ ﻓﯽ‬ ‫اﻹﻧﺘﺰاع ﮐﻤﺎ ﻣﺎﺷﺎورﻧﺎﻫﻢ ﺣﻴﻦ اﻹﻋﻄﺎء ‪ ...‬ﻗﻞ ﮐﻞّ اﺳﻢٍ ﻋﺮف رﺑّﻪ و ﻣﺎﺗﺠﺎوز ﻋﻦ‬ ‫ن ﺷﻤﺲ ﻋﻨﺎﻳﺔ رﺑّﻪ اﻟﻐﻔﻮر‬ ‫ﺣﺪّه ﻳﺰداد ﺷﺄﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﻴﻦ و ﻳﺴﺘﺸﺮق ﻋﻠﻴﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ آ ٍ‬ ‫اﻟﮑﺮﻳﻢ و ﻳﺮﺗﻘﯽ ﺑﻤﺮﻗﺎة اﻹﻧﻘﻄﺎع اﻟﯽ ﻣﻘﺎمٍ ﻟﻦﻳﺤﮑﯽ اﻻّ ﻋﻦ ﻣﻮﺟﺪه و ﻻﻳﻨﻄﻖ اﻻّ‬ ‫ﺑﺈذﻧﻪ و ﻻﻳﺘﺤﺮّک اﻻّ ﺑﺈرادةٍ ﻣِﻦ ﻋﻨﺪه‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۲۴۷‬‬ ‫‪" .۶۴‬ﻫﻮاﻷﻣﻨﻊ اﻷﻗﺪس اﻷﺑﻬﯽ ﺟﻤﺎل اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻋﻦ اﻓﻖ اﻟﺮّﺿﻮان ﺧﻠﻒ ﺳﺤﺎب‬ ‫اﻷﺣﺰان ﻗﺪ ﮐﺎن ﺑﺎﻟﺤﻖّ ﻣُﺸﺮﻗﺎ ‪ ...‬أن ﻳﺎ اﺳﻤﯽ اﻷﻋﻈﻢ اﺳﻤﻊ ﻧﺪاء رﺑّﮏ اﻷﺑﻬﯽ ﻋﻦ‬ ‫ﺷﻄﺮ اﻟﮑﺒﺮﻳﺎ ‪) "...‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ .(۱۲۵‬در اﺛﺮی ﺑﻪ اﻣﻀﺎء ﺧﺎدم آﻣﺪه اﺳﺖ‪،‬‬ ‫"ﭼﻨﺪ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ ﺳﻮرۀ اﺻﺤﺎب از ﺳﻤﺎء و ﻳﻤﻴﻦ ﻋﺮش اﻋﻈﻢ ﻧﺎزل ﺷﺪه و ﺑﻪ اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫اﻷﻋﻈﻢ ﺣﻀﺮت ﻣﻨﻴﺐ ارﺳﺎل ﺷﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۱۲۶‬در ﻣﻮرد ﺳﺎﻳﺮ اﺳﻤﺎء و اﻟﻘﺎب‬ ‫اﻟﻬﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﺎب ﻣﻴﺮزا ﻣﻨﻴﺮ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺷﺪه‪ ،‬در ﻟﻮﺣﯽ آﻣﺪه اﺳﺖ‪" ،‬ﻫﺬا ﻟﻮحٌ ﻣﻦ اﻟ ّﻠﻪ‬ ‫س ﻣﻨﻴﺮ؛ أن ﻳﺎ ﺳﺎذج اﻟﺮّوج ‪ ...‬أن ﻳﺎ ﮐﻠﻤﺔ اﻷﻋﻈﻢ ‪ ...‬أن‬ ‫اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻘﺪﻳﺮ اﻟﯽ ﺟﻤﺎل ﻗﺪ ٍ‬ ‫ﻳﺎ ﺳﻤﺎء اﻟﻘﺪس ‪ ...‬أن ﻳﺎ ﺷﻤﺲ اﻷﺣﺪﻳّﺔ ‪ ...‬أن ﻳﺎ ﺑﺤﺮ اﻷﻋﻈﻢ ‪ ...‬أن ﻳﺎ ﺷﺠﺮةاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫‪ ...‬أن ﻳﺎ ﮐﻨﺰاﻟ ّﻠﻪ ‪ ...‬أن ﻳﺎ اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ أن اﺷﻬﺪ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﮏ أﻧّﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ ‪) "...‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ص‪ (۱۲۵‬ﺟﻨﺎب ﻣﻴﺮزا ﻣﻨﻴﺮ از اﻳﻦ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺪﻳﻌﮥ اﻟﻬﻴّﻪ‬ ‫ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺟﻨﺎب ﻧﺒﻴﻞ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﺷﻔﺎﻫﻴﮥ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ را اﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪،‬‬ ‫"ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ رﺑّﺎﻧﻴﻪ ﻟﺴﺎن ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ را ﺑﻪ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺪﻳﻌﻪ ﻧﺎﻃﻖ ﻧﻤﻮدﻳﻢ ﺗﺎ ﺗﻮﺟّﻪ‬ ‫ﻧﻔﻮس ﺑﻪ اﻃﺮاف ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﺒﻞ از وﻗﺖ اﺣﺪی ﺑﺮ ﻣﺮﮐﺰ اﻟﺘﻔﺎت ﺗﻤﺎم ﻧﻴﺎﺑﺪ و ﻳﮑﯽ از‬ ‫آن ﻧﻔﻮس ﺟﻨﺎب ﻣﻨﻴﺮ ﺑﻮد ‪) "...‬ﺣﺒﻴﺐ و ﻣﻨﻴﺐ‪ ،‬ص‪ ،۸‬ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺻﺺ‪ ،۲۶–۲۵‬ج‪۵‬‬ ‫ﻖ(‬ ‫ﻇﻬﻮراﻟﺤ ّ‬

‫‪142‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۶۵‬ﺑﻌﺜﻨﺎ ﮐﻞّ اﻷوﻫﺎم ﻋﻠﯽ ﻫﻴﮑﻞ ﺑﺸﺮ و زﻳّﻨّﺎه ﺑﻘﻤﻴﺺ اﺳﻢٍ ﻣﻦ اﺳﻤﺎﺋﻨﺎ ﺛ ّﻢ اﺷﺘﻬﺮﻧﺎ‬ ‫ذﮐﺮه ﺑﻴﻦ اﻟﻌﺒﺎد و ﮐﺬﻟﮏ ﮐﻨّﺎ ﻓﺎﻋﻠﻴﻦ‪ .‬ﻓﻠﻤّﺎ اﺳﺘﮑﺒﺮ رﺑّﻪ و ﺣﺎرب ﻣﻌﻪ و ﺟﺎدل ﺑﻪ‬ ‫ﻒ ﻣﻦ اﻟﻄّﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ﻧﺰﻋﻨﺎ ﻋﻨﻪ ﺛﻮب اﻷﺳﻤﺎء و اﺷﻬﺪﻧﺎه ﮐﮑ ٍّ‬ ‫ص‪(۱۷۵‬‬ ‫ﺖ ﻟﻬﺎ ﻣﻈﺎﻫﺮ ًا ﻳﺮﺑﻴّﻦ اﻟﻤﻤﮑﻨﺎت و اﻧّﺎ ﻗﺪ ﮐﻨّﺎ ﻣﻨﺰّﻫ ًﺎ‬ ‫ﺧﻠَﻘ ُ‬ ‫‪" .۶۶‬ان اﻟﺮّﺑﻮﺑﻴّﺔ اﺳﻤﯽ ﻗﺪ َ‬ ‫ﻋﻨﻬﺎ إن أﻧﺘﻢ ﺗﺸﻬﺪون و انّ اﻻﻟﻮﻫﻴّﺔ اﺳﻤﯽ ﻗﺪ ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻟﻬﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎً ﻳﺤﻴﻄﻦ ﺑﻪ اﻟﻌﺒﺎد و‬ ‫ﻳﺠﻌﻠﻨّﻬﻢ ﻋﺒﺪآء ﻟﻠﻪ اﻟﻌﺰﻳﺰ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻤﺸﻬﻮد‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۲۸۱‬‬ ‫‪" .۶۷‬در ﺟﻤﻴﻊ اوان ﻵﻟﯽ ﺣﮑﻤﺖ و ﺑﻴﺎن از ﺧﺰاﻧﮥ ﻗﻠﻤﺶ ﻇﺎﻫﺮ و ﻧﻔﺤﺎت وﺣﯽ از‬ ‫آﻳﺎﺗﺶ ﻣﺘﻀﻮّع؛ وﻟﮑﻦ ﺑﺼﺮ و ﺷﺎﻣّﮥ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻤﻨﻮع و ﻣﺤﺮوم‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ اﻳﺸﺎن را از ﺗﻮﺟّﻪ ﻣﻨﻊ ﻧﻨﻤﻮد و از اﻗﺒﺎل ﺑﺎز ﻧﺪاﺷﺖ؛ از ﺑﺤﺮ‬ ‫ﺑﻴﺎن آﺷﺎﻣﻴﺪهاﻧﺪ و از اﻧﻮار آﻓﺘﺎب ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﻨﻮّر ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﻳﺸﺎﻧﻨﺪ ﻣﺸﺎرق اﺳﻤﺎء‬ ‫اﻟﻬﯽ و ﻣﻄﺎﻟﻊ ﺻﻔﺎت ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ‪ .‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻪ اﻳﺸﺎن راﺟﻊ‬ ‫و ﺳﺰاوار؛ ﮐﺘﺐ و ﺻﺤﻒ و زﺑﺮ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺷﺎﻫﺪ و ﮔﻮاه‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۶‬‬ ‫ص‪(۵۱‬‬ ‫ن اﻟﻨّﺒﯽ ﻣﻦ ﺳﻤﻊ ﻧﺒﺄی و آﻣﻦ ﺑﻨﻔﺴﯽ و اﻟﺮّﺳﻮل ﻣﻦ ﺑﻠّﻎ رﺳﺎﻻﺗﯽ و اﻹﻣﺎم‬ ‫‪" .۶۸‬ﻗﻞ ا ّ‬ ‫ﯽ ﻣَﻦ دﺧﻞ ﺣﺼﻦَ وﻻﻳﺘﯽ و اﻧﻘﻄﻊ ﻋﻦ‬ ‫ﻣﻦ ﻗﺎم أﻣﺎ َم وﺟﻬﯽ و ﻓﺎز ﺑﺄﻳّﺎﻣﯽ و اﻟﻮﻟ ّ‬ ‫ﯽ ﻣﻦ وﺻّﯽ ﻧﻔﺴَﻪ ﺛ ّﻢ اﻟﻌﺒﺎدَ ﺑﺤﺒّﯽ و ذﮐﺮی و ﺛﻨﺎﺋﯽ ﮐﺬﻟﮏ أﺷﺮﻗﺖ‬ ‫ﺳﻮاﺋﯽ و اﻟﻮﺻ ّ‬ ‫ﺲ اﻟﺒﻴﺎن ﻋﻦ اﻓﻖ ﻣﺸﻴّﺔ رﺑّﮑﻢ اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺮّﺿﻮان اﻟﻤﻘﺪّس اﻟﻤﻤﺘﻨﻊ‬ ‫ﺷﻤ ُ‬ ‫اﻟﻤﺘﻌﺎﻟﯽ اﻟﻤﻨﻴﻊ ‪) "...‬ﮐﺘﺎب ﺑﺪﻳﻊ‪ ،‬ﺻﺺ‪(۴۱۰–۴۰۹‬‬ ‫‪" .۶۹‬ﺛ ّﻢ ارﺟﻌﯽ اﻟﯽ ﺧﻠﻒ ﺳﺮادق اﻟﻌﻈﻤﺔ اذاً ﺗﺠﺪﻳﻦ ﻗﻮﻣﺎً ﻳﺴﺘﻀﯽء أﻧﻮار وﺟﻮﻫﻬﻢ‬ ‫ﮐﺎﻟﺸّﻤﺲ ﻓﯽ وﺳﻂ اﻟﺰّوال ‪ ...‬اﻧّﻬﻢ ﻣﺎ اُﻣﺮوا ﺑﺴﺠﺪة اﻵدم و ﻣﺎﺣﻮّﻟﻮا وﺟﻮﻫﻬﻢ ﻋﻦ‬ ‫وﺟﻪ ر ّﺑﮏ و ﻫُﻢ ﻣﻦ ﻧﻌﻤﺔ اﻟﺘّﻘﺪﻳﺲ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﻴﻦ ﻣﺘﻨﻌّﻤﻮن‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ﺻﺺ‪(۲۷۵–۲۷۴‬‬ ‫‪ .۷۰‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪۲۷۱‬‬ ‫ﻞ ﻣِﻦ ﺳ ّﻢ اﻹﺑﺮة ﻟﺘﻨﺪکّ اﻟﺠﺒﺎل و‬ ‫‪" .۷۱‬ﻗﺪ ﮐﻨﺰ ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﻐﻼم ﻣِﻦ ﻟﺤﻦ ﻟﻮ ﻳﻈﻬﺮ اﻗ ّ‬ ‫ﺗﺼﻔّﺮ اﻷوراق و ﺗﺴﻘﻂ اﻷﺛﻤﺎر ﻣﻦ اﻷﺷﺠﺎر و ﺗﺨﺮّ اﻷذﻗﺎن و ﺗﺘﻮﺟّﻪ اﻟﻮﺟﻮد ﻟﻬﺬا‬

‫‪143‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟﻤﻠﮏ اﻟّﺬی ﺗﺠﺪه ﻋﻠﯽ ﻫﻴﮑﻞ اﻟﻨّﺎر ﻓﯽ ﻫﻴﺌﺔ اﻟﻨّﻮر و ﻣﺮّة ﺗﺸﻬﺪه ﻋﻠﯽ ﻫﻴﺌﺔ اﻷﻣﻮاج‬ ‫ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﺒﺤﺮ اﻟﻤﻮّاج ‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۳‬‬ ‫ن ﻋﻠﻤﯽ اﻟّﺬی ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﻣﺎ ﻋﺮﻓﻪ اﺣﺪٌ و ﻟﻦﻳﻌﺮﻓﻪ ﻧﻔﺲٌ و ﻟﻦﻳﺤﻤﻠﻪ أﺣﺪٌ ﻣﻦ‬ ‫‪" .۷۲‬و ا ّ‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪ .‬ﺗﺎﻟ ّﻠﻪ اﻟﺤﻖّ ﻟﻮ ﻳﻈﻬﺮ ﻣﻨﻪ ﮐﻠﻤﺔٌ ﻟَﻴﻀﻄﺮب ﮐﻞّ اﻟﻨّﻔﻮس و ﻳﻨﻌﺪم أرﮐﺎن ﮐﻞّ‬ ‫ل أﻗﺪام اﻟﺒﺎﻟﻐﻴﻦ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۲۸۸‬‬ ‫ﺷﯽء و ﺗﺰ ّ‬ ‫ﻦ ﮐﻞﱞ ﺑﻈﻬﻮراﻟ ّﻠﻪ و‬ ‫‪" .۷۳‬و ﻟﻨﺎ ﻋﻠﻢٌ اُﺧﺮی ﻟﻮ ﻧﻠﻘﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﮑﺎﺋﻨﺎت ﮐﻠﻤﺔٌ ﻣﻨﻪ ﻟﻴﻮﻗﻨ ّ‬ ‫ﻦ ﺑﺄﺳﺮار اﻟﻌﻠﻮم ﮐﻠّﻬﺎ و ﻳﺒﻠﻐﻦّ اﻟﯽ ﻣﻘﺎم اﻟّﺬی ﻳﺸﻬﺪنّ أﻧﻔﺴﻬﻢ ﻏﻨﻴّﺎً ﻋﻦ‬ ‫ﻋﻠﻤﻪ و ﻳﻄّﻠﻌ َ‬ ‫ﻋﻠﻢ اﻷوّﻟﻴﻦ و اﻵﺧﺮﻳﻦ‪) ".‬ﻫﻤﺎن(‬ ‫‪" .۷۴‬و ﻟﻨﺎ ﻋﻠﻮمٌ اﺧﺮی اﻟّﺘﯽ ﻻﻧﻘﺪر آن ﻧﺬﮐﺮَ ﺣﺮﻓﺎً ﻣﻨﻬﺎ و ﻻ اﻟﻨّﺎس ﻳﺴﺘﻄﻴﻌﻦ أن‬ ‫ﻦ ذﮐﺮاً ﻣﻨﻬﺎ‪ .‬ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺒّﺄﻧﺎﮐﻢ ﻣﻦ ﻋﻠﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺨﺒﻴﺮ و ﻟﻮ ﻧﺠﺪ ﻣﺴﺘﻄﻴﻌ ًﺎ‬ ‫ﻳﺴﻤﻌ ّ‬ ‫ﻷﻟﻘﻴﻨﺎه ﮐﻨﻮز اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ و ﻋﻠّﻤﻨﺎه ﻣﺎ ﻳﺤﻴﻂ ﺑﺤﺮفِ ﻣﻨﻪ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪) ".‬ﻫﻤﺎن(‬ ‫‪" .۷۵‬ﺗﻮ و ﺳﺎﻳﺮ دوﺳﺘﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﮐﻤﺎل ﺟﻬﺪ را ﻣﺒﺬول دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ رﺣﻴﻖ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻓﺎﺋﺰ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ وﺻﻴّﺖ ﺣﻖ دوﺳﺘﺎن ﺧﻮد را ﭼﻪ ﮐﻪ ﺧﺎﺋﻨﻴﻦ و ﺳﺎرﻗﻴﻦ و ﻣﻔﺘﺮﻳﻦ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎرﻧﺪ و ﺑﻪ اﺳﻢ ﺣﻖ ﻧﺎس را ﮔﻤﺮاه ﻧﻤﻮده و ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۵‬‬ ‫ص‪(۲۰۱‬‬ ‫ﺐ ﻫﺬا اﻟﻐﻼم ﻓﺎﻋﻠﻢ ﺑﺄﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﺸّﻴﻄﺎن ﻗﺪ‬‫‪" .۷۶‬ﻟﻮ ﺗﺸﻬﺪ أﺣﺪ ًا أراد أن ﻳﻤﻨﻌَﮏ ﻋﻦ ﺣ ّ‬ ‫ب ﻣﺜﻘﻮب‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫ﻇﻬﺮ ﻋﻠﯽ ﻫﻴﺌﺔ اﻹﻧﺴﺎن‪ .‬اذاً ﻓﺎﺳﺘﻌﺬ ﺑﺎﻟ ّﻠﻪ ﺛ ّﻢ اﻃﺮده ﺑﺸﻬﺎ ٍ‬ ‫ﺐاﻟ ّﻠﻪ و اﻧّﮏ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪" / (۱۰۷‬اﻋﻠﻢ ﺑﺄن ﻳﺤﻀﺮ ﻋﻨﺪک ﻣﻦ ﻳﻤﻨﻌﮏ ﻋﻦ ﺣ ّ‬ ‫ت ﻣﻨﻪ رواﺋﺢ اﻟﺒﻐﻀﺎء ﻋﻦ ﺟﻤﺎل اﻟﺴّﺒﺤﺎن أﻳﻘﻦ ﺑﺄﻧّﻪ ﻟﻬﻮ اﻟﺸﻴﻄﺎن وﻟﻮ ﻳﮑﻮن‬ ‫ﻟﻤّﺎ وﺟﺪ َ‬ ‫ﻣﻦ أﻋﻠﯽ اﻹﻧﺴﺎن اذاً ﺗﺠﻨّﺐ ﻋﻨﻪ ﺛ ّﻢ اﺳﺘﻌﺬ ﺑﺎﺳﻤﯽ اﻟﻘﺎدر اﻟﻘﺪﻳﺮ اﻟﻤﺤﮑﻢ‬ ‫اﻟﺤﮑﻴﻢ‪) "...‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح‪ ،‬ص‪) (۱۹۹‬ﺑﻪ ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۸۳‬و ‪ ۱۱۷‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪،۴‬‬ ‫ﻧﻴﺰ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد‪(.‬‬ ‫‪" .۷۷‬ﻗﻞ اﻧّﻪ ﻟﻮ ﮐﺸﻒ اﻟﻘﻨﺎع ﻋﻦ وﺟﻪ ﮐﻠﻤﺔ ﻣﻦ ﻋﻨﺪه‪ ،‬ﻟﺘﻨﺸﻖ اﻷرض و ﺗﻨﻔﻄﺮ‬ ‫ﺳﻤﻮات اﻟﻌﻠﯽ وﻟﮑﻦ ﻳﺪاری ﻣﻊ ﻋﺒﺎده ﻟﺌﻼّ ﻳﺘﻤﻴّﺰ ]ﭘﺎرهﭘﺎرهﺷﺪن[ ﺻﺪورﻫﻢ و ﻳﺮﺟﻌﻮا‬ ‫اﻟﯽ ﻣﻘﺮّ اﻟﻘﻬﺮ ﻓﯽ ﻫﺎوﻳﺔ اﻟﺴُﻔﻠﯽ ‪) "...‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪(۱۹‬‬ ‫ﺐ أن ﻳَﺮی ﻣَﻦ ﻓﯽ اﻷﮐﻮان ﮐﻨﻔﺲٍ واﺣﺪة و ﻫﻴﮑﻞ واﺣﺪ‪.‬‬ ‫ن رﺑّﮑﻢ اﻟﺮّﺣﻤﻦ ﻳﺤ ّ‬‫‪" .۷۸‬ا ّ‬

‫‪144‬‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ‪ :‬ﺳﻴﺮ از ﻧﻘﺺ ﺑﻪ ﺳﻮي ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫أن اﻏﺘﻨﻤﻮا ﻓﻀﻞاﻟﻠّﻪ و رﺣﻤﺘﻪ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻷﻳّﺎم اﻟّﺘﯽ ﻣﺎرأت ﻋﻴﻦ اﻹﺑﺪاع ﺷﺒﻬﻬﺎ ‪"...‬‬ ‫)ﻟﻮح ﻣﻠﮏ ﭘﺎرﯾﺲ‪ ،‬اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮک‪ ،‬ص‪(۱۱۴‬‬

‫‪145‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬

‫ﺳﻨﺎء ﻋﻠﯿﺰاده روﺣﺎﻧﯽ‬

‫ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻋﺮﺑﯽ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎرﺋﯿﻦ ﮔﺮاﻣﯽ‬ ‫ﻣﯿﺘﻮاﻧﻨﺪ اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﺒﺎرک را ﮐﻪ در ﭼﻬﺎرده ﺻﻔﺤﻪ در ﮐﺘﺎب آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ﺑﻪ‬ ‫ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ زﯾﺎرت ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﺎ آﯾﮥ "ﻫﺬه ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ﻗﺪ‬ ‫ﻤﻦ ﻟﻠﺬی آﻣﻦ ﺑﺎﻟﻠﻪ و ﮐﺎن ﻣﻦ اﻟﻤﻬﺘﺪﯾﻦ ﻓﯽ اﻻﻟﻮاح‬ ‫ﻧﺰﻟﺖ ﻣﻦ ﺟﺒﺮوت اﻟﺮﺣ ٰ‬ ‫ﻣﮑﺘﻮﺑﺎ" آﻏﺎز و ﺑﺎ آﯾﮥ ﮐﺮﯾﻤﮥ "اذا ﺳﮑﻦ ﻗﻠﻢ اﻻﻋﻠﲐ ﻋﻦ ﺣﺮﮐﺘﻪ ﻟﺤﮑﻤﺔ اﻟﺘﯽ ﻣﺎ‬ ‫ﺪ اﻻ اﻟﻠﻪ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﺠﻤﯿﻞ و اﻟﺤﻤﺪ ﻟﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ اﻻﺣﻮال اﻧﻪ ﻣﺎ ﻣﻦ‬ ‫اﻃﻠﻊ ﺑﻬﺎ اﺣ ٌ‬ ‫اﻟﻪ اﻻ ﻫﻮ ﻟﻪ اﻟﺨﻠﻖ و اﻻﻣﺮ و ﮐﻞ اﻟﯿﻪ ﻟﺮاﺟﻌﯿﻦ" ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯿﺮﺳﺪ‪ .‬ﻗﺴﻤﺘﯽ از‬ ‫اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک را ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در ﮐﺘﺎب ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ )ﮔﺎد ﭘﺎﺳﺰ ﺑﺎی( ﺑﻪ‬ ‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻼ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ‪،‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻨﺪرﺟﻪ در اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﮐ ً‬ ‫اﻧﺬارات و اﺧﺒﺎرات ﺑﻪ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن ﺑﺨﺼﻮص در ﻣﻮرد اﻋﻤﺎل ﺷﻨﯿﻌﮥ ﻧﺎﻗﻀﯿﻦ و ﻧﺎﮐﺜﯿﻦ‬ ‫ﺴﮏ‬ ‫ﻋﻬﺪ و ﻣﯿﺜﺎق اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ و ﻧﺼﺎﺋﺢ و ارﺷﺎدات ﺑﻪ وﯾﮋه در ﺧﺼﻮص ﺗﻤ ّ‬ ‫ﺑﻪ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﮐﻤﺎﻻت اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻣﻮرد ﻣﺤﻞ ﻧﺰول اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺳﻨﺪ ﻗﻄﻌﯽ در دﺳﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻓﺎﺿﻞ ارﺟﻤﻨﺪ‬ ‫ﺟﻨﺎب اﺷﺮاقﺧﺎوری آن را "ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ" از اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ در ﻋﮑﺎ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬ ‫)ﮔﻨﺞ ﺷﺎﯾﮕﺎن‪ ،‬ص‪ (۱۹۸‬وﻟﯽ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد ﻗﻮل ﺟﻨﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ )اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‪،‬‬ ‫ج‪ ،۲‬ص‪ (۱۰۶‬در ادرﻧﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺟﻨﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫"ﺳﺠﻦ ﺑﻌﯿﺪ" ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻟﻮح آﻣﺪه اﺳﺖ و ﻏﺎﻟﺒ ًﺎ ﺑﻪ ادرﻧﻪ اﻃﻼق ﻣﯿﺸﻮد اﯾﻦ ﺑﺮداﺷﺖ‬ ‫را ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯿﮑﻦ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﺑﻪ ﺳﺠﻦ ﻋﮑﺎ ﻧﯿﺰ ﻋﻨﻮان "ﺳﺠﻦ ﺑﻌﯿﺪ"را دادهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﻧﺎم ﻛﺎﻣﻞ ﻣﺨﺎﻃﺐ اﻳﻦ ﻟﻮح ﻣﻨﻴﻊ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ در ﻣﺘﻦ ﻟﻮح ﻫﻴﻜﻞ اﻃﻬﺮ اﺷﺎره‬ ‫ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﻛﻪ در ﻣﻠﻜﻮت أﺳﻤﺎء ﺑﻪ ﻣﺤﻤّﺪ ﻣﺴﻤﲐ اﺳﺖ و ﺑﺮادرش ﺑﻪ أﺣﻤﺪ‪ .‬در‬ ‫‪146‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻗﺴﻤﺖ اﺧﯿﺮ اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ وی ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و اﻧﮏ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﺤﺎﺿﺮ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﯾﺪی اﻟﻌﺮش و اﻟﻨﺎﻇﺮ اﻟﯽ اﻟﻤﻨﻈﺮ اﻻﮐﺒﺮ ﺑﺸﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﮏ ﺑﻤﺎ ﺳﻤﯿﺖ ﻓﯽ‬ ‫ﻣﻠﮑﻮت اﻻﺳﻤﺎء ﺑﻤﺤﻤﺪ و ﻓﯽ ﺟﺒﺮوت اﻻﻋﻠﲐ ﺑﻤﺒﻠﻎ و ﻟﺪی اﻟﻌﺮش‬ ‫ﺑﻤﺤﻤﻮد‪ " .‬و ﻧﻴﺰ ﺑﻪ او ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و إذا رأﯾﺖ أﺧﯿﮏ اﻟﺬی ﺳﻤﯽ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫اﻷﺳﻤﺎء ﺑﺎﺣﻤﺪ ذﮐﺮه ﺑﺬﮐﺮ اﻟﻠﻪ رﺑﻪ‪ ".‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ او را ﺑﺎ ﻋﻨﺎوﯾﻨﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﯾﺎ‬ ‫اﯾﻬﺎ اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ"‪" ،‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻤﻬﺎﺟﺮ"‪" ،‬ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻮارد ﺑﺎﻟﻤﻨﻈﺮ اﻻ ﮐﺒﺮ"‪ ،‬و "ﯾﺎ ﻋﺒﺪ"‬ ‫ﺧﻄﺎب ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺑﺤﺚ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺗﺤﻘﯿﻖ دﻗﯿﻖﺗﺮ ﺑﺘﻮان ﺑﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﺨﺎﻃﺐ‬ ‫اﯾﻦ ﻟﻮح ﭘﯽ ﺑﺮد‪.‬‬ ‫اﺷﺨﺎﺻﯽ ﮐﻪ ذﮐﺮﺷﺎن در اﯾﻦ ﻟﻮح آﻣﺪه اﺳﺖ‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرك در ﻣﺘﻦ ﻟﻮح ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﭼﻨﻴﻦ دﺳﺘﻮر ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬و إذا وﺻﻠﺖ ارض‬ ‫اﻟﺘﺎء ﻓﺎﻧﺸﺮ ﻫﺬا اﻟﻠﻮح ﺑﯿﻦ ﯾﺪی اﺳﻤﻨﺎ اﻟﺠﻮاد ﻟﺘﻘﺮ ﺑﻪ ﻋﯿﻨﺎه و ﯾﻔﺮح ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ‬ ‫و ﯾﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻔﺮﺣﯿﻦ" در ﺣﯿﻦ وﺻﻮل ﺑﻪ ﺗﺒﺮﯾﺰ اﯾﻦ ﻟﻮح را ﺑﻪ "اﺳﻤﻨﺎ اﻟﺠﻮاد"‪،‬‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻗﺰوﯾﻨﯽ‪ ،‬داﻣﺎد ﺣﺎج ﻋﻠﯽﻋﺴﮑﺮ ﺗﺒﺮﯾﺰی‪ ،‬ﺑﺪه ﺗﺎ ﺑﺨﻮاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻗﺰوﯾﻨﯽ ﻣﺪﺗﯽ در ﺗﺒﺮﯾﺰ ﻣﻮرد ﻫﺠﻮم اﻋﺪاء ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ از وﺟﻮه‬ ‫ﺣﻘﻮقاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻪ ﻧﺰدش ﺑﻮد ﻣﺒﻠﻐﯽ ﺑﻪ اﺷﺮار داد و ﺟﺎن ﺧﻮد ﺧﻼص ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر‬ ‫وی اﻟﻮاح ﻣﺘﻌﺪدی از ﮐﻠﮏ اﻃﻬﺮ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﻟﯿﮑﻦ ﭘﺲ از اﻓﻮل‬ ‫ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ‪ ،‬ﺻﻌﻮد ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻗﺪﻣﺶ از ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ اﻟﻬﻰ ﻣﻴﻠﻐﺰد و‬ ‫راه ﻧﻘﺾ ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق را ﭘﻴﺶ ﻣﻴﮕﻴﺮد‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻣﺤﺒﻮب اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در اﯾﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮص )ﮐﺘﺎب ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ص‪ (۴۸۹‬ﻣﯿﻔﺮﻣﯿﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺑﺎری ﻣﺮﮐﺰ ﻧﻘﺾ و ﻗﻄﺐ‬ ‫ﻧﻔﺎق )ﻣﻘﺼﻮد ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ( ﺑﺎﻧﻮاع ﺣﯿﻞ و ﺧﺪاع و دﺳﯿﺴﻪ و اﻓﺘﺮا‬ ‫ﻣﺘﺸﺒﺚ ﮔﺮدﯾﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﺪرﯾﺞ ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ از ﻣﻨﺘﺴﺒﯿﻦ ﺷﺠﺮۀ اﻟﻬﯿﻪ و ﺟﻤﻊ‬ ‫ﮐﺜﯿﺮی از ﻧﺰدﯾﮑﺎن و ﻃﺎﺋﻔﯿﻦ ﺣﻮل را ﺑﺪور ﺧﻮد ﮔﺮد آورد ‪ ...‬ﺣﺘﯽ ‪...‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻗﺰوﯾﻨﯽ ﮐﻪ از اﯾﺎم ادرﻧﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ و اﺳﺘﻨﺴﺎخ اﻟﻮاح ﮐﺜﯿﺮۀ ﻣﻨﺰﻟﻪ‬ ‫از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﻣﺄﻟﻮف ﺑﻮد ﺑﺎ ﺟﻤﯿﻊ اﻋﻀﺎء ﺧﺎﻧﺪاﻧﺶ در ﺣﻠﻘﮥ ﻧﺎﻗﻀﯿﻦ ﻣﯿﺜﺎق‬ ‫درآﻣﺪﻧﺪ و ﺧﻮد را در دام ﺗﻠﻘﯿﻨﺎت اﻓﮑﯿﮥ آن ﻗﻮم ُﭘﺮﻟﻮم اﻓﮑﻨﺪﻧﺪ و ﮐﻞ‬ ‫ﻣﺘﺤﺪاً ﻣﺘﻔﻘ ًﺎ ﺑﺎﻃﻔﺎء ﻧﻮر ﻣﺒﯿﻦ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ و آن درّ ﺛﻤﯿﻦ و ﯾﻮﺳﻒ ﻋﻬﺪ ﺣﻀﺮت‬ ‫رباﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ را ﺑﻪ ﺛﻤﻦ ﺑﺨﺲ و دراﻫﻢ ﻣﻌﺪوده ﻓﺮوﺧﺘﻨﺪ"‪" ،‬اﻣﺎ ﻧﻔﻮس ﻏﺎﻓﻠﮥ‬

‫‪147‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺳﺎﻓﻠﻪ ﮐﻪ در دام ﻣﮑﺮ و ﺗﺰوﯾﺮ و ﺣﯿﻠﻪ و ﺧﺪاع آن ﻧﺎﻗﺾ اﺛﯿﻢ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪه‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻞ ﻣﺨﺬول و ﻣﺄﯾﻮس و ﻣﻘﻬﻮر و ﻣﻨﮑﻮب ﮔﺸﺘﻨﺪ ‪ ...‬ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد‬ ‫ﻗﺰوﯾﻨﯽ ﯾﮑﯽ از ﻧﺎﻗﻀﯿﻦ ﻣﺸﻬﻮر ﺑﻪ ذﻟﺖ و ﺧﻮاری اﻓﺘﺎد و در ﺳﻘﺮ ﻣﻘﺮ ﮔﺰﯾﺪ"‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﺷﺎره ﺷﺪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در آﯾﮥ ﻓﻮقاﻟﺬﮐﺮ ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻗﺰوﯾﻨﯽ را ﺑﻪ "اﺳﻤﻨﺎ‬ ‫اﻟﺠﻮاد" ﯾﺎد ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨﺪ و در اﻟﻮاﺣﯽ دﯾﮕﺮ وی را ﺑﻪ "اﺳﻢ ﺟﻮد"‪" ،‬اﺳﻢ ﺟﻮاد"‪،‬‬ ‫"اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ"و "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻟﺠﻮاد" ﻧﯿﺰ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺳﻮره اﺷﺎره ﺑﻪ ﻧﻔﻮس دﻳﮕﺮى ﻧﻴﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻦ ﺟﻤﻠﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ ص" و‬ ‫"اﺳﻤﻨﺎ اﻻﻋﻈﻢ" ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺛﻢ ذﮐﺮ اﺳﻢاﻟﻠّﻪ ص اﻟﺬی ﮐﺎن ﻣﻦ ﺑﻘﯿﺔ‬ ‫آل اﻟﺤﺴﯿﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﺴﻤﻮات و اﻷرﺿﯿﻦ" و ﻧﯿﺰ "ﺛﻢ ﺗﻮﺟﻪ اﻟﯽ ﺷﻄﺮ اﺳﻤﻨﺎ‬ ‫اﻷﻋﻈﻢ ﺑﻠﻮح اﻟﻠّﻪ" ﮐﻪ ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﻼ ﺻﺎدق ﻣﻘﺪس ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﯾﺎران ﺑﺮﺟﺴﺘﮥ ﺳﯿﺪ ﮐﺎﻇﻢ رﺷﺘﯽ ﺑﻮد و از ﺑﻘﯿﺔاﻟﺴﯿﻒ ﻗﻠﻌﮥ ﺷﯿﺦ ﻃﺒﺮﺳﯽ ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬وی از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟﻠﻪ اﻻﺻﺪق" ﻣﻠﻘﺐ ﺷﺪ و ﺗﺎ آﺧﺮ اﻟﺤﯿﺎت از‬ ‫ﺛﺎﺑﺘﯿﻦ ﺑﻮد‪ .‬ﭘﺲ از وﻓﺎت از ﻃﺮف ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﮐﺘﺎب ﺗﺬﮐﺮةاﻟﻮﻓﺎء ﺑﻪ ﻟﻘﺐ‬ ‫"اﯾﺎدی اﻣﺮ" ﻣﻔﺘﺨﺮ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫در آﺛﺎر اﻟﻬﯽ اﺷﺨﺎص ﻣﺘﻌﺪدى ﺑﻪ ﻟﻘﺐ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ" ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪﻧﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﯿﺮزا آﻗﺎی ﻣﻨﯿﺮ‬ ‫ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻟﻤﻨﯿﺐ"‪ ،‬ﺣﺎج ﻣﺤﻤﺪﺗﻘﯽ ﻣﯿﻼﻧﯽ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻟﻔﺎﺋﻖ"‪،‬‬ ‫ﺣﺎج ﻣﺤﻤﺪﻋﻠﯽ ﺑﺎرﻓﺮوﺷﯽ "ﻧﻘﻄﮥ اﺧﺮی" و ﻧﻴﺰ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻵﺧﺮ"‪ ،‬ﻣﯿﺮزا‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺣﺴﻦ "ﺳﻠﻄﺎن اﻟﺸﻬﺪاء" ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ ﺣﺎ"‪ ،‬اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫زﯾﻦاﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ‪ ،‬ﺳﯿﺪ ﻣﻬﺪی دﻫﺠﯽ ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ" و "اﺳﻤﯽ اﻟﻤﻬﺪی" و آﻗﺎ ﺟﻤﺎل‬ ‫ﺑﺮوﺟﺮدی ﻣﻠﻘﺐ ﺑﻪ "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ ج"‪" ،‬اﺳﻤﯽ ﺟﻤﺎل" و "اﺳﻢاﻟ ّﻠﻪ اﻟﺠﻤﺎل"‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﻨﯽ‬ ‫ﭼﻨﺪ از اﯾﻦ ﻧﻔﻮس ﺑﻌﺪﻫﺎ در ﺟﺮﮔﮥ ﻧﺎﻗﻀﯿﻦ درآﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﯿﺪ ﻣﻬﺪی دﻫﺠﯽ‪،‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪﺟﻮاد ﻗﺰوﯾﻨﯽ و آﻗﺎ ﺟﻤﺎل ﺑﺮوﺟﺮدی‪.‬‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺎﻣﯽ و اﻟﻘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺾ ﻓﻀﻞ و ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺣﻀﺮت اﺣﺪﯾﺖ ﺑﻪ ﻧﻔﻮس داده‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد ﮔﺎﻫﻰ ﻋﻠﺖ اﻓﺘﺘﺎن و اﻣﺘﺤﺎن ﻣﻴﺸﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺼﻮص اﮔﺮ ﺷﺨﺺ دﭼﺎر ﻛﺒﺮ و‬ ‫ﻏﺮور ﮔﺮدد و ﺑﻪ ﭼﻨﮕﺎل ﺧﻮدﭘﺮﺳﺘﻰ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎن ﺣﺠﺎب‬ ‫أ ﻛﺒﺮ ﻣﻴﺸﻮد و او را از درﯾﺎﻓﺖ ﻋﻨﺎﯾﺎت ﻻﺗﺤﺼﺎی ﺣﻖ ﻣﺤﺮوم ﻣﯿﺴﺎزد‪ .‬ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻣﺒﺎرک در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک رﺿﻮاناﻟﻌﺪل اﺷﺎره ﺑﻪ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻤﻮده ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬

‫‪148‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻗﻮﻟﻪاﻻﻋﻠﲐ‪" :‬ﻗﻞ ان اﻻﺳﻤﺎء ﻫﯽ ﺑﻤﻨﺰﻟﺔ اﻻﺛﻮاب ﻧﺰﯾﻦ ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ﻧﺸﺎء ﻣﻦ‬ ‫ﻋﺒﺎدﻧﺎ اﻟﻤﺮﯾﺪﯾﻦ و ﻧﻨﺰع ﻋﻤﻦ ﻧﺸﺎء اﻣﺮا ﻣﻦ ﻟﺪﻧﺎ و اﻧﺎ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﺤﺎﮐﻢ‬ ‫اﻟﻌﻠﯿﻢ‪ .‬و ﻣﺎ ﻧﺸﺎور ﻋﺒﺎدﻧﺎ ﻓﯽ اﻻﻧﺘﺰاع ﮐﻤﺎ ﻣﺎ ﺷﺎورﻧﺎﻫﻢ ﺣﯿﻦ اﻻﻋﻄﺎء‬ ‫ﮐﺬﻟﮏ ﻓﺎﻋﺮف اﻣﺮ رﺑﮏ و ﮐﻦ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ‪ .‬ﻻ ﯾﺴﻠﺐ ﻗﺪرﺗﻨﺎ ﻋﻦ ﺷﯿﺊ و‬ ‫ﻟﻢ ﺗﻐﻠﻖ اﯾﺎدی اﻻﻗﺘﺪار ﻟﻮ اﻧﺖ ﻣﻦ اﻟﻌﺎرﻓﯿﻦ‪ .‬ﻗﻞ ﮐﻞ اﺳﻢ ﻋﺮف رﺑﻪ و ﻣﺎ‬ ‫ﺗﺠﺎوز ﻋﻦ ﺣﺪه ﯾﺰداد ﺷﺄﻧﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﺣﯿﻦ و ﯾﺴﺘﺸﺮق ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ آن ﺷﻤﺲ‬ ‫ﻋﻨﺎﯾﺔ رﺑﻪ اﻟﻐﻔﻮر اﻟﮑﺮﯾﻢ‪ .‬و ﯾﺮﺗﻘﯽ ﺑﻤﺮﻗﺎة اﻻﻧﻘﻄﺎع اﻟﯽ ﻣﻘﺎم ﻟﻦ ﯾﺤﮑﯽ اﻻ‬ ‫ﻋﻦ ﻣﻮﺟﺪه و ﻻ ﯾﻨﻄﻖ اﻻ ﺑﺎذﻧﻪ و ﻻ ﯾﺘﺤﺮک اﻻ ﺑﺎرادة ﻣﻦ ﻟﺪﻧﻪ و اﻧﻪ ﻟﻬﻮ‬ ‫‪۱‬‬ ‫اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻌﺎدل اﻟﻌﻠﯿﻢ اﻟﺤﮑﯿﻢ‪".‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن‬ ‫ﺣﻮرﻳﮥ اﻟﻬﯽ‬ ‫در اﻳﻦ ﻟﻮح ذﻛﺮ ﺣﻮرﻳﮥ اﻟﻬﻰ ﺑﻤﻴﺎن آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻠﻤﮥ ﺣﻮرﯾﻪ‪ ،‬ﮐﻠﻤﻪاﯾﺴﺖ ﻋﺮﺑﯽ و‬ ‫ﺣﻮَر اﺳﺖ و در ﺑﻬﺸﺖ‬ ‫ﻟﻔﻆ ﺣﻮر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﺎﻧﻮان ﺳﻔﯿﺪ و زﯾﺒﺎ ﮐﻪ ﭼﺸﻤﺎن آﻧﻬﺎ َ‬ ‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﻮر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﭼﺸﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﻫﯽ و ﺳﻔﯿﺪی آن ﻫﯿﭻ‬ ‫آﻟﻮدﮔﯽ ﻧﺪارد و اﻟﺒﺘﻪ ﻧﺰد اﻋﺮاب اﯾﻦ ﻧﺸﺎﻧﮥ زﯾﺒﺎﺋﯽ ﺑﻮده‪ .‬ﺣﻮر و ﯾﺎ ﺣﻮرﯾﻪ دارای‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ و در ﻗﺮآن ﮐﺮﯾﻢ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﻬﺸﺖ ﺣﻮرﯾﺎت ﻋﻔﯿﻔﮥ ﺑﺎﮐﺮه‬ ‫در اﻧﺘﻈﺎر ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬در ﺳﻮرۀ اﻟﺮﺣ ٰﻤﻦ‪ ،‬آﯾﮥ ‪ ۷۲‬آﻣﺪه اﺳﺖ "ﺣُﻮ ٌر‬ ‫ﱠﻣ ْﻘﺼُﻮرَاتٌ ﻓِﻲ اﻟْﺨِﻴَﺎمِ"‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻴﺮﺳﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ دور ﺑﺪﻳﻊ ذﻛﺮ ﺣﻮرﻳﻪ اوﻟﻴﻦ ﺑﺎر در ﻗﻴﻮماﻷﺳﻤﺎء در‬ ‫ﺳﻮرةاﻟﺤﻮرﻳﻪ آﻣﺪه و ﺑﻌﺪ در آﺛﺎر ﺟﻤﺎل ﻗﺪم از اﻳﺎم ﺳﻠﻴﻤﺎﻧﻴﻪ و أدرﻧﻪ و ﻋﻜﺎ از او‬ ‫ﻳﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻤ ّﻌﻦ در اﻳﻦ آﺛﺎر ﭼﻨﻴﻦ دﺳﺘﮕﻴﺮ ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم اﯾﻦ ﺗﻤﺜﯿﻞ‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ را ﺑﺮای ﻣﻌﺮﻓﯽ ذات ﻣﻘﺪّس ﺧﻮد و ﯾﺎ ﯾﮑﯽ از ﺻﻔﺎت و اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ ﺑﮑﺎر‬ ‫ﺴﻢ "روح اﻋﻈﻢ" ﯾﺎد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و‬ ‫ﺑﺮدهاﻧﺪ و در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮارد ﻫﻢ از آن ﺑﻌﻨﻮان ﺗﺠ ّ‬ ‫ﻣﯿﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد از ﺣﻮرﻳﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺟﻮﻫﺮ أﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻠﻖ‬ ‫ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻰ ﺑﺼﻮرﺗﻰ ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺗﺠ ّﻠﻰ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ و ﻛﺸﻒ ﻧﻘﺎب از ﺣﻘﺎﺋﻖ‬ ‫و اﺳﺮار ر ّﺑﺎﻧﻰ ﻣﻴﻜﻨﺪ‪ .‬زﯾﺮا از ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻣﺴﻠﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ رﺣﻤﺖ اﻟﻬﯽ و ﻓﻴﺾ‬ ‫رﺣﻤﺎﻧﻰ از ازل ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﻛﺎﺋﻨﺎت ﺑﻮده اﺳﺖ و ﻳﻜﻰ از دﻻﺋﻞ اﻳﻦ رﺣﻤﺖ و‬

‫‪149‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻛﺸﻒ ﺣﻘﺎﺋﻖ و اﺳﺮار اﻟﻬﻰ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ اﺳﺘﻌﺪاد و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اﻧﺴﺎن و ﺑﻪ ﻧﺤﻮ‬ ‫ﺗﺪرﻳﺠﻰ اﺳﺖ و ﻧﻴﺰ ﺑﻴﺎن و ﻋﺮﺿﮥ اﻳﻦ ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻣﻌﻨﻮی در ﻗﺎﻟﺐ ﺻﻮر ﻣﺤﺴﻮس و‬ ‫ﻣﻌﻘﻮل ﺑﺎ ﺑﻜﺎر ﺑﺮدن ﻣﺜﺎلﻫﺎ و ﺻﻨﺎﻳﻊ أدﺑﻰ ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در ﮐﺘﺎب ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬در ﺧﺼﻮص اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﺧﻔﯽ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم‪،‬‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬در ﺳﺠﻦ ﻃﻬﺮان ﮐﻪ ﺧﺰﯾﻨﮥ ﺣﻤﺎم ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺷﻬﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯿﺸﺪه‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎر و ﭘﺎی ﻣﺒﺎرک در ﮐﻨﺪ و زﻧﺠﯿﺮ و ﻋﻨﻖ اﻃﻬﺮ از ﺛﻘﻞ ﻓﺎدح ﺳﻼﺳﻞ و‬ ‫اﻏﻼل ﻣﻨﺤﻨﯽ و از اﻃﺮاف ﺑﻪ ﻣﺠﺮﻣﻴﻦ و ﺳﺎرﻗﻴﻦ ﻣﺤﺎط و ﻗﻠﺐ ارقّ اﻟﻄﻒ از‬ ‫ﺗﺰﻳﻴﻒ ﻧﺎم ﻧﻴﮏ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ اﺣﺘﺮاق و ﺟﺎن و وﺟﺪان از ﺑﻼﻳﺎ و‬ ‫رزاﻳﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺒﺎرزﻳﻦ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ وارد ﺷﺪه در ﻏﺎﻳﺖ اﻟﺘﻬﺎب و ﺧﻄﺮاﺗﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻘﺎﻳﺎی آن ﻓﺌﮥ ﻣﻈﻠﻮﻣﻪ را ﺑﻪ اﺷﺪّ اﺣﻮال ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻧﻤﻮده در ﻧﻈﺮ اﻧﻮرش واﺿﺢ‬ ‫و آﺷﮑﺎر‪ ،‬در ﭼﻨﻴﻦ ﻟﺤﻈﮥ ﺷﺪﻳﺪ و ﺳﺎﻋﺖ ﺧﻄﻴﺮ و رﻫﻴﺐ "روح اﻋﻈﻢ" اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺑﻨﺤﻮی ﮐﻪ آن ﻣﻈﻬﺮ ﻣﻘﺪّس رﺣﻤﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﺗﺴﻤﻴﻪ ﻓﺮﻣﻮده و در ﻇﻬﻮرات‬ ‫زرﺗﺸﺖ و ﻣﻮﺳﯽ و ﻋﻴﺴﯽ و ﻣﺤﻤّﺪ ﺑﺘﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ آﺗﺶ ﻣﻘﺪّس و ﺷﺠﺮۀ ﻣﻮﻗﺪه و‬ ‫ﺣﻤﺎﻣﮥ اﻟﻬﻴّﻪ و ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ اﻣﻴﻦ ﺗﻌﺒﻴﺮ و ﺗﺸﺒﻴﻪ ﮔﺮدﻳﺪه ﺑﺮ ﻗﻠﺐ اﻋ ّﺰ اﺻﻔﺎﻳﺶ‬ ‫ﻣﺘﺠﻠّﯽ ﺷﺪ و ﺑﺼﻮرت ﺣﻮرﻳّﻪای در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن ﻫﻴﻜﻞ ﺑﻘﺎ و ﺳﺒّﺎح ﺑﺤﺮ ﺑﻼ‬ ‫ﻣﺼﻮّر و ﻣﺠﺴّﻢ ﮔﺮدﻳﺪ"‪.‬‬ ‫أﻳﻀﺎ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻟﻔﻆ ﺣﻮرﯾﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﺟﻮاﻫﺮ ﻋﻠﻮﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ وﺟﻪ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﺗﺎ‬ ‫ﺑﺤﺎل ﻣﺴﺘﻮر ﺑﻮده اﺳﺖ اﻃﻼق ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺑﻴﺎﻧﯽ ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ )ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﺣﺒّﺎی ﺷﺮق‪ ،‬ص‪ (۸۴‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺗﺒﺎرک ﻫﺬا اﻟﻘﺮن اﻻﺑﺪع‬ ‫اﻟﺒﺪﯾﻊ اﻟﺬی ﻓﯿﻪ ﻓﮏ اﻟﺮﺣﯿﻖ اﻟﻤﺨﺘﻮم ﺑﺎﻧﺎﻣﻞ اﻟﻘﯿﻮم و ﮐﺸﻒ اﻟﺤﺠﺎب ﻋﻦ‬ ‫اﻟﺤﻘﺎﯾﻖ اﻟﻤﻮدوﻋﺔ ﻓﯽ ﮐﻨﺎﺋﺰ اﻟﻌﺼﻤﺔ و ﺧﺮﺟﺖ ﺣﻮرﯾﺎت اﻟﻤﻌﺎﻧﯽ ﻣﻦ‬ ‫ﻏﺮﻓﺎت اﻟﮑﻠﻤﺎت و اﻧﮑﺸﻔﺖ اﻻﺳﺮار و ﻇﻬﺮت اﻟﺒﺸﺎرات و ﺗﺤﻘﻘﺖ اﻟﻮﻋﻮد و‬ ‫اﻟﻨﺒﻮات و اﻧﺠﻠﺖ اﻟﺮﻣﻮز و اﻻﺷﺎرات اﻟﻤﺴﺘﻮرة ﻓﯽ ﺑﻄﻮن اﻵﯾﺎت ﻣﻦ اﻟﺘﻮراة‬ ‫و اﻟﺰﺑﻮر و اﻻﻧﺠﯿﻞ و اﻟﻔﺮﻗﺎن و ﻋﻦ وراﺋﻬﻢ اﺣﺎدﯾﺚ ﺳﯿﺪ اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ و اﺋﻤﺔ‬ ‫اﻟﻄﺎﻫﺮﯾﻦ و ﺻﺤﻒ اوﻟﯿﺎء اﻟﻠﻪ و اﺧﺒﺎر اﻣﻨﺎء ﺳﺮه و ﻣﺼﺎدر اﺣﮑﺎﻣﻪ ﻣﻦ‬ ‫اﻻوﻟﯿﻦ و اﻻﺧﺮﯾﻦ" در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل )ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرک‪ ،۱۹۳۹–۱۹۲۷ ،‬ص‪(۶۷‬‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﭼﻘﺪر از ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺑﯿﺸﻤﺎر ﮐﻪ ﻧﺎﺳﻔﺘﻪ در ﺻﺪف ﻗﻠﺐ ﻣﺎﻧﺪه و ﭼﻪ‬

‫‪150‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﻘﺪار ﺣﻮرﯾﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻏﺮﻓﻪﻫﺎی ﺣﮑﻤﺖ ﻣﺴﺘﻮر ﮔﺸﺘﻪ ﮐﻪ اﺣﺪی ﻣﺲ‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻧﻨﻤﻮده‪ .‬ﻟﻢ ﯾﻄﻤﺜﻬﻦ إﻧﺲ ﻗﺒﻠﻬﻢ و ﻻ ﺟﺎن"‬ ‫در ﻫﻤﯿﻦ ﺳﻮرۀ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪" :‬ﻗﻞ ﻗﺪ ﺟﺎﺋﺖ‬ ‫ﮐﺮة اﻻﺧﺮی و ﺑﺴﻄﻨﺎ ﯾﺪ اﻻﻗﺘﺪار ﻋﻠﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض و‬ ‫اﻇﻬﺮﻧﺎ ﻣﻦ ﺳﺮﻧﺎ اﻻﻋﻈﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ اﻟﺨﺎﻟﺺ ﺳﺮا اﻗﻞ ﻋﻤﺎ ﯾﺤﺼﯽ‪ .‬اذا‬ ‫ﻣﺎﺗﺖ اﻟﻄﻮرﯾﻮن ﻋﻨﺪ ﻣﻄﻠﻊ ﻫﺬا اﻟﻨﻮر اﻟﺤﻤﺮاء ﻋﻠﯽ ﺑﻘﻌﺔ اﻟﺴﯿﻨﺎء" ﻛﻪ اﺷﺎره‬ ‫ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ در ﮐﺘﺎب ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در ﺗﻮﺿﯿﺢ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ )ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﺣﺒّﺎی ﺷﺮق‪ ،‬ص‪(۱۱۰‬‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬در ﮐﺘﺎب ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء ورﻗﺎء ﺑﻘﺎء ﻃﻠﻌﺖ اﻋﻠﲐ در ﺑﯿﺎن اﺣﺎﻃﻪ و‬ ‫ﻋﻈﻤﺖ و اﺑﻬﺖ ﻇﻬﻮر ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ در ﻗﯿﺎﻣﺖ اﺧﺮی ﺑﺎﯾﻦ ﻧﻐﻤﮥ‬ ‫ﺟﺎناﻓﺰا ﻣﺘﺮﻧﻢ‪» :‬ﯾﺎ ﻗﺮةاﻟﻌﯿﻦ ﻻ ﺗﺠﻌﻞ ﯾﺪک ﻣﺒﺴﻮﻃﺔ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﺮ ﻻن اﻟﻨﺎس‬ ‫ﻓﯽ ﺳﮑﺮان ﻣﻦ اﻟﺴﺮ و ان ﻟﮏ اﻟﮑﺮة ﺑﻌﺪ ﻫﺬه اﻟﺪورة ﺑﺎﻟﺤﻖ اﻷﮐﺒﺮ ﻫﻨﺎ ﻟﮏ‬ ‫ﻓﺎﻇﻬﺮ ﻣﻦ اﻟﺴﺮ ﺳﺮا ﻋﻠﯽ ﻗﺪر ﺳﻢ اﻻﺑﺮه ﻓﯽ اﻟﻄﻮر اﻻﮐﺒﺮ ﻟﯿﻤﻮﺗﻦ اﻟﻄﻮرﯾﻮن‬ ‫ﻓﯽ اﻟﺴﯿﻨﺎء ﻋﻨﺪ ﻣﻄﻠﻊ رﺷﺢ ﻣﻦ ذﻟﮏ اﻟﻨﻮر اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﺤﻤﺮاء ﺑﺎذن اﻟﻠﻪ‬ ‫اﻟﺤﮑﯿﻢ«"‪.‬‬ ‫و اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮ ﻃﺒﻖ ﺑﯿﺎن ﻓﻮق ﺗﻤﺎم اﺳﺮار ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ در ﺧﺰاﺋﻦ ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ ﺑﺮ وﺟﻪ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ آﺷﮑﺎر ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ وﻟﯽ ﺑﻔﺮﻣﻮدۀ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﻠﮑﻮت ﺑﺎﻗﯽ اﻧﺴﺎن‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺮار را ﮐﺸﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ )ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪ (۷۷‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"اﻣﯿﺪوارم ﮐﻪ اﻧﺸﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﻣﻠﮑﻮت اﺑﻬﲐ ﺑﻪ ﻟﻘﺎی ﺣﻮرﯾﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺴﺮور و‬ ‫ﻣﺸﻌﻮف ﺷﻮی" ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )ﻣﻨﻘﻮل در ﮐﺘﺎب روﺣﯽ‪ ،‬دﻓﺘﺮ اول‪ ،‬ص‪:(۵۸‬‬ ‫"اﺳﺮاری ﮐﻪ اﻧﺴﺎن در اﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺧﺎﮐﯽ از آن ﻏﺎﻓﻞ اﺳﺖ در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫ﮐﺸﻒ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد و در آﻧﺠﺎ از اﺳﺮار ﺣﻘﯿﻘﺖ آ ﮔﺎه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪".‬‬ ‫اﯾﻦ ﺑﻮد اﺷﺎرۀ ﻣﺨﺘﺼﺮی در ﻣﻮرد ﺑﻌﻀﻰ از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺣﻮرﯾﮥ اﻟﻬﻰ‪ .‬ﺣﺎل ﻣﻴﭙﺮدازﻳﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮرﺳﻰ ﻛﻮﺗﺎﻫﻰ از داﺳﺘﺎن اﻳﻦ ﺣﻮرﻳﻪ در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك ﻣﻼحاﻟﻘﺪس ﻛﻪ از اﻟﻮاح‬ ‫ﻣﻬﻴﻤﻦ ﻧﺎزل در ﺑﻐﺪاد اﺳﺖ و ﻣﻘﺎﻳﺴﮥ آن ﺑﺎ داﺳﺘﺎن ﺣﻮرﻳﻪ در ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‪.‬‬ ‫در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻣﻼحاﻟﻘﺪس ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ داﺳﺘﺎن "ﺣﻮرﯾﺔاﻟﺮوح" را ﮐﻪ از‬ ‫ﺟﻮﻫﺮ ﻋﺸﻖ اﻟﻬﯽ ﺧﻠﻖ ﺷﺪه "ﻓﺴﺒﺤﺎن ﻣﻦ ﺧﻠﻘﻬﺎ ﻣﻦ ﺟﻮﻫﺮ اﻟﺤﺒﺎ" را ﺣﮑﺎﯾﺖ‬

‫‪151‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ او ﻣﺄﻣﻮر ﺷﺪ ﮐﻪ از ﻗﺼﻮر ﺑﻘﺎ و ﻏﺮﻓﺎت ﻓﺮدوس اﻋﻠﲐ ﻧﺰول ﻧﻤﺎﯾﺪ و در‬ ‫ﺳﺮاﺋﺮ اﻫﻞ ارض ﺗﻔﺤّﺺ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ راﺋﺤﮥ ﻋﺸﻖ و وﻓﺎ ﺑﻪ ﻏﻼم ﺧﻠﺪ اﻟﻬﯽ از آﻧﻬﺎ‬ ‫ﻣﺘﻀﻮع ﻣﯿﺸﻮد؟ اﮔﺮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ راﻧﺤﮥ وﻓﺎ اﺳﺘﺸﻤﺎم ﻧﻤﻮد ﻓﺮﯾﺎد ﺑﺮارد ﺗﺎ ﺣﻮرﯾﺎت ﺑﻘﺎ‬ ‫از ﻏﺮﻓﺎت ﻓﺮدوس اﻋﻠﲐ ﻧﺰول ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺰم ﺳﺮور ﺑﯿﺎراﯾﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﺣﻮرﯾﮥ اﻟﻬﻰ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺄﻣﻮرﯾﺖ ﺧﻮد ﻗﯿﺎم ﻧﻤﻮد و ﺑﻄﺮازی ﻧﺎزل ﺷﺪ ﮐﻪ آﺳﻤﺎنﻫﺎ و آﻧﭽﻪ در آﻧﻬﺎﺳﺖ را‬ ‫ﻧﻮارﻧﯽ ﻧﻤﻮد و ﺑﺎ ﺣﺮﮐﺖ او ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ در اراﺿﯽ ﺳﻨﺎ ﺑﻮد از ﺑﻮی ﻣﺸﮑﺒﯿﺰش ﻣﻌﻄﺮ‬ ‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﺣﯿﻦ ﺗﻔﺤّﺺ و ﺟﺴﺘﺠﻮ‪ ،‬ﺑﺠﺎی ﻋﺮف ﻋﺸﻖ و وﻓﺎ‪ ،‬ﺟﻮر و ﺟﻔﺎ‬ ‫ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﺎ ﺻﯿﺤﻪ و ﻧﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺸﺖ و ﺑﯿﻦ ﻣﻸ اﻋﻠﲐ و ﺣﻮرﯾﺎت ﺑﻘﺎ ﻧﺪا‬ ‫ﻧﻤﻮد ﮐﻪ راﺋﺤﮥ وﻓﺎ از آن ﻣﺪﻋﯿﺎن ﻧﺠﺴﺘﻢ و ﻏﻼم اﻟﻬﯽ را در ارض ﻏﺮﺑﺖ "وﺣﯿﺪا و‬ ‫ﻓﺮﯾﺪا" در دﺳﺖ ﻓﺎﺳﻘﯿﻦ و ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ ﯾﺎﻓﺘﻢ‪ .‬ﺳﭙﺲ از ﺷﺪت اﻳﻦ ﻣﺼﻴﺒﺖ ﻓﺮﯾﺎدی‬ ‫ﺑﺮآورد ﮐﻪ زﻟﺰﻟﻪ در ارﮐﺎن ﻣﻸ اﻋﻠﲐ اﻧﺪاﺧﺖ‪ ،‬و ﺑﺮ ﺗﺮاب اﻓﺘﺎد و ﺟﺎن از ﮐﻒ داد‪ .‬ﺑﺎ‬ ‫دﯾﺪن اﯾﻦ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﺣﻮرﯾﺎت ﻏﺮﻓﺎت از ﻣﻜﺎﻣﻦ ﻋﺰ ﺧﻮد ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ آه و ﻓﻐﺎن‪،‬‬ ‫ﻟﺒﺎﺳﻬﺎی ﺧﻮد را ﭘﺎره ﺑﺮ ﺳﺮ ﺧﻮد ﮐﻮﺑﯿﺪﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭼﻪ ﻣﺼﯿﺒﺘﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎرى اﮔﺮﭼﻪ در اﻳﻦ اﺛﺮ ﻣﺒﺎرك ﺑﻪ ﮔﺮﻓﺘﺎرى ﺣﻮرﻳﮥ اﻟﻬﻰ در دﺳﺖ ﺑﻰوﻓﺎﻳﺎن و‬ ‫ﻧﺎﻗﻀﺎن ﻋﻬﺪ ﻳﺰدان اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ وﻟﻜﻦ در ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن ﺣﻖ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ او‬ ‫ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﺪ‪" :‬ﻗﻞ ﻟﻠﺤﻮرﻳﺔ اﻟﻔﺮدوس أن اﺧﺮﺟﻰ ﻣﻦ ﻏﺮف اﻟﻘﺪس ﺛﻢ اﻟﺒﺴﯽ ﻣﻦ‬ ‫ﺣﺮر اﻟﺒﻘﺎء ﮐﯿﻒ ﺗﺸﺎء ﻣﻦ ﺳﻨﺪس اﻟﺴﻨﺎء ﺑﺎﺳﻤﯽ اﻻﺑﻬﲐ ﺛﻢ اﺳﻤﻌﯽ ﻧﻐﻤﺎت‬ ‫اﻻﺑﺪع اﻻﺣﻠﲐ ﻋﻤﺎ ارﺗﻔﻊ ﻋﻦ ﺟﻬﺔ ﻋﺮش رﺑﮏ اﻟﻌﻠﯽ اﻻﻋﻠﲐ ﺛﻢ اﻃﻠﻌﯽ ﻋﻦ‬ ‫اﻓﻖ اﻟﻨﻘﺎب ﺑﻄﺮاز اﻟﺤﻮراء و ﻻ ﺗﺤﺮﻣﯽ اﻟﻌﺒﺎد ﻣﻦ اﻧﻮار وﺟﻬﮏ اﻟﺒﯿﻀﺎء"‬ ‫وﭼﻨﻴﻦ اداﻣﻪ ﻣﻴﺪﻫﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪاﻻﻋﻠﯽ‪" :‬و ان ﺳﻤﻌﺖ ﺗﺸﻬﻖ اﻫﻞ اﻻرض و اﻟﺴﻤﺎء ﻻ‬ ‫ﺗﺤﺰﻧﯽ دﻋﯿﻬﻢ ﻟﯿﻤﻮﺗﻦ ﻋﻠﯽ ﺗﺮاب اﻟﻔﻨﺎء و ﯾﻨﻌﺪﻣﻦ ﺑﻤﺎ اﺷﺘﻌﻠﺖ ﻓﯽ ﻧﻔﻮﺳﻬﻢ‬ ‫ﻧﺎر اﻟﺒﻐﻀﺎء ﺛﻢ ﻏﻨﯽ ﻋﻠﯽ اﺣﺴﻦ اﻟﻨﻐﻤﺎت ﺑﯿﻦ اﻷرﺿﯿﻦ و اﻟﺴﻤﻮات ﻓﯽ ذﮐﺮ‬ ‫اﺳﻢ ﻣﻠﯿﮏ اﻷﺳﻤﺎء و اﻟﺼﻔﺎت و ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺪرﻧﺎ ﻟﮏ اﻷﻣﺮ و اﻧﺎ ﮐﻨﺎ ﻗﺎدرﯾﻦ‪.‬‬ ‫اﯾﺎک ان ﻻ ﺗﺨﻠﻌﯽ ﻋﻦ ﻫﯿﮑﻠﮏ اﻷﻃﻬﺮ ﻗﻤﯿﺺ اﻷﻧﻮر ﺛﻢ زدی ﻋﻠﯿﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ‬ ‫ﺣﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﻠﻞ اﻟﺒﻘﺎء ﻓﯽ ﺟﺒﺮوت اﻹﻧﺸﺎء ﻟﯿﻈﻬﺮ ﻣﻨﮏ ﻃﺮاز اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻣﺎ‬ ‫ﺳﻮاه و ﯾﺘﻢ ﻓﻀﻞ رﺑﮏ ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ"‪ .‬در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم از ﺣﻮرﯾﮥ‬

‫‪152‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺑﻬﺸﺘﯽ ﻣﯿﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﺑﻪ اﻫﻞ آﺳﻤﺎن و زﻣﯿﻦ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا از ﻫﯿﮑﻞ‬ ‫اﻃﻬﺮ ﺧﻮد ﻗﻤﯿﺺ اﻧﻮر را ﺑﮑﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﺣﻠﻞ ﺑﻘﺎء ﺑﺮﺧﻮد ﺑﯿﻔﺰاﯾﺪ ﺗﺎ ﻃﺮاز اﻟﻬﯽ‬ ‫از او ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻳﺪ ﻗﺪرت ﻗﺎﻫﺮه و ﺳﻄﻮت ارادۀ رﺑﺎﻧﻴﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﺑﻮد‪.‬‬ ‫و ﺳﭙﺲ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬إن وﺟﺪت ﻣﻦ اﺣﺪ راﺋﺤﺔ ﺣﺐ رﺑﮏ ان اﻓﺪی‬ ‫ﻧﻔﺴﮏ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ ﻷﻧﺎ ﺧﻠﻘﻨﺎک ﻟﻪ و ﻟﺬا اﺧﺬﻧﺎ ﻋﻨﮏ اﻟﻌﻬﺪ ﻓﯽ ذر اﻟﺒﻘﺎء ﻋﻨﺪ‬ ‫ﻣﻌﺸﺮ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ"‪ .‬اﮔﺮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ از اﺣﺪی راﺋﺤﮥ ﻋﺸﻖ اﻟﻬﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮدی ﺧﻮد را در‬ ‫راه او ﻓﺪا ﮐﻦ زﯾﺮا ﺗﻮ را ﺑﺮای او ﺧﻠﻖ ﮐﺮدﯾﻢ و در ﻋﺎﻟﻢ ذر ﺑﻘﺎ از ﺗﻮ ﭼﻨﻴﻦ ﻋﻬﺪى را‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‪ .‬ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﺟﻤﺎل ﺑﯽﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ‪ ،‬ﺣﻮرﯾﮥ ﺑﻬﺸﺘﯽ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪ‬ ‫ﺧﻮد ﻣﺘﺬﮐﺮ ﻣﯿﺴﺎزﻧﺪ ﺑﻪ او دلداری ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ ﮐﻪ از ﻇﻨﻮﻧﺎت اﻫﻞ اﺷﺎرات ﻧﻬﺮاﺳﺪ و‬ ‫آﻧﻬﺎ را ﺑﺨﻮد واﮔﺬارد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و ﻻ ﺗﺠﺰﻋﯽ ﻋﻦ رﻣﯽ اﻟﻈﻨﻮﻧﺎت ﻣﻦ‬ ‫اﻫﻞ اﻻﺷﺎرات دﻋﯿﻬﻢ ﺑﺎﻧﻔﺴﻬﻢ ﻻﻧﻬﻢ اﺗﺒﻌﻮا ﻫﻤﺰات اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ"‬ ‫ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ در ﺳﻮرةاﻟﻘﻤﯿﺺ )آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪ (۳۷۴‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ان ﯾﺎ‬ ‫ﻗﺮةاﻟﺮوح ﺣﺪث اﻟﻨﺎس ﺑﻨﻌﻤﺔ اﻟﺘﯽ اﻋﻄﯿﻨﺎک ﻗﺒﻞ ﺧﻠﻖ اﻟﻤﻮﺟﻮدات ﻓﯽ ذر‬ ‫اﻟﺒﻘﺎء و ﻗﺒﻞ ان زﯾﻨﺖ ﻫﯿﺎﮐﻞ اﻷﺷﯿﺎء ﺑﻘﻤﯿﺺ اﻷﺳﻤﺎء ﺣﯿﻦ اﻟﺬی ﮐﺎن آدم‬ ‫اﻟﺒﻘﺎء ﻓﯽ ﻃﯿﻦ اﻟﻘﻀﺎء ﺑﺎﻷﻣﺮ ﻣﮑﻨﻮﻧﺎ"‬ ‫در ﺷﺮح ﻣﻌﻨﻰ ﻋﺎﻟﻢ ذر‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء )اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ (۱۶۷‬ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ذر ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻴﺸﻮد ﺣﻘﺎﻳﻖ و ﺗﻌﻴﻨﺎت و ﺗﺸﺨﺼﺎت و اﺳﺘﻌﺪاد و ﻗﺎﺑﻠﻴﺎت اﻧﺴﺎن‬ ‫در ﻣﺮآت ﻋﻠﻢ اﻟﻬﻰ اﺳﺖ ﭼﻮن ﻗﺎﺑﻠﻴﺎت و اﺳﺘﻌﺪادات ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ ﻫﺮ ﻳﻚ‬ ‫اﻗﺘﻀﺎﺋﻰ دارد آن اﻗﺘﻀﺎء ﻋﺒﺎرت از ﻗﺒﻮل و اﺳﺘﺪﻋﺎ اﺳﺖ"‪.‬‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق ﻳﺎدآور اﻳﻦ ﻓﻘﺮات از ﻛﻠﻤﺎت ﻣﻜﻨﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ..." :‬آﻳﺎ‬ ‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﺮدهاﻳﺪ آن ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق روﺷﻨﻰ را ﻛﻪ در ﻇﻞ ﺷﺠﺮۀ اﻧﻴﺴﺎ ﻛﻪ در‬ ‫ﻓﺮدوس اﻋﻈﻢ ﻏﺮس ﺷﺪه ﺟﻤﻴﻊ در آن ﻓﻀﺎى ﻗﺪس ﻣﺒﺎرك ﻧﺰد ﻣﻦ ﺣﺎﺿﺮ‬ ‫ﺑﻮدﻳﺪ"‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺗﺒﻴﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻰ )ﻛﻨﺰ اﺳﺮار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۶۳‬‬ ‫ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ..." :‬ﺻﺒﺢ ﺻﺎدق روﺷﻦ ﻓﺠﺮ ﻇﻬﻮر اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت أﻋﻠﲐ ﺗﺠﻠّﻰ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ و ﻣﺮاد از ﺷﺠﺮۀ ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم اﺳﺖ و ﻣﺮاد از آن ﻓﻀﺎ ﻓﻀﺎى‬

‫‪153‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫دل و ﺟﺎن اﺳﺖ و ﺣﻀﻮر ﺧﻠﻖ ﻋﺒﺎرت از ﺣﻀﻮر روﺣﺎﻧﻰ اﺳﺖ ﻧﻪ ﺣﻀﻮر‬ ‫ﺟﺴﻤﺎﻧﻰ و ﻧﺪاى اﻟﻬﻰ در ﻓﻀﺎى دل و ﺟﺎن ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ و ﭼﻮن ﺧﻠﻖ ﻫﻮﺷﻴﺎر‬ ‫ﻧﺸﺪﻧﺪ ﻟﺬا ﻣﺪﻫﻮش ﮔﺸﺘﻨﺪ"‪ .‬و ﻧﻴﺰ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اى دوﺳﺘﺎن ﻣﻦ ﻳﺎد آورﻳﺪ آن‬ ‫ﻋﻬﺪى را ﻛﻪ در ﺟﺒﻞ ﻓﺎران ﻛﻪ در ﺑﻘﻌﮥ ﻣﺒﺎرك زﻣﺎن واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﻦ‬ ‫ﻧﻤﻮدهاﻳﺪ و ﻣﻸ أﻋﻠﲐ و اﻫﻞ ﻣﺪﻳﻦ ﺑﻘﺎ را ﺑﺮ آن ﻋﻬﺪ ﮔﻮاه ﮔﺮﻓﺘﻢ و ﺣﺎل‬ ‫أﺣﺪى را ﺑﺮ آن ﻋﻬﺪ ﻗﺎﺋﻢ ﻧﻤﻴﺒﻴﻨﻢ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻏﺮور و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﻰ آن را از ﻗﻠﻮب‬ ‫ﻣﺤﻮ ﻧﻤﻮده ﺑﻘﺴﻤﯽ ﻛﻪ اﺛﺮى از آن ﺑﺎﻗﻰ ﻧﻤﺎﻧﺪه ‪"...‬‬ ‫اﻳﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻳﺎدآور ﻣﺤﺒّﺖ ﺳﺮﻣﺪى ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﺸﺮ و ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق اﺑﺪى ازﻟﻰ‬ ‫ﺑﻴﻦ ﺧﺎﻟﻖ ﻣﻬﺮﺑﺎن و ﻧﻮع اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و اﺷﺎره ﺑﻪ ﺳﺆال ﺧﺪا از ﻣﻼﺋﻜﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ از‬ ‫اﻳﺸﺎن ﭘﺮﺳﻴﺪ "أﻟﺴﺖ ﺑﺮﺑﻜﻢ"‪ ،‬در ﺟﻮاب اﻧﺴﺎن ﻧﺪاى اﻟﻬﻰ را ﻟﺒﻴﻚ ﻧﻤﻮده ﮔﻔﺖ ﺑﻠﻰ‬ ‫و اﻳﻦ ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن در اﺑﺘﺪاى ﺧﻠﻘﺖ روﺣﺎﻧﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﻮده ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎ اﺑﺪ ﺑﻪ آن‬ ‫وﻓﺎدار ﻣﺎﻧﺪ و در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﻖ ﺑﺎری ﺗﻌﺎﻟﻰ ﻫﺮ از ﭼﻨﺪى ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮرى را ﻣﺒﻌﻮث‬ ‫ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﺳﺮﻣﻨﺰل ﻣﻘﺼﻮد ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻨﺪ و در ﺳﺎﻳﮥ ﺷﺠﺮۀ ﺣﻴﺎت ﻣﻘﺮ و‬ ‫ﻣﺄوى ﺑﺨﺸﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺎرى اﻳﻦ ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ و ﺧﺴﺮان و ﻧﻘﺾ ﻋﻬﺪ و ﭘﻴﻤﺎن داﻣﻦﮔﻴﺮ ﻧﻔﻮس ﻣﻐﺮور و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮد ﺧﻮﻳﺸﺘﻦ را از اﻟﻄﺎف اﻟﻬﻰ ﻣﺤﺮوم ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬واﻻ ﺳﻄﻮت و‬ ‫ﻋﻈﻤﺖ ﻣﻴﺜﺎق اﻟﻬﻰ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﭘﺎﻳﺪار و ﺑﺮﻗﺮار اﺳﺖ و ﻧﻔﻮس ﻣﺆﻣﻨﮥ ﻣﻮﻗﻨﻪ در زﻳﺮ ﺳﺎﻳﮥ‬ ‫ﮔﺴﺘﺮدهاش ﻣﻨﺰل و ﻣﻘﺮ ﻣﯽﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء )ﻛﻨﺰ اﺳﺮار‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۶۴‬‬ ‫ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪ ..." :‬در ﻇﻞ ﺷﺠﺮۀ اﻧﻴﺴﺎ در ﻓﺮدوس أﻋﻠﲐ در ﺑﺴﺎط ﻣﻮﻫﺒﺖ ﺟﻤﺎل‬ ‫أﺑﻬﲐ ﺣﺎﺿﺮ ﺷﺪﻳﺪ و ﺧﻄﺎب ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق را ﺑﺠﺎن و دل اﺳﺘﻤﺎع ﻛﺮدﻳﺪ و‬ ‫ﺟﺎم اﻟﺴﺖ را ﺳﺮﻣﺴﺖ ﻧﻮﺷﻴﺪﻳﺪ و ﺑﻮﻓﺎى ﻋﻬﺪ ﻗﻴﺎم ﻧﻤﻮدﻳﺪ ‪."...‬‬ ‫ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﻬﺎء‬ ‫در اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﺟﻠﯿﻠﻪ ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ذﮐﺮ ﻟﻮح ﺑﻬﺎء ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﻮره ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ان ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻤﺴﺎﻓﺮ ﻗﺪ ﻧﺰل ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻟﻠﻘﺎﻧﺘﺎت ﻟﻮح ﺳﻤﯿﻨﺎه ﺑﻠﻮح اﻟﺒﻬﺎء و ﻓﯿﻪ‬ ‫ذﮐﺮ ﻣﺎ ورد ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﺎﻟﺘﻠﻮﯾﺢ اﻧﺖ ﺧﺬ ﺳﻮاده ﺛﻢ اذﻫﺐ ﺑﻪ اﻟﯿﻬﻦ ﺛﻢ اﻗﺮأ ﻋﻠﯿﻬﻦ‬ ‫ﻟﯿﺘﺬﮐﺮن ﺑﻤﺎ ورد ﻋﻠﯽ اﻟﻐﻼم ﻣﻦ ﺟﻨﻮد اﻟﺸﯿﺎﻃﯿﻦ"‪.‬‬

‫‪154‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﻬﺎء در آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ۷‬ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺧﺎﺗﻮنﺟﺎن‪ ،‬دﺧﺘﺮ ﺣﺎﺟﯽ اﺳﺪاﻟﻠﻪ ﻓﺮﻫﺎدی‪ ،‬ﺣﺮم ﻣﯿﺮزا ﻫﺎدی ﻓﺮﻫﺎدی‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﻟﻮح ﻋﻤﻮﻣ ًﺎ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻣﺎءاﻟﺮﺣ ٰﻤﻦ در ﻣﻮرد ﺣﻘﺎﻧﯿﺖ و ﻋﻈﻤﺖ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ‪ ،‬ﻣﻈﻠﻮﻣﯿﺖ ﮐﺒﺮﯾﺎی آن ﻧﻔﺲ ﻣﻘﺪس‪ ،‬اﻋﻤﺎل ﺑﯽوﻓﺎﯾﺎن و‬ ‫دﺷﻤﻨﺎن اﻣﺮاﻟﻠﻪ و دﺳﺎﺋﺲ ﻧﺎﻗﻀﯿﻦ و ﻧﺎﮐﺜﯿﻦ ﺑﺪﺧﺼﺎل ﻣﺨﺼﻮﺻ ًﺎ ﯾﺤﯿﯽ ازل و‬ ‫ﻋﻮاﻧﺎن او اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ آن ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را راﻫﻨﻤﺎ و ﻫﺪاﯾﺖ ﺑﻪ وﻇﺎﺋﻒ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬در ﺧﺼﻮص ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻨﺪرﺟﻪ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻮﺿﻮح وﺟﻪ ﺗﺸﺎﺑﻪ ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن را ﺑﺎ‬ ‫ﻟﻮح ﺑﻬﺎء ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻛﻞ اﻟﺨﻴﺮ‬ ‫در اﺑﺘﺪای ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﺟﻞ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻈﻢ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺣﺎﻣﻞ اﯾﻦ ﻟﻮح ﮐﻪ در‬ ‫ﻣﺤﻀﺮ ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک ﺣﺎﺿﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و ﻗﺎم ﺗﻠﻘﺎء اﻟﻌﺮش‬ ‫ﻣﻨﻈﺮ اﻟﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻷﻋﻠﲐ و ﺳﻤﻊ ﻧﻐﻤﺎﺗﻪ رﺑﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ و ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ‬ ‫ﺣﯿﻦ اﻟﺬی ﻫﺒﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻧﻔﺤﺎت اﻟﻘﺪس ﻋﻦ رﺿﻮان اﻟﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻌﺰﯾﺰ‬ ‫اﻟﻌﻈﯿﻢ" ﭘﺲ او ﮐﻪ در ﻣﺤﻀﺮ ﻋﺮش اﻟﻬﻰ‪ ،‬ﻣﻨﻈﺮﮔﺎه ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻠﯽ اﻋﻠﲐ ﻗﺎﺋﻢ اﺳﺖ‬ ‫و آﻫﻨﮓ و ﻧﻐﻤﺎت ﺧﻮش اﻟﻬﯽ را ﻣﯿﺸﻨﻮد‪ ،‬ﺑﮑﻞ ﺧﯿﺮ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ ﭼﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ او‬ ‫ﻧﻔﺤﺎت ﻗﺪس رﺿﻮان اﻟﻬﯽ وزﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻴﻜﻞ أﻃﻬﺮ ﻣﺠﺪد ًا در اﻧﺘﻬﺎی اﯾﻦ ﻟﻮح او‬ ‫را ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﻈﯿﻢ ﯾﺎدآور ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪" :‬ﻓﻄﻮﺑﯽ ﻟﮏ ﺑﻤﺎ ﻓﺰت ﺑﮑﻞ‬ ‫اﻟﺨﯿﺮ و اﺻﻠﻪ و ﻣﻨﺒﻌﻪ و ﮐﻨﺖ ﻣﻦ اﻟﻮاﺻﻠﯿﻦ"‬ ‫در آﯾﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻓﻮق ﻗﻠﻢ أﻋﻠﲐ رﺳﯿﺪن ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ را در ﻋﺮﻓﺎن و ﻟﻘﺎء ﺣﻀﺮت‬ ‫رﺣ ٰﻤﻦ ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻟﻘﺎء ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر او ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ذﻛﺮ ﻧﻤﻮده ﻛﻪ اﺻﻞ و ﻣﻨﺒﻊ ﮐﻞ ﺧﯿﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس آﻣﺪه اﺳﺖ ﻗﻮﻟﻪ ﺗﻌﺎﻟﯽ‪" :‬ان اول ﻣﺎ ﮐﺘﺐ اﻟﻠﻪ‬ ‫ﻋﻠﯽ اﻟﻌﺒﺎد ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺸﺮق وﺣﯿﻪ و ﻣﻄﻠﻊ اﻣﺮه اﻟﺬی ﮐﺎن ﻣﻘﺎم ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﻻﻣﺮ و اﻟﺨﻠﻖ ﻣﻦ ﻓﺎز ﺑﻪ ﻗﺪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ و اﻟﺬی ﻣﻨﻊ إﻧﻪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻀﻼل‬ ‫و ﻟﻮ ﯾﺄﺗﯽ ﺑﮑﻞ اﻷﻋﻤﺎل"‪.‬‬ ‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻧﺤﻮۀ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪن ﺑﻪ ﮐﻞ اﻟﺨﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮر ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺷﺪه‪ .‬ازﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﯿﺘﻮان ﻣﻮارد ذﯾﻞ را ذﮐﺮ ﮐﺮد‪:‬‬

‫‪155‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫‪ –١‬ﻟﺴﺎن ﺣﻖ در ﺳﻮرةاﻟﻮﻓﺎ )ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺑﻌﺪ از ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ص‪(۱۱۲‬‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﺻﻞ اﻟﻮﻓﺎ و ﻫﻮ اﻻﯾﻘﺎن ﺑﺎﻟﻘﻠﺐ و اﻻﻗﺮار ﺑﺎﻟﻠﺴﺎن ﺑﻤﺎ ﺷﻬﺪ اﻟﻠﻪ‬ ‫ﻟﻨﻔﺴﻪ اﻻﻋﻠﯽ ﺑﺎﻧﯽ اﻧﺎ ﺣﯽ ﻓﯽ اﻓﻖ اﻻﺑﻬﲐ و ﻣﻦ ﻓﺎز ﺑﻬﺬه اﻟﺸﻬﺎدة ﻓﯽ ﺗﻠﮏ‬ ‫اﻻﯾﺎم ﻓﻘﺪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ"‬ ‫‪ –۲‬در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺻﯿﺎم )رﺳﺎﻟﮥ ﺗﺴﺒﯿﺢ و ﺗﻬﻠﯿﻞ‪ ،‬ص‪(۲۶‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪" :‬ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ‬ ‫ﻧﻬﯽ اﻟﻨﻔﺲ ﻋﻦ اﻟﻬﻮی و اﺗﺒﻊ ﻣﺎ رﻗﻢ ﻣﻦ ﻗﻠﻤﮏ اﻻﻋﻠﯽ ﺣﺒﺎ ﻟﺠﻤﺎﻟﮏ و‬ ‫ﻃﻠﺒﺎ ﻟﺮﺿﺎﺋﮏ اﻧﻪ ﻣﻤﻦ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ و اﺗﺒﻊ اﻟﻬﺪی" ﺑﺮ اﺳﺎس اﯾﻦ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﺒﺎرک‪ ،‬ﺣﻔﻆ ﻧﻔﺲ از ﻫﻮی و ﻫﻮس و ﻣﺸﺘﻬﯿﺎت ﻧﻔﺴﯿﻪ و ﻋﻤﻞ ﺑﻪ اواﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﺣﺒﺎ‬ ‫ﻟﺠﻤﺎﻟﻪ و ﻃﻠﺒﺎ ﻟﺮﺿﺎﺋﻪ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻓﻮز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﯿﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۳‬در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ )آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ (۸‬ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"‪ ...‬ﺗﺎ اﻟﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﺎز ﺑﺮﺿﺎﺋﯽ اﻧﻪ ﻣﻦ اﻫﻞ ﻣﻠﮑﻮﺗﯽ ﻟﯿﺼﻠﯽ ﻋﻠﯿﻪ اﻟﻤﻸ اﻻﻋﻠﲐ و‬ ‫اﻫﻞ ﻣﺪاﺋﻦ اﻻﺳﻤﺎء ﯾﺸﻬﺪ ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺎﻃﺮ اﻟﺴﻤﺎء ﻓﯽ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب اﻟﻤﺤﺘﻮم‪.‬‬ ‫ﻣﻦ ﻓﺎز ﺑﻪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ و اﻟﺬی ﻣﻨﻊ اﻧﻪ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﺘﺎﺑﻮت" ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد اﯾﻦ آﯾﮥ‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻓﻮز ﺑﮑﻞ ﺧﯿﺮ را ﻣﺸﺮوط ﺑﺮﺿﺎی ﺧﻮد ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‬ ‫در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک اﺻﻞ ﮐﻞ اﻟﺨﯿﺮ )ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺑﻌﺪ از ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ص‪(۹۲‬‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﺻﻞ ﮐﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻫﻮ اﻻﻋﺘﻤﺎد ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻪ و اﻻﻧﻘﯿﺎد ﻻﻣﺮه و اﻟﺮﺿﺎ‬ ‫ﺑﻤﺮﺿﺎﺗﻪ"‬ ‫‪ –۴‬در ﺳﻮرۀ ﻫﯿﮑﻞ )آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪ (۴۷‬ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﻟﻮ ﺗﺤﺐ ان ﺗﺤﻤﻞ ﺛﻘﻞ اﻟﻤﻠﮏ ان اﺣﻤﻠﻪ ﻟﻨﺼﺮة اﻣﺮ رﺑﮏ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻫﺬا‬ ‫اﻟﻤﻘﺎم اﻟﺬی ﻣﻦ ﻓﺎز ﺑﻪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻣﻦ ﻟﺪن ﻋﻠﯿﻢ ﺣﮑﯿﻢ" ﻃﺒﻖ اﻳﻦ ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻣﻘﺪس ﻓﻮز ﺑﮑﻞ ﺧﯿﺮ در ﻧﺼﺮت اﻣﺮ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺼﺮت اﻣﺮ اﻟﻬﯽ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﻧﺼﺮت اﻣﺮ ﯾﺰدان ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺗﺨ ّﻠﻖ ﺑﻪ اﺧﻼق‬ ‫راﺿﯿﮥ ﻣﺮﺿﯿﻪ ﺑﻮده ﺗﺎ آﻧﮑﻪ اﻧﺴﺎن از ﺳﺎﺋﺮﯾﻦ ﻣﻤﺘﺎز ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﺑﮕﻮ اﻣﺮوز ﻧﺼﺮت و ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ اﺧﻼق و اﻋﻤﺎل ﻃﯿﺒﻪ ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺟﻨﻮد ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺼﺮت ﻧﻤﻮد‪ ".‬و ﻧﯿﺰ‪" :‬ﺛﻢ اﻋﻠﻤﻮا ﺑﺎن ﻧﺼﺮ اﻟﻠﻪ ﻫﻮ ﻧﺼﺮﺗﮑﻢ‬ ‫اﻧﻔﺴﮑﻢ ﺑﺤﺚ ﺗﮑﻮﻧﻦ ﻣﻤﺘﺎزا ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﻤﻠﮏ" و اﯾﻀﺎ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی اﻧﻘﻄﺎع‬ ‫اﺳﺖ )ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪" :(۲۸‬ﺑﻠﻎ اﻟﻘﻮل اﻟﯽ اﻟﺬﯾﻦ ﻫﻢ آﻣﻨﻮا ﺛﻢ‬

‫‪156‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻋﻠﻤﻬﻢ ﺑﻨﺼﺮ اﻟﺬی ﮐﺎن ﻋﻨﺪ اﻟﻠﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﺎ و ﻫﻮ اﻻﻧﻘﻄﺎع ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ‬ ‫اﻟﻤﻠﮏ و ﻋﻦ ﮐﻞ ﻣﺎ ﮐﺎن ﻓﯽ اﻻرض ﻣﺸﻬﻮدا"‬ ‫‪ –۵‬درﻟﻮﺣﯽ دﯾﮕﺮ )ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ (۶۸‬ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻣﻦ ﻓﺎز‬ ‫ﺑﺬﮐﺮه و ﮐﺎن ﺛﺎﺑﺘﺎ ﻓﯽ ﺣﺒﻪ اﻧﻪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﮐﺬﻟﮏ ﻗﺪر ﻣﻦ ﻟﺪی اﻟ ّﻠﻪ‬ ‫اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻮدود" در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﻓﻮز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ را در ذﮐﺮ اﻟﻬﯽ و ﺛﺒﻮت و‬ ‫اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﺑﺮﻣﺤﺒﺖ ﺣﻖ ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۶‬در ﻣﻘﺎﻣﯽ دﯾﮕﺮ ﻟﺴﺎن ﺣﻖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﺟﺎری )ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪:(۸۶‬‬ ‫"اﺷﻬﺪ ﯾﺎ ﻣﺤﺒﻮﺑﯽ ان اﻟﺸﻬﺎدة ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﮏ ﮐﺎﻧﺖ اﻣﻞ اﻧﺒﯿﺎﺋﮏ و اﻣﻨﺎﺋﮏ‪،‬‬ ‫ﻗﺪ ﻧﻄﻖ ﺑﺬﻟﮏ ﻧﻘﻄﺔ اﻟﺒﯿﺎن اﻟﺬی اﺳﺘﺸﻬﺪ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﮏ‪ ،‬ﻗﺎل و ﻗﻮﻟﻪ اﻟﺤﻖ‪ :‬ﯾﺎ‬ ‫ﺑﻘﯿﺔاﻟﻠﻪ ﻗﺪ ﻓﺪﯾﺖ ﺑﮑﻠﯽ ﻟﮏ و رﺿﯿﺖ اﻟﺴﺐ ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﮏ و ﻣﺎ ﺗﻤﻨﯿﺖ اﻻ‬ ‫اﻟﻘﺘﻞ ﻓﯽ ﻣﺤﺒﺘﮏ‪ .‬إن اﻟﺬی ﻓﺎز ﺑﻬﺬا اﻟﻤﻘﺎم اﻻﻋﻠﯽ اﻻﻋﻠﲐ إﻧﻪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ‬ ‫اﻟﺨﯿﺮ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة و اﻻوﻟﯽ" در اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺷﻬﺎدت در راه ﻣﺤﺒﻮب ﺣﻘﯿﻘﯽ را‬ ‫وﺳﯿﻠﮥ رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﻛﻞ اﻟﺨﻴﺮ در دو ﺟﻬﺎن داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۷‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﺟﺎى دﻳﮕﺮ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪" :(۱۸‬ﻣﻦ‬ ‫ﻓﺎز ﺑﺎﻟﻌﺒﻮدﯾﺔ ﻟﻠﻪ اﻟﺤﻖ اﻧﻪ ﻓﺎز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ" و اﯾﻦ ﻋﺒﻮدﯾﺖ را ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻣﺜﻞ اﻋﻼی ﻋﺒﻮدﯾﺖ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﻨﺪ )ﺣﺪﯾﻘﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬ص‪:(۲۷۸‬‬ ‫"در ﻋﺒﻮدﯾﺖ آﺳﺘﺎن ﻣﻘﺪس ﺑﺎ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺷﺮﯾﮏ و ﺳﻬﯿﻢ ﮔﺮدﯾﺪ زﯾﺮا ﻧﺰد او‬ ‫دﯾﻬﯿﻢ ﭘﺎدﺷﺎﻫﯽ آﺳﺘﺎن ﻣﻘﺪس اﺳﺖ و اﻓﺴﺮ ﺟﻬﺎنﺑﺎﻧﯽ ﻋﺒﻮدﯾﺖ درﮔﺎه‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم و اﯾﻦ ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﻧﺸﺮ ﻧﻔﺤﺎت اﺳﺖ و اﻗﺎﻣﮥ ﺑﯿﻨﺎت اﺳﺖ و ﻣﺸﺎﻫﺪۀ‬ ‫آﯾﺎت واﺿﺤﺎت اﺳﺖ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻠﻤﺎت اﺳﺖ و ﺗﺮوﯾﺞ ﺑﺸﺎرات اﺳﺖ و ﮐﺸﻒ‬ ‫ﺳﺒﺤﺎت اﺳﺖ و ﺧﺮق ﺣﺠﺒﺎت اﻫﻞ اﺣﺘﺠﺎب اﺳﺖ و ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮ ﻣﺎﻟﮏ اﺳﻤﺎء‬ ‫و ﺻﻔﺎت اﺳﺖ‪".‬‬ ‫‪ –۸‬رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم و ﻓﻮز ﺑﮑﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ در ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﻌﻨﻮی و روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ در ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ و ﻣﺎدی ﻧﯿﺰ ﻣﻘﺪر ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪" :(۷۳‬اﻟﺬﯾﻦ ﻣﺎ اﺳﺘﻨﺸﻘﻮا راﺋﺤﺔ اﻟﺤﯿﺎء‬ ‫و ﺗﺮﮐﻮا اﻟﻨﻬﯽ و ﺗﻤﺴﮑﻮا ﺑﺎﻟﻬﻮی و ﻟﮑﻦ ﻟﻤﺎ ﮐﺎﻧﻮا ﻏﺎﻟﺒﯿﻦ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﺮوح‬ ‫ﮐﺬﻟﮏ ﺳﯿﻐﻠﺒﻮن ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻟﺠﺴﺪ ﻋﻠﯽ اﻋﺪاﺋﻬﻢ ﺑﻘﺪرة ﺑﺎرﺋﻬﻢ ﻻن اﻟﻠﻪ‬

‫‪157‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺟﻌﻞ ﮐﻞ اﻟﺨﯿﺮ ﻻﺣﺒﺎﺋﻪ ﻓﯽ ﮐﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻦ اﻟﻌﻮاﻟﻢ ﺣﺘﯽ ﻓﯽ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﺠﺴﻢ و‬ ‫اﻟﺬﮐﺮ"‬ ‫ﻧﺼﺎﺋﺢ و ارﺷﺎدات‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﺳﻮرۀ ﻣﺒﺎرﮐﮥ اﻟﺒﯿﺎن ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮاﻋﻆ و ارﺷﺎدات ﺟﻤﺎل رﺣ ٰﻤﻦ ﺑﻪ اﻫﻞ‬ ‫ﺑﯿﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ و ﺛﺎﺑﺘﯿﻦ ﺑﺮ ﻋﻬﺪ و ﭘﯿﻤﺎن اﺳﺖ و در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﺳﻌﻰ ﻣﻴﺸﻮد‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻟﻒ( ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮ ﺣﻀﺮت ﯾﺰدان‬ ‫ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﻣﮑ ّﺮر ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را ﺑﻪ اﻣﺮ ﻣﻬﻢ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﯾﺎدآورﺷﺪه ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ در اﯾﻦ‬ ‫ﻇﻬﻮر ﺑﻪ ﺑﯿﺎن اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻗﻞ ﯾﺎ ﻣﻸ اﻟﺒﻬﺎء ﺑﻠﻐﻮ اﻣﺮاﻟﻠﻪ ﻻن اﻟﻠﻪ ﮐﺘﺐ‬ ‫ﻟﮑﻞ ﻧﻔﺲ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮه و ﺟﻌﻠﻪ اﻓﻀﻞ اﻻﻋﻤﺎل ﻻﻧﻬﺎ ﻟﻦ ﯾﻘﺒﻞ اﻻ ﺑﻌﺪ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اﻟﻠﻪ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻘﺪﯾﺮ‪ .‬و ﻗﺪر اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ ﺑﺎﻟﺒﯿﺎن ﻻ ﺑﺪوﻧﻪ ﮐﺬﻟﮏ ﻧﺰل اﻻﻣﺮ‬ ‫ﻣﻦ ﺟﺒﺮوتاﻟﻠﻪ اﻟﻌﻠﯽ اﻟﺤﮑﯿﻢ" و ﺷﺎﯾﺪ از اﯾﻦ ﺑﺎب ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎم اﯾﻦ ﺳﻮره‬ ‫را ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن اﻃﻼق ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻗﻮۀ ﻧﻔﻮذ ﮐﻠﻤﺎت و آﯾﺎت ﺣﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﺎن آن‬ ‫ﺟﺎن و وﺟﺪان ﻣﺴﺘﻤﻊ را ﻣﻨﻘﻠﺐ ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻻ ﺗﺠﺎدﻟﻮا ﻟﻠﺪﻧﯿﺎ‬ ‫و ﻣﺎ ﻗﺪر ﻓﯿﻬﺎ ﺑﺎﺣﺪ ﻻن اﻟﻠﻪ ﺗﺮﮐﻬﺎ ﻻﻫﻠﻬﺎ و ﻣﺎ اراد ﻣﻨﻬﺎ اﻻ ﻗﻠﻮب اﻟﻌﺒﺎد و‬ ‫اﻧﻬﺎ ﯾﺴﺨﺮ ﺑﺠﻨﻮد اﻟﻮﺣﯽ و اﻟﺒﯿﺎن ‪"...‬‬ ‫ﻫﻴﻜﻞ أﻃﻬﺮ در ﻣﻮرد ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت اﻣﺮ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﻣﺒﻠﻎ و ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻻزﻣﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﻧﻤﻮده‪،‬‬ ‫در ﻫﻤﺎن اﺑﺘﺪای اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﮐﺮﯾﻤﻪ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻟﻮح اﻣﺮ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ‪" :‬ﺑﻠﻎ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﻮﻻک اﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ان وﺟﺪت ﻣﻘﺒﻼ ﻓﺎﻇﻬﺮ ﻋﻠﯿﻪ‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺣﮑﻤﺔ اﻟﻠّﻪ رﺑﮏ ﻓﯿﻤﺎ اﻟﻘﺎک اﻟﺮوح و ﮐﻦ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺒﻠﯿﻦ و ان وﺟﺪت‬ ‫ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻓﺎﻋﺮض ﻋﻨﻪ ﻓﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ رﺑﮏ و رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ .‬ﺗﺎ اﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ‬ ‫ﯾﻔﺘﺢ ﺷﻔﺘﺎه ﻓﯽ ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑﻪ ﻟﯿﻨﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻨﻮد اﻟﻮﺣﯽ ﻋﻦ ﻣﺸﺮق اﺳﻤﯽ‬ ‫اﻟﺤﮑﯿﻢ اﻟﻌﻠﯿﻢ و ﯾﻨﺰﻟﻦ ﻋﻠﯿﻪ اﻫﻞ ﻣﻸ اﻻﻋﻠﲐ ﺑﺼﺤﺎﺋﻒ ﻣﻦ اﻟﻨﻮر و ﮐﺬﻟﮏ‬ ‫ﻗﺪر ﻓﯽ ﺟﺒﺮوت اﻻﻣﺮ ﻣﻦ ﻟﺪن ﻋﺰﯾﺰ ﻗﺪﯾﺮ‪".‬‬ ‫ﭼﻮن اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر اﻋﻈﻢ اﻣﺮی اﺳﺖ زﻧﺪه و اورﮔﺎﻧﯿﮏ ﮐﻪ أﺻﻮل وﻣﺒﺎدی‬ ‫اﺳﺎﺳﻴﮥ آن را ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺧﻮد ﺑﻴﺎن و ﺗﺼﺮﻳﺢ و ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬

‫‪158‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫و ﺗﺤﻘّﻖ و ﺗﺠ ّﻠﯽ آن ﺑﻪ ﻧﺤﻮى ﺗﺪرﻳﺠﯽ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت زﻣﺎﻧﻪ ﺻﻮرت ﻣﻴﮕﻴﺮد‪،‬‬ ‫ﻟﺬا ﻣﻨﺎﺳﺐ اﺳﺖ ﯾﺎدآور ﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم آﻧﭽﻪ در ﻣﻮرد ﻓﺮﯾﻀﮥ ﺗﺒﻠﯿﻎ و ﺧﺼﺎﺋﺺ و‬ ‫ﺻﻔﺎت ﻣﺒﻠﻎ و ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻻزﻣﻪ از ﻣﺘﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ذﮐﺮ ﻣﯿﺸﻮد‪ ،‬اﻣﺮوزه ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل‬ ‫اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ ﻣﺠ ّﺪد ًا ﻣﺎ را ﺑﻪ آن ﺧﺼﺎﺋﺺ ﻣﺘﻨﺒّﻪ و ﻣﺘﺬﮐّﺮ و ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ‬ ‫ﺷﺮﮐﺖ در دورهﻫﺎی ﻣﺆﺳﺴﺎت آﻣﻮزﺷﯽ ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎی ﻻزﻣﻪ ﺑﺮای ﺗﺒﻠﯿﻎ و رﺷﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ را‬ ‫ﻓﺮا ﮔﯿﺮﯾﻢ و ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ اﺟﺮاء درآورﻳﻢ ﺗﺎ ﭘﯿﺸﺒﺮد دو ﺟﺮﯾﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺗﺤﮑﯿﻢ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺷﻮد‬ ‫و ﺑﺎﻟﻤﺂل ﻣﺪﻧﯿﺖ اﻟﻬﯿﻪ ﺑﺮ روی زﻣﯿﻦ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮔﺮدد و ﻛﻞ ﺑﻪ )ﻛﻞ اﻟﺨﻴﺮ( ﻓﺎﺋﺰ ﺷﻮﻳﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﺳﺘﻨﺎد ﺑﻪ آﯾﺎت ﻓﻮق و دﯾﮕﺮ آﯾﺎت ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻄﺎﻟﺐ زﯾﺮ را در اﻣﺮ ﺗﺒﻠﯿﻎ‬ ‫ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار داد‪:‬‬ ‫‪ –۱‬ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻓﺮﯾﻀﻪای اﺳﺖ ﺑﺮ ﻫﺮ ﻣﺆﻣﻦ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻗﻞ ﯾﺎ ﻣﻸ اﻟﺒﻬﺎء ﺑﻠﻐﻮا‬ ‫اﻣﺮ اﻟﻠﻪ ﻻن اﻟﻠﻪ ﮐﺘﺐ ﻟﮑﻞ ﻧﻔﺲ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮه و ﺟﻌﻠﻪ اﻓﻀﻞ اﻻﻋﻤﺎل ﻻﻧﻬﺎ ﻟﻦ‬ ‫ﯾﻘﺒﻞ اﻻ ﺑﻌﺪ ﻋﺮﻓﺎن اﻟﻠﻪ اﻟﻤﻬﯿﻤﻦ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻘﺪﯾﺮ" ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﻟﻮح ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ‬ ‫)اﻗﺘﺪارات و ﭼﻨﺪ ﻟﻮح دﯾﮕﺮ‪ ،‬ص‪ (۱۱‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺣﮑﻢ ﺗﺒﻠﯿﻎ از ﺳﻤﺎء اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﮐﻞ ﻧﺎزل ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻞ ﺑﺂن ﻣﺄﻣﻮرﻧﺪ" ﭘﺲ اﻓﺮاد ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‪ ،‬از ﭘﯿﺮ و ﺟﻮان‪،‬‬ ‫زن و ﻣﺮد‪ ،‬ﻫﺮ ﯾﮏ در ﻗﺒﺎل ﺣﻖ ﻣﺴﺌﻮل ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ وﻇﯿﻔﮥ ﺗﺒﻠﯿﻎ را اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۲‬ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺟﻤﯿﻊ و ﺑﺪون اﺳﺘﺜﻨﺎء ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺣﻖ اﺑﻼغ ﺷﻮد‪" :‬ﺑﻠﻎ‬ ‫اﻣﺮ ﻣﻮﻻک اﻟﯽ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض"‬ ‫‪ –۳‬در ﺣﯿﻦ اﺑﻼغ اﮔﺮ ﻣﺴﺘﻤﻊ را ﻣﻘﺒﻞ ﯾﺎﻓﺘﯿﻢ او را از ﻟﺌﺎﻟﯽ ﻣﺨﺰوﻧﻪ در آﯾﺎت اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ و اﮔﺮ ﮔﻮش ﺷﻨﻮا ﻧﯿﺎﻓﺘﯿﻢ او را ﺑﺤﺎل ﺧﻮد ﮔﺬارﯾﻢ و ﺗﻮﮐّﻞ ﺑﺮ ﺣﻖ‬ ‫ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ "و ان وﺟﺪت ﻣﻌﺮﺿﺎ ﻓﺎﻋﺮض ﻋﻨﻪ ﻓﺘﻮﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻠﻪ‬ ‫رﺑﮏ و رب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ" در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﻟﺴﺎن ﻋﻈﻤﺖ ﻧﯿﺰ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )اﻣﺮ و‬ ‫ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪" :(۴۷۳‬اﮔﺮ ﻧﺰد ﺷﻤﺎ ﮐﻠﻤﻪ و ﯾﺎ ﺟﻮﻫﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ دون ﺷﻤﺎ از‬ ‫آن ﻣﺤﺮوم ﺑﻠﺴﺎن ﻣﺤﺒﺖ و ﺷﻔﻘﺖ اﻟﻘﺎء ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ و ﺑﻨﻤﺎﺋﯿﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻗﺒﻮل ﺷﺪ و اﺛﺮ‬ ‫ﻧﻤﻮد ﻣﻘﺼﻮد ﺣﺎﺻﻞ و اﻻ او را ﺑﻪ او واﮔﺬارﯾﺪ و در ﺑﺎرۀ او دﻋﺎ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﻧﻪ‬ ‫ﺟﻔﺎ‪".‬‬ ‫‪ –۴‬و ﻧﯿﺰ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را ﯾﺎدآور ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا اﻣﺮ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ﻣﺠﺎدﻟﻪ و ﻣﺤﺎرﺑﻪ رﺳﺪ‬ ‫"اﯾﺎﮐﻢ ان ﺗﺤﺎرﺑﻮا ﻣﻊ ﻧﻔﺲ‪ ".‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠﻪ در ﻟﻮﺣﯽ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﻧﺸﺎءاﻟﻠﻪ‬

‫‪159‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺑﺎ ﮐﻤﺎل ﺧﻠﻖ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‪ .‬ﻧﺰاع و ﺟﺪال و ﻣﺤﺎرﺑﻪ و ﻣﻨﺎزﻋﻪ و ﻓﺴﺎد‬ ‫ﺟﻤﯿﻌ ًﺎ در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر اﻋﻈﻢ ﻧﻬﯽ ﺷﺪ و ﻫﺬا ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ ﻋﻠﯽ اﻻﻣﻢ‪".‬‬ ‫‪ –۵‬دﻳﮕﺮ رﻋﺎﻳﺖ ﺣﻜﻤﺖ و در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ اﺳﺘﻌﺪاد و ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺷﺨﺺ ﻣﻘﺎﺑﻞ و ﺑﻪ‬ ‫اﻧﺪازه ﺑﻴﺎن ﻛﺮدن ﻣﻄﻠﺐ ﺗﺎ آﻧﻜﻪ ﺑﻴﺎن در ﻗﻠﺐ ﺷﻨﻮﻧﺪه ﻧﺎﻓﺬ و ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻟﻮﺣﯽ‬ ‫)اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ (۴۷۱‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻧﺼﺮت ﺣﻖ و ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮش ﺑﻪ ﺣﮑﻤﺖ و‬ ‫ﺑﯿﺎن ﺑﻮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﯿﺎن ﻫﻢ ﺑﻪ اﻧﺪازۀ ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد‪ ".‬در‬ ‫ﺧﺼﻮص ﻋﻠﺖ و ﻧﺤﻮۀ ﻧﻔﻮذ ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ در ﻟﻮح ﺳﯿﺪ ﻣﻬﺪی‬ ‫دﻫﺠﯽ )ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺑﻌﺪ از ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ص‪ (۱۲۲‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻗﻞ ان اﻟﺒﯿﺎن‬ ‫ﺟﻮﻫﺮ ﯾﻄﻠﺐ اﻟﻨﻔﻮذ و اﻻﻋﺘﺪال اﻣﺎ اﻟﻨﻔﻮذ ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎﻟﻠﻄﺎﻓﺔ و اﻟﻠﻄﺎﻓﺔ ﻣﻨﻮط‬ ‫ﺑﺎﻟﻘﻠﻮب اﻟﺼﺎﻓﯿﺔ و اﻣﺎ اﻻﻋﺘﺪال اﻣﺘﺰاﺟﻪ ﺑﺎﻟﺤﮑﻤﺔ اﻟﺘﯽ ﻧﺰﻟﻨﺎﻫﺎ ﻓﯽ اﻟﺰﺑﺮ و‬ ‫اﻻﻟﻮاح‪ .‬ﯾﺎ اﺳﻤﯽ ﺑﯿﺎن ﻧﻔﻮذ ﻣﯿﻄﻠﺒﺪ ﭼﻪ اﮔﺮ ﻧﺎﻓﺬ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻣﺆﺛﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و‬ ‫ﻧﻔﻮذ آن ﻣﻌﻠﻖ ﺑﺎﻧﻔﺎس ﻃﯿﺒﻪ و ﻗﻠﻮب ﺻﺎﻓﯿﻪ ﺑﻮده و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﻋﺘﺪال ﻣﯿﻄﻠﺒﺪ‬ ‫ﭼﻪ اﮔﺮ اﻋﺘﺪال ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺳﺎﻣﻊ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و در اول ﺑﺮ اﻋﺮاض ﻗﯿﺎم‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ و اﻋﺘﺪال اﻣﺘﺰاج ﺑﯿﺎن اﺳﺖ ﺑﺤﮑﻤﺖﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ در زﺑﺮ و اﻟﻮاح ﻧﺎزل‬ ‫ﺷﺪه‪".‬‬ ‫‪ –۶‬ﺗﺄﯾﻴﺪ ﻃﺎﺋﻒ ﺣﻮل ﻣﺒﻠﻐﻴﻦ اﺳﺖ و ﻧﻔﺲ اﻗﺪام ﺟﺎذب ﺗﺄﺋﻴﺪات اﻟﻬﻴﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫در ﺣﯿﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﻪ ذﮐﺮ ﺣﻖ و آﯾﺎت او و ذﻛﺮ اﺳﻢ أﻋﻈﻢ ﻣﺸﻐﻮل ﺷﻮﯾﻢ ﺗﺎ اﻳﻨﻜﻪ‬ ‫ﺗﺄﯾﯿﺪات ﻣﻸ اﻋﻠﲐ ﺷﺎﻣﻞ ﺣﺎل ﺷﻮد‪ .‬در اﻳﻦ ﺳﻮره ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺗﺎ اﻟﻠﻪ اﻟﺤﻖ ﻣﻦ‬ ‫ﯾﻔﺘﺢ ﺷﻔﺘﺎه ﻓﯽ ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑﻪ ﻟﯿﻨﺰل ﻋﻠﯿﻪ ﺟﻨﻮد اﻟﻮﺣﯽ" )ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در‬ ‫ﺑﺴﯿﺎری از اﻟﻮاح ﺧﻮد را ﺑﻪ "ذﮐﺮ اﺳﻢ رب" ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻨﺰ اﺳﺮار‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۱۵۳‬‬ ‫‪ –۷‬اﺗّﺨﺎذ روﺷﻬﺎﺋﻰ ﻛﻪ ﺿﺎﻣﻦ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﺗﺒﻠﻴﻎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً در ﺑﺪاﻳﺖ ﻣﺒﻠّﻎ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮد‬ ‫آراﺳﺘﻪ ﺑﺼﻔﺎت رﺣﻤﺎﻧﯽ و ﮐﻤﺎﻻت اﻟﻬﯿﻪ ﺑﺎﺷﺪ و آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﺮ زﺑﺎن ﻣﯿﺮاﻧﺪ ﺧﻮد‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ آن ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﻮرۀ ﺟﻠﯿﻠﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪" :‬و ﻣﻨﮑﻢ ﻣﻦ اراد ان ﯾﺒﻠﻎ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﻮﻻه ﻓﻠﯿﻨﺒﻐﯽ ﻟﻪ ﺑﺎن ﯾﺒﻠﻎ اوﻻ ﻧﻔﺴﻪ ﺛﻢ ﯾﺒﻠﻎ اﻟﻨﺎس ﻟﯿﺠﺬب ﻗﻮﻟﻪ ﻗﻠﻮب‬ ‫اﻟﺴﺎﻣﻌﯿﻦ و ﻣﻦ دون ذﻟﮏ ﻟﻦ ﯾﺆﺛﺮ ﻗﻮﻟﻪ ﻓﯽ اﻓﺌﺪة اﻟﻄﺎﻟﺒﯿﻦ" و ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﻣﺒﺎرﮐﻪ )ج‪ ،۱‬ص‪ (۱۰۴‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "و اﻣﺎ اﺻﻮل اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ‬

‫‪160‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫اﻋﻠﻤﯽ أن اﻟﺘﺒﻠﯿﻎ إﻧﻤﺎ ﺑﺎﻻﻋﻤﺎل اﻟﻤﻠﮑﻮﺗﯿﺔ و اﻻَﺧﻼق اﻟﺮﺣﻤﺎﻧﯿﺔ و اﻟﺒﯿﺎن و‬ ‫ﯾﺠﺐ أن اﻋﻤﺎﻟﻪ و اﻓﻌﺎﻟﻪ ﺗﺸﻬﺪ ﺑﺼﺪق اﻗﻮاﻟﻪ"‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در اﯾﻦ ﻟﻮح اﺷﺎره ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺑﻪ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﻋﺎﻣﻞ ﺑﻪ اواﻣﺮ و اﺣﮑﺎم‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ وﻟﯿﮑﻦ ﮔﺎﻫﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﻰاﻓﺘﺪ ﻛﻪ ﺑﯿﺎن آﻧﻬﺎ در ﺣﯿﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﺆﺛﺮ واﻗﻊ‬ ‫ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬آن ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻗﻮۀ ﻧﺎﻓﺬهاﯾﺴﺖ ﮐﻪ در ﮐﻠﻤﺔاﻟ ّﻠﻪ ﻣﮑﻨﻮن و ﻣﺨﺰون اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﯾﺎﮐﻢ ﯾﺎ ﻗﻮم ﻻ ﺗﮑﻮﻧﻦ ﻣﻦ اﻟﺬﯾﻦ ﯾﺄﻣﺮون اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﺒﺮ و‬ ‫ﯾﻨﺴﻮن اﻧﻔﺴﻬﻢ اوﻟﺌﮏ ﯾﮑﺬﺑﻬﻢ ﮐﻠﻤﺎ ﯾﺨﺮج ﻣﻦ اﻓﻮاﻫﻬﻢ ﺛﻢ ﺣﻘﺎﯾﻖ اﻻﺷﯿﺎء‬ ‫ﺛﻢ ﻣﻼﺋﮑﺔ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ‪ .‬و ان ﯾﺆﺛﺮ ﻗﻮل ﻫﺆﻻء ﻓﯽ اﺣﺪ ﻫﺬا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻨﻬﻢ ﺑﻞ‬ ‫ﺑﻤﺎ ﻗﺪر ﻓﯽ اﻟﮑﻠﻤﺎت ﻣﻦ ﻟﺪن ﻣﻘﺘﺪر ﺣﮑﯿﻢ‪ .‬و ﻣﺜﻠﻬﻢ ﻋﻨﺪاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻤﺜﻞ اﻟﺴﺮاج‬ ‫ﯾﺴﺘﻀﯿﺊ ﻣﻨﻪ اﻟﻌﺒﺎد و ﻫﻮ ﯾﺤﺘﺮق ﻓﯽ ﻧﻔﺴﻪ و ﯾﮑﻮن ﻣﻦ اﻟﻤﺤﺘﺮﻗﯿﻦ" اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺮ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺳﭙﺮدن آﺛﺎر اﻟﻬﯽ و اﺳﺘﻔﺎده از آن در ﺣﯿﻦ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺗﺄ ﻛﻴﺪ‬ ‫ﻣﻴﻜﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﺑﻴﺎﻧﻰ دﯾﮕﺮ )اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪ (۴۷۰‬ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﻧﻔﻮس ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺗﻔﮑّﺮ و ﺗﺪﺑّﺮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ در ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺗﺒﻠﯿﻎ و از ﮐﺘﺐ ﺑﺪﯾﻌﮥ اﻟﻬﯿﻪ در‬ ‫ﻫﺮ ﻣﻘﺎﻣﯽ آﯾﺎﺗﯽ و ﮐﻠﻤﺎﺗﯽ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ آﯾﺎت اﻟﻬﯽ ﻧﺎﻃﻖ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫اوﺳﺖ اﮐﺴﯿﺮ اﻋﻈﻢ و ﻃﻠﺴﻢ اﮐﺒﺮ اﻓﺨﻢ ﮐﻪ ﺳﺎﻣﻊ را ﻣﺠﺎل ﺗﻮﻗﻒ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪".‬‬ ‫ب( ﻓﻀﺎﺋﻞ اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫أﺻﻮل و ﻣﺒﺎدی أﺧﻼﻗﯽ و ﻗﻀﺎﯾﺎی ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﻪ آن ﯾﮑﯽ از ﺑﻨﯿﺎدیﺗﺮﯾﻦ و اﺳﺎﺳﯽﺗﺮﯾﻦ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺒﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آﺛﺎر ﻃﻠﻌﺎت ﻣﻘﺪﺳﮥ اﻳﻦ ﻇﻬﻮر أﻋﻈﻢ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﺘﻦ‬ ‫اﻳﻦ ﺳﻔﺮ ﻛﺮﻳﻢ اﺷﺎره ﺑﻪ ﺑﻌﻀﻰ ﻓﻀﺎﺋﻞ و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت أﺧﻼق ﺑﻬﺎﺋﻰ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺮ ًا ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻣﻴﺸﻮد‪:‬‬ ‫‪ –١‬ﻋﺒﻮدﯾﺖ‬ ‫"ﻗﻢ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﻮدﯾﺔ اﻟﺼﺮﻓﺔ ﻻن ﺑﻬﺎ ﯾﺜﺒﺖ اﻣﺮاﻟﻠﻪ رﺑﮏ و ﺗﻨﺰل اﻟﺮﺣﻤﺔ ﻋﻠﯽ‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ‪"...‬‬ ‫"ﻣﻦ وﺟﺪ ﻟﺬة اﻟﻌﺒﻮدﯾﺔ و ﺣﻼوﺗﻬﺎ ﻟﻦ ﯾﺒﺪﻟﻬﺎ ﺑﺸﯿﺊ ﻋﻤﺎ ﺧﻠﻖ ﺑﯿﻦ اﻟﺴﻤﻮات و‬ ‫اﻻرﺿﯿﻦ و ﺑﻬﺎ ﺗﺴﺘﻀﺊ وﺟﻮﻫﮑﻢ و ﺗﻄﻬﺮ ﺻﺪورﮐﻢ و ﺗﻘﺪس اﻧﻔﺴﮑﻢ و ﺗﻌﻠﻮا‬ ‫آﺛﺎرﮐﻢ ﺑﯿﻦاﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ" در ﺑﯿﺎن ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫)ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ص‪" :(۷‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﻣﺤﻀﻪ آﻧﮑﻪ ﻧﺰد آن‬

‫‪161‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ارادۀ ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺟﺰ ﺗﺴﻠﯿﻢ و رﺿﺎ ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ و ﻏﯿﺮ ﺗﻮﮐّﻞ و اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ آن ﻣﺸ ّﯿﺖ‬ ‫ﻣﺤﯿﻄﻪ ﻧﺠﻮﺋﯿﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺴﻌﯽ و اﻫﺘﻤﺎم ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﮐﻠﯿﮥ ﻋﻮاﻟﻢ ﻏﯿﺐ و ﺷﻬﻮد ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫ﻧﯿﺎﺑﺪ" و ﻧﺘﺎﺋﺞ اﯾﻦ ﻋﺒﻮدﯾﺖ ﻫﻤﺎن ﻃﻮری ﮐﻪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در ﺳﻮرةاﻟﺒﯿﺎن ﺗﻮﺿﯿﺢ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺛﺒﻮت اﻣﺮ ﯾﺰدان‪ ،‬ﻧﺰول رﺣﻤﺖ ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺮ ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬ﻧﻮراﻧﯿﺖ وﺟﻮه‪،‬‬ ‫ﻃﻬﺎرت ﺻﺪور‪ ،‬ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻧﻔﻮس و ﻇﻬﻮر و ﺗﻌﺎﻟﯽ ﺧﺪﻣﺎت و اﻋﻤﺎل ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ –٢‬ﺷﮑﺮﮔﺬاری و اﻧﻔﺎق ﺑﺮ ﻓﻘﺮاء و ﻛﻤﻚ ﻣﺤﺘﺎﺟﻴﻦ‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در اﻳﻦ ﻟﻮح ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬و ﻻ ﺗﺤﺮﻣﻮا اﻟﻔﻘﺮاء ﻋﻤﺎ اﺗﺎﮐﻢ اﻟﻠﻪ ﻣﻦ ﻓﻀﻠﻪ‬ ‫و اﻧﻪ ﯾﺠﺰی اﻟﻤﻨﻔﻘﯿﻦ ﺿﻌﻒ ﻣﺎ اﻧﻔﻘﻮا"‪" ،‬ان ﯾﺎ ﻣﻸ اﻻﻏﻨﯿﺎء ان رأﯾﺘﻢ ﻣﻦ ﻓﻘﯿﺮ ذی‬ ‫ﻣﺘﺮﺑﺔ ﻻ ﺗﻔﺮوا ﻋﻨﻪ ﺛﻢ اﻗﻌﺪوا ﻣﻌﻪ اﺳﺘﻔﺴﺮوا ﻣﻨﻪ ﻋﻤﺎ رﺷﺢ ﻋﻠﯿﻪ ﻣﻦ رﺷﺤﺎت اﺑﺤﺮ‬ ‫اﻟﻘﻀﺎء ﺗﺎ اﻟﻠﻪ ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺎﻟﺔ ﯾﺸﻬﺪﻧﮑﻢ اﻫﻞ ﻣﻸ اﻻﻋﻠﲐ و ﯾﺼﻠﯿﻦ ﻋﻠﯿﮑﻢ و‬ ‫ﯾﺴﺘﻐﻔﺮن ﻟﮑﻢ و ﯾﺬﮐﺮﻧﮑﻢ و ﯾﻤﺠﺪﻧﮑﻢ ﺑﺎﻟﺴﻦ ﻣﻘﺪس ﻃﺎﻫﺮ ﻓﺼﯿﺢ" در ﺑﯿﺎن اول‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم‪ ،‬ﻣﻨﺠﯽ اﻣﻢ‪ ،‬ﺑﻨﺪﮔﺎن ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻧﻔﺎق و ﻣﺴﺎﻋﺪت ﻓﻘﺮاء اﻣﺮ‬ ‫ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﺪ و وﻋﺪه ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺰای ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ اﻧﻔﺎق ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ دو ﺑﺮار‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و در ﺑﯿﺎن دوم ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﺻﻞ ﻣﻮاﺳﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و راه و روش‬ ‫اﯾﺠﺎد ﻣﺤﺒﺖ و رأﻓﺖ و ﺗﺄﻟﻒ و ﺗﻘﺎرب ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺮاﻋﺎت‬ ‫ﻓﻘﺮا و ﻣﺤﺘﺎﺟﯿﻦ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻓﻘﯿﺮی ﻣﺤﺘﺎج را دﯾﺪﯾﻢ‪ ،‬از او‬ ‫دوری ﻧﮑﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﭘﺎی ﺻﺤﺒﺖ او ﺑﻨﺸﯿﻨﯿﻢ و از او دﻟﺠﻮﺋﻰ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ و اﺑﺮاز‬ ‫ﻫﻢدردى ﻛﺮده ﻛﻤﻚ و ﻣﺴﺎﻋﺪﺗﻰ ﻧﻤﺎﺋﻴﻢ‪ .‬ﭘﺲ از آن ﺟﻬﺖ ﺗﺸﻮﯾﻖ و ﺗﺮﻏﯿﺐ‬ ‫ﯾﺎران ﺑﺮای ﻗﯿﺎم ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﻧﺘﺎﺋﺞ آﻧﯽ ﻣﺘﺮﺗﺒﻪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ را ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﺣﻴﻦ و ﻫﻨﮕﺎم اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻣﻮاﺳﺎت اﻫﻞ ﻣﻸ اﻋﻠﯽ ﺷﺎﻫﺪ‬ ‫ﺑﺮ آن ﻣﮑﺎﻟﻤﻪ و دﻟﺠﻮﺋﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد و ﺑﻪ دﻋﺎ و ذﮐﺮ و ﺗﻤﺠﯿﺪ ﻣﺸﻐﻮل و‬ ‫ﻃﻠﺐ اﺳﺘﻐﻔﺎر ﺑﺮای او ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﯿﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و ان اﺳﺘﺠﺎرﮐﻢ اﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻤﺆﻣﻨﯿﻦ و ﮐﻨﺘﻢ ﻣﺴﺘﻄﯿﻌﺎ‬ ‫ﻓﺂﺟﺮوه و ﻻ ﺗﺤﺮﻣﻮه ﻋﻤﺎ اراد ﻟﯿﺠﺮﮐﻢ اﻟﻠﻪ ﻓﯽ ﻇﻠﻞ رﺣﻤﺘﻪ ‪"...‬‬ ‫در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﻰ از ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎى ﺷﺎﻛﺮ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺑﺬل‬ ‫ﻫﻤﺖ و اﻧﻔﺎق ﺑﺮ ﻓﻘﺮاء اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء )ﺑﺪاﯾﻊاﻵﺛﺎر‪ ،‬ج‪ ،۱‬ص‪(۱۸۵‬‬ ‫ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺑﺎ آﻧﻜﻪ ﺷﻜﺮ ﺳﺒﺐ ازدﻳﺎد ﻧﻌﻤﺖ اﺳﺖ وﻟﻰ ﻛﻤﺎل ﺷﻜﺮ ﺑﺎﻧﻔﺎق‬

‫‪162‬‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫اﺳﺖ و ﻣﻘﺎم اﻧﻔﺎق أﻋﻈﻢ ﻣﻘﺎﻣﺎت‪ ،‬اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﺪ ﻟﻦ ﺗﻨﺎﻟﻮا اﻟﺒﺮ ﺣﺘﻰ‬ ‫ﺗﻨﻔﻘﻮا ﻣﻤﺎ ﺗﺤﺒﻮن ‪ "...‬و ﺟﻤﺎل ﻗﺪم )ﺳﻔﻴﻨﮥ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬ج‪ ،۵‬ص‪ (۱۰۱‬ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﻛﻦ ﻓﻰ اﻟﻨﻌﻤﺔ ﻣﻨﻔﻘﺎ و ﻓﻰ ﻓﻘﺪﻫﺎ ﺷﺎﻛﺮا" و در ﺳﻮرةاﻟﺒﻴﺎن ﻣﺆﻣﻨﻴﻦ را دﻋﻮت‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻜﺮﮔﺬارى ﻧﻤﻮده ﻣﻴﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ "و ﮐﻦ ﻣﻦ اﻟﺸﺎﮐﺮﯾﻦ"‪" ،‬ﺛﻢ اﺷﮑﺮوه و ﮐﻮﻧﻮا‬ ‫ﻣﻦ اﻟﺸﺎﮐﺮﯾﻦ"‬ ‫‪ –٣‬دوری از ﺑﻴﻢ و ﻫﺮاس و ﻧﺤﻮۀ اﻛﺘﺴﺎب ﺷﺠﺎﻋﺖ و دﻻورى‬ ‫"و ان وﺟﺪت ﻧﻔﺴﮏ وﺣﯿﺪا ﻻ ﺗﺤﺰن"‪" ،‬و ﮐﻦ ﻣﻦ اﻟﺬﯾﻦ ﻻ ﯾﺤﺰﻧﻬﻢ ﺿﻮﺿﺎء‬ ‫اﻟﻨﺎس"‪" ،‬ﻗﻞ ﯾﺎ ﻋﺒﺪ اﯾﺎک ان ﻻ ﺗﺠﺰع ﻓﯽ ﻧﻔﺴﮏ ‪ "...‬ﻣﻴﺪاﻧﻴﻢ ﻛﻪ ﺗﺮس ﻳﻜﻰ‬ ‫از ﺻﻔﺎت و ﻳﺎ ﻏﺮاﺋﺰ اﻧﺴﺎﻧﻰ اﺳﺖ و وﺟﻮد اﻳﻦ ﺻﻔﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﺣﻔﻆ اﻧﺴﺎ ن و ﻓﺮار و‬ ‫ﻳﺎ آﻣﺎدﮔﻰ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻣﻮاﻗﻊ ﺧﻄﺮ اﺳﺖ‪ .‬در ادﻳﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻛﺘﻤﺎن ﻋﻘﻴﺪه و ﻳﺎ ﺗﻘﻴﻪ‬ ‫ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﺟﺎن و دورى از دﺳﺖ دﺷﻤﻨﺎن ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﻰ در اﻳﻦ دور ﺑﺪﻳﻊ اﻫﻞ‬ ‫ﺑﻬﺎء از اﻳﻦ روش ﻣﻤﻨﻮع ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و ﺛﺒﺎت ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺒﻞ راﺳﺦ دﻋﻮت‬ ‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺑﻴﺎﻧﻰ ﻣﺎ را ﻳﺎرى ﻣﻴﺪﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻴﺘﻮان ﺻﻔﺖ‬ ‫ﺟﺒﻠﻰ ﺗﺮس و ﺧﻮف را ﺑﻪ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻓﻄﺮى ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻛﻨﻴﻢ‪" :‬ﺗﺎ ﺗﻮاﻧﻴﺪ در ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻠﻜﻮت ﺑﻴﻔﺰاﺋﻴﺪ ﺗﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ ﻓﻄﺮى ﻳﺎﺑﻴﺪ و ﻗﻮۀ ﻣﻌﻨﻮى ﺑﺠﻮﺋﻴﺪ"‪.‬‬

‫ﺑﺪﻳﻬﻰ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ اوراق ﻣﺤﺪود ﻧﻤﻰﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺴﺎﺋﻞ و دﻗﺎﺋﻖ أﺧﻼﻗﻰ‬ ‫ﻣﺬﻛﻮره در اﻳﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻰ و ﺗﺪﻗﻴﻖ ﻗﺮار دﻫﻴﻢ‪ .‬از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ از‬ ‫ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﮔﺮاﻣﯽ ﻋﺬر ﺧﻮاﺳﺘﻪ از اﻳﺸﺎن دﻋﻮت ﻣﻴﺸﻮدﻛﻪ ﺷﺨﺼ ًﺎ در ﺑﺤﺮ ذﺧﺎر اﻳﻦ‬ ‫ﺳﻔﺮ ﻣﻨﻴﻊ ﻏﻮص و ﻏﻮر ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ وﻟﺌﺎﻟﯽ ﺷﺎﻫﻮار را ﺑﻪ دﺳﺖ آرﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖ‬ ‫‪ (۱‬ر‪.‬ک‪ .‬ص ‪ ۲۳‬در ﻫﻤﯿﻦ دﻓﺘﺮ )ﻧﻈﺮی اﺟﻤﺎﻟﯽ در ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل(‬

‫‪163‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة‬ ‫ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل‬

‫ﻣﯿﻨﺎ ﯾﺰداﻧﯽ‬

‫در اﯾﻦ ﻣﻘﺎل ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﯾﮑﯽ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬ ‫اﻗﺘﺪارات و ﭼﻨﺪ ﻟﻮح دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۷۸‬ﺗﺎ ‪ ،۱۰۵‬ﻣﯽﭘﺮدازﯾﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﭼﻬﺎر ﻣﻮﺿﻊ از ﺳﻪ ﺟﻠﺪ ﮐﺘﺐ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ آرﺷﯿﻮ ﻣﻠّﯽ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن اﯾﺮان‬ ‫)‪ ،(INBA‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪) ۱۸‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۴۶۸‬ﺗﺎ ‪ ،(۴۸۸‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪۳۵‬‬ ‫)ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۷۷‬ﺗﺎ ‪ ،(۱۸۹‬و دو ﺑﺎر در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪) ۳۸‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۷۷‬ﺗﺎ ‪ ۱۹۲‬و‬ ‫ﻧﯿﺰ ‪ ۳۱۹‬ﺗﺎ ‪ (۳۳۸‬درج ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻗﺴﻤﺘﯽ از اﯾﻦ ﻟﻮح را در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ‪Gleanings‬‬ ‫‪ from the Writings of Bahá’u’lláh‬در ﻗﻄﻌﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪ ۳۶‬آوردهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در ﺗﻮﻗﯿﻊ‬ ‫ﻣﻨﯿﻊ ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﯾﻮم اﻟﻤﯿﻌﺎد )‪ (The Promised Day is Come‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮی از‬ ‫آن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ "ﻫﻨﮕﺎم ﻓﻨﺎی ﻋﺎﻟﻢ و اﻫﻞ آن رﺳﯿﺪ" )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ (۹۵‬را ذﮐﺮ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺟﻨﺎب ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ در ﮐﺘﺎب اﺳﺮاراﻵﺛﺎر ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ اﺷﺎرۀ ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﻤﺎء در اﯾﻦ ﻟﻮح‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ را در ذﯾﻞ ﻣﺪﺧﻞ ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‬ ‫درج ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )‪.(۱۲۸-۱۳۶:۱‬‬ ‫زﻣﺎن ﻧﺰول‬ ‫زﻣﺎن ﻧﺰول ﻟﻮح ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻗﺮاﺋﻦ ﻣﻮﺟﻮد در ﻣﺘﻦ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﺎم ادرﻧﻪ و ﺑﻌﺪ از ﻓﺼﻞ اﮐﺒﺮ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ در ﻓﺎﺻﻠﮥ ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ ۱۲۸۲‬ﺗﺎ ‪ ۱۲۸۵‬ﻫ‪.‬ق‪ ۱۸۶۶) .‬ﺗﺎ ‪ (۱۸۶۸‬ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک وﻗﺎﯾﻊ اﺳﻼﻣﺒﻮل و ﻋﺪم اﻋﺘﻨﺎی اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﺑﺰرﮔﺎن ﻣﺪﯾﻨﮥ ﮐﺒﯿﺮه‪ ،‬اﻋﺮاض‬ ‫و اﻓﮑﺎر ﯾﺤﯿﯽ و ﻋﺪم اﻗﺒﺎل ﺑﻌﻀﯽ از اﻫﻞ ﺑﯿﺎن را ذﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﺼﺪ ﯾﺤﯿﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﻗﺘﻞ ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۷۹‬و از وی ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬ ‫رﺋﯿﺲاﻻﻓﺎﮐﯿﻦ ﯾﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪.(۱۰۱‬‬

‫‪164‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺨﺎﻃﺐ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک دﻗﯿﻘﺎً ﻣﺸﺨّﺺ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﻣﺤﺘﻮای ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرک در‬ ‫ﻣﺘﻦ ﻟﻮح ﺑﺮﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺳﺆال ﯾﺎ ﺳﺆاﻻﺗﯽ ﺣﻀﻮر ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﻣﻌﺮوض داﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ .(۱۰۰‬اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﯾﺎ ﭘﺮﺳﺶﻫﺎ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠّﯽ ﺑﺮ ﻣﻮﺿﻮع‬ ‫ارﺗﺒﺎط ﻇﻬﻮر ﺟﻤﺎل ﻗﺪم و ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺑﻮده و ﯾﺎ اﺣﺘﻮای ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻄﻠﺐ ﻋﻤﺪه داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ در ﻣﻮﺿﻌﯽ از ﻟﻮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﯾﻦ ﺳﺆال را ﺑﻪ‬ ‫ﻋﯿﻨﻪ از روح ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ اﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ آﻣﺪ و ﻧﺎس را ﺑﻪ ﺣﻖّ ﺧﻮاﻧﺪ و ﻏﺴﻞ ﺗﻌﻤﯿﺪ داد‪.‬‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد از ﻇﻬﻮر او ﭼﻪ ﺑﻮده و از اﯾﻦ ﻇﻬﻮر ﭼﻪ؟" )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪.(۱۰۱‬‬ ‫در ﻣﺘﻦ ﻟﻮح ﯾﮏﺑﺎر ﻣﺨﺎﻃﺐ را ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب "ای ﻟﺒﯿﺐ" ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪ .(۸۵‬در آﻏﺎز ﻧﺴﺨﮥ آرﺷﯿﻮ ﻣﻠّﯽ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن اﯾﺮان‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۱۸‬ﻋﺒﺎرت "ﺑﻪ ﺟﻨﺎب ف‬ ‫اﻋﻈﻢ ﺑﺮﺳﺪ" درج ﺷﺪه اﺳﺖ )‪(۴۶۸‬؛ و در آﻏﺎز ﻧﺴﺨﮥ ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۳۸‬ﻧﺎم "ﺟﻨﺎب‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ک" درج ﺷﺪه اﺳﺖ )‪.(۳۱۹‬‬ ‫ﻧﮕﺎرﻧﺪه را ﻧﻈﺮ ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﻔﻮس ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﯾﺎ واﺳﻄﮥ ﻋﺮض ﺳﺆال ﻧﻔﺲ‬ ‫دﯾﮕﺮی‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ واﺳﻄﮥ درﯾﺎﻓﺖ ﭘﺎﺳﺦ‪ ،‬ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ دﻟﯿﻞ‬ ‫اﻫﻤّﯿّﺖ‪ ،‬ﺟﻬﺖ اﯾﺸﺎن ﻧﯿﺰ‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﺨﺎﻃﺐ اوﻟﯿﻪ‪ ،‬ارﺳﺎل ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺳﺆال‬ ‫ﺳﺎﺋﻞ و ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻟﻮح‪ ،‬ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ ارﺗﺒﺎط ﻇﻬﻮر ﺟﻤﺎل ﻗﺪم و ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ در اﯾﺎم ادرﻧﻪ‪ ،‬و ﭘﺲ از ﻓﺼﻞ اﮐﺒﺮ‪ ،‬ﻫﻨﻮز اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺮای ﻧﻔﻮﺳﯽ ﭼﻮن ﺟﻨﺎب ﻓﺘﺤﻌﻠﯽ اردﺳﺘﺎﻧﯽ و ﯾﺎ ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ زﻧﻮزی‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ‬ ‫دو از اﺟﻠّﻪ اﺻﺤﺎب ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺒﻬﻢ و ﻣﻮرد ﺳﺆال ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﻧﺤﻮۀ ﭘﺎﺳﺦ‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﺳﺌﻮال و ارﺗﺒﺎط ﻣﺤﺘﻮای ﻟﻮح ﺑﺎ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ اﻧﺠﯿﻞ ﺟﻠﯿﻞ ﮐﻪ ﺷﺮح آن‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪ ،‬ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺣﺘﻤﺎل ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺮﺳﺶﮔﺮ اﺻﻠﯽ و ﻣﺨﺎﻃﺐ‬ ‫ﻟﻮح‪ ،‬ﻓﺮدی ﻣﺴﯿﺤﯽ ﯾﺎ دارای ﭘﯿﺸﯿﻨﮥ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﻧﺠﺎم‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮای درﯾﺎﻓﺘﻦ ﻣﺨﺎﻃﺐ اﯾﻦ ﻟﻮح ﺿﺮوری ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻼﺻﻪای از ﺳﯿﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ در ﻟﻮح‬ ‫ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻣﺼﺪر ﺑﻪ "ﺑﻪ اﺳﻢ ﻣﺤﺒﻮب ﯾﮑﺘﺎ" اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ذﮐﺮ "راﺋﺤﮥ اﺣﺰان ﺟﻤﺎل‬ ‫رﺣﻤٰﻦ را اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﻮده و اﺑﻮاب ﻓﺮح و ﺑﻬﺠﺖ از ﻇﻠﻢ اﻫﻞ ﻃﻐﯿﺎن ﻣﻦ ﻣﻸ اﻟﺒﯿﺎن"‬ ‫آﻏﺎز ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﺷﺮح آن ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﮐﻪ "ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﻗﺒﻠﯽ ﻧﺎس را ﺑﻪ‬

‫‪165‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻇﻬﻮر ﺑﻌﺪ ﺑﺸﺎرت ﻓﺮﻣﻮده" و ﺑﺎ آﻧﮑﻪ "ﻇﻬﻮر ﻗﺒﻞ ‪ ...‬در ﻧﺼﯿﺤﺖ و ﺗﺮﺑﯿﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﺟﻬﺪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ "،‬ﺑﺎز اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻖّ ﻓﺎﺋﺰ ﻧﺸﺪﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﺷﺎره ﺑﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ‬ ‫آﺛﺎر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺘﺎب اﺳﻤﺎء‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺼﯿﺤﺖ و ﻫﺪاﯾﺖ اﻫﻞ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﻧﻮاع ﻣﺨﺎﻟﻔﺖﻫﺎ و ﺿ ّﺪﯾّﺖﻫﺎی اﯾﺸﺎن ﺑﺎ ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک را ذﮐﺮ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﻠﻤﯿﺤﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﮑﺮّر ﺑﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﻗﺒﻞ‪ ،‬ﺑﻪ اﺧﺒﺎر‬ ‫اﯾﻦ ﮐﺘﺐ از اﻋﺮاض ﻣﻌﺮﺿﯿﻦ )از ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ( اﺷﺎره ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻪ "ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿﻪ" و‬ ‫ﻇﻬﻮر و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن در ﻋﺎﻟﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬وﺣﺪت ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯿﻪ و ارﺗﺒﺎط آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ‬ ‫ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﻻﺣﻖ را ﺑﺎ ﻇﻬﻮرات ﺳﺎﺑﻖ ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻋﻤﯿﻖ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ و داﻧﺶ‬ ‫اﻋﺘﻘﺎدی اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک را ﺑﯿﺎن ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻣﻘﺎل ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﯾﮏ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک‬ ‫دﯾﮕﺮ را ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از "ﻗﺴﯿﺴﯿﻦ ﻧﺼﺎری را ﮐﻪ در ﻣﺪﯾﻨﮥ ﮐﺒﯿﺮه ﺳﺎﮐﻨﺴﺖ" ﻧﻘﻞ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺮ ﺗﻄﺒﯿﻖ و ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻇﻬﻮر ﻣﺒﺎرک ﺧﻮﯾﺶ و ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ و ﯾﺤﯿﯽ ﺗﻌﻤﯿﺪدﻫﻨﺪه ﺑﺎ ﻧﻘﻞ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ از اﻧﺎﺟﯿﻞ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫آﯾﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﮏ "وﻋﻆ ﺟﺒﻞ" ‪ Sermon on the Mount‬ﯾﺎ "وﻋﻆ در دﺷﺖ" ‪Sermon‬‬ ‫‪ on the Plain‬ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﻮده‪ ۲،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺳﺆال ﻣﺨﺎﻃﺐ در ﻣﻮرد‬ ‫ﮐﯿﻔﯿّﺖ ارﺗﺒﺎط ﻇﻬﻮر ﻣﺒﺎرﮐﺸﺎن ﺑﺎ ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺑﺎز ﻣﯽﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬در اﺛﺒﺎت‬ ‫ﺣﻘﺎﻧﯿّﺖ ﻇﻬﻮر ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺰول آﯾﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺧﺎرق ﻋﺎدات از ﻧﻔﺲ ﻣﺒﺎرﮐﺸﺎن اﺳﺘﻨﺎد ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﺗﺼﺮﯾﺢ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ را ﺑﻪ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن‪ ،‬در ﺳﺮاﺳﺮ ﻟﻮح‬ ‫ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻧﮑﺎت و دﻗﺎﯾﻖ ﺑﺴﯿﺎر از اﻫ ّﻢ اﻋﺘﻘﺎدات اﻫﻞ ﺑﻬﺎء‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ وﺣﺪت‬ ‫ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﻪ و اﺳﺘﻤﺮار ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯿﻪ‪ ،‬اﺣﺘﯿﺎج ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻧﻔﺜﺎت روحاﻟﻘﺪس‪ ۳،‬و‬ ‫ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ و ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿﻪ در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‬ ‫ﻣﺘﻌﺪّد ﻣﺨﺘﻠﻒ را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ در آﻧﭽﻪ در اﯾﻦ ﺻﻔﺤﺎت از ﭘﯽ ﻣﯽآﯾﺪ ﺗﻨﻬﺎ‬ ‫در ﺣﺪّ ﮔﻨﺠﺎﯾﺶ ﻣﺤﺪود ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑِﺪانﻫﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ اﺷﺎره رﻓﺖ ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک در ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﻟﻮح ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از اﻟﻮاح‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺧﻮﯾﺶ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﻗﺴﯿﺴﯿﻦ ﻧﺼﺎری ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ۴‬و ﺑﻌﻀﯽ از آن را‬ ‫ذﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۹۱‬ﺗﺎ ‪ ۹۵‬اﻗﺘﺪارات ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً اﻧﺘﻬﺎی ﻧﻘﻞ ﻗﻮل ﻣﺒﺎرک‬

‫‪166‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺳﺖ و ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک از ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﮔﺮدد(‪ .‬ﻧﮕﺎرﻧﺪه ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ ردّی از ﻗﺴﯿﺲ ﻣﺬﮐﻮر‪ ،‬و ﯾﺎ ﻣﺤﻞ درج اﺻﻞ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺧﻄﺎب ﺑﻪ وی را‬ ‫ﺑﯿﺎﺑﺪ‪ .‬ﻗﺪر ﻣﺴﻠّﻢ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻟﻮح از اﻟﻮاح دﯾﮕﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﯿﻦ آﻧﻬﺎ‬ ‫ﻗﺴﯿﺴﯿﻦ ﻣﺴﯿﺤﯽ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻟﻮح اﻗﺪس )ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻌﺪ از‬ ‫ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺻﺺ‪ (۹–۳‬و ﻟﻮح ﻫﻮﺗﯿﮏ )ﻟﺌﺎﻟﯽ ﺣﮑﻤﺖ‪ ،‬ج‪ ،۳‬ﺻﺺ‪،(۲۲۰–۲۱۵‬‬ ‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ اﯾﻦ ﻗﺴﯿﺲ و ﮐﯿﻔﯿﺖ ارﺗﺒﺎط وی ﺑﺎ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺒﺎرک‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﯾﺎﻓﺘﻦ اﺻﻞ و ﺷﮑﻞ ﮐﺎﻣﻞ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺧﻄﺎب ﺑﻪ وی‪ ،‬ﺧﻮد ﻣﻮﺿﻮع‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺣﺎﺋﺰ اﻫ ّﻤﯿّﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﺷﺮح ﻣﺨﺘﺼﺮی از‬ ‫ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻨﻘﻮل از ﻟﻮح ﻗﺴﯿﺲ اراﺋﻪ ﮔﺮدد‪ :‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﻗﺴﯿﺲ ﻣﺬﮐﻮر را‬ ‫ﺑﻪ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺪﯾﻊ و ﻟﻄﯿﻒ ﻣﻔﺘﺨﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرﮐﻪ در ﺑﺎرۀ‬ ‫ﺷﻬﺎدت ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﮐﻪ زﯾﺎرت آن روح را ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز ﻣﯽآورد )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪ .(۹۳‬در اﯾﻦ ﺑﯿﺎن – ﮐﻪ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﭘﯿﺶ رﻓﺖ ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺗﺮﺟﻤﮥ آن را‬ ‫در ‪ Gleanings‬آوردهاﻧﺪ – ﺑﻪ اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﺑﺴﺰای ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺷﻬﺎدت ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫وﺟﻮد و ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻋﻈﯿﻤﮥ آﻓﺎﻗﯽ و اﻧﻔﺴﯽ آن ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ۵،‬و ﻇﻬﻮر اﺳﺘﻌﺪاد در ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻇﻬﻮر ﺣﮑﻤﺖ از ﻫﺮ ﮐﻠﯿﻢ‪ ،‬و ﻋﻠﻢ از ﻫﺮ ﻋﺎﻟِﻢ و ﺻﻨﻌﺖ از ﻫﺮ ﺻﺎﻧﻊ و ﻗﺪرت‬ ‫از ﻫﺮ ﺳﻠﻄﺎن را از ﺗﺄﯾﯿﺪ روح ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ ﻣﺘﺼﺮّف ﺣﻀﺮﺗﺶ ذﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪.(۹۳‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻨﻘﻮل از ﻟﻮح ﻗﺴﯿﺲ ﻣﺸﺤﻮن از اﺷﺎرات ﻣﺘﻌﺪّد دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ‬ ‫ﻣﺘﻌﺪّد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻧﺎﺟﯿﻞ ارﺑﻌﻪ و دﯾﺎﻧﺖ ﻣﺴﯿﺤﯽ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‪ :‬اﺷﺎرهای ﺟﺎﻟﺐ ﺑﻪ‬ ‫وﺿﻊ ﭘﻄﺮس ﺣﻮاری در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﮐﻪ در ﻣﻠﮑﻮت از ﻧﻌﻤﺖ ﺑﺎﻗﯿﮥ اﺑﺪﯾﻪ ﻣﺮزوق‬ ‫اﺳﺖ و از ﮐﻮﺛﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻣﯽﻧﻮﺷﺪ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۹۲‬اﻋﻼم ﻣﺠﯽء ﺛﺎﻧﯽ ﻣﺴﯿﺢ و‬ ‫ﻣﻌﻄّﺮ ﺷﺪن ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ رﺟﻮع و ﻇﻬﻮر او )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۹۲‬و ‪ ،(۹۴‬ﺗﺠﻠّﯽ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ در ﻋﺎﻟﻢ و درﻣﺎن ﻫﺮ اَﺑﺮَص از درد ﻧﺎداﻧﯽ و ﻧﺎﺑﯿﻨﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺑﻬﺒﻮد ﻫﺮ ﺑﯿﻤﺎر از‬ ‫ﺑﯿﻤﺎری ﻏﻔﻠﺖ و ﻫﻮی‪ ،‬ﺷﻔﺎی ﻫﺮ ﻧﺎﺑﯿﻨﺎ و ﺗﺰﮐﯿﻪ ﻫﺮ ﻧﻔﺲ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۹۳‬و ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺳﻤﺒﻠﯿﮏ ﺑﯿﻤﺎری َﺑﺮَص‪ ۶‬ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﻫﺮ آﻧﭽﻪ ﻋﺒﺪ را‬ ‫از ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﺪا درآﻣﺪن ﻧﺎﻗﻮس و ﻧﺎﻗﻮر از ﻇﻬﻮر ﻣﺠﺪّد‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۹۴‬و آﻣﺪن ﻣﻨﺎدی در ﺑﺮﯾﮥ ﻗﺪس ﺑﻪ اﺳﻢ ﻋﻠﯽ ﻗﺒﻞ‬

‫‪167‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﺒﯿﻞ و ﺑﺸﺎرت اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﺣﻖّ در ﺟﻨّﺖ اﺑﻬﲐ و ﻇﻬﻮر ﻧﺎﻗﻮس اﻋﻈﻢ )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪.(۹۵–۹۴‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﺮور ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻟﻮح اﺻﻠﯽ و ﻧﯿﺰ ﻟﻮح ﻗﺴﯿﺲ ﻣﻨﻘﻮل در آن‪ ،‬ﭼﻨﺎن‬ ‫ﮐﻪ وﻋﺪه داده ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺮﺣﯽ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻟﻮح اﺻﻠﯽ ﻣﺎدر ﻣﯽﭘﺮدازد‪ :‬از‬ ‫ﻧﮑﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﺟﺎﻟﺐ اﯾﻦ ﻟﻮح اﺷﺘﻤﺎل ﺑﺮ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪای ﺑﻪ ﺳﺒﮏ و ﺳﯿﺎق ﻗﺴﻤﺘﯽ‬ ‫از اﻧﺎﺟﯿﻞ ﺣﺎوی ﺳﺨﻨﺎن ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﮐﻪ ﺑﻪ "وﻋﻆ ﺟﺒﻞ" ﯾﺎ "وﻋﻆ دﺷﺖ" ﻣﻌﺮوف‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻧﮑﻪ وﻋﻆ ﻣﺬﮐﻮر ﻣﺸﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻧﺼﺤﯿّﮥ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ و‬ ‫ﻧﯿﺰ اﻇﻬﺎر ﻋﻨﺎﯾﺎت وی ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﯿﺎن »ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ‪ ۷«...‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﻮﮐﺎران‪.‬‬ ‫وﻋﻆ ﻣﺬﮐﻮر در دو اﻧﺠﯿﻞ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘﯽ و ﻟﻮﻗﺎ‪ ،‬از اﻧﺎﺟﯿﻞ ارﺑﻌﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ رواﯾﺖ ﻣﺘّﯽ‪ ،‬وﻋﻆ ﻣﺬﮐﻮر در ﺳﺮ ﮐﻮه ﺑﯿﺎن ﺷﺪه‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ رواﯾﺖ ﻟﻮﻗﺎ‪ ،‬در ﭘﻬﻨﮥ‬ ‫دﺷﺖ‪ .‬اﯾﻦ دو وﻋﻆ ﺧﻮد از ﺟﻬﺎﺗﯽ ﺗﻔﺎوت دارﻧﺪ‪ ۸.‬وﻋﻆ ﺟﺒﻞ ﻃﻮﻻﻧﯽﺗﺮ اﺳﺖ و‬ ‫ﺗﻤﺎم ﻓﺼﻮل ‪ ۵‬ﺗﺎ ‪ ۷‬اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘﯽ را درﺑﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد )‪ ۱۰۹‬آﯾﻪ در ﻣﺠﻤﻮع(‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬ ‫وﻋﻆ دﺷﺖ در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﻗﺴﻤﺘﯽ از ﻓﺼﻞ ‪) ۶‬آﯾﺎت ‪ ۲۰‬ﺗﺎ ‪ ،۴۹‬ﻣﺠﻤﻮﻋ ًﺎ ‪۲۹‬‬ ‫آﯾﻪ( را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ »ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ‪ «...‬ﻧﯿﺰ در اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘﯽ‬ ‫ﻣﺘﻌﺪّدﺗﺮ )‪ ۹‬ﻋﺪد( اﺳﺖ و در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﮐﻤﺘﺮ )‪ ۴‬ﻋﺪد(‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت در‬ ‫دو اﻧﺠﯿﻞ از ﺣﯿﺚ اﺷﺘﻤﺎل ﺑﺮ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ روﺣﺎﻧﯽ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺎدی و دﻧﯿﻮی ﻧﯿﺰ‬ ‫ﻼ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ روﺣﺎﻧﯿّﺖ اﺳﺖ‪:‬‬‫ﻣﺘﻔﺎوﺗﻨﺪ‪ .‬در اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘّﯽ‪ ،‬اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات ﮐﺎﻣ ً‬ ‫ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﻣﺴﮑﯿﻨﺎن در روح‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻠﮑﻮت آﺳﻤﺎن از آن اﯾﺸﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﻣﺎﺗﻤﯿﺎن‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﺸﺎن ﺗﺴﻠّﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل‬ ‫ﺣﻠﯿﻤﺎن‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﺸﺎن وارث زﻣﯿﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﮔﺮﺳﻨﮕﺎن و‬ ‫ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل‬ ‫ﺗﺸﻨﮕﺎن ﻋﺪاﻟﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﺸﺎن ﺳﯿﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫رﺣﻢﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺮ اﯾﺸﺎن رﺣﻢ ﮐﺮده ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل‬ ‫ﭘﺎکدﻻن‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﺸﺎن ﺧﺪا را ﺧﻮاﻫﻨﺪ دﯾﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﺻﻠﺢﮐﻨﻨﺪﮔﺎن‪،‬‬ ‫زﯾﺮا اﯾﺸﺎن ﭘﺴﺮان ﺧﺪا ﺧﻮاﻧﺪه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل زﺣﻤﺖﮐﺸﺎن‬ ‫ﺑﺮای ﻋﺪاﻟﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻠﮑﻮت آﺳﻤﺎن از آن اﯾﺸﺎن اﺳﺖ )اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘّﯽ‪،‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ‪ ،۵‬آﯾﺎت ‪ ۳‬ﺗﺎ ‪.(۱۱‬‬ ‫اﻣّﺎ در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﺑﻪ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺎدی و دﻧﯿﻮی ﻧﯿﺰ راﺟﻌﻨﺪ‪:‬‬

‫‪168‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﺲ ﻧﻈﺮ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺷﺎﮔﺮدان ﺧﻮﯾﺶ اﻓﮑﻨﺪه ﮔﻔﺖ ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﺷﻤﺎ ای‬ ‫ﻣﺴﺎﮐﯿﻦ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻠﮑﻮت ﺧﺪا از آن ﺷﻤﺎﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﺷﻤﺎ ﮐﻪ اﮐﻨﻮن‬ ‫ﮔﺮﺳﻨﻪاﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺳﯿﺮ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﺷﻤﺎ ﮐﻪ اﻟﺤﺎل‬ ‫ﮔﺮﯾﺎﻧﯿﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺧﻨﺪﯾﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ﺷﻤﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ‬ ‫ﭘﺴﺮ اﻧﺴﺎن از ﺷﻤﺎ ﻧﻔﺮت ﮔﯿﺮﻧﺪ ‪) ...‬اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ‪ ،‬ﻓﺼﻞ ‪ ،۶‬آﯾﺎت ‪ ۲۰‬ﺗﺎ‬ ‫‪(۲۲‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﻋﺒﺎرات ﻣﺬﮐﻮر در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﮐﻮﺗﺎهﺗﺮ و ﺳﺎدهﺗﺮﻧﺪ و راﺟﻊ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﻨﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ در اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘﯽ راﺟﻊ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯿّﺖ ﻏﺎﺋﺒﻨﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‬ ‫ل ﺑﺮ وﯾﻞ و‬‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎ‪ ،‬در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻋﺒﺎرت »ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل ‪ «...‬ﻋﺒﺎراﺗﯽ دا ّ‬ ‫ﻧﺎﺧﻮش ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫ﻟﯿﮑﻦ وای ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ای دوﻟﺘﻤﻨﺪان‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺗﺴﻠّﯽ ﺧﻮد را ﯾﺎﻓﺘﻪاﯾﺪ‪ .‬وای‬ ‫ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ای ﺳﯿﺮﺷﺪﮔﺎن‪ ،‬زﯾﺮا ﮔﺮﺳﻨﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ‪ .‬وای ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ اﻻن‬ ‫ﺧﻨﺪاﻧﯿﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﺎﺗﻢ و ﮔﺮﯾﻪ ﺧﻮاﻫﯿﺪ ﮐﺮد‪ .‬وای ﺑﺮ ﺷﻤﺎ وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﻊ‬ ‫ﻣﺮدم ﺷﻤﺎ را ﺗﺤﺴﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﺪران اﯾﺸﺎن ﺑﺎ اﻧﺒﯿﺎی ﮐﺬﺑﻪ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ )اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ‪ ،‬ﻓﺼﻞ ‪ ،۶‬آﯾﺎت ‪ ۲۰‬ﺗﺎ ‪.(۲۲‬‬ ‫ﻫﺮﭼﻨﺪ در اﻧﺘﻬﺎی ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک اﻗﺪس ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻫﯿﮑﻞ ﻗﺪم ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﺎ‬ ‫»ﻃﻮﺑﯽ ‪ «...‬ﺷﺮوع ﺷﺪه و ﯾﺎدآور ﻋﺒﺎرات ﻣﺬﮐﻮر در "وﻋﻆ ﺟﺒﻞ" و "وﻋﻆ دﺷﺖ"‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ اﻣّﺎ ﺷﺒﺎﻫﺖ ﻣﺘﻦ ﻣﺬﮐﻮر در ﻟﻮح ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر در اﻧﺎﺟﯿﻞ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ از ﺣﯿﺚ اﯾﻦ ﺷﺒﺎﻫﺖ در‬ ‫ﺑﯿﻦ آﺛﺎر ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﻓﺮد اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫وای ﺑﺮ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ از اﯾﻦ اﯾﺎم و ﺛﻤﺮ آن ﻏﺎﻓﻠﻨﺪ ‪ ...‬ﺧﻮﺷﺎ ﺣﺎل ﺻﺪﻗﯿﺎن‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﺪق ﻣﺒﯿﻦ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺣﺎل ﻋﺎرﻓﺎن ﮐﻪ ﺳﺒﯿﻞ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﻟﻬﯽ‬ ‫را ﺷﻨﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﻪ ﻣﻠﮑﻮت او ﺗﻮﺟّﻪ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺧﻮﺷﺎ ﺣﺎل ﻣﺴﺮوران و‬ ‫ﻣﺨﻠﺼﺎن ﮐﻪ ﺳﺮاجﻫﺎی ﻗﻠﻮﺑﺸﺎن ﺑﻪ دﻫﻦ ﻋﺮﻓﺎن ﻧﻔﺲ رﺣﻤﻦ ﻣﺸﺘﻌﻞ و‬ ‫روﺷﻦ ﺷﺪه و ﺑﻪ زﺟﺎﺟﺎت اﻧﻘﻄﺎع از ﻫﺒﻮب ارﯾﺎح اﺣﺰان و اﻓﺘﺘﺎن‬ ‫ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﺎﻧﺪه‪ .‬ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ ﺣﺎل ﻗﻮیدﻻن ﮐﻪ از ﺳﻄﻮت ﻇﺎﻟﻤﺎن ﻗﻠﻮﺑﺸﺎن‬ ‫ﺿﻌﯿﻒ ﻧﺸﺪه و ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ ﺣﺎل ﺑﯿﻨﺎﯾﺎن ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﻘﺎ و ﻓﻨﺎ ﻫﺮ دو ﻣﻄّﻠﻊ‬

‫‪169‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺷﺪهاﻧﺪ ‪ ...‬ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ ﺣﺎل درﺳﺖﮐﺎران ﮐﻪ از اﻋﻤﺎﻟﺸﺎن ﻋﺮف ﻗﺒﻮل‬ ‫رﺣﻤﻦ ﺳﺎﻃﻌﺴﺖ‪ .‬ﺑﺪ اﺳﺖ ﺣﺎل ﻏﻤّﺎزان و ﻣﻔﺴﺪان و ﻇﺎﻟﻤﺎن‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﻣﺎﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎد ﺑﻪ ﻋﺰّت و ﺛﺮوت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﻧﺪ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ‪.(۹۸–۹۷‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرات‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ از ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک از ﺣﯿﺚ اﺷﺘﻤﺎل ﺑﺮ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرات ﻣﺸﺎﺑﻪ از اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘّﯽ‪ ،‬و از ﺣﯿﺚ اﺷﺘﻤﺎل ﺑﺮ وﺿﻊ ﺑﺪﺣﺎﻻن‬ ‫ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﺬﮐﻮر در اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﻧﮑﺘﮥ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟّﻪ آن‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ارادۀ ﻫﯿﮑﻞ اﻗﺪس ﻋﺎﻣﺪاﻧﻪ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﻓﻀﺎ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ‬ ‫راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺴﯿﺤﯿّﺖ در اﯾﻦ ﻟﻮح‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺰول آﯾﺎﺗﯽ ﺷﺒﯿﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ دو "وﻋﻆ" ﺗﻌﻠّﻖ ﮔﺮﻓﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﭘﯿﺶ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺣﺎوی ﺑﻌﻀﯽ دﯾﮕﺮ از اﻫ ّﻢ‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ از اﯾﻦ ﭘﺲ ﻣﯽآﯾﺪ ﺷﻤﺎری از آﻧﻬﺎ را ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬

‫ﻫﺮﻣﻨﻮﺗﯿﮏ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﻪ(‬ ‫از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻬ ّﻢ اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺧﺼﻮص‬ ‫ﮐﯿﻔﯿّﺖ ارﺗﺒﺎط ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﻗﺒﻞ و آﺛﺎر دور ﺑﺪﯾﻊ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت را‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻋﻤﺪۀ ﺗﺤﻘﯿﻖ در اﺻﻮل ﻫﺮﻣﻨﻮﺗﯿﮏ ﺑﻬﺎﺋﯽ داﻧﺴﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫اﮔﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﮐﻞّ در ﮐﺘﺎب اﻟﻬﯽ ﻣﺴﺘﻮر و ﻣﮑﻨﻮن ﺑﻮد و در ﻇﻬﻮر ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﺑﯿﺎن روح ﻣﻦ ﻓﯽ اﻻﻣﮑﺎن ﻓﺪاه ﻃﻠﻌﺎت ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﻘﻨّﻌﻪ در ﻏﺮﻓﺎت ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫اﻟﻬﯿّﻪ از ﺧﻠﻒ ﺣﺠﺎب ﺑﯿﺮون آﻣﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻫﺬا ﺣﻖّ ﻻرﯾﺐ ﻓﯿﻪ‪ .‬و اﮔﺮ ﮔﻔﺘﻪ‬ ‫ﺷﻮد از ﻗﺒﻞ ﺑﺮ ﺳﺒﯿﻞ اﺟﻤﺎل ذﮐﺮ ﺷﺪه و آﻣﺪ ﻣﺒﯿّﻦ و ﻣﻔﺼّﻞ‪ ،‬ﺣﻖّ ﻻرﯾﺐ‬ ‫ﻓﯿﻪ‪ .‬و اﮔﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ آﻧﭽﻪ در ﻇﻬﻮر ﺑﺪﯾﻊ ﻇﺎﻫﺮ از ﻗﺒﻞ ﻧﺒﻮده و ﮐﻞّ‬ ‫ﺑﺪﯾﻌﺴﺖ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﻮل ﻫﻢ ﺻﺤﯿﺢ و ﺗﻤﺎﻣﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ ﺣﻖّ ﺟﻞّ ذﮐﺮه ﺑﮑﻠﻤﮥ‬ ‫اﻟﯿﻮم ﺗﮑﻠّﻢ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻧﺎس از ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ ﺑﻪ آن ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﻮده و‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬آن ﮐﻠﻤﻪ ﺑﺪﯾﻊ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻟﻮ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺘﻔﮑّﺮون )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪.(۸۸–۸۷‬‬

‫ﺷﻨﺎﺧﺖﺷﻨﺎﺳﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ دﯾﮕﺮی در اﯾﻦ ﻟﻮح را ﻣﯽﺗﻮان از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻﻠﯽ ﺷﻨﺎﺧﺖﺷﻨﺎﺳﯽ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺒﺎرک داﻧﺴﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ای ﻣﻘﺒﻞ‪ ،‬در آﻧﭽﻪ از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﺟﺎری ﺷﺪه‬ ‫‪170‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫درﺳﺖ ﺗﻔﮑّﺮ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﺗﺎ اﺑﻮاب ﻋﻠﻮم ﻻﻧﻬﺎﯾﻪ ﺑﺮ وﺟﻪ ﻗﻠﺒﺖ ﻣﻔﺘﻮح ﺷﻮد و ﺧﻮد را از‬ ‫دون ﺣﻖّ ﻏﻨﯽ و ﻣﺴﺘﻐﻨﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﺎﯾﯽ" )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۹۰‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﻮع‬ ‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ و ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﺑﯿﻦ دو ﻣﯿﺰان ادراک‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻘﻞ و دل در اﯾﻦ دور‬ ‫ﻣﺒﺎرک‪ ،‬دﻻﻟﺖ دارد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‪ ،‬اﺷﺎرۀ ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ »ﺑﺼﺮ اﻟﻬﯽ« در "ﻏﯿﺎﻫﺐ‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﻨﺰﻟﻪ‪ "،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺪاﯾﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻤﯿﻖ در ﻣﻔﻬﻮم آن ﺑﺮای اﯾﺠﺎد‬ ‫ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺟﺪﯾﺪ ﻓﻌﺎﻟﯿّﺖ ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ اﻋﻀﺎء ﺟﺎﻣﻌﮥ اﺳﻢ اﻋﻈﻢ را‬ ‫از ﭘﯿﺮ و ﺟﻮان‪ ،‬زن و ﻣﺮد ﺑﺪان دﻋﻮت ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ۹،‬ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬در‬ ‫ﻏﯿﺎﻫﺐ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﻨﺰﻟﻪ ﺟﻮاب ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺬﮐﻮره و ﻣﺴﺘﻮرۀ ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ ﻧﺎزل‪ .‬اﻧﺸﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﺒﺼﺮ‬ ‫اﻟﻬﯽ در ﮐﻠﻤﺎﺗﺶ ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﻟﺘﻌﺮف ﻣﺎ اردت ‪) "...‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۱۰۰‬‬

‫ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت اﺳﺎﺳﯽ اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ و ﺗﺄﺛﯿﺮ آن در ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ از ﻣﺤﺘﻮای ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪای از ﺟﻤﺎل ﻗﺪم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪاً در ﺗﺒﯿﯿﻨﺎت‬ ‫ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟﻠّﻪ از آن ﺑﺎ ﻋﺒﺎراﺗﯽ ﭼﻮن "ﺗﺼﺮّﻓﺎت ﻗﻮّۀ ازﻟﯿّﮥ ﻗﺪﺳﯿّﮥ‬ ‫داﻓﻌﮥ ﺳﺎرﯾﮥ ﺻﻤﺪاﻧﯽ‪ ۱۰"،‬و ﻧﯿﺰ "ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿﻪ" در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﯾﺎد‬ ‫ﻣﯽﮔﺮدد‪ ۱۱.‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﺪان ای ﺳﺎﺋﻞ ﮐﻪ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿّﻪ ﺟﺎﻣﻊ ﮐﻞّ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﺑﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻌﺎﻧﯽ‬ ‫و اﺳﺮار اﻟﻬﯽ در آن ﻣﺴﺘﻮر‪ .‬ﻃﻮﺑﯽ ﻟﻤﻦ ﺑﻠﻐﻬﺎ و اﺧﺮج اﻟﻠّﺌﺎﻟﯽ اﻟﻤﮑﻨﻮﻧﺔ‬ ‫ﻓﯿﻬﺎ‪ .‬اﺷﺮاق ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿّﻪ را ﺑﻪ ﻣﺜﻞ اﺷﺮاق ﺷﻤﺲ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﻦ‪ .‬ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻗﺴﻢ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ ﺑﻌﺪ از ﻃﻠﻮع ﺑﺮ ﮐﻞّ اﺷﺮاق ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻗﺴﻢ ﺷﻤﺲ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ ﮐﻪ از اﻓﻖ ﻣﺸﯿّﺖ رﺑّﺎﻧﯿّﻪ اﺷﺮاق ﻓﺮﻣﻮد ﺑﺮ ﮐﻞّ ﺗﺠﻠّﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﻐﻔﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﺘّﺸﺒﯿﻪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ ﻇﺎﻫﺮه ﻣﺴﺘﻤ ّﺪ از ﮐﻠﻤﮥ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫ﺑﻮده‪ .‬ﻓﮑّﺮ ﻟﺘﻌﺮف )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ‪.(۸۴–۸۳‬‬

‫ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮه از آﺛﺎر اﻟﻬﯿﻪ‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ ﻫﻢ ﻧﻔﺲ ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ و ﻫﻢ ﮐﻠﻤﮥ ﻧﺎزﻟﻪ از اﯾﺸﺎن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﺛﺎر اﻟﻬﯿﻪ‪.‬‬ ‫ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮه ﻧﯿﺰ از ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮاﻟﻠﻪ و آﺛﺎر او ﻧﺸﺄت ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﭼﻮن "ﻋﺮﺻﮥ ﻋﺮﻓﺎن" او از‬ ‫ﺑﺮﮐﺖ "وﺟﻮد ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ" ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽاش وﺳﻌﺖ ﮔﯿﺮد‪ ،‬داﻧﺶ ﺑﯿﮑﺮاﻧﯽ از ﮐﻠﻤﺎﺗﺶ‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺟﺴﺖ‪" :‬ای ﮐﺎش از وﺟﻮد ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ ﻋﺮﺻﮥ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﺤﺒﻮب ﻋﺎﻟﻤﯿﻦ وﺳﯿﻊ‬ ‫‪171‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﯽﺷﺪ ﺗﺎ از ﺣﺮوف ﻇﺎﻫﺮۀ ﮐﻠﻤﻪ ﻋﻠﻮم ﻻﻧﻬﺎﯾﻪ ﻇﺎﻫﺮ و ﺗﻔﺼﯿﻞ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪(۸۵‬‬ ‫ﺧﻼﻗﯿّﺖ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﺮ آن ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ در ﻫﻤﺎن ﺣﯿﻦ ﺧﻠﻖ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻇﻬﻮرات‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫و ﺑﺮوزات آن در ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ و ﺑﻪ ﻣﺮور زﻣﺎن ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد‪:‬‬ ‫"ﮐﻠﻤﻪای ﮐﻪ ﺣﻖّ ﺑﻪ آن ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬در آن ﮐﻠﻤﻪ روح ﺑﺪﯾﻊ دﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و‬ ‫ﻧﻔﺤﺎت ﺣﯿﺎت از آن ﮐﻠﻤﻪ ﺑﺮ ﮐﻞّ اﺷﯿﺂء ﻇﺎﻫﺮاً و ﺑﺎﻃﻨ ًﺎ ﻣﺮور ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﺗﺎ ﭼﻪ‬ ‫زﻣﺎن و ﻋﺼﺮ آﺛﺎر ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿّﻪ از ﻣﻈﺎﻫﺮ آﻓﺎﻗﯿﻪ و اﻧﻔﺴﯿّﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد" )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ص‪ .(۸۸‬در ﻣﻮﺿﻌﯽ دﯾﮕﺮ از ﻟﻮح ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮّل ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء در ﻋﺎﻟﻢ در ﻧﺘﯿﺠﮥ‬ ‫ﻇﻬﻮر و ﮐﯿﻔﯿّﺖ ﺗﺪرﯾﺠﯽ ﺑﺮوز آﺛﺎر اﯾﻦ ﺗﺤﻮّل اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻫﻤﭽﻪ ﻣﺪاﻧﯿﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻇﻬﻮر ﺣﻖّ ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺖ ﺑﻪ اﻇﻬﺎر ﻣﻌﺎرف ﻇﺎﻫﺮه و ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺣﮑﺎم ﺛﺎﺑﺘﮥ ﺑﯿﻦ ﺑﺮﯾّﻪ‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ در ﺣﯿﻦ ﻇﻬﻮر ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء ﺣﺎﻣﻞ ﻓﯿﻮﺿﺎت و اﺳﺘﻌﺪادات ﻻﺗﺤﺼﲐ ﺷﺪه و‬ ‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﺑﻪ اﻗﺘﻀﺎی وﻗﺖ و اﺳﺒﺎب ﻣﻠﮑﯿّﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد" )اﻗﺘﺪارات‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪.(۹۱–۹۰‬‬ ‫ﻧﮑﺘﮥ ﻟﻄﯿﻔﮥ دﻗﯿﻘﮥ آﻧﮑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ را‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﻤﻞ ﻓﯿﻮﺿﺎت رﺑﺎﻧﯿﻪ ﺗﻮﺳّﻂ ﮐﻞّ ﺑﺮﯾّﻪ‪ ،‬ﺑﻞ‬ ‫ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء را ﻋﻠﺖ ﺿﺮورت ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻋﻠﻮم و ﺣﮑﻢ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر‬ ‫اﻋﻈﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻞّ ﺑﻪ ﻋﻠﻮم و ﺣﮑﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﮐﻞّ ﺑﺮﯾّﻪ ﺑﻞ ﮐﻞّ اﺷﯿﺎء از ﻫﺒﻮب‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫ﻟﻮاﻗﺢ اﻟﻬﯿّﻪ در اﯾﻦ اﯾّﺎم ﻻﺷﺒﻬﯿّﻪ ﻋﻠﯽ ﻗﺪرﻫﺎ ﺣﺎﻣﻞ ﻓﯿﻮﺿﺎت رﺑّﺎﻧﯿّﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ"‬ ‫)اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪.(۱۰۰‬‬

‫اﺣﺘﯿﺎج ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻧﻔﺜﺎت روحاﻟﻘﺪس‬ ‫"اﮔﺮ آﻧﯽ ﻣﺪد و ﻗﺪرت ﺑﺎﻃﻨﯿّﮥ ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿّﻪ از ﻋﺎﻟﻢ و اﻫﻞ آن ﻣﻨﻘﻄﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﮐﻞّ ﻣﻌﺪوم‬ ‫و ﻣﻔﻘﻮد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﻪ ﺑﺼﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬اﺷﺮاق و اﻧﻮارش را‬ ‫در ﮐﻞّ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪(۸۴‬‬

‫وﺣﺪت ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﻪ و اﺳﺘﻤﺮار ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯿﻪ‬ ‫در ﺳﺮاﺳﺮ ﻟﻮح اﺷﺎرات ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ وﺣﺪت ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯿﻪ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‬ ‫در ﻣﻮﺿﻌﯽ از ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻇﻬﻮر ﻗﺒﻠﻢ ﯾﺎد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫)اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۸۸‬و در ﻣﻮﺿﻊ دﯾﮕﺮ‪" :‬آن ﮐﻠﻤﻪاﯾﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺑﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ روح‪،‬‬ ‫‪172‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﻄﺎب ﻓﺮﻣﻮدم‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ .(۹۸‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻪ اﺳﺘﻤﺮار ﻇﻬﻮرات اﺷﺎره‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﮔﺮ ﻧﻔﺴﯽ ‪ ...‬ﺑﻪ اذن ﻃﺎﻫﺮه ﺗﻮﺟّﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻧﺪای اوّل اﻟﻬﯽ را در ﮐﻞّ ﺣﯿﻦ‬ ‫اﺻﻐﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﻧﺪای اﻟﻬﯽ ﻻزال ﻣﺮﺗﻔﻊ‪ ،‬وﻟﮑﻦ آذان ﻣﻤﻨﻮع و اﺷﺮاق اﻧﻮار ﻧﯿّﺮ‬ ‫آﻓﺎق ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬وﻟﮑﻦ اﺑﺼﺎر ﻣﺤﺠﻮب‪) ".‬اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ‪(۸۵–۸۴‬‬ ‫ﮔﺎه اﺷﺎره ﺑﻪ وﺣﺪت ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻣﻀﻤﻮن ﮐﻠّﯽ ﻟﻮح‪ ،‬ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ درج ﯾﺎ ﻧﻘﻞ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻀﻤﻮن ﻋﺒﺎراﺗﯽ از ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﻗﺒﻞ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺗﻮرات و اﻧﺠﯿﻞ‪ ،‬اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫اﺷﺎرات ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﯾﺤﯿﯽ ﺗﻌﻤﯿﺪ دﻫﻨﺪه‪:‬‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ آن ﺟﻤﺎل ﻣﻮﻋﻮد ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻌﺪ از ﻣﻦ ﻣﯽآﯾﺪ و ﭘﯿﺶ از ﻣﻦ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬او ﺑﻮد آن ﻧﺪآء ﮐﻪ ﻣﺎﺑﯿﻦ آﺳﻤﺎن و زﻣﯿﻦ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺎمﻫﺎی‬ ‫اﻟﻬﯽ را درﺳﺖ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ و ﺗﻌﻤﯿﺮ ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻠﻮب را‪ .‬و ﻫﻤﺎن ﻧﺪا ﺑﻮد‬ ‫ﮐﻪ اﺑﻦ زﮐﺮﯾﺎ ﻗﺒﻞ از روح ﻓﺮﻣﻮد ﻣﻦ آواز آن ﮐﺴﻢ ﮐﻪ در ﺑﯿﺎﺑﺎن ﻧﺪا‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ راه ﺧﺪاوﻧﺪ را درﺳﺖ ﮐﻨﯿﺪ )اﻗﺘﺪارت‪ ،‬ص‪.(۹۶‬‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺮﻗﺲ )‪ ،(۳:۱‬ﻣﺘﯽ )‪ ،(۳:۳‬ﻟﻮﻗﺎ )‪ ،(۳:۳‬ﯾﻮﺣﻨﺎ‬ ‫)‪ ،(۲۳:۱‬و ﻧﯿﺰ اﺷﻌﯿﺎ )‪ (۳:۴۰‬اﺷﺎره دارد‪ .‬در ﻣﻮﺿﻌﯽ دﯾﮕﺮ از ﻟﻮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺻﻠﺒﻪ از ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯿّﻪ در ﻧﺎﻟﻪ و ﺣﻨﯿﻨﻨﺪ‪ ،‬وﻟﮑﻦ ﺑﺮﯾّﻪ در ﻏﻔﻠﺖ ﻋﻈﯿﻢ‪ .‬اﯾﻨﺴﺖ‬‫"اﺣﺠﺎر ُ‬ ‫ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ اﻟﻬﯿّﻪ از ﻗﺒﻞ ﻧﺎزل ﮐﻪ از اﺣﺠﺎر اﻧﻬﺎر ﺟﺎری‪ ،‬وﻟﮑﻦ از ﻗﻠﻮب اﺷﺮار اﺛﺮی‬ ‫ﻧﻪ" )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ص‪ ،(۸۳‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ آﯾﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ از ﮐﺘﺎب ﻋﻬﺪ ﻋﺘﯿﻖ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﺳﻔﺮ ﺗﺜﻨﯿﻪ )‪ ،(۱۵:۸‬اِرﻣﯿﺎ )‪(۱۶:۴۶‬؛ و ﻧﯿﺰ ﻗﺮآن‪ ،‬آﯾﮥ ‪ ۷۴‬از ﺳﻮرۀ ﺑﻘﺮه دﻻﻟﺖ‬ ‫دارد‪.‬‬

‫ﻧﺴﺒﯽﺑﻮدن ﺣﻘﺎﯾﻖ ادﯾﺎن‬ ‫از ﻋﻤﯿﻖﺗﺮﯾﻦ و ﭘﯿﭽﯿﺪهﺗﺮﯾﻦ ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﯿﺎﻧﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان‬ ‫ﺗﺼﻮّر ﻧﻤﻮد از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻﻠﯿﮥ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﺮ ﻧﺴﺒﯽﺑﻮدن‬ ‫ﺣﻘﺎﯾﻖ ادﯾﺎن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻨﺒﻪای اﺳﺎﺳﯽ از اﻋﺘﻘﺎدات اﻫﻞ ﺑﻬﺎء ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ۱۵.‬ﺑﺮای‬ ‫ﻣﺜﺎل در ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ذﯾﻞ – ﮐﻪ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺑﺮ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻘﯿﻘﯽ دﻻﻟﺖ‬ ‫دارد – ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ذروۀ ﻋﺮﻓﺎن ارﺗﻘﺎء ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ در ادﻧﯽ رﺗﺒﻪ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ ﻋﻨﺪاﻟﻠّﻪ در ﯾﮏ ﻣﻘﺎم ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺷﺮاﻓﺖ ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﻓﺎن ﺑﻤﺎ ﻫﻮ‬

‫‪173‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻻ‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﻋﺮﻓﺎن ﻧﺒﻮده‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺣﻖ و ﻗﺒﻮل او ﺷﻮد ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬وا ّ‬ ‫ﻼ ﻟﻮ ﯾﻘﻮل‬ ‫ﻣﺮدود‪ .‬ﮐﻞّ اﻟﻔﺎظ در آن ﺳﺎﺣﺖ در رﺗﺒﮥ واﺣﺪه ﻣﺬﮐﻮر‪ .‬ﻣﺜ ً‬ ‫وﻟﺪت ﮐﻘﻮﻟﻪ ﻟﻢ ﯾﻠﺪ و ﻟﻢ ﯾﻮﻟﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻇﺎﻫﺮ ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﻬﯽ از‬ ‫ﺷﺒﻪ و ﻣﺜﻞ و ﻧﻈﯿﺮ ﻣﻨﺘﻬﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺎم ﻋﺮﻓﺎن اﻧﺎم اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﯿﻦ ﻧﺎس ﻫﻢ‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎم اﻋﻠﲐ و ارﻓﻊ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﮑﻦ اﯾﻦ اﻣﺘﯿﺎز ﻫﻢ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﻗﺒﻮل ﺣﻖّ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ارادۀ او ﻣﺤﻘّﻖ ﺷﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ در ﮐﻮر ﻓﺮﻗﺎن و ﺑﯿﺎن ﻣﺸﯿّﺖ‬ ‫اﻟﻬﯿّﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﺰﯾﻪ ﺻﺮف و ﺗﻘﺪﯾﺲ ﺑﺤﺖ ﺗﻌﻠّﻖ ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻟﺬا در اﻓﺌﺪۀ ﻋﺒﺎد‬ ‫ﻻ آن ﺑﺤﺮ ﻗﺪم از ﺟﻤﯿﻊ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﺠﻠّﯿﺎت اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺛﺎﺑﺖ و ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬وا ّ‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺤﺪّﺛﻪ ﻣﻘﺪّس و ﺳﺎﺣﺖ اﻗﺪس از ﺟﻤﯿﻊ اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﻨﺰّه‪ .‬ﻧﻈﺮ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﺻﻞ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻠ ّﻮ و دﻧﻮّ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﺮﻓﺎن ﻟﻔﻈﯿّﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﯿﻦ ﺑﺮﯾّﻪ ﻣﺤﻘّﻖ ﺷﺪه )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۸۸‬و ‪.(۸۹‬‬

‫ﺣﯿﺎت ﻓﺮدی اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻧﮕﺎه ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ در اﯾﻦ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﺷﻬﺎدت‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر‬ ‫ﺑﯿﺪارﮐُﻨﻨﺪه و ﺑﯿﻨﺎﯾﯽﺑﺨﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻘﺎل را ﺑﺎ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک در اﯾﻦ‬ ‫ﺑﺎره ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﺑﺮﯾﻢ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﮕﻮ ای ﺑﻨﺪﮔﺎن در ﻫﺮ ﺻﻮرت ﻣﻘﺘﻮل و ﻣﺬﺑﻮﺣﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻪ ﺳﯿﻮف اﻣﺮاض و ﭼﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺳﯿﻮف اﻫﻞ اﻋﺮاض‪ .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﺷﻤﺸﯿﺮﻫﺎی ﻣﺸﺮﮐﺎن در ﺳﺒﯿﻞ ﻣﺤﺒﻮب‬ ‫ﻖ ﺑﻮده‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ دﯾﻪ ﻧﻔﺲ ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺛﻤﺮ‬ ‫ﺐ و اﺣ ّ‬‫ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﮐﺸﺘﻪ ﺷﻮﯾﺪ اﺣ ّ‬ ‫ﻣﺮﻏﻮب را ﻓﺮاﻣﻮش ﻣﮑﻨﯿﺪ و از دﺳﺖ ﻣﺪﻫﯿﺪ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۹۷‬و ‪.(۹۸‬‬ ‫ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬ ‫‪ .۱‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺶ اﺳﺘﺎد ﺑﺰرﮔﻮار دﮐﺘﺮ ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‪ ،‬ﻣﻘﺼﻮد از "ﺟﻨﺎب ف اﻋﻈﻢ"‬ ‫ﺟﻨﺎب ﻓﺘﺤﻌﻠﯽ اردﺳﺘﺎﻧﯽ ‪ ،‬و از "ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ ک‪ "،‬ﺷﯿﺦ ﺣﺴﻦ زﻧﻮزی در ﮐﺮﺑﻼﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ در اﯾﺎم اﻗﺎﻣﺖ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم در ادرﻧﻪ‪ ،‬ﻫﻨﻮز در ﻗﯿﺪ ﺣﯿﺎت ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻧﮕﺎرﻧﺪه از آﻗﺎی‬ ‫دﮐﺘﺮ اﻓﻨﺎن ﻣﺘﺸﮑّﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻃّﻼﻋﺎت و ﻧﯿﺰ اﻃّﻼﻋﺎت راﺟﻊ ﺑﻪ ﭼﺎپﻫﺎی‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اﯾﻦ ﻟﻮح را در اﺧﺘﯿﺎر وی ﻧﻬﺎدﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ .۲‬ﺷﺮح ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﺑﺎرۀ اﯾﻦ دو "وﻋﻆ" ﯾﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﮔﻔﺘﺎر ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ در اداﻣﮥ‬ ‫ﻣﻘﺎل ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.‬‬

‫‪174‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ .۳‬در اﯾﻨﺠﺎ از ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺬﮐﻮر در ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻋﺎﻣﺪاﻧﻪ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات ﻣﺬﮐﻮر در اﻟﻮاح و‬ ‫ﺧﻄﺎبﻫﺎی ﻣﺮﮐﺰ ﻣﯿﺜﺎق و آﺛﺎر ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﯾﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻫﻢ ﮐﺎم ﺟﺎن از‬ ‫درﯾﺎﻓﺖ و ﺗﺬﮐﺎر راﺑﻄﮥ ﺑﯿﻦ آﺛﺎر ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮاﻟﻠﻪ و ﻣﺒﯿّﻨﯿﻦ آﯾﺎت او ﺷﯿﺮﯾﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻫﻢ‬ ‫روﺷﻦﮔﺮ آن ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺒﯿّﻦ از ﻣﺘﻦ آﺛﺎر ﻣﻈﻬﺮ اﻣﺮ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﻣﺒﺎرﮐﻪ را اﺳﺘﺨﺮاج‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ روش ﭘﺎﺳﺨﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ ﺷﺒﻬﮥ ﻧﺎروای ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﻌﺎﻧﺪﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﮐﻪ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﻌﻀ َﺎ وﺿﻊ ﻣﺒﯿّﻦ آﯾﺎت اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻣﻨﺰل آن‪.‬‬ ‫‪ .۴‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ از اﯾﻦ ﭘﺲ ﻟﻮح اﺻﻠﯽ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۷۸‬ﺗﺎ ‪(۱۰۵‬‬ ‫ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﻟﻮح اﺻﻠﯽ ﻣﺎدر‪ "،‬و از ﻟﻮح ﻧﻘﻞ ﺷﺪه در آن )اﻗﺘﺪارات‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۹۱‬ﺗﺎ ‪(۹۵‬‬ ‫ﺑﺎ ﻋﻨﻮان "ﻟﻮح ﻗﺴﯿﺲ" ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .۵‬اﯾﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺑﻪ ﺧﺼﻮص از اﯾﻦ ﺣﯿﺚ ﺑﺪﯾﻊ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻠّﯽ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﻌﺒﯿﺮ‬ ‫ﻣﺘﺪاول ﻣﺴﯿﺤﯿﺎن از ﺟﺎنﺑﺎﺧﺘﻦ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓِﺪﯾﻪ ﺑﺮای ﺟﺒﺮان ﮔﻨﺎه ﻧﻮع‬ ‫اﻧﺴﺎن و آﺷﺘﯽ )‪ (reconciliation‬ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺎ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن‪.‬‬ ‫‪ .۶‬اﺷﺎرات ﻣﺒﺎرک راﺟﻊ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻀﻤﻮن اﻧﺎﺟﯿﻞ در ﺧﺼﻮص ﺷﻔﺎ دادن ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ اﺑﺮص را‪.‬‬ ‫‪ .۷‬ﻋﺒﺎرات اﻧﺠﯿﻞ ﺣﺎﻣﻞ ﻣﻔﻬﻮم »ﺧﻮﺷﺎ ﺑﺤﺎل« ﯾﺎ »ﻃﻮﺑﯽ« در اﺻﻄﻼح اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‬ ‫‪ Beatitudes‬ﺧﻮاﻧﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ "ﻓﺮﺧﻨﺪﮔﯽﺧﻮاﺳﺘﻦ" ﯾﺎ در ﻓﺎرﺳﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺮﺑﯽ آﻣﯿﺨﺘﻪ ﻣﺎ ﺑﻪ "ﺑﺮﮐﺖﻃﻠﺒﯿﺪن" ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﺎﻣﺄﻧﻮسﺑﻮدن ﻫﺮ دو‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ در اﯾﻦ ﻣﺘﻦ ﻫﺮ ﺑﺎر اﺷﺎره ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻻزم آﻣﺪه ﺗﮑﺮار اﺻﻞ ﻋﺒﺎرات ﺗﺮﺟﯿﺢ‬ ‫داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۸‬ﺑﺮای آ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻘﺎﯾﺴﮥ اﯾﻦ دو "وﻋﻆ‪ "،‬ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﯾﺮ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ‪:‬‬ ‫‪Stephen L. Harris, Understanding the Bible, 3rd ed. Toronto: Mayfield‬‬ ‫‪Publishing Company, 1992, pages 300-302, 310, 314.‬‬ ‫‪Bart D. Ehrman, The New Testament: A Historical Introduction to the‬‬ ‫‪Early Christian Writings. 2nd edition. New York: Oxford University Press,‬‬ ‫‪2000. PP 101, 121-128.‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ اﺧﯿﺮ )ارﻣﻦ( در اﻧﺠﯿﻞ ﻣﺘّﯽ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﯽ ﺗﺎزه‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺣﺘﯽ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ او در ﭘﻨﺞ دﺳﺘﻪ از ﻣﻄﺎﻟﺐ )ﻓﺼﻞﻫﺎی ‪ ۵‬ﺗﺎ ‪،۱۳ ،۱۰ ،۷‬‬ ‫‪ ۱۸‬و ‪ ۲۳‬ﺗﺎ ‪ (۲۷‬ﻃﺮح ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﯾﺎدآور اﺳﻔﺎر ﺧﻤﺴﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺧﺼﺎﯾﺺ "وﻋﻆ‬ ‫ﺟﺒﻞ"را ﻣﯽﺗﻮان از اﯾﻦ دﯾﺪﮔﺎه ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻧﺠﯿﻞ ﻟﻮﻗﺎ اﻣّﺎ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ را‬

‫‪175‬‬ ‫ﻛﻼﻣﻲ ﭼﻨﺪ در ﺑﺎرة ﻳﻜﻲ از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ٰ‬ ‫اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﯿﺎﻣﺒﺮی راﻧﺪهﺷﺪه از ﻗﻮم ﺧﻮد )ﯾﻬﻮد(‪ ،‬و ﻧﺠﺎتﺑﺨﺶ ﻫﻤﮥ آدﻣﯿﺎن )ﻓﻘﯿﺮ و ﮔﺮﺳﻨﻪ و‬ ‫ﺗﺸﻨﻪ و اﻣﺜﺎل آﻧﻬﺎ( ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬و "وﻋﻆ دﺷﺖ" ﮔﻮﯾﺎی اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۹‬رﺟﻮع ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻪ داراﻻﻧﺸﺎء ﺑﯿﺖ اﻟﻌﺪلاﻋﻈﻢ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ۱۰‬ﻓﻮرﯾﻪ ‪ ،۱۹۹۵‬ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺿﻤﯿﻤﮥ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ "ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ" اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﻧﺴﺨﮥ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪ در‬ ‫آدرس ذﯾﻞ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_scholarship&language=All#cover‬‬ ‫‪ .۱۰‬ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ )‪ ،(۱۹۵۷–۱۹۵۲‬ﺗﻬﺮان‪ :‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‪،‬‬ ‫‪ ۱۱۹‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ص‪.۲۹‬‬ ‫ﺻﻔﺤﮥ‬ ‫‪ .۱۱‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻣﻨﺪرج در ﻧﺪا ﺑﻪ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ‪،‬‬ ‫‪ ،۵۵‬و ﻧﯿﺰ‪:‬‬ ‫‪Shoghi Effendi, World Order of Bahá’u’lláh, Wilmette, IL: Bahá’í‬‬ ‫‪Publishing Trust, 1991, page 44.‬‬ ‫‪ .۱۲‬در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻟﻪ آﻗﺎی دﮐﺘﺮ اﯾﺮج اﯾﻤﻦ‪" ،‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠﻪ‬ ‫در آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ"‪ ،‬ﺳﻔﯿﻨﻪ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﻮّم؛ دارﻣﺸﺘﺎت‪ :‬ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ‪۲۰۰۰ ،‬‬ ‫ﻣﯿﻼدی‪ ،‬ﺻﺺ‪.۷۶–۴۶‬‬ ‫‪ .۱۳‬در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﻨﺪرج در‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪.۲۶۱‬‬ ‫‪ .۱۴‬ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء را ﮐﻪ "ﻋﻠﻮم ﻇﺎﻫﺮه ﻗﻨﻄﺮۀ ﺣﻘﯿﻘﺖاﻧﺪ‪ "،‬را ﻣﯿﺘﻮان‬ ‫ﺗﺒﯿﯿﻦ و ﮔﺴﺘﺮﺷﯽ از ﻫﻤﯿﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ داﻧﺴﺖ‪ .‬رﺟﻮع ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻔﺤﮥ ‪ ۱۰۷‬از ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ج‪.۱‬‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ اﺳﺖ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺗﺤﺼﯿﻼت‬ ‫داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ اﺳﺒﺎب ﺣﺼﻮل ﺑﺼﯿﺮت ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟّﻪ در ﻣﻌﺎﻧﯽ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ را ﻓﺮاﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽآورد‪ .‬رﺟﻮع ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺷﻤﺎرۀ ‪ ۵۰‬از ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒﻊ ﮐﻪ در آدرس‬ ‫ذﯾﻞ ﻗﺎﺑﻞ دﺳﺘﺮﺳﯽ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪http://bahai-library.com/file.php5?file=compilation_scholarship&language=All‬‬ ‫‪ .۱۵‬ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﻓﺮﻣﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ص‪ ،۷۷‬و ﻧﺪا ﺑﻪ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۱‬و‬ ‫‪.۲۲‬‬

‫‪176‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬

‫ﻋﻠﯽ ﻧﺨﺠﻮاﻧﯽ‬

‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ‬ ‫ﻣﻌﺠﺰ ﺷﯿﻢ ﻣﺒﺎرک ﺗﻮﺻﯿﻒ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺎﻣﻌﯽ را از اوﺿﺎع ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﺠﺴّﻢ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻋﻠّﺖ در اﻣﻮر‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی و ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺟﻬﺎن ﺗﺤﻮّﻻت ﭼﺸﻢﮔﯿﺮی‬ ‫ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻫﻢاﮐﻨﻮن در ﺣﺎل ﺗﺤﻮّل اﺳﺖ و اﯾﻦ ﺗﺤﻮّﻻت ﺑﻪ ﭼﻪ ﻫﺪﻓﯽ ﻧﻮع‬ ‫ﺑﺸﺮ را ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻫﯿﺄت اﺟﺘﻤﺎﻋﯿﻪ ﭼﻪ ﻣﺮاﺣﻠﯽ را ﺑﺎﯾﺪ ﻃﯽ ﮐﻨﺪ و ﻧﺘﯿﺠﻪ و‬ ‫ﻻ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﺪاﯾﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬‫ﺛﻤﺮۀ اﯾﻦ ﺗﺤﻮّﻻت ﻧﻮع اﻧﺴﺎن را ﻣﺂ ً‬ ‫ﻃﺒﻖ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮان و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﮥ اﻟﻬﯿﻪ در ﻫﺮ دور و زﻣﺎﻧﯽ ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻮع ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺑﺎﻻﺗﺮی از ﺗﺮﻗﯿﺎت ﻣﺎدی و روﺣﺎﻧﯽ ﺳﻮق ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬و‬ ‫اﯾﻦ ﺗﺮﻗﯿﺎت‪ ،‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻣﺜﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﻻزﻣﮥ اﯾﻦ ﺗﺤﻮّﻻت وﯾﺮاﻧﯽ ارﮐﺎن ﺗﻤﺪّن ﺳﺎﺑﻖ‬ ‫اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺧﺮاﺑﯽﻫﺎ ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﺟﺪﯾﺪ اﻟﻬﯽ اﺳﺘﻘﺮار ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ آﻓﺘﺎب از‬ ‫ﻃﺮﻓﯽ ﺑﺮفﻫﺎی ﮐﻮهﻫﺎ را ذوب ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺳﯿﻞﻫﺎی ﻫﻮﻟﻨﺎﮐﯽ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺳﺒﺐ‬ ‫وﯾﺮاﻧﯽ آﺑﺎدیﻫﺎ و اﻫﺎﻟﯽ ﺷﻬﺮﻫﺎ و دﻫﺎت ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬وﻟﯽ از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻫﻤﯿﻦ آﻓﺘﺎب‬ ‫ﺣﺮارت و ﻧﻮری دارد ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ رﺷﺪ ﻧﺒﺎﺗﺎت و ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻤﮑﻨﺎت اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﯿﺘﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﺎﻧﻪ ﮐﻪ ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ از اﻓﻖ اﻣﺮ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻓﺮﻣﻮده اﯾﻦ دو ﺣﺮﮐﺖ ﯾﺎ دو ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ﺑﺎﯾﺪ در ﺳﻄﻮح ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺟﻬﺎن ﻧﻤﺎﯾﺎن‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ آﺛﺎر ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﻨﻔﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻢ آﺛﺎر ﺳﺎزﻧﺪﮔﯽ‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣﺜﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺟﻬﺎن و ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن را ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺗﻮﺿﯿﺢ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫»زود اﺳﺖ ﺑﺴﺎط ﻋﺎﻟﻢ ﺟﻤﻊ ﺷﻮد و ﺑﺴﺎط دﯾﮕﺮ ﮔﺴﺘﺮده ﮔﺮدد‪) «.‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۱۳‬‬

‫‪177‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﯿﺎﻧﺎت دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ از ﻗﻠﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ زﯾﺎرت ﺷﺪه ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »ﻫﻨﮕﺎم ﻓﻨﺎی‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ و اﻫﻞ آن رﺳﯿﺪ‪) «.‬ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﲐ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ .(۱۶۶‬و ﻧﯿﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »از دو‬ ‫ﻃﺎﯾﻔﻪ ﻋﺰّت ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﺪ‪ :‬اﻣﺮاء و ﻋﻠﻤﺎء« )ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﯾﻮم اﻟﻤﯿﻌﺎد‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ .(۳۹‬از‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﻗﻠﻢ ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻧﯿﺰ زﯾﺎرت ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »ﺣﺎل ارض‬ ‫ﺣﺎﻣﻠﻪ ﻣﺸﻬﻮد‪ ،‬زود اﺳﺖ ﮐﻪ اﺛﻤﺎر ﻣﻨﯿﻌﻪ و اﺷﺠﺎر ﺑﺎﺳﻘﻪ و اوراد ﻣﺤﺒﻮﺑﻪ و ﻧﻌﻤﺎی‬ ‫ﺟﻨﯿّﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﻮد« )ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪.(۴۳۳‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻧﯿﺰ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺧﻮد ﺑﻪ اﯾﻦ دو ﺟﺮﯾﺎن اﺷﺎره ﻧﻤﻮده ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫»اﯾﻦ اﻣﺮاض ﻣﺰﻣﻨﻪ ﺷﻔﺎ ﻧﯿﺎﺑﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ روز ﺑﻪ روز ﺳﺨﺖﺗﺮ ﺷﻮد و ﺑﺪﺗﺮ ﮔﺮدد«‬ ‫)ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ،۳‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ .(۶۸‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﺑﺎرۀ اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﺤﻮّﻻت ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﻨﻘﻠﺐ ﺷﻮد و ﻓﯿﻮﺿﺎت رﺣﻤﺎﻧﯽ رخ ﺑﮕﺸﺎﯾﺪ‪«.‬‬ ‫)ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ،۱‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۲۷۲‬‬ ‫اﺛﺮ ﻣﻨﻔﯽ اﯾﻦ ﺗﺤﻮّﻻت اﻧﺤﻄﺎط و وﯾﺮاﻧﯽ و ﻫﺮج و ﻣﺮج در ﻫﯿﺄت اﺟﺘﻤﺎﻋﯿﻪ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫و اﺛﺮ ﻣﺜﺒﺖ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و ﺗﻮﺳﻌﮥ داﺋﺮۀ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در روی ﺳﻄﺢ زﻣﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻄﺎﺑﻖ‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺻﺮﯾﺤﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ آﻏﺎز اﯾﻦ دو ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻨﺒﻌﺚ از اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ در‬ ‫ﺷﯿﺮاز در ﺳﻨﮥ ‪ ۱۲۶۰‬ﻫﺠﺮی و ﯾﺎ ‪ ۱۸۴۴‬ﻣﯿﻼدی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻢ در اﻧﺠﯿﻞ و ﻫﻢ در ﻗﺮآن ﺑﯿﺎﻧﺎﺗﯽ ﻣﺬﮐﻮر اﺳﺖ ﮐﻪ دال ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ دو ﺟﺮﯾﺎن ﯾﻮم‬ ‫ﻣﻮﻋﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜﻼً در اﻧﺠﯿﻞ ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﻢ »و دﯾﺪم آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺟﺪﯾﺪ و زﻣﯿﻨﯽ ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﭼﻮن ﮐﻪ آﺳﻤﺎن اول و زﻣﯿﻦ اول درﮔﺬﺷﺖ« )ﺑﺎب ‪ ،۲۱‬آﯾﮥ ‪ .(۱‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ در ﻗﺮآن‬ ‫ض« )ﺳﻮرۀ اﺑﺮاﻫﯿﻢ )‪ ،(۱۴‬آﯾﮥ ‪ .(۴۸‬در ﻗﺮآن‬ ‫ﻻ ْر ِ‬ ‫ض ﻏَﻴْﺮَ ا َٔ‬ ‫ﻻ ْر ُ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »ﺗُﺒَﺪﱠلُ ا َٔ‬ ‫ﻣﻀﻤﻮﻧﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ روزی ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﮐﻪ ارض ﻫﻤﺎن ارض ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺳﻤﻮات ﺗﺒﺪﯾﻞ و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻣﻘﺼﻮد از‬ ‫ارض ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﻇﺎﻫﺮی و ﺻﻮری اﯾﻦ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻘﺼﻮد از ﺳﻤﻮات‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮری‬ ‫ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﯾﻘﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻘﺼﻮد ﺳﻤﺎء ادﯾﺎن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬اﯾﻦ دو ﺟﺮﯾﺎن را اﯾﻦﻃﻮر ﺗﻮﺻﯿﻒ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫»ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﻣﺮﮐّﺐ از دو ﻧﯿﺮوی ﻣﺘّﻀﺎد ﺳﺮﮔﺮم ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺒﺪﯾﻞ وﺿﻊ ﮐﻨﻮﻧﯽ‬ ‫ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ دو ﻧﯿﺮو ﺑﺎ ﺷﺘﺎﺑﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﻣﺴﯿﺮی‬

‫‪178‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﺎ ﻣﺴﯿﺮ ﻧﯿﺮوی دﯾﮕﺮ را ﻃﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ دو ﻧﯿﺮو‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﺳﺎزﻧﺪه و‬ ‫اﻟﻔﺖدﻫﻨﺪه اﺳﺖ و دﯾﮕﺮی‬ ‫ﻣﺨﺮّب و ﻣﺘﻼﺷﯽﮐﻨﻨﺪه‪ .‬آن ﯾﮏ در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﺪاوﻣﺶ ﺗﺪرﯾﺠ ًﺎ ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮔﺮدد ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﮥ اﻋﻠﲐ ﺑﺮای ادارهﮐﺮدن ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﯿﺮ و ﻣﻘﺼﺪ‬ ‫دﻧﯿﺎی آﺷﻔﺘﮥ اﻣﺮوز ﻣﺎﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﯾﮏ در ﻣﺴﯿﺮ ﺗﺠﺰّیﺑﺨﺶ و ﻣﺨﺮّﺑﺶ ﺑﺎ‬ ‫ﺷﺪّﺗﯽ روز اﻓﺰان ﻫﺮ ﺳﺪّ و ﻣﺎﻧﻌﯽ را در راه وﺻﻮل ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻫﺪف ﻣﻘﺪّر در ﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽﺷﮑﻨﺪ‪ .‬آن ﺳﯿﺮ ﺳﺎزﻧﺪه ﺑﺎ آﺋﯿﻦ ﻧﻮزاد ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ و‬ ‫ﻃﻠﯿﻌﮥ ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎنآراﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺰودی اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ ،‬و‬ ‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ اﯾﻦ ﻧﯿﺮوی ﻣﺨﺮّب ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪۀ آن ﺳﯿﺮ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺪﻧﯿّﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ از اﺟﺎﺑﺖ ﻣﻘﺘﻀﯿﺎت زﻣﺎﻧﻪ اﻋﺮاض ﻧﻤﻮده و ﺑﺎﻟﻨﺘﯿﺠﻪ ﺑﻪ ﮐﺎﺑﻮس‬ ‫ﻫﺮج و ﻣﺮج و اﻧﺤﻄﺎط دﭼﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪،‬‬ ‫ﺻﻔﺤﮥ ‪(۱۱‬‬ ‫در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﯿﺮ و ﺣﺮﮐﺖ ﺛﺎﻟﺜﯽ اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ آن‬ ‫ﻋﺒﺎرت از ﺗﺤﻮّﻻت ﻣﺜﺒﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺎرج از داﺋﺮۀ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ در ﺣﺎل ﺗﺤﻘّﻖ‬ ‫اﺳﺖ و ﻓﻌّﺎﻟﯿّﺖﻫﺎی اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺎﻟﺚ ﭼﻮن ﺑﻄﻮر ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﻣﻨﺒﻌﺚ از ﻧﯿﺮوی‬ ‫ﺣﯿﺎتﺑﺨﺶ آﺋﯿﻦ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﺑﺎ روح ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ دارد‪ .‬ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک در‬ ‫ﺑﺎرۀ اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع از اﯾﻦ ﻗﺮار اﺳﺖ »آﺛﺎر اوّﻟﯿّﮥ آن را ‪ ...‬ﻣﯿﺘﻮان در ﻣﺴﺎﻋﯽ ﻣﻌﻘﻮل و‬ ‫ﺳﻨﺠﯿﺪه و ﺷﺮوع ﻣﺠﻬﻮداﺗﯽ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮐﺮد ﮐﻪ ﭘﯿﺮوان رﺳﻤﯽ اﻣﺮ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ‪...‬‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻣﻠﮑﻮت اﻟﻬﯽ ﺑﺮ ﺑﺴﯿﻂ زﻣﯿﻦ ﻣﺒﺬول ﻣﯽدارﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﺠﻠّﯿﺎت‬ ‫ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺶ را ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺘﻮان در ﺗﺮوﯾﺞ ﺗﺪرﯾﺠﯽ روح اﺧﻮّت و اﺗّﺤﺎدی ﮐﻪ ﺧﻮد ﺑﺨﻮد‬ ‫از ﻣﯿﺎن آﺷﻔﺘﮕﯽ ﺟﺎﻣﻌﮥ از ﻫﻢ ﮔﺴﯿﺨﺘﮥ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻧﻤﻮد‪) «.‬ﻧﻈﻢ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۶۱‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﮓ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اوّل‪ ،‬در ﺑﺤﺒﻮﺣﮥ ﻣﺸﮑﻼت ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬در ﺳﺎل ‪۱۹۲۰‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﻠﻞ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﻠﻞ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻣﺸﮑﻼت زﯾﺎدی داﺷﺖ‪ ،‬وﻟﯽ از‬ ‫ﻧﻘﻄﻪﻧﻈﺮ ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺟﻬﺎن‪ ،‬در واﻗﻊ اوّﻟﯿﻦ ﻗﺪم ﻣﻬﻢّ‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﺎ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ داﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »اوّﻟﯿﻦ ﺑﺎر در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﻈﺎم اﻣﻨﯿّﺖ ﺟﻤﻌﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬

‫‪179‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ و ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﻄﻌﯽ اﻋﻼم ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﺤﺚ و‬ ‫آزﻣﺎﯾﺶ درآﻣﺪ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ (۱۴۴‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﻮۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ »در ﺟﻬﺎن روﺣﯽ ﺟﺪﯾﺪ دﻣﯿﺪ ‪ ...‬ﻋﺪۀ ﺑﯿﺸﺘﺮی از‬ ‫ﺧﺮدﻣﻨﺪان ﺟﻬﺎن ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ آن وﺣﺪت را ﻣﻤﮑﻦاﻟﻮﺻﻮل ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آن را ﻻزم و‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﮥ ﻋﻮاﻣﻞ و ﻗﻮاﺋﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﻣﺮوز در ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﮐﺎر اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪) «.‬ﻧﻈﻢ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۶۷‬‬ ‫ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوّم ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﻠﻞ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۴۵‬ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘّﺤﺪ ﺗﺒﺪﯾﻞ‬ ‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺑﯿﺶ از ﻧﯿﻢ ﻗﺮن اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن در ﺣﺎل رﺷﺪ و ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫ﻧﻮاﻗﺺ و ﻣﺸﮑﻼت زﯾﺎدی داﺷﺘﻪ و دارد‪ ،‬از ﻗﺒﯿﻞ ﺗﻌﯿّﻦ ﺗﻌﺪاد اﻋﻀﺎی ﺷﻮرای‬ ‫اﻣﻨﯿّﺖ‪ ،‬و اﯾﻨﮑﻪ ﺣﻖ وﺗﻮ ‪ veto‬ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟ وﻟﯽ ﻃﺒﻖ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﯾﻦ ﻣﺆﺳّﺴﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﯿﺮ ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺧﻮد را ﻃﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﻧﻬﺎﯾ ًﺔ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻠﻮغ ﺑﺮﺳﺪ‬ ‫و ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻠﻮﻏﺶ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺳﻼﻃﯿﻦ و اﻣﺮاء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪» :‬ﻟﻤﺎ ﻧﺒﺬﺗﻢ اﻟﺼﻠﺢ اﻻﮐﺒﺮ‬ ‫ﻋﻦ وراﺋﮑﻢ ﺗﻤﺴﮑﻮا ﺑﻬﺬا اﻟﺼﻠﺢ اﻻﺻﻐﺮ ﻟﻌﻞ ﺑﻪ ﺗﺼﻠﺢ اﻣﻮرﮐﻢ و اﻟﺬﯾﻦ ﻓﯽ ﻇﻠﮑﻢ‬ ‫ﻋﻠﯽ ﻗﺪرٍ« )آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ،۱‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ ،(۶۴‬ﮐﻪ ﻣﻀﻤﻮن ﻓﺎرﺳﯽ آن اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ را ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﮔﻮش اﻧﺪاﺧﺘﯿﺪ ﻻاﻗﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﺗﻤﺴّﮏ‬ ‫ﺟﻮﺋﯿﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺷﺎﯾﺪ اﻣﻮر ﺷﻤﺎ و اﻣﻮر ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ در ﻇﻞّ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻗﺪری اﺻﻼح‬ ‫ﭘﺬﯾﺮد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﺻﻠﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻣﻮازﯾﻦ و ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺮﭼﻨﺪ در اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﮥ آﯾﻨﺪۀ آن اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﺗﺎ اﻧﺪازهای اﻟﺒﺘﻪ رﻋﺎﯾﺖ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻄﻮر ﻗﻄﻊ ﻣﺤﺮوم از ﻣﻮﻫﺒﺖ اﺻﻮل روﺣﺎﻧﯽ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼً‪،‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﯾﮑﺴﺎنﺑﻮدن ﺣﻘﻮق اﻧﺴﺎن‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻓﺮدی و ﯾﺎ ﺟﻤﻌﯽ‬ ‫اﻓﺮاد ﺑﺸﺮ را اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬وﻟﯽ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﮐﻪ اﻣﺮی اﺳﺖ‬ ‫ﺻﻮری و ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎ ﻟﺰوم ﺗﺮک ﺣﻘﯿﻘﯽ ﺗﻌﺼّﺒﺎت دﯾﻨﯽ و ﻧﮋادی‪ ،‬ﮐﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺘﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﻋﺎﻃﻔﯽ و وﺟﺪاﻧﯽ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﻓﺮق ﻓﺮاوان دارد‪.‬‬ ‫ﺑﺎری‪ ،‬در اواﺧﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﺑﯿﻦ ﯾﺎران ﺑﺤﺜﯽ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪ ﮐﻪ ﭼﻮن در ﻟﻮح ﻫﻔﺖ‬ ‫ﺷﻤﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﻇﻞّ ﺷﻤﻊ ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ذﮐﺮ وﺣﺪت وﻃﻨﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه ﮐﻪ‬

‫‪180‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫»در اﯾﻦ ﻗﺮن اﯾﻦ اﺗّﺤﺎد و ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﻮّت ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد« )ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﻼ ﺗﺤﻘّﻖ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫‪ ،۱‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ (۳۵۸‬ﻟﺬا ﺻﻠﺢ اﺿﻐﺮ ﺑﺎﯾﺪ در آﺧﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ ﮐﺎﻣ ً‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﺑﺎ ﺑﯿﺎن ﺻﺮﯾﺢ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻣﺒﺎرک ﻣﻮرّﺧﮥ ‪۱۹۴۶‬‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﯾﺎران ﻏﺮب ﻣﻨﺎﻓﺎت دارد‪ ،‬زﯾﺮا در آن ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺻﺮﯾﺤﺎً ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﻣﯿﻘﺎت ﻣﻌﯿّﻦ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﻧﺎﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ )‪ ،Lights of Guidance‬ﺻﻔﺤﮥ ‪.(۴۳۵‬‬ ‫اﮔﺮ درﺳﺖ در ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺑﺎرۀ وﺣﺪت وﻃﻨﯽ دﻗّﺖ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﻣﺒﺎرک ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ در‬ ‫ﻇﻞّ اﯾﻦ ﺷﻤﻊ ﭘﻨﺠﻢ و در ﻃﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ »ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻠﻞ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺧﻮد را اﻫﻞ وﻃﻦ‬ ‫واﺣﺪ ﺷﻤﺮﻧﺪ« )ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ،۱‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ .(۳۵۸‬ﮐﺮۀ ارض را وﻃﻦ واﺣﺪ ﺷﻤﺮدن‬ ‫ﺑﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ اﻟﺒﺘﻪ ﺗﻔﺎوت دارد‪ .‬ﺑﺪون ﺷﮏ ﻣﯿﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد‬ ‫ﻣﺒﺎرک اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻃﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ اﮐﺘﺸﺎﻓﺎت ﻋﻠﻤﯽ از ﯾﮏ ﻃﺮف و رواﺑﻂ‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدی از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﺑﺮای اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﺛﺎﺑﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺮۀ ارض ﯾﮏ‬ ‫ﻼ ﺗﺤﻘّﻖ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻋﻠﯽاﻟﺨﺼﻮص وﻗﺘﯽ ﮐﻪ‬ ‫وﻃﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﮐﺎﻣ ً‬ ‫ﻓﻀﺎﻧﻮردان ﻋﮑﺲ زﯾﺒﺎی ﮐﺮۀ ارض را ﺑﺎ دورﺑﯿﻦﻫﺎی ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و اﯾﻦ ﻋﮑﺲﻫﺎ‬ ‫در ﺟﻤﯿﻊ ﺟﺮاﺋﺪ دﻧﯿﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ را ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬ ‫»ﺳﺮاﭘﺮدۀ ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﺎن ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﻣﺒﯿﻨﯿﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺑﺎر ﯾﮏ‬ ‫دارﯾﺪ و ﺑﺮگ ﯾﮏ ﺷﺎﺧﺴﺎر ‪ ...‬اﮔﺮ ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻗﺘﺪار ﺣﻖّ ﺟﻞّ‬ ‫ﺟﻼﻟﻪ اﻧﺪ ﻫﻤّﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﻤﺎ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﻻرض ﻗﯿﺎم ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ را آﻓﺘﺎب‬ ‫ﻋﺪل اﺧﺬ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻣﻨﻮّر ﺳﺎزد ‪ ...‬ﻻﺑﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻊ ﺑﺰرﮔﯽ در ارض ﺑﺮﭘﺎ‬ ‫ﺷﻮد و ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ در آن ﻣﺠﻤﻊ ﻣﻔﺎوﺿﻪ در ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ‪ ...‬اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﺳﺒﺐ آﺳﺎﯾﺶ دوﻟﺖ و رﻋﯿﺖ و ﻣﻤﻠﮑﺖ« )ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل اﻗﺪس‬ ‫اﺑﻬﲐ‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۹۸‬و ‪.(۹۹‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در وﺻﻒ اﯾﻦ ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ »در ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻮاﻧﻊ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻪ ﮐﻠّﯽ از ﻣﯿﺎن ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪ .‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﮐﺎر‬ ‫ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﻻزم و ﻣﻠﺰوم ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ .‬ﺗﻌﺼّﺒﺎت و ﻣﻨﺎزﻋﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻠّﯽ ﻓﺮاﻣﻮش و آﺗﺶ ﻋﺪاوتﻫﺎی ﻧﮋادی ﺗﺎ اﺑﺪ ﺧﺎﻣﻮش ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ‬

‫‪181‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫از ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﻣﺸﺎورات ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﺗﺪوﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﺖ ﮐﻪ ﺿﺎﻣﻦ اﺟﺮاﯾﺶ واﺣﺪﻫﺎی ﻧﯿﺮوی اﺗّﺤﺎدﯾّﮥ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﯾﮏ وﻃﻦﭘﺮﺳﺘﯽ ﮐﺎذب و ﺟﻨﮓآور ﺑﻪ ﯾﮏ ﺟﻬﺎندوﺳﺘﯽ و‬ ‫ﻧﻮعدوﺳﺘﯽ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﯾﻨﻬﺎﺳﺖ رﺋﻮس ﮐﻠّﯽ و ﺑﺮﺟﺴﺘﮥ ﻧﻈﻤﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ و ﺗﺪﺑﯿﺮ ﻓﺮﻣﻮده و اﻋﻠﲐ ﺛﻤﺮۀ ﻋﺼﺮی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ رو ﺑﻪ‬ ‫ﺑﻠﻮغ ﻧﻬﺎده اﺳﺖ« )ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪.(۵۶‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ در اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک دﻗّﺖ ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪ ،‬زﯾﺮا در ذﮐﺮ ﺗﻌﺼّﺒﺎت دﯾﻨﯽ و ﻧﮋادی‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ در ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ ﺑﺴﺎط ﺗﻌﺼّﺒﺎت و ﻣﻨﺎزﻋﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ و دﯾﻨﯽ و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻋﺪاوتﻫﺎی ﻧﮋادی و ﺟﻨﺴﯽ ﺑﻪ ﮐﻠّﯽ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و در اﯾﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﮐﻤﺎل وﺿﻮح ﻣﯿﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺮﺳﯿﻢ ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ در ﻇﻞّ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ‬ ‫ﺗﻌﺼّﺒﺎت دﯾﻨﯽ و ﻧﮋادی در ﻗﻠﻮب و ارواح ﻣﺮدم ﺧﺎﺗﻤﻪ ﻧﻤﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬وﻟﯽ در ﻇﻞّ ﺻﻠﺢ‬ ‫اﮐﺒﺮ ﭼﻮن ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﻟﻬﯽ در ﻣﺆﺳّﺴﺎت ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﺑﺪون ﺷﺒﻬﻪ ﻧﻔﻮذ و رﺳﻮخ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬ﻟﺬا ﻣﺠﺎﻟﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﺼّﺒﺎت دﯾﻨﯽ و ﻧﮋادی ﺑﺎﻗﯽ ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪ و اﯾﻦ اﻣﺮاض رواﻧﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺑﺮﮐﺖ داروی ﻣﻠﮑﻮﺗﯽ اﻟﻬﯽ ﻣﺮﺗﻔﻊ و زاﺋﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺎل ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺤﺜﯽ در ﺑﺎرۀ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﻣﻄﺮح ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ‬ ‫ذﯾﻞ را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫»اﻣﺎ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻣﻘﺮّر ﻓﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺻﻠﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻼ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﻌﺎﻗﺐ زﻣﺎﻧﯽ ﺗﺤﻘّﻖ ﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی روﺣﺎﻧﯽ و ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﻏﻠﺒﻪ‬ ‫ﻋﻤ ً‬ ‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ ﻧﮋادﻫﺎ و ﻣﺬاﻫﺐ و ﻃﺒﻘﺎت و ﻣﻠﻞ در ﻫﻢ ادﻏﺎم‬ ‫ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ ﺻﻠﺤﯽ ﺑﺮ ﻫﯿﭻ اﺳﺎﺳﯽ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻧﮕﺮدد و ﻫﯿﭻ دﺳﺘﮕﺎﻫﯽ آن را‬ ‫ﺣﻔﻆ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﮥ اﺣﮑﺎم و ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﻟﻬﯽ اﺳﺘﻮار ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬و آن اﺣﮑﺎم و‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ در ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺪﯾﻌﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻣﻘﺪّس ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻣﻨﺴﻮب اﺳﺖ‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر و ﻣﮑﺘﻮب‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﻫﻔﺘﺎد ﺳﺎل ﻗﺒﻞ در ﻟﻮﺣﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﮑﻪ‬ ‫وﯾﮑﺘﻮرﯾﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و اﻟﺬی ﺟﻌﻠﻪ اﻟﻠّﻪ اﻟﺪرﯾﺎق اﻻﻋﻈﻢ و اﻟﺴﺒﺐ اﻻﺗﻢ‬ ‫ﻟﺼﺤﺘﻪ ﻫﻮ اﺗﺤﺎد ﻣﻦ ﻋﻠﯽاﻻرض ﻋﻠﯽ اﻣﺮٍ واﺣﺪ و ﺷﺮﯾﻌ ٍﺔ واﺣﺪة ﻫﺬا ﻻﯾﻤﮑﻦ اﺑﺪ ًا‬ ‫اﻻ ﺑﻄﺒﯿﺐ ﺣﺎذق ﮐﺎﻣﻞ ﻣﺆﯾﺪ ﻟﻌﻤﺮی ﻫﺬا ﻟﻬﻮاﻟﺤﻖ و ﻣﺎ ﺑﻌﺪه اﻻ اﻟﻀﻼل اﻟﻤﺒﯿﻦ"‪.‬‬ ‫ﻣﻀﻤﻮن ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒ ًﺎ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‬

‫‪182‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﻮﺷﺪار و ﮐﺎﻣﻞﺗﺮﯾﻦ وﺳﯿﻠﮥ ﺑﻬﺒﻮد ﺟﻬﺎن دردﻣﻨﺪ ﻣﻘﺮّر ﻓﺮﻣﻮده ﻫﻤﺎﻧﺎ اﺗّﺤﺎد‬ ‫اﻫﻞ زﻣﯿﻦ ﺑﺮ اﻣﺮ واﺣﺪ و آﺋﯿﻦ واﺣﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﯾﻦ ﻣﻬ ّﻢ اﻣﮑﺎن ﻧﯿﺎﺑﺪ ﻣﮕﺮ ﺑﺪﺳﺖ‬ ‫ﭘﺰﺷﮑﯽ داﻧﺎ و ﮐﺎﻣﻞ و ﻣﺆﯾّﺪ و ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﮐﻪ اﯾﻦ ﺣﻖّ اﺳﺖ و ﺑﻌﺪ از ﺣﻖّ ﺟﺰ‬ ‫ﮔﻤﺮاﻫﯽ ﻣﺤﺾ راﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ )ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪ .(۱۰۰‬و ﻧﯿﺰ در ﻟﻮﺣﯽ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ »اﻟﯿﻮم ﻻﯾﻖ آﻧﮑﻪ ﮐﻞّ ﺑﻪ اﺳﻢ اﻋﻈﻢ ﻣﺘﺸﺒّﺚ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧﯿﺴﺖ ﻣﻬﺮب و‬ ‫ﻣﻔﺮّی ﺟﺰ او ﮐﻪ ﻧﺎس را ﻣﺘّﺤﺪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۱۰۱‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺷﺮح ﻣﺒﺴﻮﻃﯽ دادهاﻧﺪ در ﺗﻌﺮﯾﻒ و ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎﺗﯽ ﮐﻪ‬ ‫در ﻧﺘﯿﺠﮥ اﺳﺘﻘﺮار ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ در ﺟﻬﺎن ﭼﻬﺮه ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺸﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﭼﻨﺪ ﻓﻘﺮه‬ ‫از آن ﺑﯿﺎﻧﺎت را ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪:‬‬ ‫»در ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻋﻠﻢ و دﯾﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ دو ﻧﯿﺮوی ﺑﺴﯿﺎر ﺗﻮاﻧﺎی ﺑﺸﺮ ﺑﺎ ﻫﻢ آﺷﺘﯽ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮﻧﺪ و ﻫﻤﮑﺎری ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و در ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﺸﺎن ﻫﻢآﻫﻨﮓ ﺷﻮﻧﺪ ‪ ...‬ﻫﻢ ﻓﻘﺮ وﻓﺎﻗﻪ و ﻫﻢ‬ ‫ﻣﺎﻟﮑﯿّﺖ و ﺛﺮوت ﻓﻮقاﻟﻌﺎده از ﺑﯿﻦ ﺑﺮود و ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻋﻈﯿﻤﯽ ﮐﻪ در راه ﺟﻨﮓﻫﺎی‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدی و ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻪ ﻫﺪر ﻣﯽرود از آن ﭘﺲ ﻣﻌﻄﻮف ﺑﻪ اﻫﺪاف ﻻﯾﻘﯽ از ﻗﺒﯿﻞ‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﮥ اﺧﺘﺮاﻋﺎت و ﺗﺮﻗﯿﺎت ﻓﻨﯽ و ازدﯾﺎد ﺗﻮﻟﯿﺪات و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺸﺮی و ازاﻟﮥ‬ ‫اﻣﺮاض و ﺗﻮﺳﻌﮥ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻋﻠﻤﯽ و ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺳﻄﺢ ﺻﺤﺖ و ﺗﺸﺤﯿﺬ ]ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺗﯿﺰ‬ ‫ﮐﺮدن اﺳﺖ[ و اﻋﺘﻼء ﻣﻐﺰ و ﻓﮑﺮ ﺑﺸﺮی و ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪی از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﮑﺮ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﮥ ﮐﺮۀ‬ ‫زﻣﯿﻦ و درازی ﻋﻤﺮ اﻧﺴﺎن ﮔﺮدد و ﺑﻪ ﺗﺮوﯾﺞ ﻫﺮ وﺳﯿﻠﻪای ﮐﻪ ﺣﯿﺎت ﻓﮑﺮی و اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫و روﺣﺎﻧﯽ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن را ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﻨﺪ ﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫»در ﭼﻨﺎن ﺟﺎﻣﻌﻪای ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ﻓﺪراﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺮﻗﺮار ﮔﺮدد ﮐﻪ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ ﺑﻼد‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻓﺮﻣﺎﻧﺮوای ﺑﻼﻣﻨﺎزع ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺴﯿﺎر ﻋﻈﯿﻤﺶ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺮامﻫﺎی ﻋﺎﻟﯿﮥ‬ ‫ﺷﺮق و ﻏﺮب را در ﺑﺮ ﮔﯿﺮد و ﻃﻠﺴﻢ ﺟﻨﮓ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ را ﺑﺸﮑﻨﺪ و ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از‬ ‫ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﯿﻦ راﻏﺐ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﭼﻨﺎن ﻧﻈﺎﻣﯽ زور ﺧﺎدم ﻋﺪل و داد‬ ‫ﺷﻮد و ﺑﻘﺎﯾﺶ ﻣﺘّﮑﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮ ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ ﯾﮕﺎﻧﻪ و ﭘﯿﺮوی از ﯾﮏ دﯾﻦ ﻋﻤﻮﻣﯽ‪.‬‬ ‫اﯾﻨﺴﺖ ﻫﺪف و ﻣﻘﺼﺪی ﮐﻪ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﺮ اﺛﺮ ﻧﯿﺮوﻫﺎی وﺣﺪتﺑﺨﺶ ﺣﯿﺎت‬ ‫ﺑﺴﻮﯾﺶ روان اﺳﺖ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۶۶‬و ‪(۱۶۷‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻧﯿﺰ در ﺑﺎرۀ اﯾﻦ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﻣﻔﺎوﺿﺎت ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬

‫‪183‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫»ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻠﻞ و ﻗﺒﺎﺋﻞ در ﻇﻞّ آن ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ درآﯾﻨﺪ ‪ ...‬و ﻣﻠّﺖ واﺣﺪه ﮔﺮدﻧﺪ و ﺿﺪّﯾّﺖ‬ ‫دﯾﻨﯿﻪ و ﻣﺬﻫﺒﯿﻪ و ﻣﺒﺎﯾﻨﺖ ﺟﻨﺴﯿﻪ و ﻧﻮﻋﯿﻪ و اﺧﺘﻼﻓﺎت وﻃﻨﯿﻪ از ﻣﯿﺎن ﺑﺮﺧﯿﺰد‪ ،‬ﮐﻞّ دﯾﻦ‬ ‫واﺣﺪ و ﻣﺬﻫﺐ واﺣﺪ و ﺟﻨﺲ واﺣﺪ و ﻗﻮم واﺣﺪ ﺷﻮﻧﺪ و در وﻃﻦ واﺣﺪ ﮐﻪ ﮐﺮۀ‬ ‫ارض اﺳﺖ ﺳﺎﮐﻦ ﮔﺮدﻧﺪ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﮥ ‪(۱۶۷‬‬ ‫ﭘﺲ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ در ﻇﻞّ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﮐﻠﯿﮥ اﺻﻮل و اﺣﮑﺎم اﻟﻬﯽ ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس و ﺳﺎﺋﺮ اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻧﺎزل ﺷﺪه رﺳﻤ ًﺎ و ﻗﺎﻧﻮﻧﺎً اﺟﺮا ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای اﺳﺘﺤﮑﺎم اﺳﺎس اﺗّﺤﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﺑﺮای ﺗﺄﯾﯿﺪ و‬ ‫ﺗﻘﻮﯾﺖ روح اﺧﻮّت و اﺻﻮل ﻣﻬﻤّﮥ ﺗﺮک ﺗﻌﺼّﺒﺎت ﻧﮋادی و ﻋﺪاوتﻫﺎ و‬ ‫ﺧﺼﻮﻣﺖﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻞ اﯾﻦ ﻧﻮع رﻓﻊ ﺗﻌﺼّﺒﺎت از ﻧﻤﻮدارﻫﺎی ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﺳﺒﺐ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ داﻣﻨﻪ و ﻧﻔﻮذ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﻟﻬﯽ‬ ‫وﺳﯿﻊﺗﺮ و ﮐﯿﻔﯿّﺖ و رﺳﻮﺧﺶ در ﺟﻬﺎن و ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ و ﮐﺎﻣﻞﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫زﯾﺮا در ﻇﻞّ اﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﻋﻈﯿﻢ اﻋﻈﻢ ﮐﻞّ دﯾﻦ واﺣﺪ و ﻣﺬﻫﺐ واﺣﺪ و ﺟﻨﺲ واﺣﺪ و‬ ‫ﻗﻮم واﺣﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬از اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ اﯾﻦﻃﻮر ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﮐﻪ ﻧﻮع ﺑﺸﺮ‬ ‫ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ در ﭘﯿﺶ دارد‪ :‬ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‪.‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻗﺒﻼً ﺗﺸﺮﯾﺢ ﺷﺪ‪ ،‬ﺻﻠﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻠﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻫﻤّﺖ ﺧﻮد‬ ‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ .‬و اﯾﻦ ﺻﻠﺢ را آﺧﺮﯾﻦ و ﯾﮕﺎﻧﻪ راه ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد و ﻣﯿﺘﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﻋﺒﺎرت از رﺳﯿﺪن‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ رﺷﺪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘّﺤﺪ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠﮥ ﺷﺪّت و ﺣﺪّت‬ ‫ﻣﺼﺎﺋﺐ و ﺻﺪﻣﺎت وارده ﺑﺮ دول و ﻣﻠﻞ ﻋﺎﻟﻢ و دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ اوﺿﺎع ﺟﻬﺎن ﺑﻮﺟﻮد‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪ .‬و ﺟﻤﯿﻊ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻋﺎﻟﻢ داوﻃﻠﺒﺎﻧﻪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻻﺟﺒﺎر‪ ،‬در‬ ‫ﻇﻞّ اﯾﻦ وﺣﺪت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺰ ﺗﺸﮑﯿﻞ‬ ‫ﯾﮏ ﺣﮑﻮﻣﺖ رﺳﻤﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭼﺎرۀ دﯾﮕﺮ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬و اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺻﻼﺣﯿﺖ‬ ‫آن را ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ اﺧﺘﯿﺎرات ﻣﻄﻠﻘﮥ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻣﻠّﯽ را ﻋﺎدﻻﻧﻪ‬ ‫ﻣﺤﺪود ﺳﺎزد ﺗﺎ ﻣﺼﺎﻟﺢ ﻣﻠّﯽ ﺗﺤﺖاﻟﺸﻌﺎع ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ ﺻﻠﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺪﻣﮥ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ و ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻌﺪی ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ اﺳﺖ و‬ ‫اﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﻃﺒﻖ ﻧﻘﺸﮥ ﮐﻠﯿﮥ ﻣﻠﮑﻮﺗﯽ و ﺗﺼﺮّﻓﺎت ﯾﺪ ﻏﯿﺒﯽ اﻟﻬﯽ ﺑﻮﺟﻮد ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ و‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ از ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻣﻼﺣﻈﻪ ﮐﺮدﯾﻢ اﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﻋﺒﺎرت از ﻧﻈﻤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬

‫‪184‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺗﺪﺑﯿﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا در آن زﻣﺎن ﻣﺆﺳّﺴﺎت ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ در‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫ﻣﺘﻔﺮﻋﺎﺗﺶ را ﻫﺪاﯾﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﺎ روح ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ وﺣﺪت ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻫﻢآﻫﻨﮕﯽ ﺑﺨﺸﻨﺪ‪.‬‬ ‫و اﻣﺎ ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﺻﻠﺢ ﻧﻬﺎﺋﯽ ﻣﻮﻋﻮد ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻠﻞ و اﻣﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﻠﺤﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫ﺷﺌﻮﻧﺎت آن ﻣﺴﺘﻤﺪّ از ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺻﻠﺢ ﻫﻢ ﻋﻮاﻣﻞ دﻧﯿﻮی‬ ‫و ﺗﺸﮑﯿﻼﺗﯽ و ﻫﻢ اﺻﻮل ﻣﺤﮑﻤﮥ ﻣﻌﻨﻮی و ﻣﻠﮑﻮﺗﯽ را دارا ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﻨﺎﺻﺮ‬ ‫ﻼ آﻣﯿﺨﺘﻪ ﺷﺪه و ﯾﮏﭘﺎرﭼﻪ ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﻧﺎﺳﻮﺗﯽ و ﺣﻘﺎﯾﻖ روﺣﺎﻧﯽ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﮐﺎﻣ ً‬ ‫و ﺟﻠﻮۀ ﺣﯿﺮتاﻧﮕﯿﺰ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﯾﻦ ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎنآرا ﻣﺆﺳّﺲ ﻣﺪﻧﯿﺖ ﻻﺷﺮﻗﯿﻪ و‬ ‫ﻻﻏﺮﺑﯿﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﻋﻮد ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻢ و ادﯾﺎن ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻣﺤﻠﯽ و ﻣﻠّﯽ ﻧﻈﻢ اداری ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬در ﺗﻤﺸﯿﺖ اﻣﻮر‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ و اداری‪ ،‬ﻫﺮ ﯾﮏ در ﺣﻮزۀ ﺧﻮد دارای ﺳﻪ ﻗﻮۀ ﻣﻘﻨﻨﻪ و اﺟﺮاﺋﯿﻪ و ﻗﻀﺎﺋﯿﻪ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﯿﺘﻮاﻧﯿﻢ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﺗﺼﻮّر ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﯿﺎﻧﺪﯾﺸﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻗﻮای ﺳﻪﮔﺎﻧﻪ ﺑﺮ ﺣﺴﺐ‬ ‫ﻫﺪاﯾﺖ و دﺳﺘﻮر ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ در آﯾﻨﺪه از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺟﺪا ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻄﻮری ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻞ روﺣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪاً ﺑﻪ ﺑﯿﻮت ﻋﺪل ﻣﺤﻠﯽ و ﻣﻠّﯽ ﻣﺒﺪّل ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺮﺟﻊ و‬ ‫ﻣﺮﮐﺰ ﻗﻮۀ ﻣﻘﻨﻨﻪ ﯾﺎ ﺗﺸﺮﯾﻌﯿﻪ ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬و در ﻇﻞّ آن ﺑﯿﻮت ﻋﺪل ﻣﺤﻠﯽ و ﻣﻠّﯽ ‪ ،‬ﻃﺒﻖ‬ ‫اﺻﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ ﻣﻌﯿُﻦ ﺑﻔﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬دو ﺷﻌﺒﮥ دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮑﯽ رﮐﻦ اﺟﺮاﺋﯽ و‬ ‫دﯾﮕﺮی رﮐﻦ ﻗﻀﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺘﻔﺮﻋﺎت ﻣﺨﺘﺼﮥ ﺧﻮد ﺑﻮﺟﻮد آﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻗﻮا‬ ‫ﻻﺑﺪ در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﯿﺰ ﺗﺤﻘّﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﯾﮑﯽ از اﻣﺘﯿﺎزات ﻧﻈﻢ ﺑﺪﯾﻊ اﻟﻬﯽ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﻋُﺮﻓﯽ ﺟﻬﺎن در اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ در اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﺤﻮر ﻣﺮﮐﺰی ﻣﺆﺳّﺴﺎت اﻣﺮی ﻗﻮۀ ﺗﺸﺮﯾﻌﯿﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﯿﻮت ﻋﺪل‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﻋُﺮﻓﯽ ﻗﺪرت ﻣﺤﻮر ﻣﺮﮐﺰی در دﺳﺖ ﻗﻮۀ‬ ‫اﺟﺮاﺋﯿﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﯾﺎدآورﯾﻢ ﮐﻪ ﻫﯿﮑﻞ ﻣﺒﺎرک در دو ﺗﻮﻗﯿﻊ )ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۵۶‬و‬ ‫‪ .۱۵۱‬رﺟﻮع ﺷﻮد ﺑﻪ ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۵‬و ‪ ۶‬در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ( ﺗﻮﺿﯿﺤﺎﺗﯽ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ در ﺑﺎرۀ‬ ‫ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ دادهاﻧﺪ‪ .‬در ﺷﺮح اﯾﻦ ﻗﻮای ﺳﻪﮔﺎﻧﮥ ﻧﻈﺎم ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ‪ ،‬اوّل‬ ‫ﻗﻮۀ اﺟﺮاﺋﯿﻪ ﻣﻌﯿّﻦ ﺷﺪه‪ ،‬وﻟﯽ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم اوّل ﻗﻮۀ ﻣﻘﻨﻨﻪ ﯾﺎ‬

‫‪185‬‬ ‫ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ و ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﺸﺮﯾﻌﯿﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ در ﺑﺎﻻ ذﮐﺮ ﺷﺪ ﻗﻮۀ ﺗﺸﺮﯾﻌﯿﻪ در اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﻋﺒﺎرت‬ ‫از ﺑﯿﻮت ﻋﺪل اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﺤﻠﯽ‪ ،‬ﭼﻪ ﻣﻠّﯽ‪ ،‬و ﭼﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ‪.‬‬ ‫در ﺑﺎرۀ اﻫ ّﻤﯿّﺖ و ﻟﺰوم ﺗﺤﻘّﻖ ﺻﻠﺢ اﺻﻐﺮ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن را در ﯾﮑﯽ‬ ‫از ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ ﻧﻘﻞ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺟﺎﻣﻊ و ﻣﺆﺛّﺮ ﻣﻄﻠﺐ ﺧﻮد را ﺑﻪ‬ ‫ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺎﻧﯿﻢ‪:‬‬ ‫»ﻋﺼﺮ ﺷﯿﺮﺧﻮارﮔﯽ و ﮐﻮدﮐﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺳﺮ رﺳﯿﺪه و ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺣﺎل ﺑﻪ ﻫﯿﺠﺎن و‬ ‫اﻟﺘﻬﺎﺑﯽ دﭼﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﺨﺖﺗﺮﯾﻦ دورۀ ﺗﮑﺎﻣﻠﺶ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ دورۀ ﺑﻠﻮﻏﺶ‪ ،‬ﻣﻼزﻣﺖ‬ ‫دارد‪ .‬دورهای ﮐﻪ ﻏﺮور ﺟﻮاﻧﯽ و ﺳﺮﮐﺸﯽاش ﺑﻪ ﺣﺪّ اﻋﻠﯽ رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ‬ ‫ﻓﺮوﮐﺶ ﻣﯽﮐﻨﺪ و آراﻣﺶ و ﻣﻌﻘﻮﻟﯿﺖ و ﻣﺘﺎﻧﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺼﻮص دورۀ ﺑﻠﻮغ اﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺟﺎﯾﺶ ﻣﯽﻧﺸﯿﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻧﻮع ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ رﺷﺪ و ﮐﻤﺎل ﻣﯽرﺳﺪ و ﻗﺎدر ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ‬ ‫ﻗﻮا و ﻓﻌّﺎﻟﯿّﺘﯽ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﺮﻗﯿﺎت ﻧﻬﺎﺋﯽاش واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺗّﺤﺎد اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ درﺧﺸﺎنﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎل ﺟﺎﻣﻌﮥ اﻧﺴﺎن رو ﺑﻪ آن روان‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬اﺗّﺤﺎد ﺧﺎﻧﻮاده‪ ،‬اﺗّﺤﺎد دوﻟﺖ ﺷﻬﺮ و اﺗّﺤﺎد ﻣﻠّﯽ ﻣﺮاﺣﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ آن را‬ ‫ﭘﯿﻤﻮده و ﺑﺎ ﻣﻮﻓّﻘﯿّﺖ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ و اﻣﺮوز اﺗّﺤﺎد ﺟﻬﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺪف و‬ ‫ﻣﻘﺼﺪ ﺑﺸﺮ ﺳﺮﮔﺮدان اﺳﺖ‪ .‬دوران ﻣﻠّﺖﺳﺎزی ﺳﭙﺮی ﮔﺮدﯾﺪه و ﻫﺮج و ﻣﺮﺟﯽ ﮐﻪ از‬ ‫اﯾﺠﺎد دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﻠّﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺎﺷﯽ ﺷﺪه ﺑﻪ اﻋﻠﯽ درﺟﮥ ﺧﻮد ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻟﻬﺬا ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻠﻮغ ﻣﯽرﺳﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮد را از ﺷ ّﺮ اﯾﻦ ﺑُﺖ ﺑﺮﻫﺎﻧﺪ و وﺣﺪت و‬ ‫ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ ﺟﻤﯿﻊ رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﯽ را ﻗﺒﻮل ﮐﻨﺪ و ﯾﮑﺒﺎره دﺳﺘﮕﺎﻫﯽ را ﺑﻪ راه اﻧﺪازد ﮐﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﺻﻞ اﺻﯿﻞ وﺣﺪت را در آن ﺗﺠﺴّﻢ ﺑﺨﺸﺪ‪) «.‬ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت‬ ‫‪ ۱۶۳‬و ‪(۱۶۴‬‬

‫‪186‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬

‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬

‫ﻣﻘﺪّﻣﻪ‬ ‫ﻋﺪل ﯾﺎ ﻋﺪاﻟﺖ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻘﻮﻻﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در رﺷﺘﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻌﺎرف ﺑﺸﺮی‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ و ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬از ﻋﻠﻢ ﮐﻼم و ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪،‬‬ ‫ﺣﻘﻮق‪ ،‬اﺧﻼق‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﺳﯿﺎﺳﺖ و اﻗﺘﺼﺎد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻃﺮح اﯾﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ در‬ ‫آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اوﻻً ﻋﺪل در ﺟﺎﻣﻊﺗﺮﯾﻦ و وﺳﯿﻊﺗﺮﯾﻦ ﻣﻌﺎﻧﯿﺶ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟّﻪ‬ ‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ .‬ﺛﺎﻧﯿﺎً‪ ،‬اﺳﺘﻘﺮار ﻋﺪل در اﯾﻦ ﮐﺮۀ ﺧﺎﮐﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از اﻫﺪاف اﺻﻠﯽ‬ ‫دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻗﻀﯿﮥ ﻋﺪل ﭼﻨﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻟﻮﺣﯽ ﺗﺎم را ﮐﻪ در آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ﺟﻠﺪ دوّم‪ ،‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۵۶۹–۵۵۸‬ﻣﻨﺪرج ﺷﺪه ﺑﻪ آن اﺧﺘﺼﺎص داده و ﻧﺎﻣﺶ‬ ‫را "رﺿﻮاناﻟﻌﺪل" ﻧﻬﺎدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪" :‬ﻫﺬا ﻟﻮح ﻓﯿﻪ ﺑﻌﺚ اﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺳﻤﻪ اﻟﻌﺎدل و ﻧﻔﺦ ﻣﻨﻪ روح اﻟﻌﺪل ﻓﯽ ﻫﯿﺎﮐﻞ اﻟﺨﻼﯾﻖ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﻟﯿﻘﻮﻣﻦّ ﮐﻞٌ ﻋﻠﯽ‬ ‫اﻟﻌﺪل اﻟﺨﺎﻟﺺ و ﯾﺤﮑﻤﻮا ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴﻬﻢ و اﻧﻔﺲ اﻟﻌﺒﺎد‪ ".‬ﺑﻪ زﺑﺎن دﯾﮕﺮ ﻋﺪل ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ روح ﻋﺪل را )ﺑﯽﮔﻤﺎن در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر ﻣﺒﺎرک( در ﭘﯿﮑﺮ‬ ‫ﻫﻤﮥ ﻣﺮدم دﻣﯿﺪه ﺗﺎ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﻋﺪل ﺧﺎﻟﺺ ﻋﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺮ ﺧﻮد و دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﻋﺪل‬ ‫ﺣﮑﻢ راﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﻪ ﻣﯽداﻧﯿﻢ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺸﺎراﺗﯽ ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﭘﯿﺸﯿﻦ در ﺑﺎرۀ ﻣﻮﻋﻮد ﻣُﻨﺘَﻈَﺮ‬ ‫آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن آﻣﺪه اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر او ﺟﻬﺎن ﭘﺮ از ﻋﺪل و داد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﺷﻌﯿﺎی ﻧﺒﯽ در ﺑﺎب دوم ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﻮﻋﻮد اﻣّﺖﻫﺎ را ﻗﻀﺎوت‬ ‫و داوری ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬در ﺑﺎب ﯾﺎزدﻫﻢ ﺑﺸﺎرت ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ وی ﻣﺴﮑﯿﻨﺎن را ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ داوری ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن زﻣﯿﻦ ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﺣﮑﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮﻣﻮد و‬ ‫در ﻫﻤﺎن ﺑﺎب ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﻤﺮﺑﻨﺪش ﻋﺪاﻟﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﺎب ﺳﯽوﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ وی ﺑﺎ ﻋﻘﻮﺑﺖ اﻟﻬﯽ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ‪.‬‬ ‫‪187‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫و اﺣﺎدﯾﺚ ﺷﯿﻌﻪ دال ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﻣﻮﻋﻮد ﺟﻬﺎن ﻣﻤﻠﻮ از ﻋﺪل و داد‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ آن ﮐﻪ ﭘﯿﺶ از وی ﭘﺮ از ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر ﺑﻮد‪.‬‬ ‫آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ دﻻﻟﺖ ﺑﺮ آن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ روز ﻣﻮﻋﻮد ﮐﻪ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﻓﺮا‬ ‫رﺳﯿﺪه‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻧﻘﻞ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪" :‬ان ارﺗﻘﺒﻮا ﯾﺎ ﻗﻮم اﯾﺎم اﻟﻌﺪل و اﻧّﻬﺎ ﻗﺪ اﺗﺖ ﺑﺎﻟﺤﻖ اﯾﺎﮐﻢ ان‬ ‫ﺗﺤﺘﺠﺒﻮا ﻣﻨﻬﺎ و ﺗﮑﻮﻧﻦ ﻣﻦ اﻟﻐﺎﻓﻠﯿﻦ‪ ".‬ﯾﻌﻨﯽ‪" ،‬ﻣﺮاﻗﺐ ﺑﺎﯾﺴﺘﯿﺪ ای ﻣﺮدم ﮐﻪ روزﮔﺎر‬ ‫ﻋﺪل ﻓﺮا رﺳﯿﺪه‪ ،‬و اﯾﻦ اﯾﺎم ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا ﺧﻮد را از آن ﻣﺤﺮوم ﮐﻨﯿﺪ‬ ‫و در ﺷﻤﺎر ﻏﺎﻓﻼن درآﺋﯿﺪ‪) ".‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ص‪(۵۹‬‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬ ‫ﮐﻪ "اﻟﺤﻤﺪﻟﻠّﻪ آﻓﺘﺎب ﻋﺪل از اﻓﻖ ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻃﺎﻟﻊ ﺷﺪ‪ ،‬زﯾﺮا در اﻟﻮاح ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺎس‬ ‫ﻋﺪﻟﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻪ از اوّل اﺑﺪا ﺗﺎ ﺣﺎل ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮی ﺧﻄﻮر ﻧﻨﻤﻮده‪) ".‬ﻫﻤﺎن ﺗﻮﻗﯿﻊ‪،‬‬ ‫ص‪(۵۹‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ در دور ﻇﻬﻮر آن ﺣﻀﺮت ﻋﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺗﺠﻠّﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬در دو ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو در ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ‬ ‫آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -‬ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﯾﻮﻣﯽ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ آﻓﺘﺎب ﻋﺪل را در اﺷﺪّ اﺷﺮاق از‬ ‫ﻣﻄﻠﻊ ﺟﻼل ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪) .‬ﺗﺮﺟﻤﻪ(‬ ‫‪ -‬ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ ﺑﺪان ]ﮐﻪ[ اﯾﻦ ﻇﻠﻢﻫﺎی واردۀ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺗﺪارک ﻋﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ‬ ‫را ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫در ﺻﻔﺤﺎت آﯾﻨﺪه ﻣﻌﻠﻮم ﺧﻮاﻫﯿﻢ داﺷﺖ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻇﻬﻮر ﻋﺪل در اﯾﻦ دور ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻋﻈﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻫﻤﮥ ادﯾﺎن ﺳﺎﺑﻘﻪ در ﺣﮑﻢ ﻣﯿﺰان ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ اﯾﻦ ﻇﻬﻮر ﺟﻠﯿﻞ اﺧﺘﺼﺎﺻﺎﺗﯽ دارد ﮐﻪ او را زﯾﺒﻨﺪۀ وﺻﻒ "ﺗﺪارک‬ ‫ﻋﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ" ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻋﺪل در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎ‬ ‫در ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎی ﻟﻐﺖ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺘﻌﺪّدی ﺑﺮای ﮐﻠﻤﮥ "ﻋﺪل" ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً "ﻋﺪل"‬ ‫در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﺎرﺳﯽ دﮐﺘﺮ ﻣﻌﯿﻦ در ‪ ۹‬ﻣﻌﻨﯽ ﻣﺨﺘﻠﻒ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪:‬‬

‫‪188‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫‪ -۱‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺼﺪر در ﻣﻌﻨﯽ "داد" ﮐﺮدن؛ ‪ -۲‬ﻧﻬﺎدن ﭼﯿﺰی ﺑﻪ ﺟﺎی ﺧﻮد؛ ‪ -۳‬ﺣﺪّ‬ ‫ﻣﺘﻮﺳّﻂ ﻣﯿﺎن اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﯾﻂ در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻗﻮﱝ؛ ‪ -۴‬دادﮔﺮی و اﻧﺼﺎف و ﻋﺪاﻟﺖ‬ ‫در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻇﻠﻢ و ﺟﻮر؛ ‪ -۵‬داد؛ ‪ -۶‬اﻧﺪازه و ﺣﺪّ اﻋﺘﺪال؛ ‪ -۷‬راﺳﺖ؛ ‪ -۸‬ﻣﺜﻞ و ﻧﻈﯿﺮ‬ ‫و ﺷﺒﯿﻪ؛ ‪ -۹‬ﻣﺮد ﺷﺎﯾﺴﺘﮥ ﺷﻬﺎدت‪.‬‬ ‫در داﺋﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﻓﺎرﺳﯽ دﮐﺘﺮ ﻏﻼﻣﺤﺴﯿﻦ ﻣﺼﺎﺣﺐ ﻋﺪل ﺧﺼﻮﺻﺎً در ﻣﻌﻨﺎی‬ ‫ﮐﻼﻣﯽ آن آﻣﺪه‪ .‬ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ داﻧﺶﻧﺎﻣﮥ ﻣﺰﺑﻮر‪ ،‬ﻋﺪل در اﺻﻄﻼح ﮐﻼم ﻣﻨﺰّهﺑﻮدن‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻓﻌﻞ ﻗﺒﯿﺢ و از اﺣﻔﺎل ﺑﻪ واﺟﺐ اﺳﺖ و ﻋﺪل از اﺻﻮل ﻣﺬﻫﺐ ﺷﯿﻌﻪ و‬ ‫ﻧﯿﺰ از اﺻﻮل اﻋﺘﻘﺎدات ﻣﻌﺘﺰﻟﻪ اﺳﺖ و آن را از ﺟﻤﻠﻪ ﺻﻔﺎت اﻓﻌﺎل ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬از ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﺪل ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻟﻄﻒ ﺑﺮ ﺧﺪاوﻧﺪ واﺟﺐ اﺳﺖ و ﺧﺪا‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای آﻻﻣﯽ ﮐﻪ از او ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮد ﭘﺎداش دﻫﺪ‪ ،‬و ﻧﺘﺎﯾﺠﯽ از اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ ﮐﻪ ﻧﻘﻞ‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺟﺐ اﻃﺎﻟﮥ ﮐﻼم اﺳﺖ و ﮔﺎه ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﻣﺘﺤﯿّﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺨﻠﻮق ﺑﺮای‬ ‫ﺧﺎﻟﻖ وﻇﯿﻔﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺪل از دﯾﺪﮔﺎه ﻓﻼﺳﻔﻪ )ﺑﻪ اﺟﻤﺎل(‬ ‫در اﻧﺪﯾﺸﮥ ﻓﻼﺳﻔﮥ ﯾﻮﻧﺎن ﻋﺪل ﯾﺎ ﻋﺪاﻟﺖ ﯾﮑﯽ از ﭼﻬﺎر ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺖ و ﺣﺘﯽ‬ ‫در آن ﻫﻤﮥ ﻓﻀﺎﺋﻞ ﻣﻨﺪرج و ﻣﻨﺪﻣﺞ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا در آن اﻋﺘﺪال ﻣﯿﺎن اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﯾﻂ‬ ‫ﻣﻄﺮح اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﻋﺪاﻟﺖ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دﯾﮕﺮان ﻣﻄﺮح اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎﻟﻨﺘﯿﺠﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ‬ ‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﻀﯿﻠﺘﯽ ﻣﺪﻧﯽ‪ ،‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ارﺳﻄﻮ ﻓﺮق ﻣﯽﻧﻬﺪ ﻣﯿﺎن ﻋﺪاﻟﺖ ﺗﻮزﯾﻌﯽ )‪ (justice distributive‬ﮐﻪ ﻫﻤﺎن اﻋﻄﺎی‬ ‫ﮐﻞّ ذی ﺣﻖّ ﺣﻘّﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﻌﯿﺎر ﯾﺎ ﻗﺎﻧﻮن آن ﻣﺘﻨﺎﺳﺐﺑﻮدن رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﯾﺎ وﺿﻊ‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺳﺖ و ﻣﺴﻠﻤ ًﺎ اﺷﺨﺎﺻﯽ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ وﺿﻊ و ﻋﻤﻞ ﻣﺘﺴﺎوی ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ‬ ‫اﺻﻞ ﺗﻨﺎﺳﺐ )‪ (proportionalité‬ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺳﻬﻢ ﻣﺘﺴﺎوی داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و در ﻣﺮﺗﺒﮥ ﺛﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ اﺻﻼﺣﯽ ﯾﺎ ﺗﺼﺤﯿﺤﯽ )‪ (corrective‬ﮐﻪ ﺑﺮﻗﺮار ﮐﺮدن ﺗﺴﺎوی اﺳﺖ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ‬ ‫ﺑﺪان ﻟﻄﻤﻪای وارد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺜﻼً از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺠﺎزات ﺗﺎ رﻓﺘﺎر ﻣﺨﺎﻃﺐ اﺻﻼح و‬ ‫‪۲‬‬ ‫ﺗﺼﺤﯿﺢ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﻫﺮ ﻣﻮرد ﭼﻪ ﻟﯿﺎﻗﺖﻫﺎﺋﯽ را ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮرد ﭘﺎداش‬ ‫ﻗﺮار داد و ﭼﻪ ﺿﻤﺎﻧﺖﻫﺎی اﺟﺮاﺋﯽ را ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺮﻋﯽ و ﻣﻨﻈﻮر داﺷﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻋﺪاﻟﺖ‬

‫‪189‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﻣﮕﺮ در ﻣﯿﺎن اﻓﺮاد ﮐﻪ رواﺑﻂ ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﺸﺎن ﺗﺤﺖ ﺿﺎﺑﻄﮥ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫زﺑﺎن دﯾﮕﺮ ارﺳﻄﻮ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪاﻟﺖ در آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﺋﯽ اﻋﻤﺎل‬ ‫ﺧﻮد را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺴﭙﺎرﻧﺪ‪ ۳.‬ﺳﺆاﻟﯽ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻃﺮح اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ اﺻﻞ ﻋﺪاﻟﺖ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد و آﯾﺎ ﻣﺤﮑﻮمﮐﺮدن ﺳﻘﺮاط‬ ‫ﺣﮑﯿﻢ‪ ،‬وﻟﻮ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﺎﻧﻮن وﻗﺖ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی واﻗﻌﯽ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﺳﺎزﮔﺎری دارد؟‬ ‫اﻓﻼﻃﻮن در ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻫﺎی ﺧﻮد در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺧﺮد‬ ‫و ﺧﺮدﻣﻨﺪان ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ﻗﺎﻧﻮن‪ ،‬زﯾﺮا ﻗﺎﻧﻮن ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﯿﺰی ﻧﯿﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن ﻋﺎدﻻﻧﻪﺗﺮﯾﻦ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ارﺳﻄﻮ ﻫﻢ در ﮐﺘﺎب "اﺧﻼق" ﺧﻮد ﻓﺮق ﻣﯽﻧﻬﺪ ﺑﯿﻦ ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ و‬ ‫ﻓﺮاﮔﯿﺮ اﺳﺖ و ﻋﺪاﻟﺖ ﻗﺮاردادی ﮐﻪ ﺑﻪ آﺣﺎد ﻣﻤﺎﻟﮏ اﺧﺘﺼﺎص دارد‪.‬‬ ‫ذﮐﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻓﻼﻃﻮن ﺑﻮد ﮐﻪ در ﮐﺘﺎب "ﺟﻤﻬﻮر" ﺧﻮد ﻋﺪاﻟﺖ را‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﻓﻀﺎﺋﻞ ارﺑﻌﻪ داﻧﺴﺖ و ﮔﻔﺖ ﻣﺮد ﻋﺎدل ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺪد ﺧﺮد ﻋﻮاﻃﻒ‬ ‫و ﻫﯿﺠﺎﻧﺎت ﻧﻔﺲ را ﺗﺤﺖ ﺿﺎﺑﻄﻪ آورد‪.‬‬ ‫از ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻣﻬﻤّﯽ ﮐﻪ در ﻓﻠﺴﻔﮥ ﯾﻮﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻋﺪل ﺗﻮﺟّﻪ ﮐﺮده رواﻗﯿﻮن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫از دﯾﺪﮔﺎه آﻧﺎن اﯾﻦ ﻋﻘﻞ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺤﯿﺢ ﯾﺎ ﻧﺎﺻﺤﯿﺢ را ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪ‬ ‫و آﻧﭽﻪ را ﻋﻘﻞ ﺑﭙﺬﯾﺮد ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﻫﯿﺌﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﻧﻮن راﺟﻊ در ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻋُﺮف و‬ ‫ﻋﺎدت‪ ،‬رﺟﺤﺎن دارد‪ .‬اﻧﺴﺎن ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ﻗﻮۀ ﻋﻘﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ راه و روش زﻧﺪﮔﯽ‬ ‫ﺧﻮد را ﮐﻪ ﺑﺎ ﻋﺪل ﺗﻮأم ﺑﺎﺷﺪ ﮐﺸﻒ ﮐﻨﺪ و اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﻮرد ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻋﻘﻞ ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﮥ ﻋﺪاﻟﺖ ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﻨﺒﻌﺚ از ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺸﺮی را آﺑﺎء ﮐﻠﯿﺴﺎی‬ ‫ﻣﺴﯿﺢ ﻧﯿﺰ ﭘﺬﯾﺮا ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺗﻮﻣﺎس داﺳﻦ ﻗﺪﯾﺲ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﯽ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ارزش ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪ .‬ﮐﺮوﺳﯿﻮس ﻫﻢ در ﻗﺮن ‪ ۱۷‬ﻟﺰوم ﺗﻄﺒﯿﻖ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺸﺮی ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ را ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﮐﺮد‪ .‬ﺟﺎن ﻻک ﻫﻢ ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ آن ﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﯿﺎر‬ ‫ﺻﺤّﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺜﺒﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺎ ﻗﺎﻧﻮن ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻘﻞ‬ ‫اﺳﺘﺨﺮاج و اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪190‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻧﻘﻄﮥ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻧﻈﺮﯾﺎت ﻓﻮق را ﻫﺎﺑﺲ ﻣﻄﺮح ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻤﺎن او‪ ،‬ﻫﺮ وﻗﺖ ﻋﻬﺪ و‬ ‫ﻣﯿﺜﺎﻗﯽ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺷﮑﺴﺘﻦ آن ﺑﯽﻋﺪاﻟﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﯽ اﯾﻦ ﻋﻬﺪ و ﻣﯿﺜﺎق را‬ ‫ﻧﯿﺮوﺋﯽ ﺑﺮﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ آدﻣﯿﺎن ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬار ﻣﻘﺘﺪر ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ را‬ ‫وﺿﻊ ﮐﺮد‪ ،‬ﺷﮑﺎﯾﺖ از ﺑﯽﻋﺪاﻟﺘﯽ آن ﻗﺎﻧﻮن ﺑﯽﻣﻮرد اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن وی‬ ‫ﻋﺪاﻟﺘﯽ ﻃﺒﯿﻌﯽ در ورای ﻗﺎﻧﻮن ﻫﯿﺌﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺸﺮی‪ ،‬و ﺑﺮﺗﺮ از آن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫اﺻﺤﺎب ﻣﮑﺘﺐ اﺻﺎﻟﺖ ﻧﻔﻊ‪ ،‬ﭼﻮن اﺳﺘﻮارت ﻣﯿﻞ‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ و اﺻﻞ ﻣﺠﺎزات و‬ ‫ﻣﮑﺎﻓﺎت را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺪی ﮐﺮد و آن ﺑﺪی ﺻﺪﻣﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﮥ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ زد و ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻞ ﺑﻪ آن ﺑﺪی از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺠﺎزاﺗﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺧﻮد‬ ‫‪۳‬‬ ‫ﻣﺘﻀﻤﻦ ﻓﺎﯾﺪﺗﯽ ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ اﺟﺮای ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺳﺮﯾﻊ ﺑﻪ ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل‬ ‫ﺳﺮﭼﺸﻤﮥ ﻋﻤﺪۀ آﻧﭽﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬ ‫ﺻﻮَر ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ وﺟﻮه و ُ‬ ‫ﻋﺪل را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‪ -۱ :‬ﻋﺪل در ﻣﻤﻠﮑﺖداری و ﺳﯿﺎﺳﺖ در ﻋﺒﺎرت‬ ‫"اﻧّﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎک زﯾﻨﺔ ﻟﻠﻤﻠﻮک"؛ ‪ -۲‬ﻋﺪل در ﺣﯿﺎت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و رﻓﺘﺎر ﺑﺎ ﻣﺮدم در ﻋﺒﺎرت‬ ‫"زﯾّﻨﻮا ﯾﺎ ﻗﻮم ﻫﯿﺎﮐﻠﮑﻢ ﺑﺮداء اﻟﻌﺪل"؛ ‪ -۳‬دﯾﮕﺮ ﻋﺪل در ﻣﻌﻨﯽ اﻟﻬﯽ ﮐﻠﻤﻪ )"ﻟﻤﺎ‬ ‫اﺳﺘﻮﯾﻨﺎ ﻋﻠﯽ ﻋﺮش اﻟﻌﺪل ﺧﻠﻘﻨﺎ اﻟﻤﻤﮑﻨﺎت ﺑﮑﻠﻤ ٍﺔ ﻣﻦ ﻟﺪﻧّﺎ"‪ ،(۴‬و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﺗﺠﻠّﯿﺎت ﺻﻔﺎت اﻟﻬﯽ )"ان ﯾﺎ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ اﻧﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎت ﺷﻤﺲ ﻣﻦ ﺷﻤﻮس اﺳﻤﺎﺋﻨﺎ‬ ‫اﻟﺤﺴﻨﯽ ﺑﯿﻦ اﻻرض و اﻟﺴﻤﺎء"(؛ ‪ -۴‬ﻋﺪل ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﺷﺮﯾﻌﺖ اﻟﻬﯽ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان درﺳﺖ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ اﺳﺖ )"ﻓﺎﻋﻠﻤﻮا ﺑﺎن اﺻﻞ اﻟﻌﺪل و ﻣﺒﺪﯾﻪ ﻫﻮ ﻣﺎ ﺑﺎﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻧﻔﺲ اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ‬ ‫ﯾﻮم ﻇﻬﻮره"(؛ ‪ -۵‬ﻋﺪل در ﻣﺒﺎدﻻت و رواﺑﻂ ﮐﻪ ﻫﻤﺎن "اﻋﻄﺎء ﮐﻞّ ذی ﺣﻖّ ﺣﻘﻪ"‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﯿﺎس ﻣﺮاﺗﺐ و ﻣﻘﺎﻣﺎت و ﻣﻌﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک در ﻫﻤﺎن‬ ‫ﻟﻮح آﻧﻬﺎ را ﻻﺗﺤﺼﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﻤﺎرشﻧﺎﭘﺬﯾﺮ‪ ،‬داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ؛ ‪ -۶‬ﺿﻤﻨ ًﺎ ﻋﺒﺎرت "ان ارﺗﻘﺒﻮا‬ ‫ﯾﺎ ﻗﻮم اﯾﺎم اﻟﻌﺪل" از ﻫﻤﯿﻦ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ دال ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﻮم "ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻋﺪل اﻟﻬﯽ" ﻓﺮا رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ادﯾﺎن ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﺸﺎرت داده ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﺪل در آﺛﺎر دﯾﮕﺮ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در آﺛﺎر ﻋﺪﯾﺪه ﻣﻮﺿﻮع ﻋﺪل را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﯾﮑﯽ از‬ ‫ﻣﻘﺎﺻﺪ اﺻﻠﯽ ﻇﻬﻮر ﻣﺒﺎرک ﺧﻮد را‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﺳﺘﻘﺮار ﺻﻠﺢ و وﺣﺪت در ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫‪191‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ "ﺳﺤﺎب ﻇﻠﻢ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺷﻮد و آﻓﺘﺎب ﻋﺪل از ﺧﻠﻒ ﺣﺠﺎب اﺷﺮاق ﻧﻤﺎﯾﺪ‪".‬‬ ‫)درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۱۰۸‬‬ ‫در اﻟﻮاح ﻣﻠﻮک و ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد‪ ،‬ﻋﺪل در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻇﻠﻢ ﺑﻪ رؤﺳﺎی ﺣﮑﻮﻣﺎت و دُوَل‬ ‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "اﻧﺸﺎءاﻟﻠّﻪ ﻧﻮر اﻧﺼﺎف ﺑﺘﺎﺑﺪ و ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫را از اﻋﺘﺴﺎف ﻣﻘﺪّس ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ ﮐﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻗﺘﺪار ﺣﻖّ ﺟﻞّ‬ ‫ﺟﻼﻟﻪ اﻧﺪ ﻫﻤّﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﻤﺎﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﻻرض ﻗﯿﺎم ﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﻋﺎﻟﻢ را آﻓﺘﺎب‬ ‫ﻋﺪل اﺧﺬ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻣﻨﻮّر ﺳﺎزد ‪"...‬‬ ‫و ﻫﻤﺎن ﺟﺎ از ﻟﻮح دﯾﮕﺮ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ "ﯾﺎ ﻣﻌﺸﺮ اﻻﻣﺮاء – ﻟﯿﺲ ﻓﯽ اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺟﻨﺪٌ‬ ‫اﻗﻮی ﻣﻦ اﻟﻌﺪل و اﻟﻌﻘﻞ‪ .‬ﺑﺮاﺳﺘﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ ﺟُﻨﺪی در ارض اﻗﻮی از ﻋﺪل و ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻧﺒﻮده و ﻧﯿﺴﺖ ‪ "...‬و ﺑﻌﺪ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ "ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ اﮔﺮ آﻓﺘﺎب ﻋﺪل از ﺳﺤﺎب‬ ‫ﻇﻠﻢ ﻓﺎرغ ﺷﻮد‪ ،‬ارض ﻏﯿﺮارض ﻣﺸﺎﻫﺪه ﮔﺮدد‪ ".‬اﯾﻦ ﻋﺪل در ﻋﺮﺻﮥ ﻣﻤﻠﮑﺖداری و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ در ﻟﻮح ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻪ دو ﻧﻮع ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﮑﯽ ﻗﯿﺎم ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ ﺑﻪ‬ ‫آﻧﭽﻪ ﺑﺮای ﻫﻤﮥ ﺳﮑﻨﮥ ﮐﺮۀ زﻣﯿﻦ ﺳﻮدﻣﻨﺪ و ﻧﺎﻓﻊ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و دﯾﮕﺮی ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﻢ از‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ اِﻋﻤﺎل دو اﺻﻞ ﻣﺠﺎزات ﺑﺪﮐﺎران و ﻣﮑﺎﻓﺎت ﻧﯿﮑﻮﻋﻤﻼن )"ﺧﯿﻤﮥ ﻧﻈﻢ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ‬ ‫دو ﺳﺘﻮن ﻗﺎﺋﻢ و ﺑﺮﭘﺎ‪ :‬ﻣﺠﺎزات و ﻣﮑﺎﻓﺎت" ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت(‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان اﯾﻦ دو‬ ‫وﺟﻬﮥ ﻋﺪل را ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻋﺪل ﺗﻮزﯾﻌﯽ و ﻋﺪل ﺗﺼﺤﯿﺤﯽ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮد‪ .‬در ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت‬ ‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ دو رﮐﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺠﺎزات و ﻣﮑﺎﻓﺎت‪" ،‬دو ﭼﺸﻤﻪاﻧﺪ از‬ ‫‪۵‬‬ ‫ﺑﺮای ﺣﯿﺎت اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ‪".‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺑﯿﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ "ﻫﯿﭻ ﻧﻮری ﺑﻪ ﻧﻮر ﻋﺪل ﻣﻌﺎدﻟﻪ‬ ‫ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬آن اﺳﺖ ﺳﺐ ﻧﻈﻢ ﻋﺎﻟﻢ و راﺣﺖ اﻣﻢ" )ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‪،‬‬ ‫ص‪(۵۸‬‬ ‫وﻟﯽ ﻣﺴﻠّﻤ ًﺎ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺪل وﺳﯿﻊﺗﺮ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺣﻔﻆ ﻣﻤﻠﮑﺖداری و‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﯽﺗﻮان اﺣﺘﻤﺎل داد ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻋﺪل را در ﻣﻮاﺿﻊ ﻣﺘﻌﺪّد‬ ‫در ﻣﻌﻨﺎی اﻋﺘﺪال ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬در ﻫﻤﺎن ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "در ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻮر‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ رؤﺳﺎء ﺑﻪ اﻋﺘﺪال ﻧﺎﻇﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﻫﺮ اﻣﺮی ﮐﻪ از اﻋﺘﺪال ﺗﺠﺎوز ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬از ﻃﺮاز‬ ‫اﺛﺮ ﻣﺤﺮوم ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼً ﺣ ّﺮﯾّﺖ و ﺗﻤﺪّن و اﻣﺜﺎل آن ﻣﻊ آن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﻮل اﻫﻞ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻓﺎﺋﺰ اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮ از ﺣﺪّ اﻋﺘﺪال ﺗﺠﺎوز ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺳﺒﺐ و ﻋﻠّﺖ ﺿﺮر ﮔﺮدد‪ ".‬در‬

‫‪192‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺗﻌﺎرﯾﻒ ﮐﺘﺐ ﻟﻐﺖ ﻫﻢ دﯾﺪﯾﻢ ﮐﻪ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻋﺪل رﻋﺎﯾﺖ اﻧﺪازه و ﺣﺪّ اﻋﺘﺪال‬ ‫‪۶‬‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و اﻟﺒﺘﻪ ﻋﺪل در ﻋﺮﺻﮥ اﺧﻼق ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻓﻀﺎﺋﻞ ﺑﻨﯿﺎدی ﻧﯿﺰ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫در آن ﺟﺎ ﻫﻢ رﻋﺎﯾﺖ ﺣﺪّ وﺳﻂ ﻣﯿﺎن اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﯾﻂ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ و از ﺟﻠﻮهﻫﺎی‬ ‫ﻋﺪل ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﻧﺼﺎف اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﻗﻀﺎوت در ﻓﮑﺮ و ﻋﻘﯿﺪه و اﻗﻮال‬ ‫دﯾﮕﺮان ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد و در ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻮارد ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﻘﺮﯾﺒ ًﺎ ﻣﺘﺮادف‬ ‫در ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر رﻓﺘﻪ و ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻧﯿﺰ در ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻋﺒﺎرت "اﺣﺐّ‬ ‫اﻻﺷﯿﺎء ﻋﻨﺪی اﻻﻧﺼﺎف" ﮐﻪ در ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ آﻣﺪه‪ ،‬اﻧﺼﺎف را ﺑﻪ ‪ justice‬ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬در ﻟﻮح رﺋﯿﺲ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ "ﺑﺮ ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﻻزم اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﯾﺎم ﻗﻠﯿﻠﻪ‬ ‫ﻼ ﺑﻪ ﻗﺪم ﻋﻘﻞ و‬ ‫را ﺑﻪ ﺻﺪق و اﻧﺼﺎف ﻃﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻖّ ﻣﻮﻓّﻖ ﻧَﺸﺪ‪ ،‬اﻗ ً‬ ‫ﻋﺪل رﻓﺘﺎر ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ".‬در ﻟﻮح دﻧﯿﺎ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "اﻣﺮوز ﻧﺎﻟﮥ ﻋﺪل ﺑﻠﻨﺪ و ﺣﻨﯿﻦ اﻧﺼﺎف‬ ‫ﻣﺮﺗﻔﻊ‪ .‬دود ﺗﯿﺮۀ ﺳﺘﻢ ﻋﺎﻟﻢ و اﻣﻢ را اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﻮده‪ ".‬در ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک دﯾﮕﺮی ﮐﻪ در‬ ‫رﺳﺎﻟﮥ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﻧﻘﻞ ﺷﺪه ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف دو ﺣﺎرﺳﻨﺪ از ﺑﺮای‬ ‫ﺣﻔﻆ ﻋﺒﺎد و از اﯾﻦ دو ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺤﮑﻤﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﮐﻪ ﻋﻠّﺖ ﺻﻼح ﻋﺎﻟﻢ و ﺣﻔﻆ اﻣﻢ‬ ‫اﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺮدد‪".‬‬ ‫ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻋﺪل را در رواﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻧﯿﺰ‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﯿﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ ﺑﻪ ﻋﺮﺑﯽ آﻣﺪه ﮐﻪ ﻣﺎﺣﺼﻠﺶ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﻋﺪل ﻫﺴﺘﯽ ﺑﺮای دﯾﮕﺮان ﻫﻤﺎن را اﺧﺘﯿﺎر ﮐﻦ ﮐﻪ ﺑﺮای‬ ‫ﺧﻮد اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽﮐﻨﯽ‪ ،‬و ﻧﯿﺰ در ﻣﻮﺿﻌﯽ اﺟﺮای ﻋﺪاﻟﺖ را ﺣﺘﯽ در ﺣﻖ ﺧﻮد ﺗﻮﺟﯿﻪ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺪل در دو ﺗﻮﻗﯿﻊ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑﺤﺜﯽ ﻣﺠﻤﻞ و ﺳﺮﯾﻊ در ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﻪای ﮐﻪ ﻣﺒﯿّﻦ ﻣﻨﺼﻮص در ﺳﺎل‬ ‫‪ ۱۹۳۸‬ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬در روﺷﻦﮐﺮدن آﻧﭽﻪ ﻣﺬﮐﻮر اﻓﺘﺎد ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻋﺪل ﻓﻘﻂ در ‪ ۲‬ﯾﺎ ‪ ۳‬ﺻﻔﺤﻪ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺳﺠﺎﯾﺎی‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﺎدﻣﺎن اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﺿﺮور اﺳﺖ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه )ﺻﺺ ‪ ۴۸‬و ‪ ۴۹‬در‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ(‪ .‬ﻣﻌﺬﻟﮏ در ﻫﻤﺎن رﺳﺎﻟﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻋﺪل ﮐﻪ‬ ‫اﻋﻠﲐ ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ آن ﺑﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل ﺗﺴﻤﯿﻪ ﺷﺪه اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬

‫‪193‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫)ص‪ (۴۹‬و ﻧﯿﺰ در ﻣﻮﺿﻌﯽ ﻋﺪل در ارﺗﺒﺎط ﺑﻪ ﯾﻮم ﻣﻮﻋﻮد‪ ،‬ﮐﻪ در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل روز‬ ‫ﺟﺰاﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻨﻮان ﺷﺪه اﺳﺖ )ص‪.(۱۶۶‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺪادی از ﻧﺼﻮص ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ و ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء را‬ ‫ذﮐﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ آﻧﻬﺎ ﭘﺮدازﯾﻢ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻋﺪل ﻫﻤﺎن ﻗﺎﻧﻮن اﻟﻬﯽ ﯾﺎ ﻧﻈﻢ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻣﯿﺰان و ﻣِﻼک ﻫﺮ ﮐﺎر درﺳﺘﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫ﻼ ﻣﺮادﺷﺎن‬ ‫"اﯾﻦ ﻇﻠﻢﻫﺎی واردۀ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺗﺪارک ﻋﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ" ﻣﺤﺘﻤ ً‬ ‫اﺳﺘﻘﺮار ﺷﺮﯾﻌﺖ ﯾﺎ ﻗﺎﻧﻮن و ﻧﻈﺎم ﺧﻮد آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺼﺪاق اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﮑﺮار ًا آورده ﻣﯽﺷﻮد "در اﻟﻮاح ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺎس ﻋﺪﻟﯽ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻪ از اول اﺑﺪاع ﺗﺎ ﺣﺎل ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮی ﺧﻄﻮر ﻧﻨﻤﻮده‪".‬‬ ‫ﻗﺒﻼً در ﺑﺎرۀ دو رﮐﻦ ﻋﺪاﻟﺖ ﮐﻪ ﻣﺠﺎزات و ﻣﮑﺎﻓﺎت ﺑﺎﺷﺪ اﺷﺎراﺗﯽ رﻓﺖ‪ .‬ﻣﻌﻨﯽ‬ ‫دﯾﮕﺮ ﻋﺪل روز ﺟﺰاﺳﺖ ﮐﻪ در ﮐﺘﺐ آﺳﻤﺎﻧﯽ وﻋﺪه داده ﺷﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ روزی ﮐﻪ‬ ‫اﻋﻤﺎل اﻓﺮاد و ﺟﻮاﻣﻊ در ﺗﺮازوی ﺳﻨﺠﺶ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "ان ارﺗﻘﺒﻮا اﯾﺎم اﻟﻌﺪل و اﻧّﻬﺎ ﻗﺪ اﺗﺖ ﺑﺎﻟﺤﻖ‪ ".‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫در ﻣﻮﺿﻌﯽ در آﺛﺎر ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﻣﺬاﻫﺐ و ﻣﺴﺎﻟﮏ و ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ‬ ‫اﻣﺮوز‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در اﯾﻦ ﻇﻬﻮر‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺤﮏ آزﻣﺎﯾﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻋﯿﺎر آﻧﻬﺎ و‬ ‫ارزش ﯾﺎ ﻋﺪم اﻋﺘﺒﺎر آﻧﻬﺎ ﺳﻨﺠﯿﺪه ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬اﯾﻦ اﯾﺎم را اﯾﺎم ﻇﻬﻮر ﻋﺪل‬ ‫اﻟﻬﯽ ﺑﺎﯾﺪ داﻧﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻣﻨﯿﻊ ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﯾﻮم اﻟﻤﯿﻌﺎد ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺷﻮد ﺗﻮﺟّﻪ ﭘﮋوﻫﻨﺪه ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ ﺟﻠﺐ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﮐﺘﺎب اﻓﺰوده ﺷﺪه‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ را ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎر ﻓﺎﻋﻞ آن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﺧﺪا‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ ﺳﻼﻃﯿﻦ و اﻣﺮاء‪،‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ اﺻﺤﺎب دﯾﻦ‪ ،‬و ﻣﺴﻠّﻤ َﺎ ﻋﺪاﻟﺖ ﻋﺎﻣّﮥ ﻣﺮدم دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ ﺧﺪا ﺑﺤﺜﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﻟﻬﯿﺎت ﻣﻄﺮح اﺳﺖ و ﻣﺜﻼً در اﻟﻬﯿﺎت ﺷﯿﻌﻪ ﻣﻨﺰﻟﺘﯽ‬ ‫ﺑﺲ ﻣﻬ ّﻢ دارد‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﺳﻼﻃﯿﻦ و اﻣﺮاء در ﺟﻬﺎن ﺳﯿﺎﺳﺖ و اﺟﺘﻤﺎع‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻧﮑﺘﻪای ﮐﻪ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟّﻪ اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻋﺒﺎرت ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ "اﯾﻦ ﻇﻠﻢﻫﺎی واردۀ ﻋﻈﯿﻤﻪ ﺗﺪارک ﻋﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ" را در ﺗﻮﻗﯿﻊ‬

‫‪194‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺧﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻋﺪل اﻋﻈﻢ ﻫﻤﺎن ﻋﺪاﻟﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎی‬ ‫ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮ آن ﻣﺘّﮑﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد ﺻﻠﺢ اﻋﻈﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻤﺪّن ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﻢ اﻋﻈﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ رﻫﻨﻤﻮن ﻣﯽﮔﺮدد )ص‪.(۵‬‬ ‫در ﻣﻮرد اﺻﺤﺎب دﯾﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻠﻤﺎء‪ ،‬روﺣﺎﻧﯿﻮن‪ ،‬و رؤﺳﺎی ﻣﺬاﻫﺐ و ﺷﺮاﯾﻊ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‪،‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺑﯿﺎﻧﯽ ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ از روﺣﺎﻧﯿﻮﻧﯽ ﮐﻪ رأس آﻧﻬﺎ ﺑﻪ اﮐﻠﯿﻞ‬ ‫ﻋﺪل ﻣﺘﻮّج اﺳﺖ و ﻫﯿﮑﻞ آﻧﺎن ﺑﻪ ﻃﺮاز اﻧﺼﺎف ﻣﺰﯾّﻦ‪ ،‬و ﻣﺤﺘﻤﻞ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﺎ‬ ‫ﻋﺪل ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﻗﻀﺎوت ﺻﺤﯿﺢ و ﺑﯿﻨﺶ درﺳﺖ در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺟﺪﯾﺪ ﻣﻄﻤﺢ‬ ‫ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ در ﻣﻮﺿﻌﯽ دﻋﺎ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﻖ اﻣﺮاء را ﻋﺪل ﻣﺮﺣﻤﺖ‬ ‫ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﻋﻠﻤﺎء را اﻧﺼﺎف‪.‬‬ ‫در ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﯾﻮم اﻟﻤﯿﻌﺎد ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻋﺒﺎرات ﻣﺘﻌﺪّدی را از ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ در آن ﻣﻈﻬﺮ ﮐﻠّﯽ اﻟﻬﯽ ﻧﻔﻮس را ﺑﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﺗﺸﻮﯾﻖ و‬ ‫دﻋﻮت ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻼﻃﯿﻦ و رؤﺳﺎی دُوَل را و ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ادﯾﺎن را و‬ ‫ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻋﺎﻣّﮥ ﻣﺮدم را‪ ،‬آن ﺟﺎ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺟﺴﻢ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﺘﺎج ﺟﺎﻣﻪای اﺳﺖ‪ ،‬و آن‬ ‫‪۷‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﮥ ﻋﺪاﻟﺖ و ﺣﮑﻤﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از ﻧﮑﺎت ﻟﻄﯿﻔﯽ ﮐﻪ در رﺳﺎﻟﮥ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ ﯾﮑﯽ ﻫﻢ ﻋﻠّﺖ ﺗﺴﻤﯿﻪ‬ ‫اﻋﻠﲐ ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ ﯾﺎ ﻋﻤﻮﻣﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ ﻣﻈﻬﺮ ﻋﺪاﻟﺖ ﮐ ّﻠﯿّﮥ اﻟﻬﯿﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﺿﻤﻨﯽ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻣﺤﺎﻓﻞ ﻣﺤﻠّﯽ و ﻣﻠّﯽ ﮐﻪ ارﮐﺎن و ﻗﻮاﺋﻢ دﯾﻮان ﻋﺪل‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ )ص‪ (۵۵‬ﻫﻢ ﺑﺎﯾﺪ در ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺧﻮد ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﻋﺪل ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﭼﻪ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺧﯿﻤﮥ وﺟﻮد ﺑﺮ ﺳﺘﻮن ﻋﺪل ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬ﻧﻪ ﻋﻔﻮ‪ .‬ﺷﺎرع‬ ‫ﻣﻘﺪّس اﻣﺮ اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل‪ ،‬اﮐﻠﯿﻞ ﺟﻠﯿﻞ ﻣﺆﺳّﺴﺎت ﻧﻈﻢ ﺑﺪﯾﻊ ﺟﻬﺎنآرای ﺧﻮد را‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻔّﺖ ﻓﻀﻞ و ﻋﻔﻮ ﻣﻮﺻﻮف ﻧﻔﺮﻣﻮده‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﺖ ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﻧﺎﻣﯿﺪه اﺳﺖ‬ ‫)ص‪.(۶۰‬‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﻓﺮض ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﻠﻤﮥ ﻋﺪل در ﻋﻨﻮان ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل ﻣﻌﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮی را ﻫﻢ ﺿﻤﻨ ًﺎ‬ ‫اﻓﺎده ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ آراء ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل ﺑﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻨﺼﻮﺻﻪ و روح ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ و‬ ‫اﺣﮑﺎم ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان و ﻣﻘﯿﺎس ﻋﺪاﻟﺖ ﺣﻘﯿﻘﯽ اﺳﺖ و ﯾﺎ ﺗﻄﺎﺑﻖ آن آراء و‬ ‫ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺑﺎ ﻧﯿﺎزﻫﺎ و ﺷﺮاﺋﻂ زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن )در ﻟﻮح ﺑﺸﺎرات اﺳﺖ ﮐﻪ "ﭼﻮن ﻫﺮ‬

‫‪195‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫روز را اﻣﺮی و ﻫﺮ ﺣﯿﻦ را ﺣﮑﻤﯽ ﻣﻘﺘﻀﯽ‪ ،‬ﻟﺬا اﻣﻮر ﺑﻪ وزرای ﺑﯿﺖ ﻋﺪل راﺟﻊ ﺗﺎ‬ ‫آﻧﭽﻪ را ﻣﺼﻠﺤﺖ وﻗﺖ داﻧﻨﺪ ﻣﻌﻤﻮل دارﻧﺪ‪.(".‬‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ وﻇﺎﺋﻒ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ اﺟﺮای ﺻﻠﺢ اﮐﺒﺮ )ﻟﻮح دﻧﯿﺎ( و ﻣﺸﺎرﮐﺖ در‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﺧﻂ و زﺑﺎن ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ )ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت( اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻫﻤﮥ اﯾﻦ ﻣﻮارد رﻋﺎﯾﺖ‬ ‫ﮐﻤﺎل ﻋﺪاﻟﺖ ﺿﺮورت دارد و ﺑﺎ ﺛﻤﺮ رﺳﯿﺪن ﭼﻨﯿﻦ وﻇﺎﺋﻔﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ‬ ‫اﺷﺎرات ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ وﻗﻮع ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪" :‬ﻋﻨﻘﺮﯾﺐ ﯾﻮﻣﯽ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﺆﻣﻨﯿﻦ‬ ‫آﻓﺘﺎب ﻋﺪل را در اﺷﺪّ اﺷﺮاق از ﻣﻄﻠﻊ ﺟﻼل ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪) ".‬ﻣﻨﻘﻮل در‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ(‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ در ﺣﻖ ﺧﻮد‬ ‫آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻣُﺸﻌﺮ ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﺑﺎرۀ دﯾﮕﺮان ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻋﺪاﻟﺖ را ﻣﺮﻋﯽ داﺷﺖ‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ آدﻣﯽ ﺑﺎﯾﺪ در ﺣﻖ ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻋﺪل رﻓﺘﺎر ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻋﯿﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫"ان اﻋﺪﻟﻮا ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴﮑﻢ ﺛﻢ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس ﻟﯿﻈﻬﺮ آﺛﺎر اﻟﻌﺪل ﻣﻦ اﻓﻌﺎﻟﮑﻢ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎدﻧﺎ‬ ‫اﻟﻤﺨﻠﺼﯿﻦ‪ ".‬ﯾﮏ ﻣﻌﻨﯽ ﻋﺪاﻟﺖ در ﺣﻖ ﺧﻮد ﻫﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "ﺣﺎﺳﺐ ﻧﻔﺴﮏ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﯾﻮم ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ان ﺗﺤﺎﺳﺐ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ( و‬ ‫در ﺑﺎرۀ اوﻟﯿﺎی اﻣﻮر اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ ﻧﺎزل ﺷﺪه )درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ﺻﺺ ‪ ۱۸‬و‬ ‫ﻞ آﻣﺮ ان ﯾﺰن ﻧﻔﺴﻪ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﯾﻮم ﺑﻤﯿﺰان اﻟﻘﺴﻂ و اﻟﻌﺪل ﺛ ّﻢ ﯾﺤﮑﻢ‬ ‫‪" :(۱۹‬ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﮑ ّ‬ ‫ﺑﯿﻦ اﻟﻨّﺎس و ﯾﺄﻣﺮﻫﻢ ﺑﻤﺎ ﯾﻬﺪﯾﻬﻢ اِﻟﯽ ﺻﺮاط اﻟﺤﮑﻤﺔ و اﻟﻌﻘﻞ‪) ".‬ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد(‬ ‫اﯾﻦ ﮐﻪ در ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ در اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻔﺲ ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﺷﺪه ﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﯿﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻗﺎﺑﻠﯿﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ ﺧﻮد را ﺑﺸﻨﺎﺳﺪ و در ﺗﺤﻘّﻖ ﻋﯿﻨﯽ آﻧﻬﺎ‬ ‫اﻫﺘﻤﺎم ورزد و ﻣﻮاﻫﺐ اﻟﻬﯽ را ﮐﻪ در وﺟﻮد اوﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺪر ﻧﺪﻫﺪ‪ .‬ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ‬ ‫ﻋﺎدات ﻣﻀﺮّه و آن ﭼﻪ ﺳﺒﺐ ﺗﻀﯿﯿﻊ ﻗﻮای ﺑﺪﻧﯽ و ﻓﮑﺮی ﺷﻮد ﻧﻮﻋﯽ ﺑﯽﻋﺪاﻟﺘﯽ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺿﺎﯾﻊ و ﺑﺎﻃﻞ ﻧﻬﺎدن اﺳﺘﻌﺪادات ﻫﻢ ﺧﺮوج از ﺻﺮاط ﻋﺪاﻟﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ذﮐﺮ ﻋﺪل در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ آﺛﺎر دوران ﺟﻮاﻧﯽ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺪﻧﯿﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک در ﺳﺎل ‪ ۱۸۷۵‬ﻣﯿﻼدی ﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪ و ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻬﻤّﯽ ﭼﻮن‬ ‫ﺗﺠﺪّد‪ ،‬ﺗﻤﺪّن‪ ،‬ﺗﺮﻗّﯽ‪ ،‬و ﺗﻮﺳﻌﻪ را در ﺑﺮ دارد‪ .‬اﯾﻦ رﺳﺎﻟﮥ ذیﻗﯿﻤﺖ در ﺑﺤﺚ از‬

‫‪196‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺗﺠﺪّد ﻧﺎﭼﺎر ﻗﻀﯿﮥ ﻋﻘﻼﻧﯿﺖ را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﺿﻤﻨﯽ ﻟﺰوم ﺗﻮأمﮐﺮدن ﻋﻘﻞ‬ ‫و ﻋﺪل را در ادارۀ اﻣﻮر ﻣﺮدم ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻮر در اﯾﺮان ﺧﻮد ﮔﺎﻣﯽ ﺑﻠﻨﺪ در راه دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ و ﺑﺮﻗﺮاری‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻋﺪل اﺳﺖ و ﺧﻮد ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ "ﻣﻘﺼﺪ از ﺗﺄﺳﯿﺲ اﯾﻦ ﻣﺠﻠﺲ‬ ‫ﻋﺪل و ﺣﻘّﺎﻧﯿّﺖ اﺳﺖ‪) ".‬ص‪ (۲۹‬و ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻓﺎع از ﻟﺰوم اﻗﺘﺒﺎس ﻋﻠﻢ و‬ ‫ﺻﻨﻌﺖ و ﺗﺠﺪّد از ﻣﻐﺮبزﻣﯿﻦ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ "اﮐﺘﺴﺎب اﺻﻮل و‬ ‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﺪﻧﯿﻪ و اﻗﺘﺒﺎس ﻣﻌﺎرف و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻋﻤﻮﻣﯿﻪ ﻣُﺤﺘﻀﺮاً ﻣﺎ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻟﻌﻤﻮم از‬ ‫ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺳﺎﺋﺮه ﺟﺎﺋﺰ‪) ".‬ص‪ ،(۳۹‬ﺑﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﯾﺎدآور ﻓﺮﻣﺎﯾﺶ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ اﻟﻌﻤﻮم اﻧﺪﯾﺸﺪ و رﺳﺎﻧﺪن ﻧﻔﻊ و ﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﺟﻠﻮهای‬ ‫از ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻋﺪل اﺳﺖ‪ ،‬و وﻗﺘﯽ ذﮐﺮ ﺻﻔﺎت ﻋﻠﻤﺎی ﺣﻘﯿﻘﯽ را ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ در رأس‬ ‫اﯾﻦ ﺻﻔﺎت ﻋﺪل و ﺣﻘﺎﻧﯿﺖ را ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ و آن را ﺑﺪﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪" :‬و‬ ‫آن ﻋﺪم اﻟﺘﻔﺎت و اﻟﺘﺰام ذاﺗﯿﻪ و ﻗﻮاﺋﺪ ﺷﺨﺼﯿﮥ ﺧﻮد و ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﻪ و ﻣﺮاﻋﺎت‬ ‫ﺟﻬﺘﯽ از ﺟﻬﺎت‪ ،‬ﺑﯿﻦ ﺧﻠﻖ اﺟﺮاء اﺣﮑﺎم ﺣﻖ ﻧﻤﻮدن و ﻧﻔﺲ ﺧﻮد را ﭼﻮن اﻓﺮا‬ ‫ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻏﻨﯽ ﻣﻄﻠﻖ ﺷﻤﺮدن و ﺟﺰ اﻣﺘﯿﺎز ﻣﻌﻨﻮی در اﻣﺮی از اﻣﻮر ﺗﻔﺮّد از ﺟﻤﻬﻮر‬ ‫ﻧﺠﺴﺘﻦ و ﺧﯿﺮ ﻋﻤﻮم را ﺧﯿﺮ ﺧﻮﯾﺶ داﻧﺴﺘﻦ ‪) "...‬ﺻﺺ ‪ ۴۶‬و ‪ ،(۴۷‬ﮐﻪ ﻋﺪل در اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﯽ ﺑﯽﮔﻤﺎن در ﺣﻖّ ﻓﺮﻣﺎﻧﺮواﯾﺎن ﻋﺎﻟﻢ ﻫﻢ ﺻﺪق ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬و از اﯾﻦ رو ﺷﮕﻔﺖ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۸۰‬و ‪ ۸۱‬ﺑﻪ ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻋﺪل اﻧﻮﺷﯿﺮواﻧﯽ ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ و ﺣﺪﯾﺚ‬ ‫ﻣﻌﺮوف ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤّﺪ را در ﺣﻖّ او ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ "اﻇﻬﺎر ﻣﺴﺮّت از وﻻدت‬ ‫در زﻣﺎن ﺣﮑﻮﻣﺖ او ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪) ".‬ص‪ (۸۱‬و اﮔﺮ ﻋﺪل را ﺑﻪ ﺷﯿﻮۀ ﻓﻼﺳﻔﮥ اﻗﺪم ﯾﻮﻧﺎن‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻗﺎﻧﻮن داﻧﯿﻢ‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻗﻮﯾﺎً از ﺿﺮورت داﺷﺘﻦ ﻗﺎﻧﻮن دﻓﺎع‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺷﯿﻮۀ اﺳﺘﻔﻬﺎم اﻧﮑﺎری ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "آﯾﺎ ‪ ...‬ﺧﻮد ﺗﺄﺳﯿﺲ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻋﺎدﻟﮥ‬ ‫ﻣﻮاﻓﻖ اﺣﮑﺎم اﻟﻬﯿﻪ ﮐﻪ ﮐﺎﻓﻞ ﺳﻌﺎدت ﺑﺸﺮﯾﻪ اﺳﺖ و ﺣﻘﻮق ﻫﯿﺌﺖ ﻋﻤﻮﻣﯿﻪ را در‬ ‫ﺗﺤﺖ ﺻﯿﺎﻧﺖ ﻗﻮﯾﻪ ﻣﺤﻔﻮظ داﺷﺘﻪ ‪ ...‬ﻣﻐﺎﯾﺮ ﻓﻼح و ﻧﺠﺎح اﺳﺖ؟" )ﺻﺺ ‪ ۱۸‬و ‪(۱۹‬‬ ‫از آﺛﺎر دﯾﮕﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﮐﻪ در آن ﻗﻀﯿﮥ ﻋﺪل ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﻣﻔﺎوﺿﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از دﺷﻮارﺗﺮﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﮐﻼﻣﯽ ﭘﺎﺳﺦ دادهاﻧﺪ‪ .‬در ﺑﺤﺚ از‬ ‫ﻗﻀﺎ و ﻗﺪر ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺷﺨﺺ ﺑﭙﺮﺳﺪ "ﭼﻮن ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ ﺗﻌﻠّﻖ ﺑﻪ ﻋﻤﻠﯽ از ﺷﺨﺺ‬ ‫ﯾﺎﻓﺖ و در ﻟﻮح ﻣﺤﻔﻮظ ﻗﺪر ﻣﺜﺒﻮت ﮔﺸﺖ‪ ،‬آﯾﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ آن ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ؟" ﺣﻀﺮت‬

‫‪197‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺟﻮاب ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺷﯽء ﺳﺒﺐ ﺣﺼﻮل ﺷﯽء ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻋﻠﻢ‬ ‫ذاﺗﯽ ﺣﻖّ ﻣﺤﯿﻂ ﺑﺮ ﺣﻘﺎﯾﻖ اﺷﯿﺎء ﻗﺒﻞ از وﺟﻮد اﺷﯿﺎء و ﺑﻌﺪ وﺟﻮد اﺷﯿﺎء ﯾﮑﺴﺎن‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﺒﺐ وﺟﻮد ﺷﯽء ﻧﮕﺮدد‪) ".‬ص‪ (۱۰۰‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﯿﺎس ﺿﻤﻦ ﺗﺼﺪﯾﻖ آن ﮐﻪ‬ ‫"ﺳﮑﻮن و ﺣﺮﮐﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻮﻗﻮف ﺑﻪ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺣﻀﺮت ﯾﺰدان اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺪد ﻧﺮﺳﺪ ﻧﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﯿﺮ ﻣﻘﺘﺪر‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﺮ ﺷ ّﺮ ﺗﻮاﻧﺎ" )ص‪ ،(۱۷۵‬اﻣﻮری ﭼﻮن ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف و ﻇﻠﻢ و‬ ‫اﻋﺘﺴﺎف را در ﺗﺤﺖ اﺧﺘﯿﺎر اﻧﺴﺎن ﻣﯽداﻧﻨﺪ )ص‪ .(۱۷۴‬اﻧﺪﯾﺸﮥ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﻣﻨﻄﺒﻖ اﺳﺖ ﺑﺎ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت ﺣﻀﺮت زردﺷﺖ در ﮔﺎﺗﻬﺎ‪ ،‬اﻗﺪم ﮐﺘﺐ اوﺳﺘﺎﺋﯽ‪ .‬ﺣﺎل اﮔﺮ‬ ‫ﮐﺴﯽ در ﺟﻬﺎن ﻇﻠﻢ ﺑﯿﻨﺪ ﻧﺒﺎﯾﺪ آن را ﺑﻪ ﺣﻖّ ﻣﻨﺴﻮب دارد‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﻖّ ﻋﺎدل اﺳﺖ‪،‬‬ ‫وﻟﯽ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﺧﯿﺮ و ﺷﺮّ‪ ،‬ﻋﺪل و ﻇﻠﻢ ﻣﺨﯿّﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﺗﺎ ﻣﺴﺌﻮل ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﯽ ﻣﻨﻘﻮل در ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ )ج‪ ،۲‬ص‪ ،(۹۵‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ داده اﺳﺖ "ﮐﻪ در ﻣﺒﺎدی و ﻋﻮاﻗﺐ اﻣﻮر ﺑﻪ ﻓﮑﺮ ﺛﺎﻗﺐ ﺗﻌﻤّﻖ ﻧﻤﺎﯾﺪ و‬ ‫ﺗﺄﻣّﻞ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﻋﻤﺎل و اﻓﻌﺎل ﺻﺤﯿﺢ و ﺳﻘﯿﻢ را اﻣﺘﯿﺎز دﻫﺪ و ﻣﻀﺮّ و ﻧﺎﻓﻊ را ادراک‬ ‫ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف ﺣﺮﮐﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻣﻈﻬﺮ ﻟﻄﻒ رﺣﻤﻦ ﺷﻮد‪ ".‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﻋﺪل ﯾﺎ ﻇﻠﻢ ﯾﺎ ﺧﯿﺮ ﯾﺎ ﺷ ّﺮ ﺑﺎ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ .‬در ﻫﻤﯿﻦ ﻣﮑﺘﻮب ﻣﺒﺎرک‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "ﻋﻘﻞ و ﻋﺪل دو آﯾﺖ ﮐﺒﺮای ربّ ﻣﻨﺎن اﺳﺖ‪) ".‬ص‪(۹۵‬‬ ‫ﻓﺼﻠﯽ ﮐﻪ در ﻣﻔﺎوﺿﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﺛﺒﺎت آن ﮐﻪ در وﺟﻮد ﺷ ّﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺷ ّﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﺧﺘﺼﺎص ﯾﺎﻓﺘﻪ )ص‪ (۱۸۳‬ﻣﺘﻤّﻢ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺤﺚ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺿﻤﻦ ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺧﻮد ﻧﻄﻘﯽ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ ۲۶‬ذیﻗﻌﺪه ‪۱۳۲۹‬‬ ‫در ﻣﻨﺰل ﻣﺴﺘﺮ درﯾﻔﻮس در ﭘﺎرﯾﺲ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﮐﻪ در آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺪ در‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد اﻣﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﮑﺎﻓﺎت و ﺧﻮف از ﻣﺠﺎزات داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻠﯽاﻟﺨﺼﻮص‬ ‫ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﺨﺪم در ﺣﮑﻮﻣﺘﻨﺪ و اﻣﻮر دوﻟﺖ و ﻣﻠّﺖ در دﺳﺖ آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ .‬ﻣﺄﻣﻮرﯾﻦ‬ ‫ﺣﮑﻮﻣﺖ اﮔﺮ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﻣﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﮑﺎﻓﺎت و ﺧﻮف از ﻣﺠﺎزات ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ‬ ‫ﻋﺪاﻟﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﮑﺎﻓﺎت و ﻣﺠﺎزات ﻣﺎﻧﻨﺪ دو ﻋﻤﻮد ﻣﯽﻣﺎﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﯿﻤﮥ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺮ‬ ‫آن ﺑﻠﻨﺪ اﺳﺖ‪ ".‬ﺑﻌﺪ اﻇﻬﺎر اﻣﯿﺪواری ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﻤﻊ اﺣﺒّﺎی اﻟﻬﯽ در ﻫﺮ ﺷﻐﻞ و‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻋﺪل ﺑﺎﺷﻨﺪ‪" .‬ﺟﻤﯿﻊ ﺑﺸﺮ از ﮐﻮﭼﮏ و ﺑﺰرگ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻋﺪل و‬ ‫اﻧﺼﺎف ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﻋﺪل اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﺣﻘﻮق ﺧﻮد ﺗﺠﺎوز ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﺑﺮای ﻫﺮ‬ ‫ﻧﻔﺴﯽ آن را ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺧﻮﯾﺶ ﺧﻮاﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺳﺖ ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‪ ".‬در‬

‫‪198‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻫﻤﯿﻦ ﺧﻄﺎﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ در اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک اﺳﺎس‬ ‫ﻋﺪﻟﯽ ﻧﻬﺎده ﺷﺪه ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا "از ﺑﺮای ﺟﻤﯿﻊ اﺻﻨﺎف ﺑﺸﺮ‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻣﻘﺮر ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ از آن ﺗﺠﺎوز ﻧﮑﻨﻨﺪ‪".‬‬ ‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻋﺪل را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻓﻀﯿﻠﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﮐﻪ‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺻﻨﻒ و ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﺪارد ﻣﻄﺮح ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و آن را ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر آﻣﺪ و ﻗﺎﻧﻮن ﻃﻼﺋﯽ اﺧﻼق اﺳﺖ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬و از ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﺘﻌﺎرف‬ ‫ﻋﺪل ﮐﻪ اﻋﻄﺎء ﮐﻞّ ذی ﺣﻖ ﺣﻘّﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽروﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﻘﻮق‬ ‫دﯾﮕﺮان را رﻋﺎﯾﺖ ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮای ﺧﻮد از ﺧﯿﺮ و ﺑﺮﮐﺖ و ﺳﻌﺎدت و ﻫﺮ‬ ‫ﻣﻮﻓّﻘﯿّﺖ و ﻣﺰﯾّﺖ دﯾﮕﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای دﯾﮕﺮان ﻫﻢ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﯿﺮی‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ در ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل ﺑﯿﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﺻﻞ ﻋﺪل‬ ‫و ﻣﺒﺪء آن ﻫﻤﺎن اواﻣﺮ ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻬﯽ در ﻇﻬﻮر اوﺳﺖ )"ﻓﺎﻋﻠﻤﻮا ﺑﺎن اﺻﻞ اﻟﻌﺪل و‬ ‫ﻣﺒﺪﺋﻪ ﻫﻮ ﻣﺎ ﯾﺎﻣﺮ ﺑﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻧﻔﺲ اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ ﯾﻮم ﻇﻬﻮره ‪ ...‬ﻗﻞ اﻧّﻪ ﻟﻤﯿﺰان اﻟﻌﺪل ﺑﯿﻦ‬ ‫اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض‪ ،(".‬وﻟﯽ ﺧﺼﻮﺻﺎً در ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﺪل در‬ ‫ﮐﺎﻣﻞﺗﺮﯾﻦ و ﺟﺎﻣﻊﺗﺮﯾﻦ وﺟﻮه آن از ﻣﻈﻬﺮ ﻏﯿﺒﯽ ﺗﺠﻠّﯽ ﮐﺮده‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪" :‬اَن‬ ‫ﯾﺎ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ‪ ،‬اﻧّﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎک ﻣﺒﺪءَ ﻋَﺪﻟِﻨﺎ و ﻣﺮﺟﻌﻪ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎدﻧﺎ اﻟﻤﻘﺮﺑﯿﻦ و ﺑﮏ ﯾﻈﻬﺮ‬ ‫ن اﻓﺘﺨﺮ ﻓﯽ ﻧﻔﺴﮏ ﺑﻤﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎک ﻣﺸﺮق ﻋﺪﻟﻨﺎ‬ ‫ﻞ ﻋﺎدل ‪ ...‬اَن ﻫﺬا اﻻﺳﻢ َا ِ‬ ‫ﻋﺪل ﮐ ِّ‬ ‫ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ" و ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺧﻄﺎﺑﮥ ﭘﺎرﯾﺲ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "در اﻟﻮاح ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺎس ﻋﺪﻟﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﮐﻪ از اول اﺑﺪاع ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮی‬ ‫ﺧﻄﻮر ﻧﻨﻤﻮده‪ ".‬در ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻘﻮق و وﻇﺎﺋﻒ و ﻣﻘﺎم‬ ‫)‪ (status‬ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻃﺒﻘﺎت ﺧﻠﻖ ﻣﻌﯿّﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ آن ﻋﻤﻞ‬ ‫ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﺣﻘﻮق زﻧﺎن‪ ،‬ﺣﻘﻮق‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎن‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺻﻨﻒ زارع و ﺻﻨﻒ ﮐﺎرﮔﺮ‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن و اﻏﻨﯿﺎء‪ ،‬در ﻋﯿﻦ‬ ‫ﺑﯿﺎن وﻇﺎﺋﻒ آﻧﺎن آﻣﺪه‪ .‬ﺣﻘﻮق و وﻇﺎﺋﻒ ﻣﻠﻮک و ﺳﻼﻃﯿﻦ‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن و رؤﺳﺎء‪،‬‬ ‫ﻣﺴﺘﺨﺪﻣﯿﻦ و ﻋﻤّﺎل دوﻟﺖ‪ ،‬ﻋﻠﻤﺎ و روﺣﺎﻧﯿﻮن‪ ،‬وﮐﻼ‪ ،‬ﻗﻀﺎة‪ ،‬ﺑﺎﻟﺠﻤﻠﮥ ﻫﻤﻪ ﮔﺮوهﻫﺎ و‬ ‫ﻗﺸﺮﻫﺎی دﯾﮕﺮ دﻗﯿﻘﺎً ﻣﺸﺨّﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﻋﻠﯽﻫﺬا ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ دو ﻫﺪف‬ ‫اﺻﻠﯽ اﯾﻦ دﯾﺎﻧﺖ را ﺑﺮﻗﺮاری ﺻﻠﺢ و وﺣﺪت از ﯾﮏ ﻃﺮف و ﻋﺪل و ﻣﻌﺪﻟﺖ از‬

‫‪199‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ ،‬و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ آن ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ اﺳﺘﻘﺮار ﻋﺪل در ﺟﻬﺎن‬ ‫وﺳﯿﻠﮥ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺆﺛّﺮ در اﻣﮑﺎن ﺗﺤﻘّﻖ وﺣﺪت و ﺻﻠﺢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺣﺘﯽ آن را ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫ﺷﺮط ﻻزم ﻣﺤﺴﻮب ﮐﺮد‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫"ﺳﺮاج ﻋﺒﺎد داد اﺳﺖ‪ ،‬او را ﺑﻪ ﺑﺎدﻫﺎی ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻇﻠﻢ و اﻋﺘﺴﺎف ﺧﺎﻣﻮش ﻣﻨﻤﺎﺋﯿﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد از آن ﻇﻬﻮر اﺗّﺤﺎد اﺳﺖ ﺑﯿﻦ ﻋﺒﺎد‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﻠﻤﮥ ﻋﻠﯿﺎ ﺑﺤﺮ ﺣﮑﻤﺖ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻣﻮّاج‪".‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬ ‫‪ .۱‬ﻳﻤﻼء اﻻرض ﻗﺴﻄﺎ و ﻋﺪﻻ ﮐﻤﺎ ﻣﻠﺌﺖ ﻇﻠﻤﺎ و ﺟﻮراً‪.‬‬ ‫‪ .۲‬رﺟﻮع ﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ‪ ،Dictionnaire des Concepts Philosophiques‬ﻓﺮﻫﻨﮓ‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻓﻠﺴﻔﯽ )ﺑﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻪ(‪.‬‬ ‫‪ .۳‬آراء ﻓﻼﺳﻔﮥ دﯾﮕﺮ ﭼﻮن ﻻﯾﺒﻨﯿﺰ و ﻫﮕﻞ در ﻣﻮرد ﻋﺪاﻟﺖ را در ﻫﻤﺎن ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﯽﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪ .۴‬ﯾﻌﻨﯽ وﻗﺘﯽ ﻣﺎ ﺑﺮ ﻋﺮش ﻋﺪل ﻣﺴﺘﻘﺮ ﺷﺪﯾﻢ ﻣﻤﮑﻨﺎت را ﺑﻪ ﮐﻠﻤﻪای از ﻧﺰد ﺧﻮﯾﺶ‬ ‫ﺧﻠﻖ ﮐﺮدﯾﻢ‪.‬‬ ‫‪ .۵‬ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﻣﺠﺎزات و‬ ‫ﻣﮑﺎﻓﺎت اﺧﺮوی "ﺣﺼﻨﯽ ﻣﺘﯿﻦ از ﺑﺮای ﺣﻔﻆ و آﺳﺎﯾﺶ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ" اﺳﺖ‪ ،‬و "اﮔﺮ‬ ‫ﺳﺮاج دﯾﻦ ﻣﺴﺘﻮر ﻣﺎﻧﺪ ﻫﺮج و ﻣﺮج راه ﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻧﯿّﺮ ﻋﺪل و اﻧﺼﺎف و آﻓﺘﺎب اﻣﻦ و‬ ‫اﻃﻤﯿﻨﺎن از ﻧﻮر ﺑﺎز ﻣﺎﻧﺪ‪) ".‬ر‪.‬ک‪ .‬ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت(‬ ‫‪ .۶‬آﻧﭽﻪ اﯾﻦ ﺗﻔﺴﯿﺮ را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﻫﻤﺎن ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺑﯿﺎﻧﯽ از ﺟﻤﺎل ﻗﺪم اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ در آن ﻣﻘﺼﻮد از اﺗّﺤﺎد و اﺗّﻔﺎق را ﺗﻮﺿﯿﺢ داده‪ ،‬ﺑﻪ دﻧﺒﺎل آن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻘﺎم اﻧﺪازه و ﻣﻘﺪار اﺳﺖ و ﻣﻘﺎم اﻋﻄﺎء ﮐﻞّ ذی ﺣﻖ ﺣﻘﻪ اﺳﺖ‪".‬‬ ‫‪ .۷‬اﺻﻄﻼح ﻗﻤﯿﺺ و ﯾﺎ ﺟﺎﻣﻪ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣﯽآﯾﺪ و ﺑﻌﯿﺪ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺳَﻤﺒﻮﻟﯿﺴﻢ ﭘﯿﺮﻫﻦ و ﭘﯿﺮﻫﻦ ﯾﻮﺳﻒ در ﻗﺮآن ﻣﻮرد ﻋﻨﺎﯾﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﮐﯿﺶ ﯾﺰدان را ﺟﺎﻣﻪای ﺑﺮ ﺗﻦ ﺑﺸﺮﯾّﺖ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﺮﮔﺎه ﮐﻬﻨﻪ ﺷﻮد ﺑﺎﯾﺪ او را ﺑﻪ ﺟﺎﻣﮥ ﺗﺎزه آراﺳﺖ‪.‬‬

‫‪200‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪل در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﺂﺧﺬ‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺬﮐﻮر در ﺧﻮد ﻣﺘﻦ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﺻﺮﯾﺮات‪ ،‬ﺗﺄﻟﯿﻒ آﻗﺎی ﺻﺎدق‬ ‫ﻋﺮﻓﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬از اﻧﺘﺸﺎرات اﯾﻤﺠﺰ اﯾﻨﺘﺮﻧﺸﻨﺎل )‪ ،(Images International‬ﺳﺎل ‪،۲۰۰۱‬‬ ‫ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۳۴–۱۱۹‬ﮐﻪ ﻧﻮﻋﯽ راﻫﻨﻤﺎی ﻓﺸﺮدۀ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺗﺤﻘﯿﻖ اﺳﺖ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪201‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬

‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﻘﺪّﻣﻪ‬ ‫در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻓﺎرﺳﯽ دﮐﺘﺮ ﻣﻌﯿﻦ ﻟﻐﺖ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪" :‬راﺳﺖ‬ ‫ﮐﺮدن‪ ،‬ﻣﻌﺘﺪل ﮐﺮدن‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪّ وﺳﻂ آوردن‪ ،‬ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮدن از روی ﻋﺪاﻟﺖ‪،‬‬ ‫راﺳﺘﮑﺎر ﺧﻮاﻧﺪن‪ ،‬ﯾﺎری داﺷﺘﻦ‪ ".‬از ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻣﺬﮐﻮر آﻧﭽﻪ در ﺗﻌﻠﯿﻢ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‪ ،‬ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﻋﺎدﻻﻧﻪﮐﺮدن ﻣﻌﯿﺸﺖ‬ ‫ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻌﺎش ﯾﺎ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی "آﻧﭽﻪ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﮥ آن اﻣﺮار ﻣﻌﺎش‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ" ﺛﺒﺖ ﺷﺪه‪ .‬ﭘﺲ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﻣﺮدم از‬ ‫اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻣﺎﻟﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻋﺎدﻻﻧﻪای ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﻮﻧﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد‬ ‫را ﺑﺎ آﺳﻮدﮔﯽ ﮔﺬراﻧﻨﺪ‪ .‬در زﺑﺎﻧﻬﺎی ﻏﺮﺑﯽ اﯾﻦ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪه‪" :‬اﻟﻐﺎء و ﺣﺬف ﻓﻘﺮ ﻣﻔﺮط و ﺛﺮوت ﻣﻔﺮط‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻪ ﺣﺪّ وﺳﻂ‬ ‫آوردن ﻣﻌﯿﺸﺖ ﻣﺮدم‪ "،‬ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﻌﻨﺎی دﯾﮕﺮی ﮐﻪ از ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﮔﻔﺘﯿﻢ دﻗﯿﻘﺎً‬ ‫ﻣﻨﻄﺒﻖ ﻧﯿﺴﺖ و ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮑﯽ از اﻗﺪاﻣﺎﺗﯽ را ﮐﻪ در ﺟﻬﺖ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫اﻧﺠﺎم داد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ رﯾﺸﻪﮐﻨﯽ ﻓﻘﺮ و ﮐﺎﺳﺘﻦ از ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺛﺮوت در دﺳﺖﻫﺎی ﻣﻌﺪود‬ ‫را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﯾﮏ ﻧﺤﻠﮥ اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد‬ ‫ﻧﮕﺎرﻧﺪۀ اﯾﻦ ﺳﻄﻮر ﭼﻪ در ﺳﻄﺢ ﮐﻼن و ﭼﻪ در ﺳﻄﺢ ﺧُﺮد و ﺟُﺰء ﺣﺎوی‬ ‫راﻫﻨﻤﺎﺋﯽﻫﺎﺋﯽ در زﻣﯿﻨﮥ ﺗﻮزﯾﻊ ﺛﺮوت و درآﻣﺪ و ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﺑﯽﮔﻤﺎن آن را در ﺣﻮزۀ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻫﺮ ﻓﻠﺴﻔﻪای در ﻋﺎﻟﻢ اﻗﺘﺼﺎد ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬

‫دﯾﺎﻧﺖ و اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫ﺳﺆاﻟﯽ ﮐﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻫﺮ ﻣﺘﻔﮑّﺮی ﻣﯽرﺳﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ ﺑﺎ اﻣﻮر‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ ﺳﺮ و ﮐﺎر دارد و ارﺗﺒﺎط آن ﺑﺎ دﻧﯿﺎی ﻣﺎدّی و اﻗﺘﺼﺎدی ﭼﯿﺴﺖ و ﭼﻪ‬

‫‪202‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎﺷﺪ؟ ﭘﺎﺳﺦ اﺟﻤﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﺳﺆال آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻮﻻً ﻣﻮﺿﻮع اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫– ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻫﻤﮥ ادﯾﺎن ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﻬﻤّﯽ ﺑﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﯾﺎ ﺗﻮزﯾﻊ ﯾﺎ ﻣﺼﺮف ﺛﺮوت‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ – اﻣّﺎ ﮐﻤﺘﺮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ و ﻓﺤﺺ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺑﻮده و در ﻣﺠﻤﻮع‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺟﺰ آﺋﯿﻦ زردﺷﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ آﺑﺎداﻧﯽ ﺟﻬﺎن ﻧﻈﺮ ﻣﺜﺒﺘﯽ دارد‪ ،‬اﻏﻠﺐ‬ ‫ادﯾﺎن‪ ،‬از ﺑﻮداﺋﯽ و ﻣﺴﯿﺤﯽ و ﻏﯿﺮ آن‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﺟﻬﺎن روﺣﺎﻧﯿﺖ را ﺗﺸﻮﯾﻖ‬ ‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺣﺪﯾﺚ ﻣﺤﻤّﺪی "اﻟﻔﻘﺮ ﻓﺨﺮی" زﻣﯿﻨﻪﺳﺎز ﻇﻬﻮر ﻋﺮﻓﺎن در اﺳﻼم ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرت زُﻫﺪ و ﺗﺮک دﻧﯿﺎ در ﻗﺮن دوم ﻫﺠﺮی ﺷﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻣﺴﯿﺢ ورود اﻏﻨﯿﺎء‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻠﮑﻮت ﺧﺪا را ﭼﻮن ﮔﺬﺷﺘﻦ ﺷﺘﺮ از ﺳﻮراخ ﺳﻮزن دﺷﻮار ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬اﻣّﺎ در‬ ‫آﺋﯿﻦ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای اوّل ﺑﺎر در ﺗﺎرﯾﺦ اوّﻻً ﮐﺴﺐ و ﺗﺤﺼﯿﻞ‬ ‫ﺛﺮوت‪ ،‬از ﻃُﺮُق ﻣﺸﺮوع‪ ،‬ﺗﻮﺻﯿﻪ و ﺣﺘﯽ ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ؛ ﺛﺎﻧﯿ ًﺎ اﺻﻮل و‬ ‫رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎﺋﯽ در ﻣﻮرد ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﺗﻮزﯾﻊ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﺟﺮﯾﺎن و ﻣﺼﺮف ﺛﺮوت در آﺛﺎر‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻣﺬﮐﻮر آﻣﺪه؛ و ﺛﺎﻟﺜ ًﺎ ﺟﻬﺎن آﯾﻨﺪه ﺑﻪ ﺻﻮرت دﻧﯿﺎﺋﯽ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ از رﻓﺎه‬ ‫ﻣﺎدی و آﺳﻮده از ﺗﻔﺎوت ﻓﺎﺣﺶ ﻣﯿﺎن ﻓﻘﺮا و اﻏﻨﯿﺎء )ر‪.‬ک‪ .‬ﺗﻮﻗﯿﻊ ‪ ۱۹۳۶‬ﺗﻮﻟّﺪ‬ ‫ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ( ﺗﻮﺻﯿﻒ و ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻋﻼم اﺻﻞ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﺳﺎﺳﯽ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺪﯾﻮن ﺷﺨﺺ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء اﺳﺖ‪ ،‬و در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت‬ ‫وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ دور ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺻﺎدق اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ در ﻣﻮاردی ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در راﺑﻄﮥ روﺣﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻈﻬﺮ وﺣﯽ از ﻣﻘﺎم ﺗﺒﯿﯿﻦ ﺻﺮف ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻪاﻧﺪ‪،‬‬ ‫زﯾﺮا ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ ﻟﺰوم ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﻓﻘﺮا و ﺻﺮف ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫ﺟﻨﮓ ﺑﻪ رﻓﺎه ﻣﺮدم و ﻧﻈﺎﺋﺮ آن ﺗﻮﺟّﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺗﺸﺮﯾﺢ اﺻﻞ ﺗﻌﺪﯾﻞ‬ ‫ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﺳﺎﺳﯿّﮥ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک رﻫﯿﻦ ﮐﻼم ﻣﻠﻬﻢ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺒﻼً ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﻮاردی ذﮐﺮ "ﺣﻞ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﯾﺎ‬ ‫ﻣﺸﺎﮐﻞ اﻗﺘﺼﺎدی" را ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﻗﻀﯿﮥ ﺗﻮزﯾﻊ ﺛﺮوت ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺧﻮاﻫﯿﻢ دﯾﺪ‪ ،‬و ﻣﺒﺎﺣﺚ دﯾﮕﺮ اﻗﺘﺼﺎد در ﻣﺮﺗﺒﮥ دوم ﻣﻮرد ﺗﺄ ﮐﯿﺪ‬ ‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ‪ .‬ﻣﺜﻼً در ﻣﺒﺤﺚ ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬وﺟﻮب ﮐﺎر‪ ،‬ﻣﻨﻊ ﺗﮑﺪّی‪ ،‬اﻫ ّﻤﯿّﺖ اﺧﺘﺼﺎص‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﺑﻬﺒﻮد ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮ‪ ،‬اوﻟﻮﯾﺖ ﮐﺸﺎورزی‪ ،‬ﻋﻨﻮان ﺷﺪه و در ﻣﺒﺤﺚ‬

‫‪203‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺟﺮﯾﺎن ﺛﺮوت‪ ،‬ﺟﻮاز رﺑﺢ ﻋﺎدﻻﻧﻪ و اﺗّﺨﺎذ ﭘﻮل ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه و در‬ ‫ﻣﻘﻮﻟﮥ ﻣﺼﺮف ﺛﺮوت ﺑﻪ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ ﭼﻮن ﺳﺎدﮔﯽ زﻧﺪﮔﯽ و ﻗﺒﻮل اﺻﻞ‬ ‫ﻗﻨﺎﻋﺖ و اﺣﺘﺮاز از ﻣﺼﺎرف زﯾﺎنﺧﯿﺰ اﻋﺘﻨﺎ ﺷﺪه‪ .‬اﻣّﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت اﻗﺘﺼﺎدی‬ ‫اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﮔِﺮ ِد ﻗﻀﯿﮥ ﺗﻮزﯾﻊ ﻋﺎدﻻﻧﮥ ﺛﺮوت‪ ،‬ﮐﻪ اﻫ ّﻢ ﻣﺒﺎﺣﺚ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬و‬ ‫در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮان اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺳﯿﺴﺘﻢ اﻗﺘﺼﺎدی در ﻣﻘﺎﺑﻞ‬ ‫ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻧﻈﺮی در اﯾﻦ ﻋﺼﺮ ﻋﻨﻮان ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﻣﻌﺬﻟﮏ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟّﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﻫﻢ اﺷﺎرات و ﻫﺪاﯾﺖﻫﺎﺋﯽ در زﻣﯿﻨﮥ‬ ‫ﻣﯿﮑﺮواﮐﻮﻧﻮﻣﯽ )اﻗﺘﺼﺎد ﺧُﺮد( دارد و ﻫﻢ ﺣﺎوی ﻧﻈﺮﮔﺎﻫﯽ در ﻣﻮرد‬ ‫ﻣﺎﮐﺮواﮐﻮﻧﻮﻣﯽ )اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن( اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻼ ﯾﺎدآوری ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬‫رﺋﻮس ﻣﺒﺎﺣﺜﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر ﻋﻨﻮان ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ذﯾ ً‬ ‫‪ -۱‬ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‪ ،‬ﺟﻠﻮهای از ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‪.‬‬ ‫‪ -۲‬راهﻫﺎی ﺣﺼﻮل ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ از ﻣﻨﻈﺮ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء و ﺳﻮاﺑﻖ آن در‬ ‫آﺛﺎر ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ‪.‬‬ ‫‪ -۳‬ﺗﻔﺎوتﻫﺎی اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﺑﺎ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻋﻤﺪۀ اﻗﺘﺼﺎدی ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﭼﻮن‬ ‫ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ و ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ‪.‬‬ ‫‪ -۴‬ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﺎﯾﻪﮔﺬار ﯾﮏ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‪ ،‬ﺟﻠﻮهای از ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺑﯽﮔﻤﺎن اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک دو ﻫﺪف اﺻﻠﯽ دارد‪ ،‬ﯾﮑﯽ اﺗّﺤﺎد ﻋﺎﻟﻢ و دﯾﮕﺮی ﺗﺤﻘّﻖ‬ ‫ﻋﺪل و ﻋﺪاﻟﺖ در ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮ‪ .‬در ﻟﻮﺣﯽ ﻣﺼﺪّر ﺑﻪ "ﯾﺎ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﺟﻤﯿﻊ اﻣﻢ را در ﮐﻞّ اوان و اﺣﯿﺎن ﺑﻪ ﺣﻖّ دﻋﻮت ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ‪ "...‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬و‬ ‫ﻣﻘﺼﻮد از اﯾﻦ ﻇﻬﻮر آن ﮐﻪ ﺳﺤﺎب ﻇﻠﻢ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺷﻮد و آﻓﺘﺎب ﻋﺪل از ﺧﻠﻒ‬ ‫ﺣﺠﺎب اﺷﺮاق ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺗﺎ ﺟﻤﯿﻊ اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ در ﻣﻬﺪ اﻣﻦ و اﻣﺎن ﺳﺎﮐﻦ و ﻣﺴﺘﺮﯾﺢ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪) ".‬درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪ (۱۰۸‬و ﻧﯿﺰ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "ﻗﻞ اﻧّﻪ ﻇﻬﺮ ﺑﻌﺪل ﺗﺰﯾّﻦ ﺑﻪ‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻢ و اﻟﻘﻮم اﮐﺜﺮﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻨﺎﺋﻤﯿﻦ" )از ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ(‬ ‫ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ وﻋﺪۀ آن ﺣﻀﺮت ﺗﺤﻘّﻖ ﻋﺪل در ﻫﻤﮥ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮی‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬از اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ–ﺳﯿﺎﺳﯽ–ﺣﻘﻮﻗﯽ–اﺧﻼﻗﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ زﻣﯿﻨﮥ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎدّی و‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدی‪ .‬و ﻣﻌﻨﯽ ﺗﺤﻘّﻖ ﻋﺪل در زﻣﯿﻨﮥ ﻣﺎدی و اﻗﺘﺼﺎدی ﻫﻤﺎن ﺗﻌﺪﯾﻞ‬

‫‪204‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻌﯿﺸﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﺸﺮﯾﺢ و ﺗﻮﺿﯿﺢ آن ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‬ ‫)ر‪.‬ک‪ .‬ﭘﯿﺎم ﻣﻠﮑﻮت‪ .‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۲۴‬ﺗﺎ ‪ ۱۵۱‬ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ اﺳﺖ‪:(.‬‬ ‫اﻟﻒ – ﻣﻌﻨﯽ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‬ ‫"از ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺎس ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻘﺎت ﻧﺎس ﻣﺨﺘﻠﻔﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ‬ ‫در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻨﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻀﯽ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻘﺮ ‪ ...‬ﻟﺬا اﺻﻼح ﻣﻌﯿﺸﺖ از ﺑﺮای‬ ‫ﺑﺸﺮ ﻻزم‪ ،‬ﻧﻪ آن ﮐﻪ ﻣﺴﺎوات ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﺻﻼح ﻻزم اﺳﺖ و اﻻّ ﻣﺴﺎوات‬ ‫ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻬﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‪ .‬ﻧﻈﻢ ﻋﺎﻟﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﻗﺘﻀﺎ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﺸﺮ ﯾﮑﺴﺎن ﺑﺎﺷﺪ ‪...‬‬ ‫ﺟﺎﺋﺰ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻀﯽ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻨﺎ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﺑﻌﻀﯽ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻓﻘﺮ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ‬ ‫اﺻﻼح ﮐﺮد و ﭼﻨﺎن ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ از ﺑﺮای ﮐﻞّ وﺳﻌﺖ و رﻓﺎﻫﯿّﺖ ﺑﺎﺷﺪ‪،‬‬ ‫ﻧﻪ ﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﻓﻘﺮ ﻣﺒﺘﻼ‪ ،‬و ﻧﻪ ﯾﮑﯽ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻏﻨﺎ را داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪".‬‬ ‫ب – وﺳﺎﺋﻞ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‬ ‫"اﯾﻦ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اﺟﺮا ﮐﺮد‪ :‬ﻧﻔﻮس اﻏﻨﯿﺎء ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮدﺷﺎن زﯾﺎدی ﻣﺎل ﺧﻮد‬ ‫را ﺑﻪ ﻓﻘﺮا اﻧﻔﺎق ﮐﻨﻨﺪ و ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﺷﺮﯾﻌﺖاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ آﺳﺎﯾﺶ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪) ".‬ص‪(۱۳۵‬‬ ‫ج – ﻫﺪف‬ ‫"ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻮﺷﯿﺪ ﺗﺎ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن ﺳﻌﺎدت اﺑﺪی ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻗﻮاﻋﺪی در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﻻزم‬ ‫ﮐﻪ ﻫﻢ ﻣﺮاﺗﺐ درﺟﺎت و ﻃﺒﻘﺎت ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪ و ﻫﻢ اﻓﺮاد ﻫﯿﺌﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯿﻪ در‬ ‫ﮐﻤﺎل آﺳﺎﯾﺶ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪".‬‬

‫راهﻫﺎی ﺣﺼﻮل ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‬ ‫در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﺎز ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء راﻫﻨﻤﺎی ﻣﺎﺳﺖ‪ .‬ﻧﮑﺎت‬ ‫ﻣﻬﻤّﻪ را ﺑﻪ ﻧﻘﻞ ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﺳﺨﻨﺎن آن ﺣﻀﺮت ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬ ‫)‪ (۱‬ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤّﺘﺮﯾﻦ اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻫﻤﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در‬ ‫ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﮥ ﺟﻠﺪ اوّل‪ ،‬ص‪ ،۱۸۹‬و در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﭘﯿﺎم ﻣﻠﮑﻮت‪ ،‬آﻣﺪه ﮐﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣﺪّ‬ ‫اﻗﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﻮح ﺑﻪ ﻣﯿﺴﯿﺰ ﭘﺎرﺳﻨﺰ در دوﺑﻠﯿﻦ ﺧﻄﺎب‬ ‫ﺷﺪه و در آن‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺑﺎرۀ زراﻋﺖ و زارﻋﺎن در‬ ‫‪205‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻟﻮح دﻧﯿﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ ۲،‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬اﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﺰ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺣﻞّ ﺗﺎم ﻧﯿﺎﺑﺪ ‪ ...‬و آن اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺄﻟﮥ اﻗﺘﺼﺎد را ﺑﺎﯾﺪ از دﻫﻘﺎن‬ ‫اﺑﺘﺪا ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ اﺻﻨﺎف دﯾﮕﺮ ﮔﺮدد‪ ،‬زﯾﺮا ﻋﺪد دﻫﻘﺎن ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﺻﻨﺎف‬ ‫ﻣﻀﺎﻋﻒ اﺳﺖ ‪ ...‬و دﻫﻘﺎن اوّل ﻋﺎﻣﻞ اﺳﺖ در ﻫﯿﺌﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯿﻪ‪ ".‬ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﻟﻮح ﻣﺬﮐﻮر ﺑﺎﯾﺪ در ﻫﺮ ﻗﺮﯾﻪای اﻧﺠﻤﻨﯽ و ﻣﺨﺰن ﯾﺎ ﺻﻨﺪوﻗﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺗﺄﺳﯿﺲ‬ ‫ﺑﺸﻮد ﺑﺎ ﻫﻔﺖ ﻧﻮع واردات و ﻫﻔﺖ ﻧﻮع ﻣﺼﺎرف‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ واردات‪،‬‬ ‫واردات ﻋﺸﺮﯾﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎﻟﯿﺎت ﺗﺼﺎﻋﺪی ﺑﺮ اﺿﺎﻓﮥ درآﻣﺪ اﺳﺖ )اﺿﺎﻓﮥ درآﻣﺪ‬ ‫اﻏﻨﯿﺎء‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﮐﻤﺎل ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺿﺮورﯾﮥ ﻓﻘﺮا( و از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺼﺎرف ﻫﻤﺎن رﻓﻊ‬ ‫اﺣﺘﯿﺎﺟﺎت ﺿﺮورﯾﮥ ﻋﺎﻣﮥ ﻣﺮدم اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ اﮔﺮ ﺷﺨﺼﯽ ﮐﺎر ﮐﺮد و در ﮐﺎر ﻗﺼﻮر‬ ‫ﻧﻨﻤﻮد‪ ،‬ﻣﻌﺬﻟﮏ ﮐِﺸﺘَﺶ ﺑﺮﮐﺘﯽ ﻧﯿﺎﻓﺖ و اﺣﺘﯿﺎﺟﺎت ﺿﺮورﯾﻪاش ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻧﺸﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬ ‫ﺷﺨﺺ را ﺑﺎﯾﺪ از ﻣﺨﺰن ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﻌﺎوﻧﺖ )اﻋﺎﻧﺖ( ﻧﻤﻮد "ﺗﺎ ﻣﺤﺘﺎج ﻧﻤﺎﻧﺪ و ﺑﻪ‬ ‫راﺣﺖ زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ".‬ﻫﻤﺎن ﺻﻨﺪوق ﺑﻪ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻣﻌﺎش ازﮐﺎراﻓﺘﺎدﮔﺎن‪ ،‬ﻋﺠﺰه‪،‬‬ ‫اﯾﺘﺎم و اﻣﺜﺎﻟﻬﻢ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬و اﮔﺮ ﺻﻨﺪوق ﻗﺮﯾﻪ زاﺋﺪ ﺑﺮ ﻣﺼﺎرف داﺷﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻨﺪوق ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و در ﺻﻮرت ﻣﻌﮑﻮس از ﺻﻨﺪوق ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻣﺪد‬ ‫ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ زور ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ را اﺟﺮا‬ ‫ﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ اﻋﺘﺪال و ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﻗﺎﻧﻮن‪ .‬ﻋﯿﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ – ﺑﺎ زور ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ را اﺟﺮا ﮐﺮد‬ ‫"اﻋﻈﻢ از اﺳﺎس اﺷﺘﺮاﮐﯿﻮن در ادﯾﺎن اﻟﻬﯽ ﻣﻮﺟﻮد‪ .‬ﻣﺜﻼً در ﺣﮑﻢ اﻟﻬﯽ »و‬ ‫ﯾﻮﺛﺮون ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴﻬﻢ وﻟﻮ ﮐﺎن ﺑﻬﻢ ﺧﺼﺎﺻﻪ« اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ از ﺧﺼﺎﺋﺺ‬ ‫و ﻣﺎﯾﺤﺘﺎج اﻣﻮال ﺧﻮد‪ ،‬اﻧﻔﺎق ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و دﯾﮕﺮان را ﺑﺮ ﺧﻮد ﺗﺮﺟﯿﺢ دﻫﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ‬ ‫رﺿﺎﯾﺖ و ﻧﻬﺎﯾﺖ روﺣﺎﻧﯿﺖ‪ .‬اﻣّﺎ اﺷﺘﺮاﮐﯿﻮن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ اﺷﺘﺮاک و ﻣﺴﺎوات‬ ‫]را[ ﺑﻪ زور ﺟﺎری ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪".‬‬ ‫ب – ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎ اﻋﺘﺪال‬ ‫"و اﻋﺘﺪال اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻧﻈﺎﻣﺎﺗﯽ وﺿﻊ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻊ ﺛﺮوت ﻣﻔﺮط‬ ‫ﺑﯽﻟﺰوم ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻔﻮس ﺷﻮد و داﻓﻊ اﺣﺘﯿﺎج ﺿﺮورﯾﮥ ﺟﻤﻬﻮر ﮔﺮدد" )ص‪(۱۴۲‬‬

‫‪206‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫)‪ (۲‬در راﺑﻄﮥ ﮐﺎرﮔﺮ و ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﺎرﮔﺮ را در ﺳﻮد‬ ‫وﯾﮋۀ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ .‬و در ﻣﻮرد وﻇﯿﻔﮥ ﮐﺎرﮔﺮان و ﺟﻮاز ﯾﺎ ﻋﺪم‬ ‫ﺟﻮاز ﻣﺪاﺧﻠﮥ دوﻟﺖ در اﺧﺘﻼﻓﺎت ﮐﺎرﮔﺮ و ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫اﻟﻒ( وﻇﯿﻔﮥ ﮐﺎرﮔﺮان‬ ‫"ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻤﻠﻪ ﻏﻠﻮ و ﺗﻤﺮّد ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ و ﺑﯿﺶ از اﺳﺘﺤﻘﺎق ﻧﻄﻠﺒﺪ و اﻋﺘﺼﺎب‬ ‫ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ و اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﯿﺎد ﮐﻨﺪ و اﺟﺮت ﻓﺎﺣﺶ ﻧﺨﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﻘﻮق ﻣﻌﺘﺪﻟﮥ‬ ‫ﻣﺸﺘﺮﮐﮥ ﻃﺮﻓﯿﻦ ]اﺷﺘﺮاک ﮐﺎرﮔﺮان در ﻣﻨﺎﻓﻊ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ[ ﺑﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺪل و‬ ‫ﺣﻘﺎﻧﯿﺖ رﺳﻤ ًﺎ ﻣﺤﻘّﻖ و ﻣﺴﻠّﻢ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﮐﺲ ﺗﺠﺎوز ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻌﺪاﻟﻤﺤﺎﮐﻤﻪ‬ ‫ﻣﺤﮑﻮم ﮔﺮدد ‪"...‬‬ ‫ب( ﻣﺪاﺧﻠﮥ دوﻟﺖ‬ ‫"و ﻣﺪاﺧﻠﮥ ﻗﻀﺎ و ﺣﮑﻮﻣﺖ در ﻣﺸﮑﻼت ﺣﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ اﺻﺤﺎب ﻓﺒﺮﯾﻖ ‪fabrique‬‬ ‫و ﻋﻤﻠﻪ ﻣﺪاﺧﻠﮥ ﻣﺸﺮوﻋﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻌﺎﻣﻠﮥ ﻋﺎدی ﺑﯿﻦ ﻋﻤﻠﻪ و ﺻﺎﺣﺒﺎن ﮐﺎر‬ ‫ﺟﺰﺋﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ و دﺧﻠﯽ ﺑﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﺪارد و ﺣﮑﻮﻣﺖ را ﺣﻖ‬ ‫ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ]راﺑﻄﮥ[ ﻓﺒﺮﯾﻖ و ﻋﻤﻠﻪ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ آﯾﺪ وﻟﯽ از‬ ‫ﻣﺸﮑﻼت ﺣﺎﺻﻠﻪ در ﻣﺎﺑﯿﻦ ﻣﻀﺮّت ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮔﺮدد‪".‬‬ ‫)‪ (۳‬در ﻣﻮرد ﮐﺎرﻣﻨﺪان دوﻟﺖ در ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت آﻣﺪه‪:‬‬ ‫"اﺷﺮاق ﭘﻨﺠﻢ ﻣﻌﺮﻓﺖ دول ﺑﺮ اﺣﻮال ﻣﺄﻣﻮرﯾﻦ و اﻋﻄﺎء ﻣﻨﺎﺻﺐ ﺑﻪ اﻧﺪازه و‬ ‫ﻣﻘﺪار‪ .‬اﻟﺘﻔﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ ﻓﻘﺮه ﺑﺮ ﻫﺮ رﺋﯿﺲ و ﺳﻠﻄﺎﻧﯽ ﻻزم و واﺟﺐ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺧﺎﺋﻦ‬ ‫ﻣﻘﺎم اﻣﯿﻦ را ﻏﺼﺐ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ و ﻧﺎﻫﺐ ﻣﻘﺮ ﺣﺎرس را‪".‬‬ ‫)‪ (۴‬ﺑﯽﮔﻤﺎن اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﺒﺎﻧﯽ اﺳﺎﺳﯽ ﻓﮑﺮﯾﺶ ﺗﺤﺮّی ﻣﺴﺘﻘﻞ و‬ ‫آزاد ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ ﻣﺮوّج ﻋﻠﻢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﻋﻠﻢ و ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﮥ‬ ‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺪد ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬در ﻃﺮازات ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻃﺮاز ﺷﺸﻢ‬ ‫داﻧﺎﺋﯽ از ﻧﻌﻤﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺗﺤﺼﯿﻞ آن ﺑﺮ ﮐﻞّ ﻻزم‪ .‬اﯾﻦ ﺻﻨﺎﯾﻊ‬ ‫ﻣﺸﻬﻮده و اﺳﺒﺎب ﻣﻮﺟﻮده از ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻋﻠﻢ و ﺣﮑﻤﺖ اوﺳﺖ‪".‬‬

‫‪207‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و در ﻟﻮح ﺗﺠﻠّﯿﺎت آﻣﺪه‪" :‬ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻋﻠﻮم و ﺻﻨﺎﯾﻊ را ﺣﻖ ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻫﻞ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ‪ ...‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﮐﻨﺰ ﺣﻘﯿﻘﯽ از ﺑﺮای اﻧﺴﺎن ﻋﻠﻢ اوﺳﺖ و اوﺳﺖ ﻋﻠّﺖ‬ ‫ﻋﺰّت و ﻧﻌﻤﺖ و ﻓﺮح و ﻧﺸﺎط و ﺑﻬﺠﺖ و اﻧﺒﺴﺎط‪".‬‬

‫ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻓﻘﺮ – ﻧﻈﺮﮔﺎه ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫داﻣﻨﮥ ﻓﻘﺮ‬ ‫ﺗﺎزهﺗﺮﯾﻦ آﻣﺎرﻫﺎی ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺣﮑﺎﯾﺖ از آن ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏﺷﺸﻢ ﺟﻤﻌﯿّﺖ‬ ‫ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻓﺰون از ﯾﮏﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻧﻔﺮ‪ ،‬در ﺷﻤﺎر ﻓﻘﯿﺮان ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺤﺴﻮب‬ ‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ درآﻣﺪ ﺳﺮاﻧﻪای ﮐﻤﺘﺮ از ﯾﮏ دﻻر در روز‪ ،‬و ﻫﺮ ﺳﺎل ﺣﺪود ‪۸‬‬ ‫ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ از آﻧﺎن از ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺟﺎن ﻣﯽﺳﭙﺮﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺻﻔﺖ ﻣﻄﻠﻖ را ﺑﻪ ﮐﺎر‬ ‫ﻧﺒﺮﯾﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ در ﺣﺪود ﺳﻪﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻓﻘﯿﺮ ﻣﯽرﺳﯿﻢ )آﻣﺎر ﺑﺎﻧﮏ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ(‪،‬‬ ‫ﮐﻪ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻧﺼﻒ ﺟﻤﻌﯿّﺖ ‪ ۵/۶‬ﻣﯿﻠﯿﺎردی اﻣﺮوز ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ‬ ‫ﺿﻤﻨﺎً‪ ،‬در ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻮارد‪ ،‬ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ از ﺣﻘﻮق اﺳﺎﺳﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن‬ ‫ﻋﺪم دﺳﺘﺮس ﺑﻪ آﻣﻮزش و ﭘﺮورش و ﺑﻬﺪاﺷﺖ و دﯾﮕﺮ ﻣﺎﯾﺤﺘﺎج آدﻣﯿﺎن‪ .‬ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ‪ ۸۰۰ ،‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﻮس ﻫﻤﻪ روزه در ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻪ رژﯾﻢﻫﺎی اﺷﺘﺮاﮐﯽ و ﻧﻪ ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﻣﺸﮑﻞ‬ ‫رﯾﺸﻪدار ﻓﻘﺮ را ﭼﺎرهﺟﻮﺋﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻫﺪفﻫﺎی ﺗﺎزهای ﮐﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﻣﺘّﺤﺪ‬ ‫ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ آن ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۲۰۱۵‬ﻓﻘﺮ را ﺑﻪ ﻧﺼﻒ ﺗﻘﻠﯿﻞ دﻫﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼً‬ ‫ﻏﯿﺮواﻗﻊ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﺎمﻫﺎی اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﻓﻘﺮ را ﺗﻌﻤﯿﻢ دادهاﻧﺪ و ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺷﮑﺎف‬ ‫درآﻣﺪ ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺎنﻫﺎ را ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮّر اﻓﺰون ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﮐﺸﻮرﻫﺎﺋﯽ‬ ‫ﭼﻮن ﭼﯿﻦ و ﻫﻨﺪ ﺑﺎ رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدی ‪ ۸‬ﺗﺎ ‪ ۱۰‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﺗﺎﮐﻨﻮن‬ ‫ﺳﻄﺢ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﻋﺎﻣﮥ ﻣﺮدم را ﺑﺎﻻ ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﮐﺎرﻫﺎی ﻋﺎماﻟﻤﻨﻔﻌﻪ در اﯾﻦ دو‬ ‫ﮐﺸﻮر ﺑﺴﯿﺎر ﺷﺪه‪ .‬آﺳﻤﺎنﺧﺮاشﻫﺎ ﺳﺮ ﺑﺮﮐﺸﯿﺪه‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻣﺮدم ﻓﻘﻂ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺪّ اﻗﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ دﺳﺘﺮس دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫رﯾﺸﻪﮐﻨﯽ ﻓﻘﺮ ﺑﺎ ﺣﺮف و ﺷﻌﺎر ﻋﻤﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺗﻐﯿﯿﺮی ﺑﻨﯿﺎدی در اﺣﻮال و‬ ‫رواﺑﻂ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺿﺮور اﺳﺖ‪ ،‬از اﻟﻐﺎء ﺟﻨﮓ و اﺳﺘﻌﻤﺎر آﺷﮑﺎر و ﭘﻮﺷﯿﺪه و‬ ‫اﺳﺘﺘﺜﻤﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺗﻌﺪﯾﻞ درآﻣﺪﻫﺎی ﺑﺎﻻ در ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣﺪّ اﻗﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‬

‫‪208‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن و ﺷﮑﺴﺘﻦ ﺑﺖ ﻣﺎ ّدﯾّﺖ و ﻣﺼﺮفﮔﺮاﺋﯽ ﻣﻔﺮط و ﺗﺮوﯾﺞ ﻧﻮعدوﺳﺘﯽ‬ ‫و ﺧﯿﺮﺧﻮاﻫﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻧﻈﺎﺋﺮ آن ﮐﻪ ﻫﻤﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﮥ ﯾﮕﺎﻧﮥ آﺋﯿﻦ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﻮﺟﻮد و‬ ‫ﻣﻨﺪرج اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻓﻘﺮ در دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﯾﮑﯽ از اﻋﻈﻢ ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻧﯿﺎی ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻣﺸﮑﻞ ﻓﻘﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻓﻘﺮ ﻣﺸﮑﻠﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﻓﻘﻂ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺑﺸﺮی زﯾﺎن ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺘﺎﺋﺞ و ﻋﻮاﻗﺐ ﻓﻘﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ‬ ‫ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ از ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣﺎن‪ ،‬ﺑﯽﺳﻮادی ﯾﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪی ﻗﻠﯿﻞ از ﺳﻮاد و‬ ‫داﻧﺶ‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﺑﯽارزﺷﯽ و ﻧﯿﺎز ﺑﻪ واﺑﺴﺘﮕﯽ و ﻧﻈﺎﺋﺮ آن ﻧﯿﺰ ﻟﻄﻤﮥ ﻓﺮاوان ﺑﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن و اﻧﺴﺎﻧﯿﺖ ﻣﯽزﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ اوّل دﯾﺎﻧﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﻘﺮ ﺧﻂ ﺑﻄﻼن ﻣﯽﮐﺸﺪ و ﮐﺴﺐ ﺛﺮوت را ﻧﻪ‬ ‫ﻓﻘﻂ ﮐﺎری ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از ﺛﺮوت در ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ از راه درﺳﺖ ﺑﻪ دﺳﺖ‬ ‫آﯾﺪ و در ﺧﺪﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر اﻓﺘﺪ ﺗﻤﺠﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﯿﮑﺎری و ﺑﯿﮑﺎرﮔﯽ و‬ ‫ﮔﺪاﺋﯽ را ﻣﺮدود ﻣﯽداﻧﺪ‪ .‬و ﺑﻪ اﯾﻦ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﻘﺸﻪای ﺟﺎﻣﻊ در‬ ‫ﻣﻮرد ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻧﻪ ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﻣﺎﻧﺪ و ﻧﻪ ﺛﺮوت ﺑﯽﺣﺴﺎب‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺸﺮﯾﺖ اراﺋﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻓﻘﺮ در دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ از ﻣﺪرﺳﻪ آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اوﻻً‪ ،‬ﻫﻤﮥ اﻃﻔﺎل‬ ‫ﺷﺮﻋ ًﺎ ﻣﻠﺰم ﺑﻪ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﻋﻠﻢ و ﺳﻮاد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ اوﻟﯿﺎء از ﻋﻬﺪۀ ﻣﺨﺎرج‬ ‫ﺑﺮﻧﻤﯽآﯾﻨﺪ ﺑﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ اﻟﺰام ﻣﻬ ّﻢ را ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺛﺎﻧﯿﺎً‪ ،‬در ﺟﻮار‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻤﺎت ﻧﻈﺮی‪ ،‬ﺑﻪ آﻣﻮﺧﺘﻦ ﺣِﺮَف و ﻓﻨﻮن اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻣﺨﺼﻮص داده ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺛﺎﻟﺜﺎً‪ ،‬ﺷﻮق ﮐﺎر ﺟﺪّی و ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﺳﻮدﻣﻨﺪ ﺑﻮدن ﺑﺮای ﻫﻤﻨﻮع‬ ‫ﻫﻢ از اﺑﺘﺪا در اﻃﻔﺎل اﻟﻘﺎء ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬راﺑﻌﺎً‪ ،‬از راه "ﻓﺮزﻧﺪﭘﺬﯾﺮی‪ "،‬ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻢ‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس ﺗﻘﺪﯾﺮ و ﺗﺤﺴﯿﻦ ﺷﺪه‪ ،‬اﻃﻔﺎل ﯾﺘﯿﻢ و ﺑﯽﮐﺲ ﻫﻢ از‬ ‫ﮐﺴﺐ داﻧﺶ و آﻣﻮزش ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺮک ﻋﺎدات ﻣﻀﺮه‬ ‫در ﻣﺪارس ﻏﺮب دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ از ﻫﻤﺎن دورۀ ﻣﺪرﺳﮥ ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ‬ ‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺟﻮاﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﺼﺮف دﺧﺎن آﻟﻮده ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺒﺎﻟﻐﯽ را ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ‬ ‫از ﺑﺎﺑﺖ ﻣﺼﺮف ﺳﯿﮕﺎر و ﺳﯿﮕﺎرت ﺑﻪ ﺑﺎد ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آرﯾﻢ‪ ،‬آن وﻗﺖ‬

‫‪209‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫درﻣﯽﯾﺎﺑﯿﻢ ﮐﻪ دوری از ﭼﻨﯿﻦ آﻟﻮدﮔﯽ در ﺟﻮان ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪّ ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﻣﺪد ﻣﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬از ﻣﻮاد ﻣﺨﺪّر ذﮐﺮی ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ‪ ،‬ﭼﻮن در ﻣﻮاردی‬ ‫ﻫﻤﮥ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮاده را ﺑﻪ ﻧﯿﺴﺘﯽ ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ارزشدادن ﺑﻪ ﮐﺸﺎورزی‬ ‫از ﺑﺨﺶﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻗﺪر آن را ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﻧﻤﯽداﻧﺪ‬ ‫ﮐﺸﺎورزی اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺪرت ﺧﺮﯾﺪ ﮐﺸﺎورزان در اﮐﺜﺮ ﻧﻘﺎط دﻧﯿﺎ ﻗﻠﯿﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻫﻤّﯿّﺘﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﻟﻮح دﻧﯿﺎ ﺑﻪ ﮐﺸﺎورزی ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﺣﺎوی اﯾﻦ ﻧﻮﯾﺪ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ در آﯾﻨﺪه راﺑﻄﮥ ﻣﯿﺎن ﮐﺸﺎورزی و ﺻﻨﻌﺖ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﻪ زﯾﺎن ﺑﺨﺶ ﻧﺨﺴﺖ‬ ‫در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺨﺶ ﺛﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻨﺪ و ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮی در ﻣﺒﺎدﻟﮥ ﮐﺎﻻﻫﺎی‬ ‫ﮐﺸﺎورزی و ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣﻨﻈﻮر ﮔﺮدد‪ .‬اﺟﺮای ﻋﺪاﻟﺖ ﻣﯿﺎن ﻣﻤﺎﻟﮏ‬ ‫ﺻﻨﻌﺘﯽ و ﻣﻤﺎﻟﮑﯽ ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد آﻧﻬﺎ ﺑﺮ ﮐﺸﺎورزی ﻣﺒﺘﻨﯽ اﺳﺖ ﻧﯿﺰ از ﺿﺮورﯾﺎت‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺪ اﻗﻞ ﻣﻌﺎش‬ ‫ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣ ّ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻟﻮح اﻗﺘﺼﺎد ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣﺪّ اﻗﻞ‪ ،‬ﯾﺎ درﺳﺖﺗﺮ ﮔﻮﺋﯿﻢ‪ ،‬ﺣﺪّ‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬ﻣﻌﯿﺸﺖ را ﺑﺮای ﻫﺮ ﺧﺎﻧﻮادهای‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ در روﺳﺘﺎﻫﺎ‪ ،‬ﺿﺮور‬ ‫داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬و از ﺻﻨﺪوق ﻣﺤﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺴﺮ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﺧﺎﻧﻮادهای ﮐﻪ‬ ‫زﺣﻤﺖ ﮐﺸﯿﺪه وﻟﯽ ﺑﻪ ﺣﺪّ اﻗﻞ ﯾﺎ ﺣﺪّ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻧﺮﺳﯿﺪه ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺻﻨﺪوقﻫﺎی ﺧﯿﺮﯾﻪ‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﻗﺒﻞ از آن ﮐﻪ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﻬﺎﺋﯽ در ﺳﻄﺢ دﻫﺎت‪ ،‬ﺷﻬﺮﻫﺎ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ اﺟﺮاء درآﯾﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ از اﺑﺘﺪای ﺗﺎرﯾﺦ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک‪ ،‬اﺣﺒّﺎء از‬ ‫ﻃﺮﯾﻖ ﺻﻨﺪوقﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺧﯿﺮﯾﻪ ﺗﺒﺮّﻋﺎﺗﯽ از ﺑﺎب ﺗﻌﺎون و ﺗﻌﺎﺿﺪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ‬ ‫اﻓﺮاد ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺄدﯾﻪ ﮐﺮده و ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و در ﻣﻮاﻗﻊ اﺿﻄﺮار ﺻﻨﺪوق‬ ‫ﻣﻠﻬﻮﻓﯿﻦ و ﻧﻈﺎﺋﺮ آن ﺑﻪ ﮐﻤﮏ آﺳﯿﺐدﯾﺪﮔﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻫﻤﻪ‬ ‫ﻣﻬ ّﻢﺗﺮ ﺗﮑﻠﯿﻒ روﺣﺎﻧﯽ ﭘﺮداﺧﺖ ﺣﻘﻮقاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ‪ ۱۹‬درﺻﺪ ﻋﻮاﺋﺪ زاﺋﺪ‬ ‫ﺑﺮ ﻣﺨﺎرج و اﺣﺘﯿﺎج ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﺑﯿﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﻣﺼﺎرف ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ‬ ‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺮای ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻣﻠﻬﻮﻓﯿﻦ و ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪان ﺑﻪ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﻣﻌﻬﺪ اﻋﻠﲐ‬ ‫ﮐﻪ واﻗﻒ ﺑﻪ اوﺿﺎع و اﺣﻮال ﻫﻤﮥ ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﻬﺎﺋﯽ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺧﻮد‬

‫‪210‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﺣﺒّﺎء ﻧﯿﺰ از ﺳﺎلﻫﺎ ﻗﺒﻞ ﺑﺎ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺑﻨﯿﺎدﻫﺎ و ﺻﻨﺪوقﻫﺎﺋﯽ ﺧﯿﺮﯾﻪ ﺑﻪ ﺻﻮر‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻧﻔﻮس ﻣﺤﺘﺎج ﯾﺎری ﮐﺮده و ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﺣﯿﺎﻧ ًﺎ اﺟﺮای ﺑﺮﺧﯽ‬ ‫ﻃﺮحﻫﺎی ﺗﻮﺳﻌﮥ اﻗﺘﺼﺎدی و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﻤﯿﻦ ﺑﻨﯿﺎدﻫﺎ و ﺻﻨﺪوقﻫﺎ ﺗﺄﻣﯿﻦ‬ ‫و ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﺤﮑﯿﻢ رواﺑﻂ ﺧﺎﻧﻮاده‬ ‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺗﺤﮑﯿﻢ رواﺑﻂ اﻟﻔﺖ درون ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ و ﺣﺘﯽ ﺳﺒﺐ ﮐﻤﮏ اﻓﺮاد ﻣﺴﺘﻄﯿﻊ ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻣﺤﺘﺎج در داﺧﻞ‬ ‫ﺧﺎﻧﻮاده ﺷﺪه و ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن‬ ‫در ﺳﻄﺢ اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺬﮐّﺮ ﺷﺪ ﮐﻪ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺑﻮدﺟﮥ‬ ‫ﻫﻤﮥ دوﻟﺖﻫﺎ ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﺄﻣﯿﻦ و رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬ ‫ﺻﺪﻣﻪ ﻣﯽزﻧﺪ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ و ﺗﺴﻠﯿﺤﺎﺗﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﮑﺮّراً آﻣﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن‬ ‫ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﮥ ﯾﮏ ﺗﻮپ ﯾﺎ ﯾﮏ ﺗﺎﻧﮏ ﯾﺎ ﯾﮏ ﻃﯿﺎرۀ ﺟﻨﮕﯽ ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻫﺰار ﺷﮑﻢ را ﻣﯽﺗﻮان ﺳﯿﺮ ﮐﺮد و ﭼﻨﺪ ﻣﺪرﺳﻪ و درﻣﺎﻧﮕﺎه ﺳﺎﺧﺖ و ﺑﺮای ﺗﻠﻘﯿﺢ‬ ‫ﮐﻮدﮐﺎن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎی ﻣﺴﺮی ﭼﻪ اﻗﺪاﻣﺎت وﺳﯿﻌﯽ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﯾﺎدآور ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ در دﻫﮥ آﺧﺮ ﻗﺮن ﭘﯿﺶ رو ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ‬ ‫ﻧﻬﺎده ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﯽ در ﺳﺎﻟﻬﺎی ﺑﻌﺪ از ‪ ۱۱‬ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ ۲۰۰۱‬ﺑﺎز اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ و از‬ ‫ﯾﮏﻫﺰار ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺗﺠﺎوز ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﯽﮔﻤﺎن ﭘﺲ از زﻣﺎﻧﯽ‪ ،‬از ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎ ﺣﺬف ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻫﻤﮥ ﺑﺨﺶﻫﺎی‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻨﺘﻔﻊ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﻣﻐﺰﻫﺎی درﺧﺸﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺎر ﺗﺤﻘﯿﻖ در‬ ‫ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﮔﻤﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ اوﻟﻮﯾﺖ را ﺑﻪ اﻣﻮر ﺻﺤّﯽ و ﻋﺎماﻟﻤﻨﻔﻌﻪ ﻗﺎﺋﻞ ﺧﻮاﻫﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ ‪ ۱۹۳۶‬ﻇﻬﻮر ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫دﻧﯿﺎ ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑﺎ ﺳﻮاﻧﺢ ﺑﺰرگ اﮐﻮﻟﻮژﯾﮏ ﻧﺎﺷﯽ از ﮔﺮﻣﺎی ﻣﺘﺰاﯾﺪ ﺟﻮّ‬ ‫زﻣﯿﻦ‪ ،‬اﻧﻬﺪام ﺟﻨﮕﻞﻫﺎ‪ ،‬ﭘﯿﺸﺮوی ﺷﻮرهزارﻫﺎ و ﺻﺤﺎری‪ ،‬ﺗﻘﻠﯿﻞ آب آﺷﺎﻣﯿﺪﻧﯽ و‬ ‫آﻟﻮدﮔﯽ ﻫﻮا و آب و ﺧﺎک ﻣﻮاﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﺑﺎ آن ﺳﻮاﻧﺢ‬ ‫ارﻗﺎﻣﯽ ﻧﺠﻮﻣﯽ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ ﺑﻨﯿﺎدی ﻓﻠﺴﻔﮥ زﻧﺪﮔﯽ و ﺗﺮﺟﯿﺢ‬

‫‪211‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻏﻨﺎی ﻫﺴﺘﯽ ﺑﺮ داراﺋﯽ و ﺛﺮوت ﻣﺎدی و ﺳﺎدهﺗﺮ ﺷﺪن ﺷﯿﻮۀ ﺣﯿﺎت ﺑﺪون ﺗﺮدﯾﺪ‬ ‫ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺎﻫﺶ آﺳﯿﺐﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﮐﺎﻫﺶ اﯾﻦ‬ ‫آﺳﯿﺐﻫﺎ ﻣﻨﺸﺄ ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﺋﯽ ﻋﻈﯿﻤﯽ در ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی دول و ﻣﻠﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻔﺎوتﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻋﻤﺪۀ اﻗﺘﺼﺎدی‬ ‫ﮔﻔﺘﯿﻢ ﮐﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ در دﺟﮥ اول ﯾﮏ ﺟﺮﯾﺎن روﺣﺎﻧﯽ و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از ﻫﻤﮥ‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻣﺎدی–اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ‪ .‬اﻣّﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺎﻧﻊ از آن ﻧﻤﯽﺷﻮد ﮐﻪ دﯾﺎﻧﺖ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ وﺟﻮه اﻣﺘﯿﺎز و ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﺧﻮد را ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﻮع ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻣﻄﺮح ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎن‬ ‫ﮐﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﻮرد ﻣﺮام اﺷﺘﺮاﮐﯽ ﻃﺮح ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﮐﺘﺎب "اﻗﺘﺼﺎد ﯾﮏ ﺟﻬﺎن ﻣﺘّﺤﺪ" ﻫﺎدﻟﺴﺘﻮن ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﯽ‬ ‫ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﻋﻤﺪۀ اﻗﺘﺼﺎدی‪ ،‬ﺧﺎﺻﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ‪ ،‬را ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن‬ ‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ رﻋﺎﯾﺖ اﺧﺘﺼﺎر ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﺷﻤﺎرش آﻧﻬﺎ اﺷﺎره ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬ ‫)‪ (۱‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﺜﺒﺖ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری‬ ‫‪ .۱‬ﮐﺎرآﺋﯽ‬ ‫‪ .۲‬ﻧﻮآوری‬ ‫‪ .۳‬ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮی‬ ‫‪ .۴‬اﻣﮑﺎن ﺑﺮﺧﻮرداری ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺗﺴﺎوی درآﻣﺪ‬ ‫‪ .۵‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﺎزار‬ ‫)‪ (۲‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﻨﻔﯽ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری‬ ‫‪ .۱‬ﻗﺎﻧﻮن ﺟﻨﮕﻞ‬ ‫‪ .۲‬ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ اﻧﺤﺼﺎر ﻗﺪرت‬ ‫‪ .۳‬ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﯾﯿﻦ رﻓﺘﻦ ادواری اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫‪ .۴‬ﻧﻮﺳﺎن ﺑﺎزار ارز‬ ‫‪ .۵‬ﻧﺎرﺳﺎﺋﯽ ﻗﯿﻤﺖﻫﺎی ﺑﺎزار از ﺑﺮآورد‬ ‫‪ .۶‬ﮔﺎﻫﯽ ﭘﯽآﻣﺪﻫﺎی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ‬ ‫‪ .۷‬ﯾﮏ ﻧﻈﺎم ارزشﻫﺎی ﻣﺎدی ﺳﻮدﮔﺮاﺋﯽ‬

‫‪212‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫)‪ (۳‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﺜﺒﺖ ﻧﻈﺎم ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ‬ ‫‪ .۱‬ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻢّ دوﻟﺖ در ارﮐﺎن اﺻﻠﯽ اﻗﺘﺼﺎد و اﺑﺰار اﺻﻠﯽ ﺗﻮﻟﯿﺪ‬ ‫ﺛﺮوت‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﻮزﯾﻊ و اﻣﻮر ﻣﺎﻟﯽ‬ ‫‪ .۲‬وﺟﻮد ﻣﻘﺮّرات رﻓﺎه اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻣﺮدم‬ ‫‪ .۳‬ﺗﺄﻣﯿﻦ ﻫﺰﯾﻨﮥ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی رﻓﺎه از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺎﻟﯿﺎتﻫﺎی ﺗﺼﺎﻋﺪی‬ ‫‪ .۴‬ﻃﺮح ﻧﻘﺸﻪ ﺑﺮای اراﺋﮥ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﺑﻪ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﻨﻄﻘﯽ و ﻋﺎدﻻﻧﻪ و ﺗﻘﻠﯿﻞ‬ ‫ﺑﯿﮑﺎری )ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی(‬ ‫‪ .۵‬ﺟﻬﺎنﮔﺮاﺋﯽ ﻧﻬﻀﺖﻫﺎی ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ‬ ‫)‪ (۴‬ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﻨﻔﯽ ﻧﻈﺎم ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺘﯽ‬ ‫‪ .۱‬ﺗﺄﻣّﻞ ﺑﻌﻀﯽ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ در ﻣﻮرد اﺗّﺨﺎذ روشﻫﺎی‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ‬ ‫‪ .۲‬ﻣﺪاﺧﻠﮥ دوﻟﺖ در اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻮﺟﺐ ﻋﺪم ﮐﺎرآﺋﯽ و اﻧﻌﻄﺎفﻧﺎﭘﺬﯾﺮی‬ ‫ﺑﻮده‬ ‫‪ .۳‬اﯾﺠﺎد روﺣﯿﮥ واﺑﺴﺘﮕﯽ در ﻣﺮدم‬ ‫‪ .۴‬اﯾﺪۀ ﻗﺎﺑﻞ اﻧﺘﻘﺎد ﺗﻤﻠّﮏ ارﮐﺎن اﺻﻠﯽ اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫‪ .۵‬ﺗﺄ ﮐﯿﺪ زﯾﺎد ﺑﺮ ﻗﺪرت دوﻟﺖ )ﺣﮑﻮﻣﺖ(‬ ‫‪ .۶‬ﻋﺪم ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﻪ اﺟﻤﺎل در ﻣﻮرد ﻣﮑﺎﺗﺐ ﻋﻤﺪۀ اﻗﺘﺼﺎدی ﮔﻔﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل‬ ‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺸﺮده ﺟﻬﺎت ﻣﻤﯿّﺰۀ ﻃﺮح اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻬﺎﺋﯽ را ﻋﻨﻮان ﮐﺮد‪:‬‬ ‫‪ -۱‬در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﻮﺟّﻪ اﺻﻠﯽ ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی روﺣﺎﻧﯽ و اﺧﻼﻗﯽ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫اﻋﺎﻧﺖ اﻏﻨﯿﺎء ﺑﻪ ﻓﻘﺮا‪ ،‬ﻋﺪم دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ ﻣﺎدﯾﺎت‪ ،‬ﭘﺬﯾﺮش ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﺳﺎده و‬ ‫ﺑﻪ دور از ﺗﺠﻤّﻼت‪ ،‬اﺣﺘﺮاز از ﺣﺮص و آز‪.‬‬ ‫‪ -۲‬ﺗﺄ ﮐﯿﺪ دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺮ ﺗﻌﺎون و ﺗﻌﺎﺿﺪ و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﯿﺎن ﻗﺸﺮﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻓﻠﺴﻔﮥ ﺗﻨﺎزع ﺑﻘﺎی داروﯾﻨﯿﺴﺖﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻓﻠﺴﻔﮥ‬ ‫ﻧﺰاع ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺎرﮐﺲ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل او ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬ ‫‪ -۳‬ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﻓﻘﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﻏﻨﯿﺎء ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ از راه ﻗﻮاﻧﯿﻨﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ را در ﺟﺎﻣﻌﻪ اﺟﺮا ﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫‪213‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ -۴‬دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﺮوّج ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺻﻠﺢ اﺳﺖ‪ ،‬و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ و‬ ‫ﻣﺴﺎﺑﻘﮥ ﺗﺴﻠﯿﺤﺎﺗﯽ ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ اﻣﻮر ﻋﺎماﻟﻤﻨﻔﻌﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪.‬‬ ‫‪ -۵‬دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺖ زﻧﺪﮔﯽ و ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۶‬دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺎ ﺛﺮوت و ﺗﻮاﻧﮕﺮی ﻣﺨﺎﻟﻒ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺛﺮوتﻫﺎ در دﺳﺖﻫﺎی ﻣﻌﺪود ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و از راه ﻣﺎﻟﯿﺎت ﺗﺼﺎﻋﺪی‪،‬‬ ‫ﺣﻘﻮقاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮن ﺻﺤﯿﺢ ارث و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن ﺑﺎﯾﺪ ﺛﺮوت ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -۷‬دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر اﻫ ّﻤﯿّﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬و ﮐﺎر ﮐﻪ ﺑﺎ ﺻﺪاﻗﺖ و روح‬ ‫ﺧﺪﻣﺖ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد در ﺣﮑﻢ ﻋﺒﺎدت ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و اﺑﺘﮑﺎر و ﺧﻼﻗﯿﺖ در‬ ‫ﮐﺎر را ﻗﺪر ﻣﯽﻧﻬﺪ‪ .‬ﺿﻤﻨﺎً‪ ،‬ﺗﮑﺪّی در دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ -۸‬اﻗﺘﺼﺎد ﺧُﺮد در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺎ اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻼن ارﺗﺒﺎط ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ دارد‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ‬ ‫ﺻﺮﻓﻪﺟﻮﺋﯽ در ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﺟﻨﮓ اﺟﺎزۀ ﺗﺄﻣﯿﻦ ﺣﺪّ اﻗﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ ﻫﻤﮕﺎن را‬ ‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﺑﻨﺎء اﻧﺴﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻫﻤﮑﺎریﻫﺎی ﺧﯿﺮاﻧﺪﯾﺸﺎﻧﻪ‬ ‫ﻣﯿﺎن ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻏﻨﯽ و ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻓﻘﯿﺮ را اﯾﺠﺎب ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۹‬در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺗﻮﻗﯿﻊ ‪ ،۱۹۳۶‬ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ ﻗﺒﻮل ﭘﻮل‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ و اﺗّﺤﺎد ﻣﻘﯿﺎسﻫﺎ و اوزان ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﻪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺸﮑﻞ ﻧﻮﺳﺎﻧﺎت‬ ‫ارزﻫﺎ ﺣﻞّ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ -۱۰‬ﻓﺴﺎد در دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎی اداری‪ ،‬ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬و ﺗﺠﺎری را دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﺟﺪّی ﻣﺤﮑﻮم و ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۱۱‬دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻃﺮحﻫﺎی ﻋﻤﺪۀ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ‬ ‫و درﻣﺎن‪ ،‬ﻧﮕﻬﺪاری ﺳﺎﻟﺨﻮردﮔﺎن و اﯾﺘﺎم‪ ،‬و ﻣﺎﻧﻨﺪ آن اوﻟﻮﯾﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ -۱۲‬از اﺻﻮل ﻣﻬﻤّﮥ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯿﺎن روﺣﺎﻧﯿﺎت و ﺟﺴﻤﺎﻧﯿﺎت ﺑﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﮐﻠّﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﻣﯿﺎن اﻣﻮر اﻗﺘﺼﺎدی از ﯾﮏ ﻃﺮف و اﻣﻮر روﺣﺎﻧﯽ–‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺑﺴﺘﮕﯽ ﻗﻮی وﺟﻮد دارد‪ ،‬و ﭼﻨﺎن ﮐﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﺪون‬ ‫اﺧﻼق در ﻣﻌﺮض ﻓﺴﺎد‪ ،‬ﺗﻌﺪّی ﺑﻪ ﺣﻘﻮق دﯾﮕﺮی‪ ،‬ﺑﻬﺮهﮐﺸﯽ‪ ،‬و ﻧﻈﺎﺋﺮ آن‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬اﺧﻼق ﻣﻨﺘﺰع از رواﺑﻂ و ﻋﻼﯾﻖ ﻣﺎدی ﺣﺎﻟﺘﯽ ﻣﺘﺎﻓﯿﺰﯾﮑﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺎوراء‬ ‫ﻃﺒﯿﻌﯽ‪ ،‬دارد‪ ،‬ﻧﻈﯿﺮ زﻧﺪﮔﯽ زاﻫﺪان ﻋﺰﻟﺖﮔﺰﯾﻦ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﺗﺤﻘّﻖ ﻋﯿﻨﯽ ﻗﻀﺎﯾﺎﺋﯽ‬ ‫ﭼﻮن ﺗﻘﻮﱝ‪ ،‬اﻣﺎﻧﺖ‪ ،‬اﺣﺴﺎن و اﯾﺜﺎر در دﺳﺘﺮﺷﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﯿﮑﺎری و‬

‫‪214‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﯿﮑﺎرﮔﯽ را از ﯾﮏ ﺳﻮی و اﻋﺘﺰال و ﮔﻮﺷﻪﮔﯿﺮی از ﺧﻠﻖ را از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ‬ ‫ﻣﺮدود ﻣﯽداﻧﺪ و ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﮐﻪ "ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﺎس آﻧﺎﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻗﺘﺮاف ﺗﺤﺼﯿﻞ‬ ‫ب اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫ﮐﻨﻨﺪ و ﺻﺮف ﺧﻮد و ذویاﻟﻘﺮﺑﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﺣﺒﺎً ﻟﻠّﻪ ر ّ‬ ‫ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ( ﺑﻨﺎﺑﺮ اﯾﻦ ﺛﺮوتاﻧﺪوﺧﺘﻦ از راه ﺻﺤﯿﺢ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ ﻧﻨﮓ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ‬ ‫اﻓﺘﺨﺎر اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﻓﺮﺻﺖ و اﻣﮑﺎن ﺧﺪﻣﺎت اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر را در ﻣﻘﺎﺑﻞ‬ ‫ﺷﺨﺺ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪.‬‬

‫اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﺎﯾﻪﮔﺬار ﯾﮏ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ‬ ‫ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ ﻫﻢ از اﺑﺘﺪای ﻇﻬﻮر ﺧﻮد ﺟﻨﺒﮥ ﺟﻬﺎنﺷﻤﻮل آﺋﯿﻦ ﺧﻮد را ﺑﺮﻣﻼ‬ ‫ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﺎ ﻧﺰول ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس و اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﮥ ﺑﻌﺪ از آن اﺻﻮل و ارﮐﺎن‬ ‫ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎنآراﺋﯽ را ﮐﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ اراﺋﻪ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻋﺎﻟﻢ از‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه آن ﺣﻀﺮت ﯾﮏ وﻃﻦ ﻣﺤﺴﻮب اﺳﺖ و ﻣﻦ ﻋﻠﯽاﻻرض اﻫﻞ آن ﻫﺴﺘﻨﺪ‬ ‫و راﺣﺖ ﻫﺮ ﯾﮏ در راﺣﺖ دﯾﮕﺮی اﺳﺖ و "آﺳﺎﯾﺶ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ دﺳﺖ دﻫﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﮐﺲ ﺧﻮد را ﻧﯿﮏﺧﻮاه ﻫﻤﮥ روی زﻣﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪) ".‬درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪" (۵‬ﮐﻞّ‬ ‫از ﺑﺮای اﺗّﺤﺎد و اﺗّﻔﺎق ﺧﻠﻖ ﺷﺪهاﻧﺪ‪) ".‬درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪ (۱۴‬و در ﻧﺘﯿﺠﻪ‬ ‫ﺟﻨﮓ ﻣﺤﻤﻠﯽ ﻧﺪارد و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎﻟﮑﻞّ ﻣﻠﻐﯽ و ﻣﻨﺴﻮخ ﮔﺮدد و آن ﭼﻪ ﺻﺮف ﺟﻨﮓ‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻤﺎ ﯾﻨﺘﻔﻊ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﯽاﻻرض اﺧﺘﺼﺎص ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻟﺴﺎن و ﯾﮏ ﺧﻂ روی آورد‪" .‬در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻫﺮ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﺑﻠﺪی ﺗﻮﺟّﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﺜﻞ آن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺑﯿﺖ ﺧﻮد وارد ﺷﺪه‪) ".‬درﯾﺎی‬ ‫داﻧﺶ‪ ،‬ص‪ (۱۷‬و ﺣﺘﯽ در ﺗﻌﺮﯾﻒ اﻧﺴﺎن ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ "اﻣﺮوز اﻧﺴﺎن ﮐﺴﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻦ ﻋﻠﯽاﻻرض ﻗﯿﺎم ﻧﻤﺎﯾﺪ‪".‬‬ ‫در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﻈﺎم ﺟﻬﺎنآرای ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻌﻤﺎر و اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻣﻠّﺘﯽ ﺗﻮﺳّﻂ‬ ‫ﻣﻠّﺖ دﯾﮕﺮ و ﻣﻈﺎﻟﻤﯽ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﺻﺮاﺣﺖ ﻇﻠﻢ و اﺳﺘﺜﻤﺎر را ﻣﺤﮑﻮم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬ﻇﺎﻟﻢﻫﺎی ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻘﻮق اﻣﻢ را‬ ‫ﻏﺼﺐ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺗﻤﺎم ﻗﺪرت و ﻗﻮت ﺑﻪ ﻣﺸﺘﻬﯿﺎت ﻧﻔﻮس ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮده‬ ‫و ﻫﺴﺘﻨﺪ‪) ".‬ﻟﻮح دﻧﯿﺎ( و ﺑﯽﮔﻤﺎن اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک در ﺗﻌﺪﯾﻞ ﻣﻌﯿﺸﺖ در ﺳﻄﺢ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻮﺷﯿﺪ‪ ،‬و ﺗﻀﺎدّ ﻣﯿﺎن "ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ" و "در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ" ﺑﺮای‬ ‫ﻫﻤﯿﺸﻪ از ﻣﯿﺎن ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪ .‬ﻧﯿﺮوی ﺑﺸﺮ ﺑﺮای اﺑﺪ از ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﻗﻬﺮ‬

‫‪215‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫رویﮔﺮدان ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻣﺼﺪاق اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک را ﻣﺤﻘّﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد ﮐﻪ‬ ‫"در ﺟﻤﯿﻊ اﺣﻮال اﻧﺴﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺸﺒّﺚ ﺷﻮد ﺑﻪ اﺳﺒﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺳﺒﺐ و ﻋﻠّﺖ اﻣﻨﯿّﺖ و‬ ‫آﺳﺎﯾﺶ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ‪) ".‬درﯾﺎی داﻧﺶ‪ ،‬ص‪(۲۵‬‬ ‫اﺷﺎرۀ ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ آن ﮐﻪ دﻧﯿﺎ ﭘﻮل واﺣﺪ اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد )‪(۱۹۳۶‬‬ ‫و ﯾﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﺮۀ ارض ﻣﻠﮏ ﺟﻤﯿﻊ ﺑﺸﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد )‪ (۱۹۳۶‬ﻧﻪ ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫ﮐﺸﻮری ﮐﻪ آن ﻣﻨﺎﺑﻊ در آن واﻗﻊ اﺳﺖ‪ ،‬و ﯾﺎ ﻋﻠﻢ در ﺧﺪﻣﺖ ﻫﻤﮥ اﺑﻨﺎء ﺑﺸﺮ ﺑﻪ‬ ‫ﮐﺎر ﺧﻮاﻫﺪ رﻓﺖ‪ ،‬و ﯾﺎدآوری ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در اﻟﻐﺎء ﺟﻨﮓ و ﻣﺴﺎﺑﻘﮥ‬ ‫ﺗﺴﻠﯿﺤﺎﺗﯽ‪ ،‬ﻫﻤﻪ از ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪن ﯾﮏ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎ اﻫﺪاف اﻧﺴﺎﻧﯽ در آﯾﻨﺪۀ‬ ‫اﯾﺎم ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫دو ﺷﺎﺧﺺ ﻋﻤﺪۀ دﻧﯿﺎی اﻣﺮوز ﯾﮑﯽ ﻣﺴﺎﺑﻘﮥ ﺳﺨﺖ و رﻗﺎﺑﺖ ﺷﺪﯾﺪ اﻗﺘﺼﺎدی‬ ‫ﻣﯿﺎن ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺗﻮﺳﻌﻪﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و دﯾﮕﺮی اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻣﻤﺎﻟﮏ در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻮرتﻫﺎی آﺷﮑﺎر و ﭘﻨﻬﺎن‪ ،‬ﮐﻪ اﺳﺘﻘﺮار ﻧﻈﺎم ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺮ دو‬ ‫ﺧﺎﺗﻤﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داد و ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺎر در ﻋﺮﺻﮥ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺻﻮرت ﻧﻮی ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﮑﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻓﻘﻂ ﻣﺤﮑﻮم ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻮاد ﺧﺎم و ﻣﺤﺼﻮﻻت‬ ‫ﮐﺸﺎورزی ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻗﯿﻤﺖ آﻧﻬﺎ در ﺑﺎزارﻫﺎی ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ داﺋﻤﺎً در ﻧﻮﺳﺎن اﺳﺖ‪،‬‬ ‫و ﻣﻤﺎﻟﮑﯽ دﯾﮕﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪات ﺻﻨﻌﺘﯽ را ﮐﻪ داﺋﻤﺎً ﮔﺮانﺗﺮ و ﮔﺮانﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد در‬ ‫اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد ﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ ﺗﺤﻮّﻻﺗﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎﻟﻬﺎی اﺧﯿﺮ روی داده آن ﺑﻮده ﮐﻪ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان ﺑﺰرگ‬ ‫ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﭼﻮن دﯾﻮﯾﺪ وارﻧﺮ‪ ،‬ﺑﯿﻞ ﮔﯿﺘﺰ‪ ،‬ﻣﺎﻓﯿﺖ‪ ،‬ﺳﻮروز‪ ،‬و ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪای از ﺛﺮوت ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺑﻨﯿﺎدﻫﺎی ﺧﯿﺮﯾﻪ ﺟﻬﺖ ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻓﻘﯿﺮان‬ ‫ﺟﻬﺎن در ﻣﻤﺎﻟﮏ دﻧﯿﺎی ﺳﻮم اﺧﺘﺼﺎص دادهاﻧﺪ‪ .‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻤﻠﯽ‬ ‫ﻼ ﻣﻨﻄﺒﻖ ﺑﺎ ﻧﯿّﺖ و ﻣﺸﯿّﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﮐﺎﻣ ً‬ ‫"ای ﭘﺴﺮان ﺗﺮاب – اﻏﻨﯿﺎء را از ﻧﺎﻟﮥ ﺳﺤﺮﮔﺎﻫﯽ ﻓﻘﺮا اﺧﺒﺎر ﮐﻨﯿﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺒﺎدا از‬ ‫ﻏﻔﻠﺖ ﺑﻪ ﻫﻼﮐﺖ اﻓﺘﻨﺪ و از ﺳﺪرۀ دوﻟﺖ ﺑﯽﻧﺼﯿﺐ ﻣﺎﻧﻨﺪ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ(‬ ‫"ای اﻏﻨﯿﺎی ارض – ﻓﻘﺮا اﻣﺎﻧﺖ ﻣﻨﻨﺪ ﻣﯿﺎن ﺷﻤﺎ‪ .‬ﭘﺲ اﻣﺎﻧﺖ ﻣﺮا درﺳﺖ ﺣﻔﻆ‬ ‫ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ و ﺑﻪ راﺣﺖ ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﺗﻤﺎم ﻧﭙﺮدازﯾﺪ‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ(‬

‫‪216‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫"ای ﻣﻐﺮوران ﺑﻪ اﻣﻮال ﻓﺎﻧﯿﻪ ‪ ...‬ﻧﯿﮑﻮﺳﺖ ﺣﺎل آن ﻏﻨﯽ ﮐﻪ ﻏﻨﺎ از ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫ﺟﺎوداﻧﯽ ﻣﻨﻌﺶ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ و از دوﻟﺖ اﺑﺪی ﻣﺤﺮوﻣﺶ ﻧﮕﺮداﻧﺪ‪ .‬ﻗﺴﻢ ﺑﻪ اﺳﻢ‬ ‫اﻋﻈﻢ ﮐﻪ ﻧﻮر آن ﻏﻨﯽ اﻫﻞ آﺳﻤﺎن را روﺷﻨﯽ ﺑﺨﺸﺪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺷﻤﺲ اﻫﻞ زﻣﯿﻦ‬ ‫را‪) ".‬ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ(‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖﻫﺎ‬ ‫‪ .۱‬ﺑﺮای دوﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺎﯾﻞ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻋﻤﯿﻖ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻧﺨﺴﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ‬ ‫ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء )در ‪ ۳‬ﺟﻠﺪ( و ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺟﻨﺎب‬ ‫اﺷﺮاقﺧﺎوری ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﭘﯿﺎم ﻣﻠﮑﻮت ﺗﺮﺗﯿﺐ دادهاﻧﺪ )ﻓﺼﻞ ﻣﺨﺼﻮص اﯾﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع در ﺻﻔﺤﺎت ‪ ۱۵۱–۱۲۴‬ﭼﺎپ ﻫﻨﺪ در ﺳﺎل ‪ ۱۹۸۵‬ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮد( و ﻧﯿﺰ‬ ‫ﺑﺨﺸﯽ از ﮐﺘﺎب ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ و ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ دﮐﺘﺮ اﺳﻠﻤﻮﻧﺖ ﮐﻪ ﺣﺎوی ﻧﺼﻮص‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﻪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻼ ذﮐﺮ ﻣﯽﺷﻮد و از ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن‬ ‫در ﻣﺮﺗﺒﮥ دوم ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ آﺛﺎری از ﻗﺒﯿﻞ آﻧﭽﻪ ذﯾ ً‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﺮد‪:‬‬ ‫اﻟﻒ‪ -‬ﺟﺎن ﻫﺎدﻟﺴﺘﻮن‪ :‬اﻗﺘﺼﺎد ﯾﮏ ﺟﻬﺎن ﻣﺘّﺤﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﻮرﯾﻮش رﺣﻤﺎﻧﯽ‪،‬‬ ‫ﻧﺸﺮ ﺳﻨﭽﺮی ﭘﺮس‪.۲۰۰۴ ،‬‬ ‫ب‪ -‬ﺟﺎن ﻫﺎدﻟﺴﺘﻮن‪ :‬در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﻋﺪاﻟﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺣﻮرﯾﻮش‬ ‫رﺣﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﺳﻨﭽﺮی ﭘﺮس‪ ،‬اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ‪.۱۹۹۸ ،‬‬ ‫پ‪ -‬دﮐﺘﺮ ﻧﺎدر ﺳﻌﯿﺪی‪ :‬ﻣﺎرﮐﺴﯿﺰم و دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻣﺠﻠﮥ ﭘﯿﺎم ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺳﺎل‬ ‫‪.۲۰۰۶‬‬ ‫ت‪ -‬ﻧﻮارﻫﺎی ﺻﻮﺗﯽ ﻧﮕﺎرﻧﺪۀ اﯾﻦ ﺳﻄﻮر در ﺑﺎرۀ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻬﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺳﺎلﻫﺎ ﻗﺒﻞ‬ ‫ﺗﻮﺳّﻂ ﺟﻨﺎب ﻫﻮﺷﻨﮓ ﻣﺤﻤﻮدی در اﯾﺮان ﺗﻬﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ث‪ -‬ﭼﻨﺪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪۀ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭼﻮن ﮔﯿﺰپ روﺑﯿﺎﺗﯽ )اﯾﻄﺎﻟﯿﺎ( و ﮔﺮﮔﻮری دال‬ ‫)آﻣﺮﯾﮑﺎ( ﻫﻢ در اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ دارﻧﺪ )ﺑﻪ اﯾﻄﺎﻟﯿﺎﺋﯽ و اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ(‪.‬‬ ‫ج‪Guiseppe Robiati : Economia per un nuovo ordine mondiale, -‬‬ ‫‪ 1998, 89 p.‬ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎ زﯾﺮ ﻋﻨﻮان ﺧﺪا و اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎی دﯾﮕﺮ ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫ﺷﺪه‪.‬‬

‫‪217‬‬ ‫دﺳﺘﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻣﻌﻴﺸﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪" .۲‬ﭘﻨﺠﻢ‪ ،‬ﺗﻮﺟّﻪ ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺖ در اﻣﺮ زراﻋﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﻘﺮه اﮔﺮﭼﻪ در ﭘﻨﺠﻢ ذﮐﺮ‬ ‫ﺷﺪ‪ ،‬وﻟﮑﻦ ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ دارای ﻣﻘﺎم اوّل اﺳﺖ‪".‬‬

‫‪218‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫در ﺑﺤﺚ ﺿﺮورت دﯾﻦ و اﺻﺎﻟﺖ ادﯾﺎن ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﻧﻈﺮات ﻓﺮاواﻧﯽ اﻇﻬﺎر ﺷﺪه ﮐﻪ‬ ‫ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﺮ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﻦ وﺳﯿﻠﮥ ﺗﺮﺑﯿﺖ و ﺗﺮﻗّﯽ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ و ﺳﺎﺑﻘﮥ آن‬ ‫ﺑﻪ اﺑﺘﺪای ﺣﯿﺎت ﺑﺸﺮی در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﺑﺮﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺑﻌﻀﯽ اﯾﻦ ﺗﺼﻮّر را‬ ‫ﻣﻄﺮح ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ دﯾﻦ در ﻋﻬﺪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻋﻘﻞ و ﻓﻬﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ و اﻣﺮوز‬ ‫رﺷﺪ ﻧﻈﺮی و ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﺟﺎﺋﯽ رﺳﯿﺪه ﮐﻪ اﻧﺴﺎن را از ﭘﯿﺮوی دﯾﻦ و راﻫﻨﻤﺎﺋﯽ‬ ‫ﻧﻔﻮس ﺑﺮﮔﺰﯾﺪۀ اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﺳﻮل و ﭘﯿﺎﻣﺒﺮ ﺑﯽﻧﯿﺎز ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﺮ اﻫﻞ‬ ‫ﺗﻌﻘّﻞ و اﻧﺼﺎف ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮد دﯾﮕﺮی ﻫﻤﻮاره در ﺣﺎل‬ ‫ﺗﺒﺪّل و ﺗﮑﺎﻣﻞ اﺳﺖ و ﻧﻤﯿﺘﻮان ﻣﺪّﻋﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ رﺳﯿﺪه ﯾﺎ ﺣﺘﯽ روزی‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ رﺳﯿﺪ و ﻟﺬا ﻣﺤﺘﺎج اداﻣﮥ ﺗﺮﺑﯿﺖ و اﺳﺘﻤﺮار ﻓﯿﻮﺿﺎت ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و اﮔﺮ‬ ‫اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻋﻠﻤﺎی ﺟﺪﯾﺪ دﯾﻨﯽ ﺑﻌﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ رﺳﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﺑﺮرﺳﯽ‬ ‫ﺗﻄﺒﯿﻘﯽ ﺗﺤﻮّﻻت ﺣﯿﺎت اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس اﺻﻞ ﺗﺮﻗّﯽ ﻧﻮع آن را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪،‬‬ ‫ﻋﻠﯽاﻟﺨﺼﻮص ﮐﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺗﻮﺳﻌﮥ ﻋﻠﻮم و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﻮاره ﻣﺸﻬﻮد ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ و‬ ‫ﺑﯽﺷﮏ ﺗﺮﻗّﯿّﺎت و ﺗﺤﻮّﻻت ﻋﻠﻤﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﺤﺘﺎج اﺳﺘﻔﺎﺿﻪ از ﺗﺮﺑﯿﺖ و ﻫﺪاﯾﺖ‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ و روﺣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ از اﻧﺠﻤﺎد اﻓﮑﺎر ﺑﺮ اﺳﺎس ﻋﻠﻮم ﻣﺎدّی ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺼﻮّر ﻧﻤﯽرود اﯾﻦ ﻣﻘﺪّﻣﻪ ﻣﻮرد ﺗﺮدﯾﺪ ﯾﺎ ﻋﺪم ﻗﺒﻮل ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﻣﺘﺪﯾّﻨﺎن ﺻﺎﺣﺐ‬ ‫ﻧﻈﺮ و اﻧﺼﺎف ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﮐﺜﺮﯾﺖ اﻫﻞ ادﯾﺎن ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻣﻄﻠﻖ در ﺑﺎرۀ‬ ‫ﻋﻘﺎﯾﺪ و ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ و ﻣﻌﺘﻘﺪات ﺧﻮد )‪ (absolutism‬ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ و ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺎس اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫دﯾﺎﻧﺖ ﺧﻮد را آﺧﺮﯾﻦ دﯾﺎﻧﺘﻬﺎ و ﮐﺎﻓﻞ ﺳﻌﺎدت ﻋﻤﻮم ﺑﺸﺮ در ﻫﻤﮥ ادوار ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ ،‬در‬ ‫ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻫﯿﭻ اﻣﺮی را در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻤﮑﻨﺎت ﻣﻄﻠﻖ ﻧﻤﯽداﻧﺪ و دﻗﯿﻘ ًﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﯽﺑﻮدن ﻫﻤﮥ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﺣﻘﺎﺋﻖ در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻣﯽدﻫﺪ‬ ‫ﮐﻪ ﭼﻮن ﺗﺮﻗّﯽ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻧﻮع اﻧﺴﺎن ﺗﺪرﯾﺠﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ادﯾﺎن ﻧﯿﺰ ﻫﻤﻮاره در ﻣﻌﺮض‬

‫‪219‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺮﻗّﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ادﯾﺎن ﺑﺮای ﻫﺪاﯾﺖ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺑﺸﺮ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺷﺪه و ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‬ ‫و ﻟﺬا ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ ﺗﺤﻮّﻻت زﻧﺪﮔﺎﻧﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و روﺣﺎﻧﯽ ﺑﺸﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و اﯾﻦ‬ ‫ﻫﻤﺎن ﻧﮑﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﻧﻔﺜﺎت‬ ‫روحاﻟﻘﺪس اﺳﺖ" ﻣﻮرد ﺗﻮﺟّﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺘﻘﻞ از ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻧﻈﺮی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﯾﻦ ﮐﻪ در ﻣﻘﺪّﻣﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ ﻣﺴﺌﻠﮥ اﺛﺒﺎت ﺣﻘّﺎﻧﯿّﺖ‬ ‫ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯽ و آﺳﻤﺎﻧﯽ ﻣﺴﺌﻠﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره ذﻫﻦ اﻫﻞ ادﯾﺎن را ﺑﻪ ﺧﻮد‬ ‫ﻣﺸﻐﻮل داﺷﺘﻪ و ﻣﯽدارد‪ .‬ﻋﻤﻮﻣﺎً ﻋﻠﻤﺎی ادﯾﺎن اﺛﺒﺎت ﻋﻘﯿﺪۀ ﺧﻮد را ﺑﺮ اﺳﺎس‬ ‫ﺧﻮارق ﻋﺎدات و اﻟﺰام ﻣﺮدم در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﻌﺠﺰات ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﺎً ﻧﯿﺰ‬ ‫اﺳﺘﺸﻬﺎد از ﮐﺘﺐ دﯾﻨﯽ ﻗﺒﻞ را ﮐﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻮﺟﯿﻪ و ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺑﺸﺎرات ﻣﻨﺪرج در ﮐﺘﺐ‬ ‫ﻣﺰﺑﻮر اﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﻠﺤﻮظ ﻣﯽدارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص دﯾﺪﮔﺎﻫﯽ ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫دارد ﮐﻪ ذﯾﻼً ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﻔﻬﻮم دﻗﯿﻖ آن ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ اﻫﻞ ادﯾﺎن اﺻﺎﻟﺖ اﻋﺘﻘﺎد ﺧﻮد را در ﮔﺮو ﻣﻌﺠﺰات و ﺧﻮارق‬ ‫ﻋﺎدات ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و اﻟﺰام و ﺗﺴﻠﯿﻢ ﻣﺮدم را ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﻋﺠﺰ ﻫﻤﮕﺎن از ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﻻ ﮐﺘﺐ دﺳﺖ دوم ادﯾﺎن ﺳﺮاﺳﺮ ﻣﻌﺠﺰاﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ‬ ‫ﻣﻌﺠﺰات ﻣﯽﺷﻤﺎرﻧﺪ و ﻣﻌﻤﻮ ً‬ ‫در اﻋﺼﺎر ﺑﻌﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﮑﺮار اﺳﺖ و ﻧﻪ ﻣﺪارﮐﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﯾﺎ ﺷﻮاﻫﺪی ﻋﻤﻠﯽ و ﻣﻄﻤﺌﻦ‬ ‫از آن ﺑﺮ ﺟﺎی ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻋﻘﻞ اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آن را ﺑﭙﺬﯾﺮد‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً‬ ‫ﻣﻌﺠﺰات ﺑﺮ ﺣﺴﺐ رواﯾﺎت ﻣﺘﻮاﻟﯿﻪ ﻫﻤﻪ ﺟﻨﺒﮥ ﻣﺎدی و ﻣﺤﺴﻮس داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭘﺪﯾﺪهای در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺎت ﻣﺤﺴﻮس و ﻏﯿﺮﻣﺤﺴﻮس‪،‬‬ ‫ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻣﺎدّی ﯾﺎ ﻣﻌﻨﻮی ﻋﻘﻼً و ﻋﻠﻤ ًﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻘﻠﯿﺪ و ﺗﮑﺮار‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺟﻬﺖ وﻗﺎﯾﻊ و اﺗّﻔﺎﻗﺎﺗﯽ را ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺣﺎل‪ ،‬و ﯾﺎ آﯾﻨﺪه ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﺠﺪﯾﺪ و ﺗﻘﻠﯿﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ اﺻﻄﻼﺣﺎً ﻣﯽﺗﻮان ﻣﻌﺠﺰه ﻧﺎﻣﯿﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﻟﻔﻆ ﻣﻌﺠﺰه ﺣﮑﺎﯾﺖ‬ ‫از آن دارد ﮐﻪ در ﺳﺎﯾﺮ زﻣﺎنﻫﺎ و ﻣﮑﺎنﻫﺎ اﺷﺨﺎص و اﻓﺮاد از اراﺋﮥ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آن ﻋﺎﺟﺰ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ درﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭼﻪ در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﻣﺎدی دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻘﻠﯿﺪ ﺑﻄﻮر ﻋﺎدی در ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ و ﺑﻄﻮر ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ ﻧﯿﺰ در‬ ‫ﺣﯿﻄﮥ ﻋﻠﻢ و ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻓﻦّ ﺗﺠﺪﯾﺪ آن ﻣﯿﺴّﺮ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ص ﺧﻮد ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﻓﻘﻂ در ﺳﺎﯾﮥ ارادۀ‬ ‫در ﻋﺎﻟﻢ روﺣﺎﻧﯿﺎت ﻣﻌﺠﺰه ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺧﺎ ّ‬ ‫اﻟﻬﯽ و ﻣﻨﺤﺼﺮ ًا ﺗﻮﺳّﻂ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﮔﺎن ﺣﻖّ اﻇﻬﺎرﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ و ﮐﺘﺐ اﺻﯿﻞ دﯾﻨﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ‬

‫‪220‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻧﻮاع آن اﺷﺎره دارد‪ .‬ﺑﺤﺚ ﻣﻌﺠﺰه ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺘﺪاول در آﺛﺎر ﺛﺎﻧﻮی ادﯾﺎن ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ‬ ‫در اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﻫﻢ آن را ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ و ﻣﺨﺼﻮﺻ ًﺎ در‬ ‫اﯾﻦ ﺑﺎره از ﮐﺘﺐ ﻗﺒﻞ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪّدی از ﻗﺮآن اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻧﻤﻮد‪ ،‬اﻣّﺎ ﻇﻬﻮرات‬ ‫اﻟﻬﯽ ﻫﻤﻮاره اﻋﺠﺎز ﺧﻮد را در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ آﺳﻤﺎﻧﯽ آﺷﮑﺎر ﻧﻤﻮده‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﻼ آن‬ ‫دﯾﮕﺮان را از آوردن ﺷﺒﯿﻪ آﻧﭽﻪ آﻧﺎن آوردهاﻧﺪ ﻋﺎﺟﺰ و ﻧﺎﺗﻮان داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ و ﻋﻤ ً‬ ‫را ﺑﻪ اﺛﺒﺎت رﺳﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮردی از ﻣﻌﺠﺰۀ ﭘﺎﯾﻨﺪهای ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ادﯾﺎن اﻟﻬﯽ ﻋﺮﺿﻪ‬ ‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﻋﺠﺎز آن ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﯾﻌﻨﯽ اﻣﮑﺎن اﺗﯿﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﻞ آن در ﻗﺮآن از ﻫﻤﮥ ﻋﺎﻟﻤﯿﺎن ﺳﻠﺐ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻧّﺎ ﻧﻨﺼﺮک ﺑﮏ و ﺑﻘﻠﻤﮏ )ﻟﻮح ﺷﯿﺦ(‬ ‫ﻣﺘﻘﺪّﻣﯿﻦ ﻋﻠﻤﺎء ﻓﯽ اﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ و ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‬ ‫ﻋﻨﺎوﯾﻦ زﯾﺮ را ﺑﺮای اﺛﺒﺎت اﺻﺎﻟﺖ و ﺣ ّﻘﯿّﺖ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﺬﮐﻮر داﺷﺘﻪ و ﻣﻮرد‬ ‫اﺳﺘﻨﺎد ﺷﻤﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺒﺎﻧﯽ اوّﻟﯿﮥ اﯾﻦ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻇﻬﻮر ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫اﯾﻘﺎن ﺷﺮﯾﻒ و رﺳﺎﻟﮥ دﻻﺋﻞ ﺳﺒﻌﻪ و ﺑﺴﯿﺎری آﺛﺎر ﺗﻨﺰﯾﻠﯽ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ -‬ادﻋﺎی ﻣﻈﻬﺮﯾّﺖ و اﺑﻼغ ﮐﻠﻤﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺰول آﯾﺎت ﻓﻄﺮی؛‬ ‫‪ -‬ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ و اﯾﺠﺎد ﺧﻠﻖ ﺟﺪﯾﺪ؛‬ ‫‪ -‬اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و ﭘﺎﯾﺪاری؛‬ ‫‪ -‬اﺳﺘﻤﺮار دوام و ﺗﺮﻗّﯽ‪.‬‬ ‫ﻧﮑﺘﮥ اﺻﻠﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯿﺘﻮان ﮔﻔﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﯿﻔﯿّﺖﻫﺎ در ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺑﻨﯿﺎدی‬ ‫و اوّﻟﯿﮥ ﻫﻤﮥ ادﯾﺎن ﮐﻪ اﻣﺮوز در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻮﺟﻮدﻧﺪ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ اﮐﺜﺮﯾّﺖ‬ ‫ﻣﺘﺪﯾّﻨﯿﻦ اﻣﺮوزه از ﺳ ّﺮ اﺻﻠﯽ و اﺳﺎس آن ﻏﺎﻓﻠﻨﺪ‪ ،‬زﯾﺮا از ﺳﺮﭼﺸﻤﮥ ﻓﯿﺾ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﺘﺐ آﺳﻤﺎﻧﯽ ﺧﻮد‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎﺿﻪ ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﮐﻠّﯽ و ﻣﻌﺘﻘﺪات‬ ‫ﺛﺎﻧﻮی ﻣﺸﻐﻮل و دلﺧﻮشاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﮥ ﻣﺸﺎﺑﻬﺖ و ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺧﻮد دﻟﯿﻞ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮ‬ ‫وﺣﺪت اﺳﺎس و ﺣﻘﯿﻘﺖ ادﯾﺎن و اﺻﻮل ﺑﻨﯿﺎدی آﻧﻬﺎﺳﺖ و ﻧﻤﻮداری از ﻧﻘﺸﮥ ازﻟﯽ‬ ‫اﺑﺪی اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ﺑﺮای ﺗﺮﺑﯿﺖ و ﺗﺮﻗّﯽ اﺷﺮف ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت ﺧﻮد‬ ‫ﻣﻌﯿّﻦ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ ،‬و در ﺿﻤﻦ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان وﺣﺪت اﺳﺎس ادﯾﺎن‬ ‫ﻼ در ﺑﺎرۀ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق از آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪی ﻧﻘﻞ ﺷﺪه‬ ‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ذﯾ ً‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺤﺚ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻋﻤﻮﻣ ًﺎ ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر اﻣﺮ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪221‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ -۱‬اﻧﺰال آﯾﺎت ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮﻫﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ ﻧﻔﺲ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ دارد و ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺨﺘﺼّﺎت زﯾﺮ ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ‪:‬‬ ‫از ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ در اﯾﻘﺎن ﺷﺮﯾﻒ اﺳﺖ "ﭼﺸﻢ اﻣﮑﺎن ﭼﻨﯿﻦ ﻓﻀﻠﯽ ﻧﺪﯾﺪه و ﻗﻮۀ‬ ‫ﺳﻤﻊ اﮐﻮان ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻨﺎﯾﺘﯽ ﻧﺸﻨﯿﺪه ﮐﻪ آﯾﺎت ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﻏﯿﺚ ﻧﯿﺴﺎﻧﯽ از ﻏﻤﺎم رﺣﻤﺖ‬ ‫رﺣﻤﺎﻧﯽ ﺟﺎری و ﻧﺎزل ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ اﻧﺒﯿﺎی او ﻟﻮ اﻟﻌﺰم ﮐﻪ ﻋﻈﻤﺖ ﻗﺪر و رﻓﻌﺖ‬ ‫ﻣﻘﺎﻣﺸﺎن ﭼﻮن ﺷﻤﺲ واﺿﺢ و ﻻﺋﺢ اﺳﺖ ﻣﻔﺘﺨﺮ ﺷﺪﻧﺪ ﻫﺮ ﮐﺪام ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در‬ ‫دﺳﺖ ﻫﺴﺖ و ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪه و آﯾﺎت آن اﺣﺼﺎء ﮔﺸﺘﻪ و از اﯾﻦ ﻏﻤﺎم رﺣﻤﺖ‬ ‫رﺣﻤﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﻗﺪر ﻧﺎزل ﺷﺪه ﮐﻪ ﻫﻨﻮز اﺣﺪی اﺣﺼﺎء ﻧﻨﻤﻮده ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﯿﺴﺖ ﻣﺠﻠّﺪ‬ ‫اﻵن ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ و ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﮐﻪ ﻫﻨﻮز ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﯿﺎﻣﺪه و ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﻫﻢ ﮐﻪ ﺗﺎراج‬ ‫ﺷﺪه و ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﺸﺮﮐﯿﻦ اﻓﺘﺎده و ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪)".‬اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪(۲۴۰‬‬ ‫ﻏﯿﺮ از ﻣﻈﻬﺮ اﻟﻬﯽ ﮐﺴﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻧﺰال آﯾﺎت ﻧﯿﺴﺖ – اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫ﻋﻠَﻰ ﻋَ ْﺒ ِﺪﻧَﺎ‬ ‫ﺐ ِّﻣﻤﱠﺎ ﻧَﺰﱠﻟْﻨَﺎ َ‬ ‫ﻣﮑﺮّر آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻗﺮآن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ‪َ " :‬وإِن ﻛُﻨﺘُﻢْ ﻓِﻲ َر ْﻳ ٍ‬ ‫ﺷ َﻬﺪَاءﻛُﻢ ﻣِّﻦ دُونِ اﻟ ّﻠ ِﻪ إِنْ ﻛُﻨْﺘُﻢْ ﺻَﺎ ِدﻗِﻴﻦَ‪ .‬ﻓَﺎِٕن ﻟﱟﻢْ َﺗ ْﻔ َﻌﻠُﻮ ْا‬ ‫ﻓَﺎْٔﺗُﻮاْ ِﺑﺴُﻮرَةٍ ﻣِّﻦ ِّﻣ ْﺜ ِﻠ ِﻪ وَا ْدﻋُﻮ ْا ُ‬ ‫ﻦ" )ﺳﻮرۀ ﺑﻘﺮه‬ ‫ﺤﺠَﺎرَةُ أُﻋِﺪﱠتْ ِﻟ ْﻠﻜَﺎ ِﻓﺮِﻳ َ‬ ‫س وَا ْﻟ ِ‬ ‫وَﻟَﻦ ﺗَﻔْﻌَﻠُﻮاْ ﻓَﺎ ﱠﺗﻘُﻮ ْا اﻟﻨﱠﺎ َر ا ﱟﻟﺘِﻲ وَﻗُﻮ ُدﻫَﺎ اﻟﻨﱠﺎ ُ‬ ‫)‪ ،(۲‬آﯾﺎت ‪ ۲۳‬و ‪ .۲۴‬ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ آﯾﻪ در ﻗﺮآن ﻣﮑﺮّر اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﺎﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﯾﮑﯽ اﮐﺘﻔﺎء ﺷﺪ‪(.‬‬ ‫در ﮐﺘﺎب ﻣﺒﺎرک ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء اﺳﺖ "و اﻧّﺎ ﻧﺤﻦ ﻗﺪ ﺟﻌﻠﻨﺎ اﻵﯾﺎت ﺣﺠﺔ ﻟﮑﻠﻤﺘﻨﺎ‬ ‫ﻋﻠﯿﮑﻢ اﻓﺘﻘﺪرون ﻋﻠﯽ ﺣﺮف ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ ﻓﺂﺗﻮا ﺑﺮﻫﺎﻧﮑﻢ ان ﮐﻨﺘﻢ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻖّ ﺑﺼﯿﺮا ﺗﺎﻟﻠّﻪ ﻟﻮ‬ ‫اﺟﺘﻤﻌﺖ اﻻﻧﺲ و اﻟﺠﻦّ ﻋﻠﯽ ان ﯾﺄﺗﻮا ﺑﻤﺜﻞ ﺳﻮرة ﻣﻦ ﻫﺬا اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻦ ﯾﺴﺘﻄﯿﻌﻮا وﻟﻮ‬ ‫ﮐﺎن ﺑﻌﻀﻬﻢ ﻟﺒﻌﺾ ﻋﻠﯽ اﻟﺤﻖ ﻇﻬﯿﺮا" )ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء – ﺳﻮرةاﻟﻌﻠﻤﺎء )‪ – (۲‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت‬ ‫آﯾﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﻋ ّﺰ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻠﲐ – ص‪(۲۸‬‬ ‫"و ان ﮐﻨﺘﻢ ﻓﯽ رﯾﺐ ﻣﻤّﺎ ﻗﺪ اﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ ﻋﺒﺪﻧﺎ ﻫﺬا ﻓﺄﺗﻮا ﺑﺎ ﺣﺮف ﻣﻦ ﻣﺜﻠﻪ و ادﻋﻮا‬ ‫اﻟﺬﯾﻦ ﻗﺪ زﻋﻤﺘﻢ ﻣﻦ دون ذﮐﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻋﻠﻤﺎﺋﮑﻢ اﻗﺘﻄﻤﻌﻮن ﺑﻬﻢ ﻣﻦ دون ذﮐﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﻟﻌﻠﯽ و ﻫﻮ اﻟّﺬی ﻗﺪ ﮐﺎن ﻓﯽ امّاﻟﮑﺘﺎب ﺷﻬﯿﺪا‪) ".‬ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء‪ ،‬ﺳﻮرۀ اﻟﻔﻀﻞ )‪((۵۲‬‬ ‫در ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺳﻮرۀ ﮐﻮﺛﺮ ﮐﻪ از آﺛﺎر اوّﻟﯿﻪ و ﺻﺎدر در ﺷﯿﺮاز اﺳﺖ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﺮاﺣﺖ ﺿﻤﻦ ﻟﺰوم ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان و ﻗﺴﻄﺎس ﮐﻪ وﺳﯿﻠﮥ ﺗﻤﺎﯾﺰ ﺣﻖّ از ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ‬ ‫ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺟﺰ ﻣﻈﻬﺮ ﺣﻖّ ﮐﺴﯽ ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻇﻬﺎر آﯾﺎت ﻧﯿﺴﺖ و در ﺿﻤﻦ آن‬

‫‪222‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺻﺮﯾﺤ ًﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺎم را ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﺒﺎرک ﺧﻮد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺟﻨﺎب ﺳﯿﺪ ﯾﺤﯿﲐ‬ ‫وﺣﯿﺪ را ﺑﻪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ دﻋﻮت ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﺗﺎ اﮔﺮ ﻣﺸﺎرٌاﻟﯿﻪ ﯾﺎ ﻫﺮ ﮐﺴﯽ دﯾﮕﺮ ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ در‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﻗﯿﺎم ﮐﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﻧﻪ ﭼﺎرهای ﺟﺰ ﺗﺴﻠﯿﻢ و ﺗﻤﮑﯿﻦ و اﻃﺎﻋﺖ ﻧﺪارد‪،‬‬ ‫زﯾﺮا اﯾﻦ دﻟﯿﻞ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺣﺠّﺖ رﺳﻮل اﮐﺮم ﻧﯿﺰ ﺑﻮده و در ﻗﺮآن ﻫﻢ ﺑﻪ آن اﺳﺘﺸﻬﺎد‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﻔﺮّی ﺑﺮای ﮐﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﺎﯾﺴﺘﯽ اﯾﻤﺎن آورد و ﺑﻪ ﺟﻨّﺖ وارد ﺷﻮد‪،‬‬ ‫و ﯾﺎ اﻧﮑﺎر ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺟﻬﻨﻢ واﺻﻞ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫"ﻓﯿﺎ اﯾّﻬﺎ اﻻﻣﯿﻦ ﻓﺎﺟﻌﻞ ﻣﺤﻀﺮک ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﺔ ﺑﯿﻦ ﯾﺪیاﻟﻠّﻪ ﺛﻢ اﻧﺼﻒ و اﻟﻄﻒ‬ ‫ن اﻟّﺬی‬ ‫ن اﻣﺮاﻟﻠّﻪ اﻟﺤﻖ ﻻﯾﺜﺒﺖ اﻻّ ﺑﻘﺴﻄﺎس ﻋﺪل ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻣﻦ ﺷﺄن اﻟﺨﻠﻖ ﻻ ّ‬ ‫ﻧﻈﺮک ا ّ‬ ‫ادّﻋﲐ ﮐﻠﻤﺔ اﻟﺮﺑﻂ ﺑﯿﻦ اﻟﺨﺎﻟﻖ و اﻟﺨﻠﻖ ﯾﺜﺒﺖ ﺣﮑﻤﻪ ﺑﺎﻵﯾﺎت و اﻻﺧﺒﺎر و آﯾﺎت‬ ‫اﻻﻧﻔﺲ و اﻵﻓﺎق و ان اﻟّﺬی ﯾﺒﻄﻞ ﺣﮑﻤﻪ ﻓﮑﺎن ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﺪﻻﺋﻞ ‪ ...‬و ﻻ‬ ‫ﯾﺜﺒﺖ اﻟﺤﻖّ اﻻّ ﺑﺎﻟﻤﯿﺰان و ﻣﻦ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ ﻋﻨﺪه ﻗﺴﻄﺎس ﻣﺎ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﺣﻖّ ﻣﺤﺾ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻨﺪاﻟﻠّﻪ و اﻧﺖ اﻟﯿﻮم اﻧﺖ ﺗﺠﺎدل ﻓﯽ اﻟﻤﯿﺰان ﻓﺎن اﺳﺘﻄﻌﺖ ان ﺗﺒﻄﻠﻪ ﺑﺤﺠّﺔ ﺣﻖ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺴﮏ او اﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﺨﻠﻖ ﻓﻼ ﺗﻠﺘﻔﺖ ﺑﻌﻠﻤﯽ و ﻻ ﻋﻤﻠﯽ و اﻻّ ﻻ ﻣﻔ ّﺮ ﻟﮏ ان‬ ‫ب اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض اﻻّ ان ﺗﺼﺪّق او ﺗﻌﺮض ﻋﻨﻬﺎ و ﺗﻮﻗﻦ ﻓﯽ ﺳﺮک‬ ‫اردتاﻟﻠّﻪ ر ّ‬ ‫ن اﻟﯿﻮم‬‫ﺑﺤﺠﯿّﺘﻪ ﺛﻢ ﺗﺠﺤﺪ او ﺗﮑﻮن ﺑﻼدﯾﻦ ‪َ ...‬ﻓ َﻮ رﺑّﮏ رب اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ا ّ‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ اﻇﻬﺮ اﻣﺮه ﺑﺸﺄن ﻟَﻦ ﯾﻘﺪر اﺣﺪ‬ ‫ﻖ ﻟﯿﮑﻮن ﻻﺣﺪ ﺣﺠﺔ اﻻّ ﻧﻔﺴﯽ و ا ّ‬ ‫ﻟﯿﺲ اﻟﺤ ّ‬ ‫ﮏ ﻻن اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ اﺧﺘﺎر ﻟﺤﻔﻆ دﯾﻦ رﺳﻮﻟﻪ و اوﻟﯿﺂﺋﻪ ﻋﺒﺪاً ﻣﻦ‬ ‫ﺸ ﱠ‬ ‫ان ﯾﺘﺄﻣّﻞ ﻓﯿﻪ او َﯾ ُ‬ ‫اﻻﻋﺠﻤﯿﯿﻦ و اﻋﻄﺎه ﻣﺎ ﻟﻢ ﯾﺆت اﺣﺪ ًا ﻣﻦ اﻟﻌﺎﻟﻤﯿﻦ‪ .‬اﻧﺼﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺣﺠﺮ ًا ﯾﻨﻄﻖ‬ ‫ﻞ ﻓﯿﻬﺎ و ﻟﻘﺪ اﻋﻄﺎء‬ ‫ﺑﺎﻟﺸﻬﺎدة اﻋﻈﻢ او ﯾﻨﻄﻖ ﻓﺘﯽ ﻋﺠﻤﯽ ﺑﮑﻠﻤﺎت اﻟﺘﯽ ذﻫﻠﺖ اﻟﮑ ّ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﺣﺠّﺔ ﻟﻮ اﺟﺘﻤﻊ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻋﻠﯽ ان ﯾﺄﺗﻮا ﺑﻤﺜﻠﻬﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺪروا و ان‬ ‫ﺗﺄﻣﻞ اﻟﻨﺎس ﻓﯿﻬﺎ ﻟﯿﺨﺮﺟﻮن ﻣﻦ اﻟﺪّﯾﻦ ﻻنّ ﺗﻠﮏ اﻟﺤﺠّﺔ ﺣﺠّﺔ ﻣﺤﻤّﺪ رﺳﻮل اﻟﻠّﻪ ﺻﻠﯽ‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ‬‫اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻪ و آﻟﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و ان ارادوا ان ﯾﺄﺗﻮا ﺑﻤﺜﻠﻪ ﻓﻔﯽ اﻟﺤﯿﻦ ﻟﯿﺸﺮﮐﻮن ﻻ ّ‬ ‫ن اﻟﯿﻮم ﮐﻞ اﻟﻨﺎس ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﯾﺤﺘﺠّﻮن و ﺑﻪ ﯾﺆﻣﻨﻮن و‬ ‫ﺛﺒﺖ ﺑﺘﻠﮏ اﻟﺤﺠّﺔ ﻧﺒﻮّة ﺣﺒﯿﺒﻪ و ا ّ‬ ‫ب اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻻ ﻣﻔﺮّ اﻟﯿﻮم ﻻﺣﺪ اﻻّ ان ﯾﺆﻣﻦ و ﯾﺪﺧﻞ‬ ‫ﻋﻨﻪ ﯾﺤﮑﻤﻮن ﻓﻮ ر ّ‬ ‫ﻞ‬ ‫اﻟﺠﻨﺔ او ﯾﮑﻔﺮ و ﯾﺪﺧﻞ اﻟﻨﺎر‪ .‬ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﻞ ﻫﻮﻵء اﻟﺠﻬّﺎل ﮐﺎنّ اﻟﯿﻮم ﮐ ّ‬ ‫ب ﻋﻦ اﻟﺨﻠﻖ‪ .‬ﻫﻞ ﺟﺎء اﺣﺪ ﺑﻤﺜﻞ ﺗﻠﮏ‬ ‫اﻟﻨﺎس ﮐﺎﻻﻣﻮات ﺣﯿﺚ ﻻﯾﻌﺮﻓﻮن ﺻﻨﻊ اﻟﺮ ّ‬

‫‪223‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻵﯾﺎت و ﯾﻘﻮل ذو روح ان ﻫﺬا ﺻﻨﻊ اﻟﺨﻠﻖ اﻧﺼﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻫﻞ ﺳﻤﻌﺖ ﻣﻦ اﺣﺪ دﻋﺎءً‬ ‫او ﺻﺤﯿﻔﺔ و ﻫﻞ ﺟﺎء ﺑﺘﻠﮏ اﻟﺤﺠّﺔ دون آل اﻟﻠّﻪ ﺳﻼم اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ‪) ".‬ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻮﺛﺮ(‬ ‫ﺳﭙﺲ در دﻧﺒﺎﻟﮥ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺠﺪّداً ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺟﻨﺎب وﺣﯿﺪ را ﺑﻪ ﻗﺴﻢ ﻣﺆﮐّﺪ‬ ‫ﻣﻘﯿّﺪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺠّﺖ آﯾﺎت را ﺷﺨﺼﺎً‪ ،‬ﯾﺎ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ دﯾﮕﺮان‪ ،‬ردّ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺑﺮای ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﻣﻄﻠﺐ آﯾﺎﺗﯽ ﻣﺨﺼﻮص ﻧﺎزل ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و آن را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﯿﺰان‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬ ‫"ﻓﯿﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﺴﺂﺋﻞ اﻗﺴﻤﮏ ﺑﺎﻟﻠّﻪ اﻟﺬی ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ ان ﺗﻘﺪر ان ﺗﺪﺣﺾ اﻟﺤﺠّﺔ ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻨﺪ ﻧﻔﺴﮏ او ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﺣﺪ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﺗﻔﺮغ ﺑﻬﺎ ﻓﺆادی و ﺧﻠّﺺ اﻟﻨّﺎس ﮐﻠﻬﻢ و اﻟّﺎ‬ ‫ﻻﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻻوﺿﺢ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﺸﻤﺲ ﻓﯽ وﺳﻂ اﻟﺴﻤﺂء و اﻧﺎ اذﮐﺮ ﻓﯽ ﻣﻘﺎم اﻟﻘﺴﻄﺎس‬ ‫آﯾﺎﺗ ًﺎ ﻗﺒﻞ ذﮐﺮ اﻟﺸﺮح ﻟﯿﺜﺒﺖ اﻟﻤﯿﺰان ﻓﺎذا ﺛﺒﺖ اﻟﻘﺴﻄﺎس ﯾﺒﻄﻞ ﮐﻞّ اﻟﺘﻌﺎرﺿﺎت ﻣﻦ‬ ‫ﻋﻨﺪ ﮐﻞّ اﻟﻨﺎس و ﮐﻞ ﻣﺎ راﯾﺖ ﻣﻦ آﯾﺎﺗﯽ ﻗﺪ اﻓﺘﺮی اﻟﻤﻔﺘﺮون ﻓﯿﻬﺎ و ﺑﻌﺾ ﻣﻨﻬﺎ ﻟﻢ‬ ‫ﯾﻘﺪروا اﻟﮑﺎﺗﺒﻮن ان ﯾﺴﺘﻨﺴﺨﻮا ﺻﻮر اﻟﻮاﻗﻊ و ﻟﺬا ﯾﻘﻮل اﻟﻨﺎس ﻓﯿﻪ ﻟﺤﻦ و ﺑﻌﺾ ﯾﻘﻮل‬ ‫ﻟﯿﺲ ﻓﯿﻬﺎ رﺑﻂ ﻓﺎﻋﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﻠﻬﻢ و اﻓﺘﺮاﺋﻬﻢ و ﮐﻠﻤﺎ ﺗﺮی ﻣﻦ اﻵﯾﺎت ﺑﻐﯿﺮ ذﻟﮏ‬ ‫اﻟﻨﻬﺞ اﻟﻌﺪل ﻓﺎﻧﯽ ﺑﺮئ ﻣﻦ اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ و ﻫﺎ اﻧﺎ ذا اذﮐﺮ ﻣﯿﺰان اﻟﺒﯿﺎن ﻟﯿﮑﻮن ﺣﺠﺔ‬ ‫ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ﺟﻤﯿﻌ ًﺎ‪ .‬ﺑﺴﻢ اﻟﻠّﻪ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﯿﻢ‪ .‬ﺳﺒﺤﺎن اﻟّﺬی ﻧﺰل اﻟﮑﺘﺎب ﻓﯿﻪ ذﮐﺮ ﻓﯿﻪ‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ﯾﻌﻠﻢ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻرض و‬ ‫ﺣﮑﻢ ﻣﻦ ﻟﺪﻧّﺎ ﻟﻘﻮم ﯾﻌﻘﻠﻮن و ا ّ‬ ‫ﻣﺎ ﮐﺎن اﻟﻨﺎس اﻟﯿﻮم ﻓﯽ ﺣﮑﻢ اﻟﻠّﻪ ﯾﺨﺘﻠﻔﻮن‪ .‬و ﻟﻘﺪ ﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ‬ ‫ﺣﮑﻢ ﮐﻞّ ﺷﺌﯽ و ﻟﮑﻦ اﻟﻨﺎس ﻻﯾﻌﻠﻤﻮن و ﻻﯾﻌﻘﻠﻮن و ﻻﯾﺘﻔﮑﺮون‪ .‬و ﻟﻘﺪ ﻧﺰل ﻓﯽ‬ ‫اﻟﻘﺮآن ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺔ اﺗّﻘﻮا اﻟﻠّﻪ ﯾﺠﻌﻞ ﻟﮑﻢ ﻓﺮﻗﺎﻧﺎً و ان ﺑﻤﺜﻞ ذﻟﮏ ﻓﻠﯿﺠﺰی اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ‬ ‫ﻋﺒﺎده اﻟﻤﺘﻘﯿﻦ و ﻟﻘﺪ ﻧﺰل اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻫﺬا و اوﺣﯿﻨﺎ اﻟﯽ ام ﻣﻮﺳﯽ و‬ ‫ﻣﻦ ﻣﻌﻪ اﺟﻤﻌﯿﻦ ﻗﻞ اﻧّﯽ ﺣﺪّﺛﺖ اﻟﮑﻞ ﺑﻨﻌﻤﺔ رﺑّﯽ و ﻻ اﺧﺎف ﻣﻦ اﺣﺪ ﻣﻨﮑﻢ ان اﻧﺘﻢ‬ ‫ﺑﺂﯾﺎتاﻟﻠّﻪ ﺗﮑﺬﺑﻮن و ﻟﻘﺪ ﺑﻠﻎ ﺣﮑﻢاﻟﻠّﻪ ﺷﺮقاﻻرض و ﻏﺮﺑﻬﺎ و اﻧﺎ ﻧﺤﻦ ﻟﮑﻞ ﺷﺎﻫﺪون‬ ‫ن اﻟّﺬﯾﻦ ﮐﻔﺮوا و‬‫ن اﻟﺬﯾﻦ اﺗﺒّﻌﻮا آﯾﺎت اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻓﺎوﻟﺌﮏ ﻫﻢ اﻟﻤﻬﺘﺪون و ا ّ‬ ‫ﻗﻞ ا ّ‬ ‫اﺗﺒّﻌﻮا اﻫﻮآﻧﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﻠّﻪ ﻟﯿﻐﻔﺮ ﻟﻬﻢ و ﻻ ﻟﯿﻬﺪﯾﻬﻢ و اوﻟﺌﮏ ﻫﻢ اﻟﺨﺎﺳﺮون اﻧﻤﺎ‬ ‫اﻟﺪّﯾﻦ ﻓﯽ ﮐﺘﺎب اﻟﻠّﻪ ﻫﺬا اﻟﺪﯾﻦ اﻟﻘﯿّﻢ ان ﮐﻨﺘﻢ ﺑﺂﯾﺎت اﻟﻠّﻪ ﻟﺘﻮﻗﻨﻮن ﻗﻞ ﻟﻮ ﺗﻌﻠﻤﻮن ﻣﺎ‬ ‫اﻋﻠﻢ ﻟﺘﻨﺼﺮون اﻟﻠّﻪ ﺑﺎﻧﻔﺴﮑﻢ و اﻣﻮاﻟﮑﻢ رﺟﺂء ﻟﯿﻮم ﮐﻞ ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ ﯾﻌﺮﺿﻮن و ﻟﻘﺪ ﮐﻔﺮ‬ ‫ن ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑﮏ ادّﻋﯽ اﻟﻮﺣﯽ و اﻟﻘﺮآن و اﻧﺘﻢ ﻟﺘﻔﺘﺮون اﻟﯿﻮم ﻓﯽ‬ ‫اﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﻟﻮا ا ّ‬

‫‪224‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﯽ ﻋﺒﺪاﻟﻠّﻪ ﻣﺼﺪّق ﻟﻤﺎ ﻣﻌﮑﻢ ﻣﻦ ﺣﮑﻢ اﻟﻘﺮآن‬ ‫دﯾﻦاﻟﻠّﻪ ﺑﻤﺎ ﻻﺗﻌﻠﻤﻮن و ﻻﺗﻌﻘﻠﻮن ﻗﻞ اﻧ ّ‬ ‫ﻓﮑﯿﻒ اﻧﺘﻢ ﺗﮑﺬّﺑﻮن ﺑﺂﯾﺎت اﻟﻠّﻪ و ﻻﺗﺸﻌﺮون و ﻟﻘﺪ ﻓﺘّﻨﺎ اﻟﺨﻠﻖ ﺑﻤﺜﻞ اﻟﺬﯾﻦ ﮐﻔّﺮوا ﻣﻦ‬ ‫ﻗﺒﻞ و اﻧّﺎ ﻟﻨﻌﻠﻢ ﮐﻠّﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻨﺎس ﻻﯾﻌﻠﻤﻮن و ﻻﯾﻌﻘﻠﻮن‪ .‬و ﻟﻌﻤﺮک ﮐﻔﺮ اﻟﻨﺎس ﮐﻠّﻬﻢ‬ ‫ﯽ ﺑﺸﺌﯽ ﻓﺎوﻟﺌﮏ ﻫﻢ اﻟﻤﻔﻠﺤﻮن‪.‬‬ ‫اﻻّ اﻟّﺬﯾﻦ اﺗﺒّﻌﻮا اﺣﮑﺎﻣﻨﺎ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و ﻟﻢ ﺗﺠﺤﺪوا ﻋﻠ ّ‬ ‫و ﻟﻘﺪ ﮐﻔﺮ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ اﻟﺬﯾﻦ ﻟﻢ ﯾﺨﻄﺮوا ﺑﺎﻧﻔﺴﻬﻢ ان ﯾﮑﻔﺮوا ﺑﺎﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ اﻧﻬﻢ‬ ‫ن ذﮐﺮ اﺳﻢ رﺑﮏ ﻗﺎل اﻧّﻨﯽ اﻧﺎ ﺑﺎب‬ ‫ﯾﺤﺴﺒﻮن اﻧﻬﻢ ﻣﻬﺘﺪون و ﻟﻘﺪ ﮐﻔﺮ اﻟّﺬﯾﻦ ﻗﺎﻟﻮا ا ّ‬ ‫ﺑﻘﯿﺔاﻟﻠّﻪ ﺑﺤﮑﻢ ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻﯾﻌﻠﻤﻮن و ان ﻣﺜﻞ ﮐﻞ ﻣﺎ ﻗﺎل اﻟﻨﺎس ﻓﯽ ﺣﻘّﯽ‬ ‫ﻓﮑﺎن ﺑﻤﺜﻞ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﺖ اﻟﻨﺼﺎری ﺑﺎن اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ اﻧّﻪ ﻫﻮ ﺛﺎﻟﺚ ﺛﻠﺜﺔ او ﻗﺎﻟﺖ اﻟﯿﻬﻮد ان‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ ﻓﻘﯿﺮ و ﻧﺤﻦ اﻏﻨﯿﺂء ﺳﻨﮑﺘﺐ ﻣﺎ ﻗﺎﻟﻮا و ﻧﺤﮑﻢ‬ ‫اﻟﻌﺰﯾﺰ اﺑﻦاﻟﻠّﻪ او ﻗﺎﻟﺖ اﻻﻋﺮاب ا ّ‬ ‫ﺑﯿﻨﻬﻢ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻧﻬﻢ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﻫﻢ اﻟﺨﺎﺳﺮون ﻓﻮ رﺑّﮏ ان اﻋﺮاب اﻟﺬﯾﻦ‬ ‫ن اﻟﯿﻮم ﻣﺒﻠﻎ ﻋﻠﻢ‬ ‫ﮐﻔﺮوا ﻣﻦ اﻫﻞ اﻟﻘﺮی ﻟﻤﺎ ﻧﺰل اﻟﻘﺮآن اﺗﻮا ﺑﮑﻠﻤﺎت ﻋﺪل ﮐﺒﺮی و ا ّ‬ ‫اﻟﻌﻠﻤﺂء ﻟﯿﻈﻬﺮ اذا اراد اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ﻓﯽ اﻟﮑﺘﺎب و اﻧﻬﻢ ﻟﻬﻢ اﻟﮑﺎﻓﺮون‪ .‬و ان اﻟﺬﯾﻦ‬ ‫اﻣﻨﻮا ﺑﺎﻟﻠّﻪ و آﯾﺎﺗﻪ و ﻫﺎﺟﺮوا ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻠﻪ ﻟﻤّﺎ اراد اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ان ﯾﻀﻠّﻬﻢ ﻟﯿﻌﻠﻦ ﺑﻮاﻃﻨﻬﻢ و‬ ‫اﻧﻬﻢ ﮐﺬﺑﻮا و ﮐﻔﺮوا ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﯾﻮﻗﻨﻮن و ﻻﯾﻌﻠﻤﻮن ﻗﻞ اﻧّﯽ اﻧﺎ ﻗﻠﺖ ﻟﻬﻢ ﻓﺎﺗﻮا ﺑﺂﯾﺔ ان‬ ‫ﮐﻨﺖ ﻣﻦ اﻟﮑﺎذﺑﯿﻦ‪ .‬ﻓﻮ رﺑّﮏ ﻻ اری ﻣﻦ اﺣﺪ اﻟﯽ ﯾﻮﻣﮏ ﻫﺬا ﺑﻌﺾ ﺣﺮف ﻗﻞ ﻓﺎﺗﻮا‬ ‫ن ﻓﺮﻋﻮن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﻷت‬ ‫ﺑﻤﺜﻞ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ان ﮐﻨﺘﻢ ﻓﯽ دﻋﻮﯾﮑﻢ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﺻﺎدﻗﯿﻦ‪ .‬و ا ّ‬ ‫ﺑﺸﺌﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﺤﺮ و اﻧﻬﻢ ﻗﺪ ﺟﻌﻠﻮا اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻓﯽ اﻻﯾﻤﺎن ادﻧﯽ ﻣﻦ ﮐﻔﺮه ﻟﻌﻨﻬﻢ اﻟﻠّﻪ ﺑﻤﺎ‬ ‫ﻋﻤﻠﺖ اﯾﺪﯾﻬﻢ ﺿﺮﺑﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺬّﻟﺔ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ و اوﻟﺌﮏ ﻫﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﺔ ﻓﯽ‬ ‫ن اﻟﺬی ﻧﺼﺮﻫﻢ ﺑﺎﻟﻐﯿﺐ اﻟﻠّﻪ رﺑّﮏ ﯾﻠﻌﻨﻪ ﺛﻢ ﻣﻠﺌﮑﺔ اﻟﺴﻤﻮات و‬ ‫اﻟﻨﺎر ﻟﯿﺤﻀﺮون و ا ّ‬ ‫اﻻرض ﺛﻢ ﻣﻦ ﻋﺒﺎد اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اﺗّﺒﻊ اﻟﺤﻖّ ﺑﺎﻟﺤﻖّ و ﮐﺎﻧﻪ ﻋﻠﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ‪ .‬ﻗﻞ ان اﻟﯿﻮم‬ ‫ﻧﺎر ﺟﻬﻨﻢ ﻗﺪ اﺣﺎﻃﺖ ﻋﻠﯽ اﻧﻔﺴﮑﻢ و اﻧﺘﻢ ﻟﺘﻌﺬﺑﻮن ﻓﯿﻬﺎ و ﻻﺗﺸﻌﺮون‪ .‬ﻗﻞ ارﺣﻤﻮا‬ ‫ن اﻟﺬی‬ ‫اﻧﻔﺴﮑﻢ ﻓﺎنّ ﺣﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﺎﻃﻠﺔ و اﻧﺘﻢ اذا ﻣﺘّﻢ ﻟﺘﻌﺬﺑﻮن و ﻻﺗﺮﺣﻤﻮن‪ .‬ﻗﻞ ا ّ‬ ‫اﺧﺬ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﻐﯿﺮ ﺣﻖ ﻓﮑﺎﻧّﻤﺎ اﺧﺬ ﻣﻦ اﻟﻨﺒﯿﯿﻦ و اﻟﻤﺮﺳﻠﯿﻦ و اﻟﺼﺪﯾﻘﯿﻦ و اﻟﺼﺎﻟﺤﯿﻦ‬ ‫ﺑﺎﻧّﮑﻢ ادّﻋﯿﺘﻢ ﮐﻠﻤﺔ اﻟﺒﺎﻃﻞ و اﻟﻠّﻪ ﯾﺤﮑﻢ ﺑﯿﻦ اﻟﮑﻞ ﺑﺎﻟﻘﺴﻂ و اﻧﻪ ﻟﯿﺸﻬﺪ ﻋﻠﯽ اﻟﻨﺎس‬ ‫ﺑﻤﺎﻫﻢ ﮐﺎﻧﻮا ﯾﮑﺘﻤﻮن ﻗﻞ ان اﻟﺤﺠﺔ ﻣﻦ ﺑﻘﯿﺔ اﻟﻠّﻪ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﺑﯿّﻨﺎت ﻟﻘﻮم ﯾﻌﻘﻠﻮن و‬ ‫ان اﻟﺬﯾﻦ ﻗﺎﻟﻮا اﻧّﺎ ﻧﺤﻦ ﻧﺄت ﺑﻤﺜﻞ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﻓﺎﻧﺖ ﻓﺎﺣﻀﺮﻫﻢ ﺑﯿﻦ ﯾﺪی اﻟﻠّﻪ ﻓﺎن‬ ‫ﻗﺮﺋﻮا ﻣﻦ دون ان ﯾﺘﻔﮑّﺮوا اوﮐﺘﺒﻮا ﻣﻦ دون ان ﯾﺘﻌﻄّﻠﻮا ﻓﻘﺪ وﻗﻊ اﻟﻘﻮل ﻋﻠﯿﻬﻢ ﺑﺎﻧﻬﻢ‬

‫‪225‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻟﻤﺎ ﻟﻢ ﯾﻘﺪروا ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻮن ﻓﻮ رﺑّﮏ رب اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻟﻮ اﺟﺘﻤﻊ اﻟﺠﻦّ‬ ‫و اﻻﻧﺲ ﻋﻠﯽ ان ﺑﺎﺗﻮا ﺑﻤﺜﻞ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت اﻟﺘﯽ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻫﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﺑﺎذن اﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻟﻦ ﯾﺴﺘﻄﯿﻌﻮا و ﻟﻦ ﯾﻘﺪروا وﻟﻮ ﮐﺎﻧﻮا ﻋﻠﯽ اﻻرض ﻟﻘﺎدرﯾﻦ‪ .‬ﻗﻞ ان ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ ﻣﯿﺘﺔ ﻧﺠﺴﺔ‬ ‫ﺣﯿﺚ ﯾﻘﺮاون آﯾﺎتاﻟﻠّﻪ و ﻻﯾﺨﺸﻌﻮن ﻗﻞ ان ﺻﻨﻊ اﻟﺮب ﺑﻨﻔﺴﻪ ﯾﻔﺼﻞ ﺑﯿﻦ ﺻﻨﻊ اﻟﻨﺎس‬ ‫ﻓﻮﯾﻞ ﻟﮑﻢ ﻋﻤﺎ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﻔﺘﺮون و ﻻﺗﻌﻘﻠﻮن‪ .‬ﻗﻞ اذا ﺗﺎﺑﻮا و اﻧﺎﺑﻮا ﺿﺮﺑﺖ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺬﻟﺔ‬ ‫ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ ﺑﻤﺎ اﮐﺘﺴﺒﺖ اﯾﺪﯾﻬﻢ ﻓﯽ دﯾﻦاﻟﻠّﻪ و ﺳﺎء ﻣﺎ ﻫﻢ ﯾﺤﮑﻤﻮن‪ .‬ﻗﻞ ﮐﻠﻤﺎ‬ ‫ﻗﺎل اﻟﺬﯾﻦ ﮐﻔﺮوا ﻓﯽ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﻻﻧّﻨﯽ اﻧﺎ اﻗﻮل ﮐﯿﻒ اﻧﺘﻢ ﺗﺆﻣﻨﻮن ﺑﺎﻟﻘﺮآن و‬ ‫ﻻﺗﻌﻘﻠﻮن ﻗﻞ ﻟﻮ ﻧﺰّل اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﮑﻢ ﺣﺠﺔ دون ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﻟﯿﻘﻮﻟﻮن ﻣﺎ ﻻﯾﻌﻘﻠﻮن وﻟﮑﻦ‬ ‫اﻟﯿﻮم ﻟﻦ ﯾﻘﺪروا ﺑﺒﻌﺾ ﺣﺮف اﻻّ ان ﯾﮑﻔﺮوا ﺑﺎﻟﻘﺮآن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ او ﯾﺆﻣﻨﻮا ﺑﺘﻠﮏ اﻵﯾﺎت‬ ‫اﻟﺒﯿّﻨﺎت ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻠّﻪ ﻟﻘﻮم ﯾﺆﻣﻨﻮن‪} .‬ﻗﻞ اﻟﻠّﻪ ﯾﻤﺤﻮ ﻣﻦ ﯾﺸﺂء و ﯾﻨﺰل ﻣﺎ ﯾﺸﺂء و ﮐﺎن‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﻟﻐﻨﯿﺎً ﻋﻤﺎ اﻧﺘﻢ ﺗﻌﻤﻠﻮن‪ .‬ﻗﻞ ﻓﻮﯾﻞ ﻟﮑﻢ ان ﺷﺠﺮة اﻟﻄﻮر ﻗﺪ ﻧﺒﺘﺖ ﻓﯽ ﺻﺪری‬ ‫ﻓﮑﯿﻒ اﻧﺘﻢ ﺗﺴﻤﻌﻮن ﺑﺂﯾﺎت اﻟﻠّﻪ و ﻻﺗﺸﻌﺮون‪ .‬ﻗﻞ ﻟﻮ ﺗﻔﺪوا ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و‬ ‫اﻻرض ﻟﻦ ﯾﻘﺒﻞ اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ ﻋﻤﻠﮑﻢ ﺑﻌﺾ ﺣﺮف و اﻧﺘﻢ اذا ﻣﺘﻢ ﻟﺘﺪﺧﻠﻮن ﻧﺎر ﺟﻬﻨﻢ‬ ‫ن ﺣﺮﻓ ًﺎ ﻣﻦ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﻟﻢ ﯾﻌﺪل ﮐﻞّ ﻣﺎ ﻓﯽ اﻻرض ﻓﯿﻤﺎ اﻧﺘﻢ‬ ‫داﺧﺮﯾﻦ‪ .‬ﻗﻞ ا ّ‬ ‫ﺗﺮﯾﺪون و ﺗﺴﺌﻠﻮن و ﻻﺗﻌﻘﻠﻮن‪ .‬ﻗﻞ ان اول ﮐﺎﻓﺮ ﺑﺬﮐﺮ اﺳﻢ رﺑّﮏ ﺛﻢ ﺛﺎﻧﯿﻬﻢ ﺛﻢ ﺛﺎﻟﺜﻬﻢ‬ ‫ﺛﻢ راﺑﻌﻬﻢ ﺛﻢ اﻟﺬﯾﻦ اﺗّﺒﻌﻮﻫﻢ ان ﻟﻢ ﯾﺘﻮﺑﻮا ﻟﻦ ﯾﻐﻔﺮ اﻟﻠّﻪ ﻟﻬﻢ و ﻻ ﻟﯿﻨﻈﺮ اﻟﯿﻬﻢ و ﻻ‬ ‫ﯾﮑﻠّﻤﻬﻢ و ان ﻟﻬﻢ ﻗﺪ اﻋﺪّت ﻋﺬاب اﻟﯿﻢ‪ .‬ﻗﻞ ﮐﻠﻤﺎ ﯾﻠﻘﯿﮑﻢ اﻟﺸﯿﻄﺎن ﯾﻨﺴﺦ ﺑﺤﮑﻢ‬ ‫ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ان اﺗّﻘﻮا اﻟﻠّﻪ و ارﺣﻤﻮا اﻧﻔﺴﮑﻢ ان ﮐﻨﺘﻢ اﯾّﺎه ﺗﻌﺒﺪون اﻟﻠّﻪ اﺷﮑﻮا اﻟﯿﮏ‬ ‫ﻣﺎ ﻧﺰل ﺑﯽ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ رب اﻓﺮغ ﻋﻠﯽّ ﺻﺒﺮا و اﻧﺼﺮﻧﯽ ﻋﻠﯽ اﻟﻘﻮم اﻟﻔﺎﺳﻘﯿﻦ ﻗﻞ‬ ‫ﻟﻮ اﺟﺘﻤﻊ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و اﻻرض ﻋﻠﯽ ﺟﺤﺪی ﻟﺪی ﺑﻤﺜﻞ ﮐﻒّ ﺗﺮاب و اﻟﻠّﻪ ﯾﻌﻠﻢ‬ ‫ﺣﮑﻤﯽ و اﻧﺘﻢ اﻟﯿﻮم ﻻﺗﺘﻔﮑﺮون و ﻻﺗﺘﻔﻘﻬﻮن و ﻻﺗﻬﺘﺪون‪ .‬ﻗﻞ اذا ﻣﺘّﻢ ﻟﺘﺪﺧﻠﻮن ﻧﺎر‬ ‫ﺟﻬﻨﻢ و ﺗﺴﺘﻐﯿﺜﻮن ﻓﯿﻪ و ﻻﯾﺸﻔﻊ ﻟﮑﻢ اﻟﯿﻮم اﺣﺪ اﻻّ ﺑﺎذناﻟﻠّﻪ ﻓﺎﻧﯿﺒﻮا اﻟﯽ اﻟﻠّﻪ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ‬ ‫اﻟﻤﻸ ﻟﻌﻠﮑﻢ ﺗﺮﺣﻤﻮن‪ .‬ﻗﻞ ﮐﯿﻒ ﺗﻔﺘﺮون ﻋﻠﯽ اﻟﻠّﻪ ﺑﺎن ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﻟﻢ ﺗﮏ ﺣﺠّﺔ اﻻّ‬ ‫ﺑﻌﺪ اﻟﺒﯿﺎن ﮐﺒﺮت ﮐﻠﻤﺔ ﺗﺨﺮج ﻣﻦ اﻓﻮاﻫﮑﻢ ﻣﺎ ﺗﻘﻮﻟﻮن اﻻّ ﮐﺬﺑﺎ و ان اﻟﯿﻮم ﻋﻠﯽ‬ ‫ﮐﻔﺮﮐﻢ ﻻ ﺣﮑﻢ ﻟﻠﻘﺮآن ﺑﯿﻦ اﻟﻨﺎس ﻓﻮﯾﻞ ﻟﮑﻢ و ﻋﻤﺎ اﮐﺘﺴﺒﺖ اﯾﺪﯾﮑﻢ ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﻠّﻪ و‬ ‫ﺳﺎء ﻣﺎ اﻧﺘﻢ ﺗﺤﮑﻤﻮن‪ .‬ﻗﻞ ﻟﻌﻦ اﻟﻠّﻪ اﻟﺬﯾﻦ اﻓﺘﺮوا ﻣﻦ ﻗﺒﻞ و ان ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺷﺄن ﯾﻀﺎﻋﻒ‬ ‫اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﻌﺬاب ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ و اﻧﻬﻢ ﻓﯽ اﻵﺧﺮة ﻫﻢ ﻣﻦ اﻟﻤﻘﺒﻮﺣﯿﻦ‪ .‬ﯾﺎ ﯾﺤﯿﲐ‬

‫‪226‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻗﺎت ﺑﺂﯾﺔ ﻣﺜﻞ ﺗﻠﮏ اﻵﯾﺎت ﺑﺎﻟﻔﻄﺮة ان ﮐﻨﺖ ذی ﻋﻠﻢ رﺷﯿﺪ‪ .‬ﻗﻞ ﯾﺎ اﯾﻬﺎ اﻟﻨﺎس‬ ‫ﻻﺗﻔﻀﺤﻮا اﻧﻔﺴﮑﻢ ﻓﺎن اﻟﯿﻮم ﻻﯾﻘﺪر اﺣﺪ ان ﯾﺄﺗﯽ ﺑﺂﯾﺔ ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻠّﻪ و اﻧﺎ ﺑﺬاﻟﮏ‬ ‫اﻟﻘﺴﻄﺎس اﻋﻠﻢ ﻋﻤﺎ ﮐﻨﺘﻢ ﺗﺠﻬﻠﻮن‪ .‬ﺗﻠﮏ آﯾﺎت ﺑﯿّﻨﺎت ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻠّﻪ ﻟﻘﻮّم ﻣﺆﻣﻨﻮن و‬ ‫ﻟﻘﺪ ﻧﺰﻟﻨﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﮐﻠﻤﺎ اﻧﺘﻢ ﺗﺮﯾﺪون و ﻣﺎ اﻧﺘﻢ ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﺳﺘﺴﺌﻠﻮن‪ .‬و انّ‬ ‫اﻟﺬﯾﻦ ﯾﮑﻔﺮون ﺑﺂﯾﺎت اﻟﻠّﻪ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ آﻣﻨﻮا ﻟﻢ ﯾﮑﻦ اﻟﻠّﻪ ﻟﯿﻐﻔﺮ ﻟﻬﻢ و ﻻ ﻟﯿﻬﺪﯾﻬﻢ ﺿﺮﺑﺖ‬ ‫ﻋﻠﯿﻬﻢ اﻟﺬّﻟﺔ ﻓﯽ اﻟﺤﯿﻮة اﻟﺪﻧﯿﺎ و اوﻟﺌﮏ ﻫﻢ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﻤﺔ ﻓﯽ اﻟﻨﺎر ﻟﯿﺤﻀﺮون‪ .‬ﺗﻠﮏ‬ ‫آﯾﺎت ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻌﺪل ﻧﺰﻟﻨﺎﻫﺎ ﻓﯽ ذﻟﮏ اﻟﮑﺘﺎب ﯾﻌﻠﻢ اﻟﮑﻞ ﺣﮑﻢ اﻟﻘﺴﻄﺎس ﻣﻦ‬ ‫ﯽ ﺣﮑﯿﻢ و ﮐﻔﯽ ﻓﯿﻤﺎ ارﺷﺤﻨﺎک ﻣﻦ ﮐﺘﺎب اﻟﻼﻫﻮت و ﺣﺠّﺔ اﻟﺠﺒﺮوت و‬ ‫ﻟﺪن ﻋﻠ ّ‬ ‫آﯾﺎت اﻟﻤﻠﮑﻮت و ﺳﻄﻮات اﻟﻨﺎﺳﻮت ﻟﻤﻦ اراد ان ﯾﻮزن ﺑﺎﻟﻘﺴﻄﺎس ذﻟﮏ اﻟﻘﺴﻄﺎس‬ ‫اﻟﻘﯿّﻢ و ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ ﻋﻤﺎ ﯾﺸﺮﮐﻮن{"‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﺴﯿﺎر ﻗﺎﻃﻊ و ﺻﺮﯾﺢ اﺳﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﺑﯿﺎن اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﻦ‬ ‫و اﻧﺲ ﺑﮑﻮﺷﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺸﺎﺑﮥ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﯿﺎورﻧﺪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ و اﮔﺮ ﺣﻖّ ﺗﻌﺎﻟﯽ‬ ‫ﺣﺠّﺘﯽ ﻏﯿﺮ از آﯾﺎت ﻧﺎزل ﻣﯽﻓﺮﻣﻮد ﺷﺎﯾﺪ ﺣﺮف ﻧﺎﺳﻨﺠﯿﺪهای ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﮔﻔﺖ‪ ،‬اﻣّﺎ‬ ‫ﻻ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اﯾﻦ‬‫ﺑﺎ ﻧﺰول آﯾﺎت ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻣﮕﺮ آﻧﮑﻪ ﺑﻪ ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ ﮐﻔﺮ ورزﻧﺪ‪ ،‬وا ّ‬ ‫آﯾﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﯾﻤﺎن آرﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺠﺮۀ ﻃﻮر در ﺻﺪر ﻣﻦ روﺋﯿﺪه‪،‬‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ آﯾﺎت اﻟﻬﯽ را ﻣﯽﺷﻨﻮﯾﺪ‪ ،‬اﻣّﺎ ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ آن ﺷﺎﻋﺮ و ﻣﺘﺬﮐّﺮ‬ ‫ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺎ ﺟﺰﺋﯽ از اﯾﻦ آﯾﺎت ﻫﺮ آﻧﭽﻪ در روی زﻣﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﺮاﺑﺮی‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﮐﺮد و ﺑﺎﻻﺧﺮه در آﺧﺮ اﯾﻦ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺟﻨﺎب وﺣﯿﺪ اﺗﻤﺎم ﺣﺠّﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‬ ‫ﮐﻪ ای ﯾﺤﯿﲐ آﯾﻪای ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﻪ ﻟﺤﻦ ﻓﻄﺮت‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ وﺣﯽ و اﻟﻬﺎم‪ ،‬ﺑﯿﺎور اﮔﺮ‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ ﻋﻠﻢ و ﮐﻤﺎﻟﯽ و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎً ﺑﻪ او ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺮدم ﺑﮕﻮ ﮐﻪ آﺑﺮوی ﺧﻮد‬ ‫ﻧﺒﺮﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا اﺣﺪی ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﯾﻪای ﺑﯿﺎورد و ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻗﺴﻄﺎس و‬ ‫ﻣﯿﺰان داﻧﺎﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ در امّاﻟﮑﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﻧﯿﺰ آﻣﺪه اﺳﺖ و ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﻪ آﯾﺎت ﺗﺤﺪّی ﻓﺮﻣﻮده‬ ‫"در اﯾﻦ ﮐﻮر ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ ﺑﯿﺎن آﯾﺎت و ﺑﯿﻨﺎت ﺧﻮد را ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده و او را‬ ‫ﺣﺠّﺖ ﻣﻤﺘﻨﻌﻪ ﺑﺮ ﮐﻞّ ﺷﯽء ﻗﺮار داده و اﮔﺮ ﮐﻞّ ﻣﺎ ﻋﻠﯽاﻻرض ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ‬ ‫آﯾﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ آﯾﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ از ﻟﺴﺎن او ﺟﺎری ﻓﺮﻣﻮده اﺗﯿﺎن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ‪ ...‬و ﺟﺎری‬ ‫ﻧﻔﺮﻣﻮده و ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻓﺮﻣﻮد اﻻّ از ﻧﻘﻄﮥ ﻣﺸﯿّﺖ ‪ ...‬و ﻫﺮﮔﺎه اﯾﻦ اﻣﺮی ﺑﻮد ﮐﻪ از ﻗﻮۀ‬

‫‪227‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺸﺮ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﺪ از ﺣﯿﻦ ﻧﺰول ﻗﺮآن ﺗﺎ ﺣﯿﻦ ﻧﺰول ﺑﯿﺎن ﮐﻪ ﻫﺰار و دوﯾﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎد‬ ‫ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺴﯽ ﺑﻪ آﯾﻪای اﺗﯿﺎن ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ ‪ ...‬ﺷﺒﻬﻪ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﺧﺮاﻻﻣﺮ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺣﻖّ را ﺑﺮ ﮐﻞّ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮﻣﻮد ﺑﻪ ﺣﺠﯿّﺖ او‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اﻣﺮوز ﻫﻢ ﺑﺨﻮاﻫﺪ‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ اﺳﻼم ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ از ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣﮑﻢ و ﭼﻪ از ﺻﺎﺣﺒﺎن‬ ‫ﻋﻠﻢ اﺛﺒﺎت ﺣﺠﯿّﺖ آﯾﺎت را ﻧﻤﺎﯾﺪ اﻗﺮب از ﻟﻤﺢ ﺑﺼﺮ ﻣﯽﺷﻮد ‪ ...‬ﮐﺘﺎب و آﯾﺎت او‬ ‫ﺣﺎﺿﺮ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻦ آﯾﻪ ﮐﻪ در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ }ﺳﺒﺤﺎﻧﻚ‬ ‫ﻦ اﻟﺴّﻠﻄﻨﺔ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﻨﺰﻋﻨّﻬﺎ ﻋﻤّﻦ ﺗﺸﺎء‬ ‫اﻟ ّﻠﻬﻢ اﻧّﻚ اﻧﺖ ﺳﻠﻄﺎن اﻟﺴّﻼﻃﻴﻦ ﻟﺘﺆﺗﻴ ّ‬ ‫ﻦ ﻣﻦ‬ ‫ن ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﺨﺬﻟﻦّ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﻐﻨﻴ ّ‬‫ﻦ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﻨﺼﺮ ّ‬‫ن ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﺬ ّﻟ ّ‬ ‫وﻟﺘﻌ ّﺰ ّ‬ ‫ن ﻣﻦ ﺗﺸﺎء ﻋﻠﻰ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء ﻓﯽ ﻗﺒﻀﺘﻚ ﻣﻠﻜﻮت ﻛﻞّ‬ ‫ﺗﺸﺎء وﻟﺘﻔﻘﺮنّ ﻣﻦ ﺗﺸﺎء وﻟﺘﻈﻬﺮ ّ‬ ‫ﻼﻣًﺎ ﻣﻘﺘﺪرًا ﻗﺪﻳﺮا{ ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ‬‫ﺷﯽء ﺗﺨﻠﻖ ﻣﺎ ﺗﺸﺎء ﺑﺎﻣﺮك اﻧّﻚ ﻛﻨﺖ ﻋ ّ‬ ‫آﻧﭽﻪ او ﺗﮑﻠّﻢ ﻧﻤﻮده ﺑﺮ ﻓﻄﺮت و ﺑﻨﻮﯾﺴﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ آﻧﭽﻪ او ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﻼ ﺗﺄﻣّﻞ و ﺳﮑﻮن‬ ‫ﻗﻠﻢ‪) ".‬ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬واﺣﺪ دوم‪ ،‬ﺑﺎب اول(‬ ‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﻣﮑﺮّر ًا ﺑﻪ ﺻﺪور آﯾﺎت و ﻣﻨﺎﺟﺎت ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﻫﺰار ﺑﯿﺖ )ﻫﺮ ﺑﯿﺖ ﻣﻌﺎدل‬ ‫ﯾﮏ ﺳﻄﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﻘﺮﯾﺐ( در ﻣﺪّت ﭘﻨﺞ ﯾﺎ ﺷﺶ ﺳﺎﻋﺖ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﻋﺪم‬ ‫اﻣﮑﺎن اﻇﻬﺎر ﭼﻨﯿﻦ اﻋﺠﺎزی را از دﯾﮕﺮان ﺑﯿﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ و ﺿﻤﻨ ًﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ‬ ‫اﺷﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮدﺷﺎن ﺗﺮﮐﯿﺐ ﮐﻠﻤﺎت و ﺗﺮﺗﯿﺐ آﯾﺎت ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺪف‬ ‫از اﻋﺠﺎز روح آﯾﺎت اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﺳ ّﺮ رﺑّﺎﻧﯽ و ﻇﻬﻮر ﺻﻤﺪاﻧﯽ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﮐﺴﯽ آﺛﺎر‬ ‫ﺣﻀﺮﺗﺶ را ﺑﺎ ﮐﻠﻤﺎت دﯾﮕﺮان ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪاش‬ ‫ﻼ ﺟﺴﺪاً ﻟﻪ‬ ‫ﺣﯿﺎتﺑﺨﺶ اﺳﺖ و ﻏﯿﺮ از آن از آﺛﺎر ﻋﻠﻤﺎء و ﻓﻘﻬﺎء ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ "ﻋﺠ ً‬ ‫ﺧﻮار" ﻋﺎری از ﺑﺮوزات روﺣﺎﻧﯽ و ﺗﺄﺛﯿﺮات ﻣﻌﻨﻮی اﺳﺖ‪.‬‬ ‫"ﻓﯿﺎ ﻟﻠﻪ اﻧﯽ ﻟﻮ اردت ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﮐﻤﺎ ﺑﯿﻨّﺖ اﻟﻤﯿﺰان ﻓﯽ ﺑﯿﻦ ﯾﺪی اﻻﺷﻬﺎد ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﺑﻪ ﻻ‬ ‫ﮐﺘﺐ ﻓﯽ ﺳﺘﺔ ﺳﺎﻋﺎت اﻟﻒ ﺑﯿﺖ ﻣﻨﺎﺟﺎت ﻓﻤﻦ اﻟﯿﻮم ﯾﻘﺪر ﺑﺬﻟﮏ ﻓﺎﻋﻮذ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻣﻦ‬ ‫ن اﻟﻤﺠﻠﺴﯽ ﻗﺪ ﺣﻘﻖ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﺣﻖّ اﻟﯿﻘﯿﻦ ﺑﺎنّ ﺻﺤﯿﻔﺔ اﻟﺴﺠّﺎدﯾﺔ ﻓﯽ‬ ‫ﻋﻤﻞ اﻟﻨﺎس ا ّ‬ ‫اﻟﻔﺼﺎﺣﺔ ﺗﻌﺪل ﺻﺤﻒ اﻟﺴﻤﺎوﯾﺔ وﻫﯽ زﺑﻮر آل ﻣﺤﻤّﺪً و ﯾﮑﻔﯽ ﻟﺪی اﻟﻤﻌﺠﺰة ﻟﻠﺬﯾﻦ‬ ‫ﻻﯾﺮوﻧﻬﻢ ﻓﮑﯿﻒ ﺗﺜﺒﺖ اﻟﻮﻻﯾﺔ ﺑﺼﺤﯿﻔﺔ و ﻻ ﯾﺜﺒﺖ اﻟﺤﻘﯿّﺔ ﺑﺼﺤﺎﺋﻒ ﻣﻌﺪودة اﻟﺘﯽ‬ ‫ی ﻋﻄﯿﺔ اﻋﻈﻢ ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻠﺌﺖ ﺷﺮق اﻻرض و ﻏﺮﺑﻬﺎ ﻓﺎیّ ﺣﺠﺔ اﮐﺒﺮ ﻣﻦ ﻫﺬه اﻟﻨﻌﻤﺔ و ا ّ‬ ‫ن اﻟﻌﻠﻤﺂء ﻟﻮ ارادوا ان ﯾﻨﺸﺎؤا ورﻗﺔ ﻟﯿﺘﻔﮑﺮوا ﺛﻢ ﺑﻌﺪ ذﻟﮏ ﻟﻤﺎ اﻧﺖ‬ ‫ﻫﺬه اﻟﻘﺪرة ا ّ‬

‫‪228‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ن ﺑﺎﻟﺤﻘﯿﻘﺔ ﻟﯿﺲ‬ ‫ی ﺑﻤﺜﻞ ﻗﻮل ﺻﺒﯽ ﯾﻘﻮل ﺑﺎﻟﻔﺎرﺳﯿﺔ ﺑﻪ ﺑﻪ و ا ّ‬ ‫ﺗﺬﮐّﺮ ﮐﻠﻤﺎﺗﻬﻢ ﻟﯿﮑﻮن ﻟﺪ ّ‬ ‫ن اﻟّﺬی اﺻﻞ اﻟﺮوح ﻓﯿﻬﺎ ﻫﻮ ﺳﺮ‬ ‫اﻟﺸﺮف ﻓﯽ ذﮐﺮ اﻟﮑﻠﻤﺎت و ﻻ ﺑﺘﺮﺗﯿﺐ اﻵﯾﺎت ﺑﻞ ا ّ‬ ‫اﻟﺮﺑّﺎﻧﯿﺔ و ﻇﻬﻮر اﻟﺼﻤﺪاﻧﯿّﺔ اﻟﺘﯽ ﻫﯽ اﺻﻞ ﮐﻞ ﻓﻀﻞ و ﻋﻠﯿﻬﺎ ﯾﺤﻮل ﮐﻞ ﻋﺪل ﻓﺰن ﻣﻦ‬ ‫اﺣﺪی ﺻﺤﯿﻔﺘﯽ ﺑﮑﻞ ﮐﺘﺐ اﻟﻘﻮم ﻟﻢ ﯾﻌﺪل ﺣﺮﻓ ًﺎ ﻣﻨﻬﺎ ﮐﻞ ﻣﻦ ﻓﯽ اﻟﺴﻤﻮات و‬ ‫اﻻرض ﻻﻧﻬﺎ ﺣﯿﻮان ﻣﻦ ﻇﻬﻮر اﻟﻮﺣﺪاﻧﯿﺔ و ﺳﺮ اﻟﺮﺣﻤﺎﻧﯿّﺔ و ﻣﺎدوﻧﻬﺎ ﺑﻤﺜﻞ ﻋﺠﻞ ﺟﺴﺪ‬ ‫ﻟﻪ ﺧﻮار ﻓﻮ رﺑّﮏ ﻟﻮ ﯾﻌﻠﻤﻮن اﻟﻨﺎس ﺑﻤﺎ اﮐﺘﺴﺒﺖ اﯾﺪﯾﻬﻢ ﻓﯽ دﯾﻦ اﻟﻠّﻪ ﻟﯿﺪﺧﻠﻮن‬ ‫اﻟﻤﻘﺎﺑﺮ ﺛﻢ ﻟﯿﺼﻌﻘﻮن ‪"...‬‬ ‫و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺑﻪ "دﻟﯿﻞ ﺗﻘﺮﯾﺮ" ﻋﺪم ﻗﯿﺎم ﻧﻔﺴﯽ از ﺟﺎﻧﺐ ﺧﺪا را ﻣﺆﯾّﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺧﻮد و ﺗﺄﯾﯿﺪ ارادۀ ﺣﻖّ ﺑﺮ ﻗﯿﺎم و دﻋﻮت ﺣﻀﺮﺗﺶ ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﻓﯿﺎ اﯾّﻬﺎ اﻟﺴﺎﺋﻞ اﻟﺠﻠﯿﻞ انّ اﻟﻨّﺎس ﻻ ﯾﻨﻈﺮون اﻟﯽ اﻟﻮاﻗﻊ ان اﻟﻠّﻪ ﯾﻌﻠﻢ ﺷﺄﻧﯽ و ﯾﻄّﻠﻊ‬ ‫ﯽ ﻗﺎدر ﻋﺎﻟﻢ ﻟﻮ اﻧّﯽ اﻓﺘﺮﯾﺖ ﻋﻠﯿﻪ ﻓﺮض ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎن ﯾﺨﻠﻖ ﺑﺸﺮ ًا ﻟﯿﻘﯿﻢ‬ ‫ﺑﻤﻘﺎﻣﯽ و اﻧﻪ ﻫﻮ ﺣ ّ‬ ‫ﻣﻌﯽ و ﯾﻘﺮء ﻣﺜﻞ آﯾﺎﺗﯽ ﺣﺘﯽ ﯾﺒﻄﻞ ﺣﺠّﺘﯽ و ﻟﻤﺎ ﻋﻠﻢ و ﮐﺎن ﻣﻘﺘﺪرا و ﻟﻢ ﯾﻈﻬﺮ ﺑﻤﺜﻞ‬ ‫ذﻟﮏ اﻟﺼﻨﻊ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﺣﺪ ﻟﯿﺜﺒﺖ اﻧّﻪ اراد ﺑﺬﻟﮏ اﻻﻣﺮ و ﯾﺒﻐﺾ ﻣﻦ ﺟﺤﺪه اﻟﻠّﻪ ﯾﻌﻠﻢ‬ ‫ب اﻟﺴﻤﺂء و اﻻرض ان‬ ‫ﮐﻠﻤﺎ ﮐﺎن اﻟﻨﺎس ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻮن و ﻻ ﯾﺸﻌﺮون و ﻻ ﯾﻌﻘﻠﻮن ﻓﻮ ر ّ‬ ‫ن ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﻻرض ﮐﻠّﻬﻢ‬ ‫اﻟﺤﻖ ﻻری ﻓﯽ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﻤﺜﻞ ﻣﺎ اﻧﺘﻢ ﻓﯽ ﻋﻠﻢ اﻟﻠّﻪ ﻟﺘﻮﻗﻨﻮن و ا ّ‬ ‫ی ﺣﺠّﺘﻬﻢ ﻻ ﻫﻮن ﻣﻦ ﺑﯿﺖ اﻟﻌﻨﮑﺒﻮت و اﻧّﯽ ﻟﻌﻠﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺒﯿﻦ‪".‬‬ ‫ﻟﻮ ﯾﺠﺤﺪوﻧﯽ ﻟﺪ ّ‬ ‫)ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻮﺛﺮ(‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ و اﺗﯿﺎن آﯾﺎت در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ ﻣﮑﺮّر آﻣﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻦ ﻣﻦ ﻓﯽ ﻣﻠﮑﻮت اﻟﺴّﻤﻮات و اﻻرض و ﻣﺎ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ ان ﯾﺄﺗﯿﻦّ ﺑﻤﺜﻞ ذﻟﮏ‬ ‫"ﻟﻮ اﺟﺘﻤﻌ ّ‬ ‫ن وﻟﻮ اﻧّﺎ ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻫﻢ ﻋﻠﯽ اﻻرض ﻓﺼﺤﺎء ﺑﺎﻟﻐﯿﻦ"‬ ‫ﻦ و ﻟﻦ ﯾﻘﺪر ّ‬ ‫اﻟﮑﺘﺎب ﻟﻦ ﯾﺴﺘﻄﯿﻌ ّ‬ ‫)ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‪ ،‬ص‪(۲۲‬‬ ‫"ﻫﺮ ﮔﺎه ﮐﺴﯽ ﺗﺼﻮّر در ﻇﻬﻮر اﯾﻦ ﺷﺠﺮه ﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻼ رﯾﺐ ﺗﺼﺪﯾﻖ در ﻋﻠ ّﻮ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ از ﻧﻔﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎر ﺳﺎل از ﻋﻤﺮ او ﮔﺬﺷﺘﻪ و از ﻋﻠﻮﻣﯽ ﮐﻪ‬ ‫ﮐﻞّ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻌﻠّﻢ ﻣﯽﮔﺸﺘﻪ ﻣﺘﻌﺮّی ﺑﻮده و ﺣﺎل ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﻮع ﮐﻪ ﺗﻼوت آﯾﺎت ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬ ‫ﺑﺪون ﻓﮑﺮ و ﺗﺄﻣّﻞ و در ﻋﺮض ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻋﺖ ﻫﺰار ﺑﯿﺖ در ﻣﻨﺎﺟﺎت ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ ﺑﺪون‬ ‫ﺳﮑﻮن ﻗﻠﻢ و ﺗﻔﺎﺳﯿﺮ و ﺷﺌﻮن ﻋﻠﻤﯿّﻪ در ﻋﻠ ّﻮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬

‫‪229‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﮐﻪ ﮐﻞّ ﻋﻠﻤﺎء و ﺣﮑﻤﺎء در آن ﻣﻮارد اﻋﺘﺮاف ﺑﻪ ﻋﺠﺰ از ادراک آﻧﻬﺎ ﻧﻤﻮده ﺷﺒﻬﻪ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﮐﻞّ ذﻟﮏ ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ ﻫﺴﺖ‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‪ ،‬ص‪(۷۷‬‬ ‫ﻋﯿﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﻣﺘﻌﺎﻟﯽ را در دﻻﺋﻞ ﺳﺒﻌﻪ ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺘﻮان زﯾﺎرت ﮐﺮد‪) .‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت‬ ‫آﯾﺎت‪ ،‬ص‪(۸۴‬‬ ‫در ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء ﻧﯿﺰ اﯾﻦ آﯾﺎت ﻧﺎزل‪:‬‬ ‫ﯽ ﻓﯽ ﯾﻮﻣﯿﻦ و‬ ‫"و ان ﻣﺎ ﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻋﻠﯽ ﻣﺤﻤّﺪ ﻓﯽ ﺛﻼث و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﻪ ﻟﯿﻨﺰﻟﻦ اﻟﻠّﻪ ﻋﻠ ّ‬ ‫ﻟﯿﻠﺘﯿﻦ اذا ﻟﻢ ﯾﻔﺼﻞ ﺑﯿﻨﻬﻤﺎ اﻣﺮاً ﻣﻦ ﻋﻨﺪه اﻧّﻪ ﮐﺎن ﻋﻠﯽ ﮐﻞّ ﺷﺌﯽ ﻗﺪﯾﺮا و ﻟﻌﻤﺮ‬ ‫ن ﻇﻬﻮری اﻋﺠﺐ ﻣﻦ ﻇﻬﻮر ﻣﺤﻤّﺪ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ان ﮐﻨﺖ ﻓﯽ اﯾّﺎم اﻟﻠّﻪ ﻣﻦ‬ ‫ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ ا ّ‬ ‫اﻟﻤﺘﻔﮑّﺮﯾﻦ اﻧﻈﺮﻣﻦ رﺑّﯽ ﻓﯽ اﻻﻋﺠﻤﯿﯿﻦ ﮐﯿﻒ ﯾﻨﻄﻘﻪ اﻟﻠّﻪ ﺑﺎﻵﯾﺎت اﻟﺒﯿّﻨﺎت ﯾﻌﺠﺰ ﻋﻨﻬﺎ‬ ‫ﮐﻞّ اﻟﻌﺎﻟﻤﻮن" )ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‪ ،‬ص‪(۹۹‬‬ ‫ﮐﻪ ﻣﻀﻤﻮن ﻣﺒﺎرﮐﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ در ﻃﯽ ﺑﯿﺴﺖ و ﺳﻪ ﺳﺎل ﺑﺮ ﭘﯿﻐﻤﺒﺮ اﮐﺮم‬ ‫ﻧﺎزل ﺷﺪ در دو روز و دو ﺷﺐ از ﻗﻠﻢ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﻧﺎزل ﻣﯽﺷﻮد و ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﮐﻪ اﻣﺮ ﺣﻀﺮﺗﺶ )ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ( از ﻇﻬﻮر ﺣﻀﺮت رﺳﻮل اﮐﺮم ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﯿﺰﺗﺮ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﻪ ﺣﻀﺮﺗﺶ در ﺑﯿﻦ ﻏﯿﺮاﻋﺮاب ﻇﻬﻮر ﻓﺮﻣﻮده و ﭘﺮورﯾﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و در‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﺗﺼﺮﯾﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ رﺳﻮل ﻣﮑﺮم را در ﺳﻦّ‬ ‫ﭼﻬﻞﺳﺎﻟﮕﯽ از ﺑﯿﻦ اﻋﺮاب ﻣﺒﻌﻮث ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﻀﺮﺗﺶ را در ﺑﯿﺴﺖ و ﭼﻬﺎر‬ ‫ﺳﺎﻟﮕﯽ از ﺑﯿﻦ آﻧﺎن ﮐﻪ ﮐﻠﻤﻪای ﻋﺮﺑﯽ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎب و اﺧﺘﯿﺎر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ن اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻓﯽ ﻇﻬﻮر ﻣﻬﺪﯾﮑﻢ اﻋﺠﺐ ﻣﻦ اﻣﺮ ﻣﺤﻤّﺪ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ان اﻧﺘﻢ ﻓﯿﻪ‬ ‫"و ا ّ‬ ‫ﺗﺘﻔﮑّﺮون و ﻗﺪ اﺑﻌﺚ اﻟ ّﻠﻪ ﻣﺤﻤّﺪاً رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﻣﻦ اﻻﻋﺮاب ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻗﺪ ﻗﻀﯽ ﻣﻦ ﻋﻤﺮه‬ ‫ارﺑﻌﯿﻦ ﺳﻨﺔ اﻧﺘﻢ ﮐﻠّﮑﻢ ﺑﻪ ﻣﺆﻣﻨﻮن و ﻣﻮﻗﻨﻮن و ﻗﺪ اﻇﻬﺮ اﻟﻠّﻪ ﻫﺎدﯾﮑﻢ ﺑﻌﺪ ﻣﺎ ﻗﺪ ﻗﻀﯽ‬ ‫ﻣﻦ ﻋﻤﺮه ارﺑﻊ و ﻋﺸﺮﯾﻦ ﺳﻨﺔ ﻣﻦ اﻟّﺬﯾﻨﻬﻢ ﮐﻠﻤﺔ ﻣﻦ اﻻﻋﺮاب ﻻ ﯾﺴﺘﻄﯿﻌﻮن ان ﯾﻨﻄﻘﻮن‬ ‫ی ﻣﻘﺘﺪر‬ ‫ﺑﻬﺎ و ﻻ ﻫﻢ ﯾﻌﻠﻤﻮن ﮐﺬﻟﮏ ﻟﯿﻈﻬﺮّن اﻟﻠّﻪ اﻣﺮه و ﻟﯿﺤﻘّﻘﻦ اﻟﺤﻖّ ﺑﺂﯾﺎﺗﻪ اﻧّﻪ ﻟﻘﻮ ّ‬ ‫ﻣﻬﯿﻤﻦ ﻣﺤﺒﻮب" )ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‪ ،‬ص‪(۱۰۴‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ ﺑﯿﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ در ﺗﻤﺎم اﯾﺎم ﺣﻀﺮﺗﺶ و در ﺟﻤﯿﻊ آﺛﺎر ﻧﺎزﻟﻪ ﻣﻨﻌﮑﺲ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﺻﺤﯿﻔﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ ﮐﻪ از آﺛﺎر اوّﻟﯿﻪ و ﺻﺎدر ﭘﺲ از ﻣﺮاﺟﻌﺖ از ﺣﺞّ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "ﺑﻌﺪ از آﻧﮑﻪ در اﯾﺎم ﻏﯿﺒﺖ اﺧﺘﻼف ﺑﻪ ﻣﻨﺘﻬﺎی رﺗﺒﻪ رﺳﯿﺪ و ﻗﻮاﺑﻞ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﻔﺎی ﻣﺸﻌﺮ ﺗﻮﺣﯿﺪ ﻧﺰدﯾﮏ ﮔﺸﺘﻪ ﻓﺮض اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﻘﺎم رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﮐﻪ از‬

‫‪230‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺟﺎﻧﺐ ﺣﺠّﺔ ﺧﻮد ﻋﺒﺪی را ﺑﺎ ﺣﺠّﺖ واﻓﯿﻪ ﻣﻨﺘﺨﺐ و اﻇﻬﺎر ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺳﺒﻞ‬ ‫اﺧﺘﻼﻓﺎت را ﺑﻪ ﻧﻘﻄﮥ وﺣﺪت ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺴﻢ ﮐﻪ اﺻﻞ دﯾﻦ و اﻫﻞ آن از ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﺟﺴﻢ ﺗﺮﻗّﯽ ﻧﻤﻮده ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺴﻢ آﯾﺎت ﺧﺪاوﻧﺪی ﻫﻢ از ﻣﻘﺎم ﺣﺪّ ﺑﻼ ﻧﻬﺎﯾﻪ ﺗﺮﻗّﯽ‬ ‫ﻧﻤﻮده ﻓﺮض اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠّﺖ آن ﻋﺒﺪ از ﻓﻮق ﻋﺎﻟﻢ ﻋﻘﻮل ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﻌﺮﻓﺖ و‬ ‫ﺗﺠﺮﯾﺪ اﺳﺖ ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ و از آﻧﺠﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮ اﻏﻠﺐ ﻧﺎس ﺻﻌﺐ ﺑﻮده‬ ‫اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻋﻈﯿﻤﻪ را ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﺟﺴﺪ ﮐﻠﻤﺎت آورده ﺑﻪ ﺷﺄﻧﯽ ﮐﻪ اﺣﺪی ﻗﺎدر ﺑﻪ ﻣﺜﻞ‬ ‫آن ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﺣﺪّی از ﺑﺮای آن ﻗﺮار ﻧﺪاده ﺗﺎ آﻧﮑﻪ ﺑﺮ ﮐﻞّ ﻣﻮﺟﻮدات ﺣﺠﺔ ﻣﺜﻞ ﺷﻤﺲ‬ ‫ب اﻟﻌﺰّة و ﭼﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺗﺎمّ اﺳﺖ‬ ‫در وﺳﻂ اﻟﺴﻤﺎء ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﻋﺠﯿﺐ اﺳﺖ ﺻﻨﻊ ر ّ‬ ‫ﻗﺪرت او ﮐﻪ در ﺑﺤﺒﻮﺣﮥ اﺧﺘﻼف دﯾﻦ ﻋﺒﺪی را از اﻋﺠﻤﯿﯿﻦ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﻓﺮﻣﻮده و ﻟﺴﺎن‬ ‫او را ﺑﻪ آﯾﺎت ﻣﻔﺘﻮح ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻪ ﺷﺄﻧﯽ ﮐﻪ اﺣﺪی ﻗﺒﻞ از آن ﺳﺒﻘﺖ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ آن ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ‬ ‫و در ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﺨﻮاﻫﺪ و ﻫﺮ وﻗﺖ ﺗﮑﻠّﻢ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﻼ ﺗﺄﻣّﻞ و ﻣﺴﻄﻮر ﻣﯽﮔﺮداﻧﺪ‬ ‫ﺑﻼﺳﮑﻮن ﻗﻠﻢ‪ .‬از ﺷﺪّت ﺗﺸﺎﺑﻪ آن ﺑﻪ آﯾﺎتاﻟﻠّﻪ اﺣﺪی ﻓﺮق ﻧﻤﯽﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻧﯿﺴﺖ ﺣﮑﻢ‬ ‫آن ﻣﺜﻞ آﯾﺎت ﻗﺮآن‪ ،‬ﺑﻞ آﯾﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺠّﺔ دارد ﺑﺮ ﮐﻞّ اﻫﻞ ارض ‪ ...‬و ﺑﺪان ﮐﻪ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺴﯽ را ﻣﻨﺘﺨﺐ از ﺑﺮای ﺣﻔﻆ دﯾﻦ ﺣﺠّﺔ ﺧﻮد ﻓﺮﻣﻮده و ﺣﺠّﺘﻬﺎی‬ ‫واﻓﯿﻪ و ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﻗﺎﻃﻌﻪ ﺑﺮ ﯾﺪ او ﺟﺎری ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ در اﻋﺠﻤﯿﯿﻦ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ ﻧﻤﻮده و در‬ ‫اﯾﻦ آﺛﺎر ﺣﻘّﻪ ﻧﺰد اﺣﺪی ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﻞ اﻣّﯽ ﺻﺮف ﺑﻮده در ﻣﺜﻞ اﯾﻦ آﺛﺎر ‪ ...‬و‬ ‫ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﺣﺮوف ﺑﯿﺴﺖوﻧﻪﮔﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﯾﺪ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ و اﯾﻦ ﻧﻬﺞ ﺑﺪﯾﻊ ﺑﻪ ﯾﺪ‬ ‫اﺣﺪی ﺟﺎری ﻧﮕﺸﺘﻪ و ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻫﺮ ﮔﺎه ﻋﺎﻟﻤﯽ ﻗﻠﻢ دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺪون اﺧﺬ از‬ ‫ﮐﺘﺎباﻟﻠّﻪ ﺑﺮ ﻓﻄﺮت آﯾﺎﺗﯽ ﻧﻮﺷﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﻣﺮ ﺑﻐﺎﯾﺖ‪ ،‬ﻋﻈﯿﻢ و ﺻﻌﺐ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫و در ﺣﻖّ اﺣﺪی ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ اﻻ ﻣﻦﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‪ .‬از آﻧﺠﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﮐﺎﻣﻠﮥ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪی ﺗﺎمّ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳﻮای اﯾﻦ آﯾﮥ ﻋﻈﻤﲐ و ﺣﺠّﺖ ﮐﺒﺮﱝ ﺷﺌﻮن ﻻﻫﻮﺗﯿﮥ ﻋﺠﯿﺒﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺻﺎﺣﺐ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻋﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﻫﺮ ذیروﺣﯽ ﯾﻘﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﻪ ﻏﯿﺮ اذن‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪی در ﺣﻖّ اﺣﺪی ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺜﻞ آﻧﮑﻪ در ﻋﺮض دوازده ﺳﺎﻋﺖ ﯾﮏ‬ ‫ﺻﺤﯿﻔﮥ ﻣﺤﮑﻤﻪ ﺑﻼﺗﺄﻣّﻞ از ﻗﻠﻢ آن ﺟﺎری ﻣﯽﮔﺮدد و ﮐﺪام ﺣﺠّﺖ از اﯾﻦ ﻋﻈﯿﻢﺗﺮ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻘﺎم روح ﻣﻨﺎﺟﺎت ﮐﻪ ﻣﻘﻌﺪ اﻧﺲ ﺑﺎ ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ رﺳﯿﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪) ".‬رﺳﺎﻟﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ‪ ،‬ﺑﺎباﻟﺜﺎﻧﯽ ﻓﯽ ﺑﯿﺎن اﻟﻘﺴﻄﺎس ﺑﺎﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻋ ّﺰ و ﺟﻞّ(‬

‫‪231‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫و در ﺗﻮﻗﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺧﺎل اﺗﻤﺎم ﺣﺠّﺖ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ ﮐﻪ "ﺣﺎل ﻣﺮدم از ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﺪّﻋﯽ‬ ‫اﻣﺮی اﺳﺖ ﺣﺠّﺖ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﺣﺠّﺖ از اﯾﻦ ﻋﻈﯿﻢﺗﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻋﺠﻢ‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﮐﺴﯽ ﻇﺎﻫﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻗﺮآن ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﻫﻞ ارض ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺣﺮﻓﯽ از ﮐﻠﻤﺎت او را ﺑﻔﻬﻤﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺎی اﯾﻨﮑﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ اﺗﯿﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‬ ‫‪ ...‬ﺑﻪ ﺣﻖّ ﺧﺪاوﻧﺪی ﮐﻪ ﺟﺎﻧﻢ ﺑﺮ ﯾﺪ اوﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﻤﯿﻊ اﻫﻞ ارض ﺟﻤﻊ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻨﮑﻪ ﯾﮏ آﯾﻪ ﺑﯿﺎورﻧﺪ ﻋﺎﺟﺰ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﻫﻢ ﺑﯿﺎورﻧﺪ ﮐﻠﻤﺎت ﻣﺴﺮوﻗﻪ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻟﺴﺎن اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ﻓﻄﺮت ﺟﺎری ﺷﻮد‪ .‬از روزی ﮐﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه ﻋﻤﻞ ﮐﻞّ ﺧﻠﻖ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ اﻻّ ﺑﻌﺪ از ﺗﺼﺪﯾﻖ و اﯾﻦ ﺣﮑﻢ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﺮ ﮐﺲ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﮐﻨﺪ از ﺑﺮای ﺧﻮدش اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﻫﻢ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﮐﻨﺪ‬ ‫ﻋﻘﻮﺑﺖ ﺑﻪ ﺧﻮدش ﻣﯽرﺳﺪ ‪ ...‬ﺑﻪ ﺣﻖّ ﺧﺪاوﻧﺪی ﮐﻪ ﻟﺴﺎن ﻣﺮا ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠ ّﻮ ﺣﺠّﺔ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮده ﮐﻪ ﮐﻞّ ﺧﻠﻖ اﻣﺮوز در ﻋﻠﻢ ﻧﺰد ﻣﻦ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﻗﻠﻢ ﺟﻤﺎدی اﺳﺖ ﮐﻪ در ﯾﺪ ﻣﻦ‬ ‫ﻫﺴﺖ ‪ ...‬ﺣﺠّﺖ ﻧﺰد ﻫﺮ ﮐﺴﯽ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﮐﺴﯽ ﻫﻢ ﻗﺎدر ﺑﺮ ﻓﻬﻤﯿﺪن ﮐﻠﻤﺎت ﺣﻘﯿﺮ‬ ‫ﻆ ﻋﻠﻤﺎء ﻋﺠﺰ‬ ‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻘﺼﻮد ﺗﺪرﯾﺲ و ﺣﮑﻢ ﻣﯿﺎن ﺧﻠﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﺣ ّ‬ ‫ﻆ ﻋﻮام ﺗﺼﺪﯾﻖ! آﻧﮑﻪ اﺷﺎره ﻧﻤﻮدهاﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﮐﻠﻤﺎت ﺑﺎﻃﻞ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‬ ‫اﺳﺖ و ﺣ ّ‬ ‫ﺿﺮری ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬اوّل در ﺣﻖّ ﺧﺪاوﻧﺪ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻋﺰﯾﺮ اﺑﻦ اﻟﻠّﻪ )اﺷﺎره ﺑﻪ ﺳﻮرۀ ﺗﻮﺑﻪ‪،‬‬ ‫آﯾﮥ ‪ ،(۳۰‬دوّم در ﺣﻖّ رﺳﻮلاﻟﻠّﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﻣﺜﻞ آﻧﭽﻪ در ﺣﻖّ ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻧّﻪ ﻟﻤﺠﻨﻮن‪ ،‬و‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺮدّ اﯾﺸﺎن ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﻮده و ﻣﺎ ﻫﻮ اﻻّ ذﮐﺮ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﯿﻦ ‪ ...‬ﺗﺼﻮّر ﻧﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ‬ ‫ﮐﻪ اﺣﺘﯿﺎﺟﯽ ﺑﻪ ﺗﺼﺪﯾﻖ اﻫﻞ ﺑﻠﺪ ﯾﺎ ﻧﺼﺮت اﻫﻞ ارض داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬ﻣﻨﺘﻬﯽ اﻣﺮ اﯾﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﯽ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻗﺪر ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﮔﺬﺷﺖ ﮐﻞّ آﯾﺎت ﻧﺎزﻟﻪ از ﯾﺪ‬ ‫ﺣﻘﯿﺮ ﻣﺜﻞ ﻗﺮآن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻫﻤﮥ ﺧﻠﻖ ﺗﻼوت ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد و اﻣﺮوز ﻧﺰد ﻣﻦ ﺣﮑﻢ‬ ‫ﺲ رﻋﯿﺖ در ﯾﮏ ﺻﻘﻊ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮ‬ ‫اﻓﻀﻞ و ادﻧﯽ اﯾﺸﺎن ﺳﻮاﺳﺖ‪ .‬ﺳﻠﻄﺎن ﺑﺎ اﺧ ّ‬ ‫ﺣﻖّ ﺑﺨﯿﻪﺑﺮدار ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﺳﺒﻘﺖ ﮔﺮﻓﺖ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪ و ﻫﺮ ﮐﺲ واﻗﻒ ﻣﺎﻧﺪ ﻣﺆﺧّﺮ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪ اﻟﯽ ﯾﻮم اﻟﻘﯿﺎﻣﻪ ‪) "...‬ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻠّﯽ آﺛﺎر اﻣﺮی‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۹۱‬ﺻﺺ‪(۱۷۷–۱۷۳‬‬ ‫ﮐﯿﻔﯿﺖ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻪ آﯾﺎت‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ از آﯾﺎت ﻧﻘﻞ ﺷﺪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻣﻄﺮح اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺖ اﺳﺘﺪﻻل اﻟﺰاﻣﯽ‬ ‫ﺑﻪ ﺣﺠﯿّﺖ آﯾﺎت ﭼﯿﺴﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ اﺳﺎس ﻋﺮﻓﺎن اﻣﺮ اﻟﻬﯽ را ﺑﺮ آﯾﮥ‬ ‫ﻲ‬ ‫ﻫ َ‬ ‫ﻚ ﺑِﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ وَاﻟْﻤَﻮْﻋِﻈَﺔِ اﻟْﺤَﺴَﻨَﺔِ َوﺟَﺎ ِد ْﻟﻬُﻢ ﺑِﺎﻟﱟﺘِﻲ ِ‬ ‫ﻞ َر ِّﺑ َ‬ ‫ﺳﺒِﻴ ِ‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻗﺮآﻧﯽ "ادْعُ ِٕاﻟِﻰ َ‬

‫‪232‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻦ" )ﺳﻮرۀ اﻟﻨﺤﻞ)‪ ،(۱۶‬آﯾﮥ ‪ (۱۲۵‬اﺳﺘﻮار ﻓﺮﻣﻮده و ﺣﮑﻤﺖ را ﻫﻤﺎن ﮐﻼم اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺴ ُ‬‫ﺣ َ‬ ‫َٔا ْ‬ ‫و ﻣﻮﻋﻈﮥ ﺣﺴﻨﻪ را ﺑﻪ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ و اﺣﮑﺎم ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻘﺎﯾﺪ ﻋﻠﻤﺎی ﺗﻔﺴﯿﺮ‪ ،‬اﻋﻢ‬ ‫از ﺷﯿﻌﯽ و ﺳﻨّﯽ ﻧﯿﺰ ﺣﮑﻤﺖ را ﻗﺮآن و ﯾﺎ اراﺋﮥ دﻻﺋﻞ ﻣﻨﻄﻘﯽ و ﻣﻮﻋﻈﮥ ﺣﺴﻨﻪ را‬ ‫اﺧﺒﺎر اﻧﺒﯿﺎی ﻗﺒﻞ و اﻣﻢ ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﯾﺎ اﺣﮑﺎم و اواﻣﺮ ﻗﺮآﻧﯽ ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ‬ ‫ﻦ را ﻫﻤﺎن ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺠﺎدﻟﻪ و ﺟﺪال ﻣﺘﺪاول در ﻋﻠﻢ ﻣﻨﻄﻖ‬ ‫ﺴ ُ‬ ‫ﺣ َ‬ ‫ﻲ َٔا ْ‬ ‫ﻫ َ‬ ‫ﺟَﺎ ِد ْﻟﻬُﻢ ﺑِﺎ ﱟﻟﺘِﻲ ِ‬ ‫ﺻﻮری ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﻮﻋﯽ ردّ و ﺟﺤﺪ و ﻣﮑﺎﺑﺮه و ﻣﺒﺎﺣﺜﮥ ﻟﻔﻈﯽ و اﺳﺘﺪﻻﻻت‬ ‫ﮐﻼﻣﯽ اﺳﺖ و ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺑﻪ اﯾﺠﺎد ﯾﻘﯿﻦ و ﻗﺒﻮل ﻧﻤﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻮارد ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻨﺎزﻋﻪ و ﺗﮑﻔﯿﺮ و ﺣﺘﯽ ﻣﻀﺎرﺑﮥ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣّﺎ در ﻣﻮرد ﺟَﺎ ِدﻟْﻬُﻢ‬ ‫ﻲ أَﺣْﺴَﻦُ ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﻪ ﺑﺪﻋﯿّﺘﯽ دارد ﮐﻪ ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﺟﻮاب‬ ‫ﻫ َ‬‫ﺑِﺎﻟﱟﺘِﻲ ِ‬ ‫ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺘﺮﺿﺎن ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻً ﯾﮑﯽ از ﺳﻪ ﻧﻔﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﯾﺎم ﺷﯿﺮاز )ﻣﻼ ﺟﻮاد ﺧﻮار و‬ ‫ﻫﻤﺪﺳﺘﺎﻧﺶ( ﺻﺎدر ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ ﻟﺤﻦ ﻣﻨﺎﺟﺎت ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل "و اﻧﺎ ﺑﻌﺰّة ذاﺗﮏ و‬ ‫ﻋﻈﻤﺔ اﺳﻤﺎﺋﮏ ﮐﻨﺖ ﻣﻌﺘﺮﻓ ًﺎ ﺑﺎﻟﻌﺒﻮدﯾﺔ و اﻟﺘﻘﺼﯿﺮ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺷﺄن ﻟﺪﯾﮏ و اﺳﺘﻐﻔﺮک‬ ‫ﻋﻤﺎ ﺗﮑﺮه ﻓﯽ ﺳﺒﯿﻞ رﺿﺎک و اﺗﻮب اﻟﯿﮏ ﮐﻤﺎ اﻧﺖ اﻫﻠﻪ و ﻣﺴﺘﺤﻘﻪ و اﺷﻬﺪک‬ ‫ﺑﺎﻧﮏ ﻗﺪ ﻗﻠﺖ ﺳﺒﻞ اﻟﺪﻟﯿﻞ ﻻﻫﻞ اﻟﻤﺠﺎدﻟﺔ ﻓﯽ ﮐﺘﺎﺑﮏ ﻗﻠﺖ و ﻗﻮﻟﮏ اﻟﺤﻖ ﻓﺄﺗﻮا‬ ‫ﺑﺤﺪﯾﺚ ﻣﺜﻠﻪ ان ﮐﻨﺘﻢ ﺻﺎدﻗﯿﻦ" )ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻠّﯽ آﺛﺎر اﻣﺮی‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۹۱‬ص‪ (۱۸۷‬ﻣﻔﻬﻮم‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک در ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻟﺰام ﻣﻨﮑﺮﯾﻦ و ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد آﯾﮥ ﻗﺮآﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ‬ ‫راﺳﺘﮕﻮﯾﺎﻧﯿﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻦ آﯾﺎت و ﮐﻠﻤﺎت ﺑﯿﺎورﯾﺪ و اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﺘﻀﻤّﻦ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ دﻗﯿﻖ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻣﺪّﻋﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻦ آﺛﺎر آﯾﺎت اﻟﻬﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای اﺑﻄﺎل‬ ‫ادّﻋﺎی ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﮐﻠﻤﺎت و آﯾﺎﺗﯽ ﺑﺮ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﯿﺎق و‬ ‫ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺄﺛﯿﺮ و ﺧﺼﻮﺻﯿّﺖ اراﺋﻪ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺗﯿﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ دﻋﻮت ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺠﺎدﻟﻪ ﺑﻪ ﻃﺮﯾﻘﯽ ﮐﻪ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﺮ آن ﺗﺄ ﮐﯿﺪ ﻓﺮﻣﻮده ﻧﻪ در دور ﻗﺮآن و ﻧﻪ در ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ اﻣﮑﺎن آن را ﮐﺴﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ن اﻟﯿﻮم اﺣﺪ‬ ‫"اﻧﺼﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻪ و زن ﺑﺎﻟﻘﺴﻄﺎس ﻋﻤﻞ اﻟﻤﻨﮑﺮﯾﻦ ﻣﻦ اﻫﻞ اﻻﺳﻼم ﻟﻮ ا ّ‬ ‫ادّﻋﯽ ﻧﻌﻤﺔ ﻣﻦ ﻋﻨﺪاﻟﻠّﻪ و ﮐﺎن ﻣﺼﺪّﻗﺎً ﻟﻤﺎ ﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ اﻟﻘﺮآن و ﮐﺎﻧﺖ ﻧﻌﻤﺘﻪ ﺣﺠﺔ‬ ‫ﯾﺜﺒﺖ ﺑﻬﺎ ذﻟﮏ اﻟّﺪﯾﻦ اﻟﻘﯿّﻢ ﻫﻞ ﯾﻐﻨﯽ اﺣﺪ ان ﯾﻨﮑﺮه ﻻو رﺑّﮏ اﻻّ اﻟﻘﻮم اﻟﮑﺎﻓﺮﯾﻦ‬ ‫ن اﻋﺮاب اﻟﺠﺎﻫﻠﯿّﻪ ﻟﻤﺎ ﻧﺰﻟﺖ آﯾﺎت اﻟﻘﺮآن‬ ‫اﻧﻈﺮ اﻟﯽ ﻣﺒﻠﻎ اﯾﻤﺎﻧﻬﻢ و وزن اﯾﻤﺎﻧﻬﻢ ا ّ‬ ‫اﺗﻮا ﺑﻘﺼﺎﺋﺪ ﺣﻮل اﻟﺒﯿﺖ و اﻧﻬﻢ ﻓﻮ رﺑّﮏ ﻓﯽ اﻻﯾﻤﺎن ﻻ ﺑﻌﺪ ﻣﻦ ﮐﻔﺮ اﻋﺮاب‬

‫‪233‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ن ﻣﺪﻋﯽ ﻫﺬا اﻻﻣﺮ ﻟﻮ اﺣﺪ ﻣﻦ اﻫﻞ وراء‬ ‫اﻟﺠﺎﻫﻠﯿّﻪ و ﻟﮑﻨﻬﻢ ﻗﻮم ﻻﯾﻌﻘﻠﻮن و ﺑﺎﻟﻔﺮض ا ّ‬ ‫ﺟﺒﻞ اﻟﻘﺎف ﻓﺮض ﻋﻠﯽ اﻟﻌﻠﻤﺂء ان ﯾﺠﯿﺒﻮه او ﯾﺠﻌﻠﻮن اﻧﻔﺴﻬﻢ ﺑﻤﺜﻞ اﻟﺬی ﺑﻬﺖ و‬ ‫ﮐﻔﺮ ﻓﯿﺎﻟﻠّﻪ ﺑﻌﻀﺎ ﻣﻦ اﻟﻨﺎس آﻣﻨﻮا و ﺑﻠﻐﻮا و ﻫﺎﺟﺮواﺗّﻢ ﮐﻔﺮوا و اﻋﺮﺿﻮا و اﺷﺮﮐﻮا و‬ ‫اﻧّﯽ ﻃﻠﺒﺖ ﻣﻨﻬﻢ اﺗﯿﺎن ﺣﺪﯾﺚ وﺣﺪه و اﻧﻬﻢ ﻻ ﯾﺄﺗﻮن و ﯾﺴﺘﮑﺒﺮون و اﻋﺎﻧﻬﻢ رﺟﻞ ﻣﻦ‬ ‫ﺣﯿﺚ اﻧّﻬﻢ ﻣﻬﺘﺪون اﻧﺼﻒ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ان اﻟﺬی ﻟﻮ اردت ﻣﻨﻬﻢ ﻫﻮ اﻟّﺬی ﺣﺎجّ اﻟﻠّﻪ ﻓﯽ‬ ‫ن ﻓﺮﻋﻮن ﻟﻤﺎ ارادان ﺑﮑﻔﺮ ﺑﺤﺠّﻪ‬ ‫اﻟﻘﺮآن ﻣﻦ ﻗﺒﻞ ﺑﺎﻫﻞ اﻟﮑﻔﺮ اﻧﻈﺮ اﻟﯽ دﻧﺎﺋﺔ ﻣﻘﺎﻣﻬﻢ ا ّ‬ ‫رﺑّﮏ ﻓﺄﺗﯽ ﺑﺸﺌﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﺤﺮ و اﻧﻬﻢ ﻓﻮ رﺑّﮏ ﻻ ﯾﺄﺗﻮن ﺑﺤﺮف و ﯾﻔﻌﻠﻮن ﻣﺎ ﻻ‬ ‫ن اﻟﯿﻮم ﻧﺎر ﺟﻬﻨﻢ ﻟﻤﺤﯿﻄﺔ ﺑﺎﻟﮑﺎﻓﺮﯾﻦ و اﻧّﯽ ان اﻗﻮل ﮐﻠﻤﺔ ﻓﯿﺜﺒﺖ‬ ‫ﯾﺪرﮐﻮن ﻓﻮ رﺑّﮏ ا ّ‬ ‫ﺑﻬﺎ ﻗﺴﻄﺎس اﻟﻌﺪل ﻓﯽ ﯾﺪی و ان اﻟﻨﺎس ﻟﯿﮑﺬﺑﻮن و ﯾﻔﺘﺮون ﻣﻦ ﺣﯿﺚ ﻻ ﯾﻌﻠﻤﻮن"‬ ‫)ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻮﺛﺮ(‬ ‫ﻗﺎﻃﻌﯿﺖ و اﻫﻤّﯿّﺖ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺑﺤﺚ و اﺳﺘﺪﻻﻟﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺰول و اﻧﺰال آﯾﺎت و ﮐﻠﻤﺎت اﻟﻬﺎﻣﯽ و ﻟﺪﻧّﯽ اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و ﻫﻤﮕﺎن را از‬ ‫ﻗﺪرت اﺗﯿﺎن ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﺎﺟﺰ ﻣﯽداﻧﺪ و ﺑﺎﻟﺼﺮاﺣﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻨﺎد آﯾﮥ ﻗﺮآﻧﯽ ﺗﺼﺮﯾﺢ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن اﮔﺮ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ اراﺋﮥ ﮐﻠﻤﺎﺗﯽ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ آﯾﺎت ﺣﻀﺮﺗﺶ‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬و ﮔﺮﻧﻪ ﺳﺮ ﺗﺴﻠﯿﻢ و اﻃﺎﻋﺖ ﻓﺮود آورﻧﺪ‪ .‬ﻓﯽاﻟﺤﻘﯿﻘﻪ ﺣﺠّﯿّﺖ آﯾﺎت ﺑﻪ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﺮﭼﻪ اﻫﻞ ﺧﻼف ﺑﻪ ﺟﺎی آﻧﮑﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ روﯾﻪ‬ ‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ اﻟﻔﺎظ اﻋﺘﺮاض ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﮑﻪ اﺳﻼف ﻓﮑﺮی آﻧﺎن‬ ‫در ﺑﺎرۀ ﻗﺮآن ﺟﺴﺎرت ورزﯾﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫ن اﻟﯿﻮم اﻧّﯽ اری ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺾ‬ ‫اﯾﻦ اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻌﯿﻨﻪ در رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺒﺎرﮐﮥ ذﻫﺒﯿﻪ ﻧﯿﺰ آﻣﺪه‪" :‬و ا ّ‬ ‫اﻟﻤﺸﺮﮐﯿﻦ ﻓﯽ اﻻﯾﻤﺎن ادﻧﯽ ﻣﻦ ﻣﺒﻠﻊ ﮐﻔﺮ ﻓﺮﻋﻮن ﻻﻧّﻪ ﻟﻤﺎ اراد ان ﯾﺠﺤﺪ ﺣﺠﺔ رﺑّﻪ‬ ‫اﺗﯽ ﺑﺸﺌﯽ ﻣﻦ اﻟﺴﺤﺮ و اﻧّﻬﻢ ﻣﻊ اﻧّﻬﻢ ﻟﻢ ﯾﻘﺪروا ان ﯾﺄﺗﻮا ﻓﮑﺬّﺑﻮا اﻟﺤﻖ و ﺟﻌﻠﻮا‬ ‫اﻧﻔﺴﻬﻢ ﻣﻦ ﻗﻮم ﺑﻮر ﺟﺎﻫﻠﯿﻦ ‪ ...‬اﻟﯿﻮم ﻫﻞ ﯾﺜﺒﺖ اﻟﺤﻖ ﺑﻐﯿﺮ ﻣﯿﺰان ام ﻻ ﻓﻼ ﺷﮏ‬ ‫ن اﻣﺮ‬‫ن اﻣﺮ اﻟﺤﻖ ﻟﻪ ﻣﯿﺰان ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ و اﻻ ﻟﻢ ﯾﻐﻠﺐ اﻟﺤﻖ ﻋﻠﯽ اﻟﺒﺎﻃﻞ و ا ّ‬ ‫ﺑﺬﻟﮏ ا ّ‬ ‫اﻟﺬی ﮐﺎن ﻣﻦ ﻋﻨﺪ اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ ﻧﺰل اﻟﻠّﻪ ﻣﻌﻪ ﻋﻼﻣﺎت ﻻ ﺗﺸﺘﺒﻪ ﺑﻐﯿﺮه و ﻻ ﯾﻘﺪر ان ﯾﮑﺴﺒﻪ‬ ‫اﺣﺪ ﻣﻦ ﻋﺒﺎده ﻓﺎن ﮐﺎن ﺷﺄن آﯾﺎت اﻟّﺘﯽ اﮐﺮﻣﻨﯽ اﻟﻠّﻪ و ﺟﻌﻠﻬﺎ ﺣﺠّﺘﯽ ﺷﺎﻧﺎً ﯾﻤﮑﻦ‬ ‫ﺑﺎﻟﺘﮑﺴّﺐ ﻓﺎن اﻵن ﻗﺪ ﻣﻀﺖ ﺛﻼﺛﻪ ﺳﻨﺔ ﮐﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﮑﺴﺐ اﺣﺪ ﺑﺎن ﯾﻘﺪر ان ﯾﻘﺮء آﯾﺔ‬ ‫ن ﺣﺮوف اﻟﻬﺠﺎﺋﯿﺔ ﯾﮑﻮن ﺑﯿﺪ اﻟﮑﻞ و ان‬ ‫ﺑﺎﻟﻔﻄﺮة و اﻧّﮏ ﯾﺎ اﯾّﻬﺎاﻹﻧﺴﺎن ﻓﮑّﺮ ﻟﻤﺤﺔ ا ّ‬

‫‪234‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻟّﺬی ﯾﮑ ّﻠﻢ و ﯾﻘﻮل ﻟﻮ اﺟﺘﻤﻊ اﻟﮑﻞ ﻋﻠﯽ ان ﯾﺄﺗﻮا ﺑﻤﺜﻞ ﮐﻠﻤﺎﺗﻪ ﻟﻦ ﯾﻘﺪروا ان ﯾﺄﺗﻮا و‬ ‫ان ﯾﻘﺪروا ﻓﮑﯿﻒ ﻟﻦ ﯾﺄﺗﻮا و ﻟﻢ ﯾﺄﺗﻮا ﻓﮑﯿﻒ ﻟﻢ ﯾﺼﺪّﻗﻮا اﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻓﺴﺒﺤﺎن اﻟﻠّﻪ ﻋﻤﺎ‬ ‫ﯾﺸﺮﮐﻮن" )ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻠّﯽ آﺛﺎر اﻣﺮی‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۵۳‬ص‪(۱۶۶‬‬ ‫و در ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ "ﻧﻈﺮ ﮐﻨﯿﺪ در ﻗﺮآن‪ .‬ﻫﺮ ﮔﺎه ﺧﺪاوﻧﺪ در ﻣﻘﺎم اﺛﺒﺎت‬ ‫ﻧﺒﻮّت رﺳﻮل ﺧﺪا )ص( ﺑﻪ ﻏﯿﺮ آﯾﺎت اﺣﺘﺠﺎج ﻓﺮﻣﻮده ﺷﻤﺎ ﻫﻢ ﺗﺄﻣّﻞ ﻧﻤﺎﺋﯿﺪ ‪ ...‬و در‬ ‫ن‬‫ب ُﻳ ْﺘﻠَﻰ ﻋَﻠَﻴْﻬِﻢْ ِٕا ﱠ‬ ‫ﻜﺘَﺎ َ‬ ‫ﻚ ا ْﻟ ِ‬‫ﻋ َﻠ ْﻴ َ‬ ‫ﻜ ِﻔ ِﻬ ْﻢ أَﻧﱠﺎ أَﻧ َﺰ ْﻟﻨَﺎ َ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﮐﻔﺎﯾﺖ ﮐﺘﺎب ﻧﺎزل ﻓﺮﻣﻮده أَوَﻟَﻢْ َﻳ ْ‬ ‫ن )ﺳﻮرۀ ﻋﻨﮑﺒﻮت‪ ،‬آﯾﮥ ‪ (۵۱‬و ﺟﺎﺋﯿﮑﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﻛﺮَى ِﻟ َﻘ ْﻮ ٍم ُﻳ ْٔﻮ ِﻣﻨُﻮ َ‬ ‫ﺣ َﻤ ًﺔ َو ِذ ْ‬ ‫ﻚ َﻟ َﺮ ْ‬ ‫ﻓِﻲ َذ ِﻟ َ‬ ‫ﺷﻬﺎدت داده ﺑﻪ ﮐﻔﺎﯾﺖ ﮐﺘﺎب ﺑﻪ ﻧﻔﺲ آﯾﺎت ﭼﮕﻮﻧﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻔﺎﯾﺖ‬ ‫ﺠﯿّﺖ ﮐﺘﺎب ﺑﻨﻔﺴﻪ‪) ".‬ﺑﯿﺎن ﻣﺠﯿﺪ‪ ،‬واﺣﺪ دوم‪ ،‬ﺑﺎب اول‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت‪،‬‬ ‫ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﺣ ّ‬ ‫ص‪(۵۶‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ در رﺳﺎﻟﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ ﻧﯿﺰ ﺣﺠﺖ را ﺗﺎم و ﺗﻤﺎم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "ﻫﺮ ادﯾﺐ‬ ‫ذیﻧﻈﺮی ﮐﻪ در ﻓﺼﺎﺣﺖ آﯾﺎت ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺑﻪ ﻃﺮف اﻫﻞ ﺑﯿﺎن ﻧﻤﺎﯾﺪ اﻣﺮ را در ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺣﻖّاﻟﯿﻘﯿﻦ‪ ،‬ﺑﻞ ﻋﯿﻦاﻟﯿﻘﯿﻦ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ ‪ ...‬و ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ دﯾﻦ ﺧﺎﻟﺺ ﺧﺪاوﻧﺪ اﺣﺪ‪ .‬ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺲ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﺎﯾﺪ از ﺑﺮای ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﻮده و ﻫﺮ ﮐﺲ ﻫﻢ‬ ‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﺎﯾﺪ از ﺑﺮای ﻧﻔﺲ ﺧﻮد ﺗﮑﺬﯾﺐ ﻧﻤﻮده و ﺣﺠّﺖ ﺧﺪاوﻧﺪی ﺑﺎﻟﻎ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺮ ﮐﻞّ ﻋﺎﻟﻢ‪ .‬اﻻ ﯾﺎ اﯾّﻬﺎ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻋﺮﻓﻨﯽ ﻓﻘﺪ ﻋﺮﻓﻨﯽ و ﻣﻦ ﻟَﻢ ﯾﻌﺮﻓﻨﯽ ﻓﺎﻧﺎذا‬ ‫اﻋﺮّﻓﻪ ﺑﻨﻔﺴﯽ ﻣﻦ اﺣﺒّﻨﯽ ﻓﻘﺪ اﺣﺐ اﻟﻠّﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و اوﻟﯿﺎﺋﻪ و ﻣﻦ ﺟﻬﻠﻨﯽ ﻓﻘﺪ ﺟﻬﻞ‬ ‫ﯽ ﺷﻬﯿﺪا‪) ".‬رﺳﺎﻟﮥ‬ ‫اﻟﻠّﻪ و رﺳﻮﻟﻪ و اوﻟﯿﺎﺋﻪ و ﮐﻔﯽ ﺑﺬﻟﮏ ﻟﻨﻔﺴﯽ ﻓﺨﺮا و ﮐﻔﯽ ﺑﺎﻟﻠّﻪ ﻋﻠ ّ‬ ‫ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻠّﯽ آﺛﺎر اﻣﺮی‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ ،۸۲‬ص‪(۱۵۹‬‬ ‫ن اﻟﻠّﻪ ﻗﺪ ﺟﻌﻞ ﮐﻞّ ﺧﯿﺮٍ‬ ‫در ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺤﻤّﺪﺷﺎه از ﻗﻠﻌﮥ ﻣﺎﮐﻮ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل "‪ ...‬ﻻ ّ‬ ‫اﺣﺎط ﺑﻪ ﻋﻠﻤﻪ ﻓﯽ ﻃﺎﻋﺘﯽ و ﮐﻞّ ﻧﺎرﯾﺤﺼﯿﻬﺎ ﮐﺘﺎﺑﻪ ﻓﯽ ﻣﻌﺼﯿّﺘﯽ ‪ ...‬ﻗﺪ ﺟﻌﻞ اﻟﻠّﻪ ﮐﻞّ‬ ‫ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﺮّﺿﻮان ﻓﯽ ﯾﻤﯿﻨﯽ و ﮐﻞّ ﻣﻔﺎﺗﯿﺢ اﻟﻨﯿﺮان ﻓﯽ ﺷﻤﺎﻟﯽ ‪ ...‬اﻧﺎ اﻟﻨّﻘﻄﺔ اﻟّﺘﯽ ذوّت‬ ‫ﺑﻬﺎ ﻣﻦ ذوّت و اﻧّﻨﯽ اﻧﺎ وﺟﻪ اﻟﻠّﻪ اﻟّﺬی ﻻﯾﻤﻮت و ﻧﻮره اﻟّﺬی ﻻﯾﻔﻮت ﻣﻦ ﻋﺮﻓﻨﯽ‬ ‫وراﺋﻪ اﻟﯿﻘﯿﻦ و ﮐﻞّ ﺧﯿﺮٍ و ﻣﻦ ﺟﻬﻠﻨﯽ وراﺋﻪ اﻟﺴﺠّﯿﻦ و ﮐﻞّ ﺷ ٍّﺮ ‪) "...‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت‪ ،‬ﺻﺺ‬ ‫‪ ۱۳‬و ‪ (۱۴‬ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ! ﺳﻄﻮت و ﻗﺪرت و ﻋﻈﻤﺖ ﺣﻀﺮﺗﺶ از اﯾﻦ آﯾﺎت ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬

‫‪235‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ -۲‬ﺗﺄﺛﯿﺮ آﯾﺎت در ﻗﻠﻮب اﻫﻞ ﺣﻘﯿﻘﺖ و اﻧﺼﺎف – دﻻﻟﺖ ﺑﺮ ﺣﻘﯿّﺖ دﻋﻮت ﻣﻈﻬﺮ‬ ‫ﻇﻬﻮر دارد "از ﺟﻤﻠﻪ دﻻﺋﻞ ﻇﻬﻮر ﻏﻠﺒﻪ و ﻗﺪرت و اﺣﺎﻃﻪ ﮐﻪ ﺑﻨﻔﺴﻪ از آن ﻣﻈﻬﺮ‬ ‫وﺟﻮد و ﻣﻈﻬﺮ ﻣﻌﺒﻮد در اﮐﻨﺎف و اﻗﻄﺎر ﻋﺎﻟﻢ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ آن ﺟﻤﺎل ازﻟﯽ از‬ ‫ﺷﯿﺮاز در ﺳﻨﮥ ﺳﺘﯿﻦ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻧﺪ و ﮐﺸﻒ ﻏﻄﺎ ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﻊ ذﻟﮏ ﺑﻪ اﻧﺪک زﻣﺎﻧﯽ‬ ‫آﺛﺎر ﻏﻠﺒﻪ و ﻗﺪرت و ﺳﻠﻄﻨﺖ و اﻗﺘﺪار از آن ﺟﻮﻫﺮ اﻟﺠﻮاﻫﺮ و ﺑﺤﺮ اﻟﺒﺤﻮر در ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫ﺑﻼد ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ ﮐﻪ از ﻫﺮ ﺑﻠﺪی آﺛﺎر و اﺷﺎرات و دﻻﻻت و ﻋﻼﻣﺎت آن‬ ‫ﺷﻤﺲ ﻻﻫﻮﺗﯽ ﻫﻮﯾﺪا ﮔﺸﺖ و ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﻗﻠﻮب ﺻﺎﻓﯿﮥ رﻗﯿﻘﻪ ﮐﻪ از آن ﺷﻤﺲ ازﻟﯿﻪ‬ ‫ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﭼﻪ ﻗﺪر رﺷﺤﺎت ﻋﻠﻤﯽ از آن ﺑﺤﺮ ﻋﻠﻢ ﻟﺪﻧّﯽ ﮐﻪ اﺣﺎﻃﻪ ﻧﻤﻮد‬ ‫ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻤﮑﻨﺎت را‪) ".‬اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﻗﻄﻌﮥ ‪(۲۶۳‬‬ ‫"و ﭼﻪ ﻧﻔﻮس ﻗﺪﺳﻴّﻪ را ﮐﻪ ﺟﻮاﻫﺮ ﻋﺪل ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻇﻠﻢ ﮐﺸﺘﻨﺪ و ﭼﻪ ﻫﻴﺎﮐﻞ‬ ‫روح را ﮐﻪ ﺻﺮف ﻋﻠﻢ و ﻋﻤﻞ از اﻳﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺑﺪﺗﺮﻳﻦ ﻋﺬاب ﻫﻼک ﻧﻤﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻊ ﮐﻞّ ذﻟﮏ ﻫﺮ ﻳﮏ از آن وﺟﻮدات ﺗﺎ دم ﻣﺮگ ﺑﻪ ذﮐﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ و در‬ ‫ﻫﻮای ﺗﺴﻠﻴﻢ و رﺿﺎ ﻃﺎﺋﺮ‪ .‬و ﺑﻪ ﻗﺴﻤﯽ اﻳﻦ وﺟﻮدات را ﺗﻘﻠﻴﺐ ﻧﻤﻮدﻧﺪ و ﺗﺼﺮّف‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺠﺰ ارادهاش ﻣﺮادی ﻧﺠﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺠﺰ اﻣﺮش اﻣﺮی ﻧﮕﺰﻳﺪﻧﺪ‪ ،‬رﺿﺎ ﺑﻪ‬ ‫رﺿﺎﻳﺶ دادﻧﺪ و دل ﺑﻪ ﺧﻴﺎﻟﺶ ﺑﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎل ﻗﺪری ﺗﻔﮑّﺮ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ‪ ،‬آﻳﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺼﺮّف‬ ‫و اﺣﺎﻃﻪ از اﺣﺪی در اﻣﮑﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه؟ و ﺟﻤﻴﻊ اﻳﻦ ﻗﻠﻮب ﻣﻨﺰّﻫﻪ و ﻧﻔﻮس ﻣﻘﺪّﺳﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﮐﻤﺎل رﺿﺎ در ﻣﻮارد ﻗﻀﺎ ﺷﺘﺎﻓﺘﻨﺪ و در ﻣﻮاﻗﻊ ﺷﮑﺎﻳﺖ‪ ،‬ﺟﺰ ﺷُﮑﺮ از اﻳﺸﺎن ﻇﺎﻫﺮ‬ ‫ﻧﻪ و در ﻣﻮاﻃﻦ ﺑﻼ‪ ،‬ﺟﺰ رﺿﺎ از اﻳﺸﺎن ﻣﺸﻬﻮد ﻧﻪ‪ .‬و اﻳﻦ رﺗﺒﻪ ﻫﻢ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻞّ‬ ‫اﻫﻞ ارض ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﻏﻞّ و ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﺑﻪ اﻳﻦ اﺻﺤﺎب داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ اذﻳّﺖ‬ ‫و اﻳﺬای آن ﻃﻠﻌﺎت ﻗﺪﺳﯽ ﻣﻌﻨﻮی را ﻋﻠّﺖ ﻓﻮز و رﺳﺘﮕﺎری و ﺳﺒﺐ ﻓﻼح و ﻧﺠﺎح‬ ‫اﺑﺪی ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻳﺎ ﻫﺮﮔﺰ در ﻫﻴﭻ ﺗﺎرﻳﺨﯽ از ﻋﻬﺪ آدم ﺗﺎ ﺣﺎل ﭼﻨﻴﻦ ﻏﻮﻏﺎﺋﯽ در‬ ‫ﺑﻼد واﻗﻊ ﺷﺪ و آﻳﺎ ﭼﻨﻴﻦ ﺿﻮﺿﺎﺋﯽ در ﻣﻴﺎن ﻋﺒﺎد ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ؟ و ﺑﺎ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ اﻳﺬاء‬ ‫ﻞ ﻟﻌﻦ ﺟﻤﻴﻊ ﻧﺎس ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﺤﻞّ ﻣﻼﻣﺖ ﺟﻤﻴﻊ ﻋﺒﺎد‪ .‬و ﮔﻮﻳﺎ ﺻﺒﺮ در‬ ‫و اذﻳّﺖ‪ ،‬ﻣﺤ ّ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﮐﻮن از اﺻﻄﺒﺎرﺷﺎن ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ و وﻓﺎ در ارﮐﺎن ﻋﺎﻟﻢ از ﻓﻌﻠﺸﺎن ﻣﻮﺟﻮد ﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎری‪ ،‬در ﺟﻤﻴﻊ اﻳﻦ وﻗﺎﻳﻊ ﺣﺎدﺛﻪ و ﺣﮑﺎﻳﺎت وارده ﺗﻔﮑّﺮ ﻓﺮﻣﺎﺋﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ اﻣﺮ و‬ ‫ﺑﺰرﮔﯽ آن ﻣﻄّﻠﻊ ﮔﺮدﻳﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﺎﻳﺖ رﺣﻤﺎن‪ ،‬روح اﻃﻤﻴﻨﺎن در وﺟﻮد دﻣﻴﺪه ﺷﻮد و ﺑﺮ‬ ‫ﺳﺮﻳﺮ اﻳﻘﺎن ﻣﺴﺘﺮﻳﺢ و ﺟﺎﻟﺲ ﺷﻮﻳﺪ‪ .‬ﺧﺪای واﺣﺪ ﺷﺎﻫﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻓﯽ اﻟﺠﻤﻠﻪ‬

‫‪236‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺐو‬‫ﺗﻔﮑّﺮ ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻫﻤﻪ اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻘﺮّره و دﻻﺋﻞ ﻣﺬﮐﻮره‪ ،‬ﻫﻤﻴﻦ ردّ و ﺳ ّ‬ ‫ﻟﻌﻦ اﻫﻞ ارض ﺑﺮ اﻳﻦ ﻓﻮارس ﻣﻴﺪان ﺗﺴﻠﻴﻢ و اﻧﻘﻄﺎع اﻋﻈﻢ دﻟﻴﻞ و اﮐﺒﺮ ﺣﺠّﺖ ﺑﺮ‬ ‫ﺣﻘّﻴّﺖ اﻳﺸﺎن اﺳﺖ‪ .‬و در ﻫﺮ آن ﮐﻪ ﺗﻔﮑّﺮ در اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﺟﻤﻴﻊ ﻣﺮدم از ﻋﻠﻤﺎء و‬ ‫ﻓﻀﻼء و ﺟﻬّﺎل ﻓﺮﻣﺎﺋﯽ در اﻳﻦ اﻣﺮ ﻣﺤﮑﻢﺗﺮ و راﺳﺦﺗﺮ و ﺛﺎﺑﺖﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮی‪) ".‬اﯾﻘﺎن‪،‬‬ ‫ﻗﻄﻌﺎت ‪ ۲۶۳‬و ‪ ۲۶۴‬و ‪(۲۶۵‬‬ ‫‪ -۳‬اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و ﭘﺎﯾﺪاری اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﮐﻪ ﺧﻮد ﻣﺴﺘﻔﯿﺾ و ﻣﺘﺄﺛّﺮ از ﻗﺪرت اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﺳﺖ از دﻻﺋﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺆﺛّﺮ اﺳﺖ و در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﯾﻘﺎن در اﯾﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮص ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل‪:‬‬ ‫"و دﻟﻴﻞ و ﺑﺮﻫﺎن دﻳﮕﺮ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺷﻤﺲ ﺑﻴﻦ دﻻﺋﻞ ﻣُﺸﺮق اﺳﺖ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ آن ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻞ اﻫﻞ‬ ‫ازﻟﯽ اﺳﺖ ﺑﺮ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻳﻨﮑﻪ در ﺳﻦّ ﺷﺒﺎب ﺑﻮدﻧﺪ و اﻣﺮی ﮐﻪ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮐ ّ‬ ‫ارض از وﺿﻴﻊ و ﺷﺮﻳﻒ و ﻏﻨﯽ و ﻓﻘﻴﺮ و ﻋﺰﻳﺰ و ذﻟﻴﻞ و ﺳﻠﻄﺎن و رﻋﻴّﺖ ﺑﻮد ﺑﺎ‬ ‫وﺟﻮد اﻳﻦ ﻗﻴﺎم ﺑﺮ آن اﻣﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﮐﻞّ اﺳﺘﻤﺎع ﻧﻤﻮدﻧﺪ و از ﻫﻴﭻ ﮐﺲ و ﻫﻴﭻ‬ ‫ﻧﻔﺲ ﺧﻮف ﻧﻨﻤﻮدﻧﺪ و اﻋﺘﻨﺎ ﻧﻔﺮﻣﻮدﻧﺪ‪ .‬آﻳﺎ ﻣﯽﺷﻮد اﻳﻦ‪ ،‬ﺑﻪ ﻏﻴﺮ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ و ﻣﺸﻴّﺖ‬ ‫ﻣﺜﺒﺘﮥ رﺑّﺎﻧﯽ؟ ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻓﮑﺮ و ﺧﻴﺎل ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺮی ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻓﯽاﻟﻔﻮر‬ ‫ﻫﻼک ﺷﻮد‪ .‬و اﮔﺮ ﻗﻠﺐﻫﺎی ﻋﺎﻟﻢ را در ﻗﻠﺒﺶ ﺟﺎ دﻫﯽ ﺑﺎز ﺟﺴﺎرت ﺑﺮ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﻬ ّﻢ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﺑﻪ اذن اﻟﻬﯽ ﺑﺎﺷﺪ و ﻗﻠﺒﺶ ﻣﺘّﺼﻞ ﺑﻪ ﻓﻴﻮﺿﺎت رﺣﻤﺎﻧﯽ و ﻧﻔﺴﺶ‬ ‫ﻦ ﺑﻪ ﻋﻨﺎﻳﺎت رﺑّﺎﻧﯽ‪ .‬آﻳﺎ اﻳﻦ را ﺑﻪ ﭼﻪ ﺣﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ آﻳﺎ ﺑﻪ ﺟﻨﻮن ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﻣﻄﻤﺌ ّ‬ ‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﻪ اﻧﺒﻴﺎی ﻗﺒﻞ دادﻧﺪ و ﻳﺎ ﻣﯽﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﺮای رﻳﺎﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮه و ﺟﻤﻊ‬ ‫زﺧﺎرف دﻧﻴﺎی ﻓﺎﻧﻴﻪ اﻳﻦ اﻣﻮر را ﻣﺘﻌﺮّض ﺷﺪهاﻧﺪ؟ ﺳﺒﺤﺎناﻟﻠّﻪ‪ ،‬در اوّل از ﮐﺘﺐ ﺧﻮد‬ ‫ﮐﻪ آن را ﻗﻴّﻮماﺳﻤﺎء ﻧﺎﻣﻴﺪه و اوّل و اﻋﻈﻢ و اﮐﺒﺮ ﺟﻤﻴﻊ ﮐﺘﺐ اﺳﺖ اﺧﺒﺎر از ﺷﻬﺎدت‬ ‫ﮑﻠّﯽ‬ ‫ﺖ ِﺑ ُ‬‫ﺧﻮد ﻣﯽدﻫﻨﺪ و در ﻣﻘﺎﻣﯽ اﻳﻦ آﻳﻪ را ذﮐﺮ ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪" :‬ﻳﺎ ﺑَﻘ ﱠﻴﺔَاﻟ ّﻠﻪِ‪ ،‬ﻗَﺪْ َﻓ َﺪ ْﻳ ُ‬ ‫ﮐﻔَﯽ ﺑﺎﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺖ إﻟّﺎ اﻟﻘَﺘْﻞَ ﻓﯽ ﻣَﺤﺒﱠﺘِﮏَ َو َ‬ ‫ﮏ و ﻣﺎ َﺗ َﻤ ﱠﻨ ْﻴ ُ‬ ‫ﺐ ﻓﯽ ﺳَﺒﻴ ِﻠ َ‬‫ﺴ ﱠ‬ ‫ﮏ و رَﺿِﻴْﺖُ اﻟ ﱠ‬ ‫َﻟ َ‬ ‫‪:‬‬ ‫ﻲ ُﻣ ْﻌ َﺘﺼِﻤ ًﺎ ﻗَﺪﻳﻤﺎً‪ ".‬و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻫﺎء ﺗﻤﻨّﺎی ﺷﻬﺎدت ﺧﻮد را ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‬ ‫اﻟ َﻌ ِﻠ ِّ‬ ‫ﻞ اﻟﻠّﻪ ﮐَﻤﺎ‬ ‫ﮏ ﻓﯽ ﺳَﺒﻴ ِ‬ ‫ﺐ اﻻَﺷﻴﺎء إﻟَﻴ َ‬ ‫ﺣ ﱠ‬‫ﮐ َﺎﻧّﯽ ﺳَﻤِﻌْﺖُ ﻣُﻨﺎدِﻳﺎً ﻳُﻨﺎدِی ﻓﯽ ﺳِﺮّی إ ْﻓ ِﺪ َا َ‬ ‫" َ‬ ‫ﺴ ِّﺮ اﻟﻮاﻗﻊ َﻓ َﻮ اﻟﱟﺬی‬ ‫ﻋﻠَﻴ ِﻪ اﻟﺴّﻼ ُم ﻓﯽ ﺳَﺒﻴﻠﯽ َو ﻟَﻮﻻ ﮐُﻨﺖُ ﻧﺎﻇِﺮ ًا ﺑِﺬﻟِﮏَ اﻟ ِّ‬ ‫َﻓﺪَی اﻟْﺤُﺴَﻴﻦُ َ‬ ‫ﻒ اﻟﻌَﺒﻴ ُﺪ‬ ‫ﮑ ْﻴ َ‬‫ک اﻻَرضِ ﻟَﻦ ﻳَﻘ ِﺪرُوا اَن ﻳَﺄﺧُﺬُوا ﻣِﻨّﯽ ﺣﺮﻓ ًﺎ َﻓ َ‬ ‫ﻧَﻔﺴِﯽ ِﺑ َﻴﺪِه ﻟَﻮِ اﺟْﺘَﻤَﻌُﻮا ﻣُﻠﻮ ُ‬ ‫ﻞ ﻣﻘﺎمَ ﺻَﺒﺮی‬ ‫ﮑ ﱡ‬‫اﻟﱟﺬﻳﻦَ ﻟَﻴﺲ َﻟﻬُﻢ ﺷﺄنٌ ِﺑﺬﻟِﮏَ و إ ﱠﻧﻬُﻢ ﻣَﻄﺮُودون‪ "،‬إﻟﯽ ان ﻗﺎل "ﻟِﻴَﻌﻠَﻢَ اﻟ ُ‬

‫‪237‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻞ اﻟ ّﻠ ِﻪ‪ ".‬آﻳﺎ ﺻﺎﺣﺐ اﻳﻦ ﺑﻴﺎن را ﻣﯽﺗﻮان ﻧﺴﺒﺖ داد ﮐﻪ در‬ ‫و رِﺿﺎﺋﯽ و ﻓِﺪاﺋﯽ ﻓﯽ ﺳَﺒﻴ ِ‬ ‫ﻏﻴﺮ ﺻﺮاط اﻟﻬﯽ ﻣﺸﯽ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻏﻴﺮ رﺿﺎی او اﻣﺮی ﻃﻠﺐ ﻧﻤﻮده؟ در ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫آﻳﻪ ﻧﺴﻴﻢ اﻧﻘﻄﺎﻋﯽ ﻣﮑﻨﻮن ﺷﺪه ﮐﻪ ا ﮔﺮ ﺑﻮزد ﺟﻤﻴﻊ ﻫﻴﺎﮐﻞ وﺟﻮد ﺟﺎن را اﻧﻔﺎق‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و از روان درﮔﺬرﻧﺪ‪) ".‬اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎت ‪ ۲۵۷‬و ‪ ۲۵۸‬و ‪ ۲۵۹‬و ‪(۲۶۰‬‬ ‫"آﻳﺎ ﻧﺒﻮد ﮐﻪ از ﻗﺒﻞ اﻣﺮ ﺳﻴّﺪ اﻟﺸّﻬﺪاء را اﻋﻈﻢ اﻣﻮر و اﮐﺒﺮ دﻟﻴﻞ ﺑﺮ ﺣﻘّﻴّﺖ آن‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﯽﺷﻤﺮدﻧﺪ و ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ در ﻋﺎﻟﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺮی اﺗّﻔﺎق ﻧﻴﻔﺘﺎد و ﺣﻘّﯽ ﺑﻪ اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ و ﻇﻬﻮر ﻇﺎﻫﺮ ﻧﺸﺪ؟ ﺑﺎ اﻳﻨﮑﻪ اﻣﺮ آن ﺣﻀﺮت از ﺻﺒﺢ ﺗﺎ ﻇﻬﺮ ﺑﻴﺸﺘﺮ اﻣﺘﺪاد‬ ‫ﻧﻴﺎﻓﺖ و ﻟﻴﮑﻦ اﻳﻦ اﻧﻮار ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﻫﻴﺠﺪه ﺳﻨﻪ ﻣﯽﮔﺬرد ﮐﻪ ﺑﻼﻳﺎ از ﺟﻤﻴﻊ ﺟﻬﺎت ﻣﺜﻞ‬ ‫ﺐ و ﻣﺤﺒّﺖ و ذوق ﮐﻪ ﺟﺎن راﻳﮕﺎن در‬ ‫ﺑﺎران ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﺑﺎرﻳﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﭼﻪ ﻋﺸﻖ و ﺣ ّ‬ ‫ﺳﺒﻴﻞ ﺳﺒﺤﺎن اﻧﻔﺎق ﻧﻤﻮدﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ واﺿﺢ و ﻣﺒﺮﻫﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻳﻦ اﻣﺮ را ﺳﻬﻞ ﺷﻤﺮﻧﺪ؟ آﻳﺎ در ﻫﻴﭻ ﻋﺼﺮ ﭼﻨﻴﻦ اﻣﺮ ﺧﻄﻴﺮی ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪه و‬ ‫آﻳﺎ اﮔﺮ اﻳﻦ اﺻﺤﺎب ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻓﯽ اﻟﻠّﻪ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ دﻳﮕﺮ ﮐﻪ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟ و آﻳﺎ‬ ‫اﻳﻨﻬﺎ ﻃﺎﻟﺐ ﻋﺰّت و ﻣﮑﻨﺖ و ﺛﺮوت ﺑﻮدﻧﺪ؟ و آﻳﺎ ﻣﻘﺼﻮدی ﺟﺰ رﺿﺎی ﺣﻖّ‬ ‫داﺷﺘﻨﺪ؟ و اﮔﺮ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ اﺻﺤﺎب ﺑﺎ اﻳﻦ آﺛﺎر ﻋﺠﻴﺒﻪ و اﻓﻌﺎل ﻏﺮﻳﺒﻪ ﺑﺎﻃﻞ ﺑﺎﺷﻨﺪ‬ ‫دﻳﮕﺮ ﮐﻪ ﺳﺰاوار اﺳﺖ ﮐﻪ دﻋﻮی ﺣﻖّ ﻧﻤﺎﻳﺪ؟ ﻗﺴﻢ ﺑﻪ ﺧﺪا ﮐﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﻓﻌﻠﺸﺎن ﺑﺮای‬ ‫ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻦ ﻋﻠﯽ اﻻرض ﺣﺠّﺖ ﮐﺎﻓﯽ و دﻟﻴﻞ واﻓﯽ اﺳﺖ ﻟﻮ ﮐﺎنَ اﻟﻨّﺎسُ ﻓﯽ َاﺳْﺮا ِر‬ ‫ن‪ «.‬و از ﻫﻤﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ‪،‬‬ ‫ﺐ ﻳَﻨ َﻘ ِﻠﺒُﻮ َ‬ ‫ي ﻣُﻨْ َﻘ َﻠ ٍ‬‫ﻇ َﻠﻤُﻮا َا ﱠ‬ ‫ﺳ َﻴ ْﻌ َﻠ ُﻢ اﻟﱟﺬﻳﻦَ َ‬ ‫ن‪َ » .‬و َ‬ ‫ﮑﺮُو َ‬ ‫اﻻَﻣﺮ َﻳ َﺘ َﻔ ﱠ‬ ‫ﻋﻼﻣﺖ ﺻﺪق و ﮐﺬب در ﮐﺘﺎب ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﻘﺮّر ﺷﺪه‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ادّﻋﺎ و دﻋﺎوی ﮐﻞّ ﻋﺒﺎد‬ ‫ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺤﮏ اﻟﻬﯽ زده ﺷﻮد ﺗﺎ ﺻﺎدق را از ﮐﺎذب ﺗﻤﻴﺰ دﻫﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ن ﮐُﻨﺘُﻢْ ﺻَﺎدِﻗﻴﻦَ‪ «.‬ﺣﺎل ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻓﺮﻣﺎﺋﻴﺪ ﺑﺎ اﻳﻦ‬ ‫ت إ ْ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪َ » :‬ﻓ َﺘ َﻤ ﱠﻨﻮُا اﻟ َﻤ ْﻮ َ‬ ‫ﺷﻬﺪای ﺻﺎدق ﮐﻪ ﻧﺺّ ﮐﺘﺎب ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺮ ﺻﺪق ﻗﻮل اﻳﺸﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ دﻳﺪهاﻳﺪ ﮐﻪ‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺟﺎن و ﻣﺎل و زن و ﻓﺮزﻧﺪ و ﮐﻞّ ﻣﺎ ﻳﻤﻠﮏ را اﻧﻔﺎق ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و ﺑﻪ اﻋﻠﲐ ﻏﺮف‬ ‫رﺿﻮان ﻋﺮوج ﻓﺮﻣﻮدﻧﺪ‪) ".‬اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﻗﻄﻌﺎت ‪ ۲۵۱‬و ‪(۲۵۲‬‬ ‫‪ -۴‬آﺧﺮﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪای ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ اﺳﺘﻤﺮار و دوام و ﺗﺮﻗّﯽ ﻧﻔﻮذ‬ ‫ﮐﻠﻤﮥ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﻠﻮب ﻣﺮدم را ﻣﻨﻘﻠﺐ ﻣﯽﺳﺎزد و اﯾﻦ اﻧﻘﻼب و ﺗﻘﻠﯿﺐ‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ ﻧﺴﻞ ﺑﻪ ﻧﺴﻞ اﺳﺘﻤﺮار ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و روز ﺑﻪ روز ﺑﺮ داﻣﻨﻪ و وﺳﻌﺖ اﻧﺘﺸﺎر آن‬ ‫ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬ﻏﻠﺒﮥ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﻬﯽ ﻫﻤﻮاره از اﺑﺘﺪای ﻇﻬﻮر ﻣﻨﺤﺼﺮ ًا‬

‫‪238‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺘّﮑﯽ ﺑﺮ ﻗﺪرت ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ ﺑﻮده و ﺑﺎ ﻓﻘﺪان ﻫﻤﮥ اﺳﺒﺎب زر و زور و اﺳﺒﺎب و‬ ‫اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻓﺮدی و ﺟﻤﻌﯽ ﻗﯿﺎم ﻓﺮﻣﻮده و در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﺄﺳﯿﺲ ﺟﺎﻣﻌﻪ و ﻣﺪﻧﯿّﺘﯽ ﺗﻮﻓﯿﻖ‬ ‫و ﺗﺄﯾﯿﺪ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﺠﺎد و اداﻣﮥ آن از اﻣﮑﺎﻧﺎت ﺑﺸﺮی ﺧﺎرج اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪" :‬از ﺧﺼﺎﺋﺺ ﺣﻘّﯿّﺖ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻘﺪّﺳﻪ اﯾﻨﺴﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺷﺠﺮۀ ﻣﺒﺎرﮐﻪ روز ﺑﺮوز ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ ﻧﻤﺎﯾﺪ و رﯾﺸﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺗﯿﺸﻪ ﻣﻨﻘﻄﻊ ﻧﮕﺮدد‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﺟﻤﯿﻊ آﻓﺎق ﻫﺠﻮم ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ ﮐﺎری ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ درﺧﺖ ﺑﻬﺸﺘﯽ روز ﺑﺮوز رﯾﺸﻪ ﻣﺤﮑﻢ‬ ‫ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﻓﺮوع ﺑﺮوﯾﺎﻧﺪ و ﺷﮑﻮﻓﻪ ﺑﻨﻤﺎﯾﺪ و ﺛﻤﺮات ﻃﯿّﺒﻪ ﺑﻪ ﺑﺎر آرد‪ ،‬ﻣﺜﻞ ﮐﻠﻤﮥ ﻃﯿّﺒﻪ ﮐﻪ‬ ‫ﺷﺠﺮۀ ﻃﯿّﺒﮥ اﺻﻠﻬﺎ ﺛﺎﺑﺖ و ﻓﺮﻋﻬﺎ ﻓﯽ اﻟﺴّﻤﺂء و ﺗﺆﺗﯽ اﮐﻠﻬﺎ ﻓﯽ ﮐﻞّ ﺣﯿﻦ‪ .‬ﻣﻼﺣﻈﻪ‬ ‫ﮐﻦ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺪرۀ ﻃﻮﺑﯽ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﻌﺮض ﮐﻠﻨﮓ و ﺗﯿﺸﮥ اﻋﺪاء ﮔﺸﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘّﻪ ﺑﯿﺶ از‬ ‫ﺑﯿﺴﺖﻫﺰار ﺷﺎﺧﻪ و ﺑﺮﮔﺶ ﺑﻪ ﺗﯿﻎ ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻢ ﻣﻘﻄﻮع ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﻫﺰاران‪،‬‬ ‫ﺑﻠﮑﻪ ﮐﺮورﻫﺎ‪ ،‬اوراق و ﻓﺮوع ﺟﺪﯾﺪ اﻧﺒﺎت ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺗﺎ آﻧﮑﻪ در اﯾﻦ اﯾّﺎم ﺳﺎﯾﻪ ﺑﺮ ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫آﻓﺎق اﻓﮑﻨﺪه‪ .‬ﺷﺎخ ﺧﺮّﻣﺶ ﺑﻪ ﮐﺎخ اﻣﺮﯾﮏ ﺳﺎﯾﻪ اﻧﺪاﺧﺖ و ﺑﻮی ﻣﻌﻄّﺮش ﺑﻪ آﺳﯿﺎ و‬ ‫اﻓﺮﯾﮏ رﺳﯿﺪه و ﻋﻦﻗﺮﯾﺐ ﺳﺎﯾﻪاش ﺑﺮ اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ و اروپ اﻓﮑﻨﺪه ﮔﺮدد‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻮّۀ اﻟﻬﯿّﻪ‬ ‫را ﭼﻪ ﻗﻮّﺗﯽ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻮاﻧﺪ و اﯾﻦ اﺷﻌﮥ ﺷﻤﺲ ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﭼﻪ اﺑﺮی ﭘﻨﻬﺎن ﮐﻨﺪ‪".‬‬ ‫)ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﺟﻠﺪ ‪ ،۶‬ﺷﻤﺎرۀ ‪(۲۲۷‬‬ ‫در اﺑﺘﺪای ﺑﺤﺚ ذﮐﺮ اﯾﻤﺎن و اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﻣﻌﺠﺰه ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺪام ﻣﻌﺠﺰه ﭼﻨﯿﻦ اﻫ ّﻤﯿّﺖ و‬ ‫ﻋﻈﻤﺖ و ﺣﻘﯿﻘﺘﯽ دارد ﮐﻪ ﻧﻔﺴﯽ ﺑﺪون ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ وﺳﯿﻠﮥ اﺑﺮاز ﻗﺪرت ﺑﺘﻮاﻧﺪ در‬ ‫زﻣﺎنﻫﺎی ﻃﻮﻻﻧﯽ و ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪّد ﺑﻪ ﻣﺪد آﯾﺎت و ﮐﻠﻤﺎت ﺻﺎدره از ﻗﻠﻤﺶ‬ ‫ﻫﺰاران ﻫﺰار از ﻣﺮدم و ﻧﺴﻞﻫﺎ را ﺑﻪ ﺗﻤﮑﯿﻦ و اﻃﺎﻋﺖ از ﺣﻘﺎﺋﻘﯽ وادارد ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﮔﺬﺷﺖ و ﻓﺪاﮐﺎری و اﯾﺜﺎر ﺟﺎن و ﻣﺎل و راﺣﺖ و آﺳﺎﯾﺶ آن را ﺑﭙﺬﯾﺮﻧﺪ و‬ ‫ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬از اﯾﻦ رو‪ ،‬آﯾﺎت ﻣﻌﺠﺰۀ ﭘﺎﯾﻨﺪهای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻮاره اﻓﺮاد ﺣﻘﯿﻘﺖﺟﻮ‬ ‫را راﻫﻨﻤﺎ و راﻫﺒﺮ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﺨﺼﯿﺺ ﺑﺎ اﺻﻞ "ﺗﺤﺮّی ﺣﻘﯿﻘﺖ" ﮐﻪ‬ ‫اوّﻟﯿﻦ ﺗﻌﻠﯿﻢ از ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ روﺣﺎﻧﯽ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ ارﺗﺒﺎط دارد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ راه ﺗﺤﻘﯿﻖ و‬ ‫ﺗﺠﺴّﺲ ﺣﻘﺎﻧﯿّﺖ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﻌﺠﺰه ﺑﺮ اﻫﻞ اﯾﻤﺎن در ﺳﺎﯾﺮ ادﯾﺎن ﻧﯿﺰ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﻧﺒﻮده‪ .‬ﻋﺎرف ﻣﻌﻨﻮی‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﯽ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮی‪ ،‬ﻧﯿﺰ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺣﻘﯿﺖ ﭼﻨﯿﻦ اﺷﺎره ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫روی و آواز ﭘﯿﻤﺒﺮ ﻣﻌﺠﺰه اﺳﺖ‬ ‫در دل ﻫﺮ اﻣّﺘﯽ ﮐﺰ ﺣﻖ ﻣﺰه اﺳﺖ‬

‫‪239‬‬ ‫آﻳﺎت‪ :‬ﻣﻌﻴﺎر ﺳﻨﺠﺶ ﺣﻘّﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫در آﺧﺮ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر ﻫﺪاﯾﺖ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺣﻀﺮﺗﺶ ﺑﺮای اﻫﻞ ﺑﯿﺎن در دور ﻇﻬﻮر ﻣﻮﻋﻮد‬ ‫اﻋﻈﻢ‪ ،‬ﺟﻤﺎل ﻗﺪم‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻧﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ اﻧﺤﺼﺎر اﺳﺘﺪﻻل ﺑﻪ‬ ‫آﯾﺎت ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻔﻬﻮم ﮔﺮدد‪ .‬در ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪:‬‬ ‫"اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﻐﯿﺮ آﯾﺎتاﻟﻠّﻪ اﺣﺘﺠﺎج ﮐﻨﺪ ﺑﺮ ﺣﻘﯿّﺖ ﻧﻘﻄﮥ ﺑﯿﺎن ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻣﺎﻧﺪه از اﻋﻈﻢ‬ ‫دﻟﯿﻞ و ارﻓﻊ ﺳﺒﯿﻞ اﮔﺮﭼﻪ در ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﮐﻞّ ﺷﺌﻮن ﺷﺠﺮۀ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻘﻄّﻊ ﻏﯿﺮ اوﺳﺖ از‬ ‫ﻣﺜﻞ و ﻗﺮﯾﻦ و ﺷﺒﻪ و ﻋﺪل و ﮐﻔﻮ‪ ،‬وﻟﯽ ﭼﻮن اﮐﺜﺮ ﭼﺸﻢ ﻗﻠﻮب اﯾﺸﺎن ﻧﻤﯽﺑﯿﻨﺪ ﻋﻠ ّﻮ‬ ‫آن را و در آﯾﺎت ﺑﻨﺤﻮی اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﮐﻞّ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻔﻬﻤﻨﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺬا ﺣﺠّﺖ را‬ ‫واﺣﺪ ﻗﺮار داده ﻟﻌﻞ ﻇﻬﻮر ﯾﻮم ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ در ﺣﻖّ او ﻟﻢ و ﯾﻢ ﮔﻔﺘﻪ ﻧﺸﻮد ‪ ...‬ﻟﻌﻞّ‬ ‫در ﻇﻬﻮر ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ ﻣﺤﺘﺠﺐ ﻧﺸﻮﻧﺪ ﺑﺸﺌﻮﻧﯽ دون ﺷﺌﻮن آﯾﺎت ﮐﻪ اﻋﻈﻢ ﺣﺠﺞ و‬ ‫ﺑﺮاﻫﯿﻦ ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ ‪ ...‬و ﻇﺎﻫﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻏﺮوب ﺷﺠﺮۀ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺣﺪی‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺜﻞ آﯾﺎت او اﺗﯿﺎن ﻧﻤﻮد‪) ".‬ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬واﺣﺪ ‪ ،۶‬ﺑﺎب ‪(۸‬‬ ‫در ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل‪" :‬ﻣﻦ ﯾﺪّﻋﯽ اﻣﺮ و ﻟﯿﺄﯾﺘﻦّ ﺑﺤﺠّﺔٍ‪ ،‬ﻋﻠﯽ اﻟّﺬﯾﻨﻬﻢ‬ ‫ﯾﺮﯾﺪون ان ﻻﯾﺼ ّﺪ ﻗﻮه ان ﯾﺄﺗﻮن ﺑﻤﺜﻞ ﺣﺠّﺘﻪ ﻓﺎن اﺗﻮا ﻓﺎذاً ﯾﺮﻓﻊ ﮐﻼﻣﻪ و ﻫﻢ ﯾﻐﻠﺒﻮن و‬ ‫اﻻّ ﺑﺪون ذﻟﮏ ﻟﻢ ﯾﻘﻄﻊ ﮐﻼﻣﻪ و ﻻﺗﺮﻓﻊ ﺣﺠّﺔ ﻣﺎ ﻋﻨﺪه ﻓﻼوﺻﯿﮑﻢ ﯾﺎ اوﻟﯽ اﻟﺒﯿﺎن ان‬ ‫ﻻ ﺗﻘﺎﺑﻠﻦّ اﺣﺪاً اﻻّ ﺑﻤﺜﻞ ﻣﺎ ﻋﻨﺪه ان اﻧﺘﻢ ﺗﺮﯾﺪون ان ﺗﻐﻠﺒﻮن و اﻻّ ﺑﻐﯿﺮ ذﻟﮏ ﯾﺜﺒﺖ‬ ‫اﻟﺤﻖّ و ﯾﻔﻨﯽ دون اﻟﺤﻖّ‪) ".‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‪ ،‬ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﺎﺗﯽ از ﮐﺘﺎباﻻﺳﻤﺎء‪ ،‬ص‪(۹۳‬‬ ‫ﺗﺒﺎرکاﻟﻠّﻪ از اﯾﻦ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﮐﻪ راه ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﻣﺠﺎدﻟﮥ ﻣﺬﻫﺒﯽ و ﻋﺪم ﺗﺤﻤّﻞ و ﺗﺠﺎوز را ﺳﺪّ‬ ‫ﻧﻤﻮده و روش ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺤﺚ و ﺟﺪل را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖ‬ ‫ﻣﺴﺘﺨﺮﺟﺎت ﺗﻔﺴﯿﺮ ﻣﺒﺎرک ﮐﻮﺛﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ در دﺳﺖ ﻧﺒﻮدن ﻧﺴﺨﻪای ﮐﻪ در دﺳﺘﺮس‬ ‫ﻋﻤﻮم ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﺗﺼﺮﯾﺢ ﺑﻪ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﻧﺴﺨﻪ ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﺷﺪ‪.‬‬

‫‪240‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزِن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن‬ ‫ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬

‫ﯾﻮﻟﯽ اﯾﻮاﻧﺴﯿﺎن‬

‫آرﺷﯿﻮ آﮐﺎدﻣﯿﺴﯿﻦ وﯾﮑﺘﻮر روﻣﺎﻧﻮوﯾﭻ روزن ﺑﺮای ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻋﻠﻤﯽ ﭘﯿﺮاﻣﻮن اﻣﺮ ﺑﺎﺑﯽ‬ ‫و ﺑﻬﺎﺋﯽ و ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﺗﺎرﯾﺦ اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت در اروﭘﺎ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ ﺷﺎﯾﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎرن‬ ‫روزن ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ۱۸۴۹‬در ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻮادۂ آﻟﻤﺎﻧﯽﺗﺒﺎر ﺑﻪ دﻧﯿﺎ آﻣﺪه ﺑﻮد ﻋﻀﻮ‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺴﯿﮥ ﺗﺰازی ﺑﻮد و در ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ روﺳﯿﻪ‪ ،‬ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ ﺑﺴﺮ ﻣﯿﺒﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎرون روزن ﻋﻼوه ﺑﺮ آﻧﮑﻪ ﻋﺮبﺷﻨﺎس ﻣﻌﺮوﻓﯽ در اﻣﭙراﺗﻮری روﺳﯿﻪ ﺑﻮد‪ ،‬رﺋﯿﺲ‬ ‫ﺑﺨﺶ ﺧﺎوری اﻧﺠﻤﻦ ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻣﺆﺳﺲ ﻣﺠﻠﮥ ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺨﺶ‬ ‫ﺧﺎوری اﻧﺠﻤﻦ ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳﯽ روﺳﯿﻪ و ﻧﯿﺰ رﺋﯿﺲ و اﺳﺘﺎد داﻧﺸﮑﺪۂ ﺧﺎورﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎه ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎرون روزن در زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻣﯿﮑﺮد و در‬ ‫ﺿﻤﻦ در ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﯽ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ زﻣﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ روﺳﯿﻪ ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯿﮑﺮد ﻧﻔﻮذ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد را در اﯾﺮان‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﺪﻫﺪ و ﺑﺪﯾﻦ دﻟﯿﻞ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﻬﺎی روﺳﯽ در اﯾﺮان ﺧﯿﻠﯽ ﻓﻌﺎل ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻌﻀﯽ‬ ‫از آﻧﻬﺎ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﮐﺎر دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﺑﻪ ﺟﻤﻊآوری آﺛﺎر ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎرﯾﺨﯽ از ﺟﻤﻠﻪ آﺛﺎر‬ ‫ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬آﺛﺎر ﻣﺬﮐﻮر ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ آن ﺑﺼﻮرت ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﯾﺎ ﮐﺘﺐ‬ ‫ﭼﺎپ ﺳﻨﮕﯽ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ ﻓﺮﺳﺘﺎده ﻣﯿﺸﺪ و ﺑﺎﻟﻤﺂل ﮐﻠﮑﺴﯿﻮﻧﯽ را ﺗﺸﮑﯿﻞ داد‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻌﺪاً ﺑﯿﻦ اﻧﺴﺘﯿﺘﻮی ﺧﺎورﺷﻨﺎﺳﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم و داﻧﺸﮕﺎه ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪ‪ .‬ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻧﻤﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ آن ﮐﻠﮑﺴﯿﻮن ﻏﻨﯽ ﺑﻪ اﻧﺴﺘﯿﺘﻮی ﻣﺬﮐﻮر‬ ‫ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺒﺐ اﯾﻦ اﻧﺴﺘﯿﺘﻮ ﻓﻌﻼً دارای ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺑﯽﻧﻈﯿﺮی از اﺳﻨﺎد و‬ ‫از آن ﺟﻤﻠﻪ آﺛﺎر ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ و ﺷﯿﺨﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ واﻗﻌﺎً ﮔﻨﺠﯿﻨﮥ ﺷﮕﻔﺖآوری‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪241‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻮﻗﻌﯽ ﮐﻪ ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ از اﯾﺮان ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﯿﻪ ﻣﯽآﻣﺪ ﺑﻪ دﺳﺖ روزن‬ ‫ﻣﯽرﺳﯿﺪ و او آﻧﻬﺎ را در ﮐﺎﺗﺎﻟﻮگ ﺛﺒﺖ و ﺗﻮﺻﯿﻒ و ﺻﻮرتﺑﺮداری و ﺗﺸﺮﯾﺢ ﻣﯿﮑﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﺎرن روزن در ﺷﻨﺎﺧﺖ و ﺗﺸﺨﯿﺺ درﺳﺖ آﺛﺎر ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺳﻮرۂ‬ ‫ﻣﻠﻮک ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﻧﻘﺶ ﻋﻤﺪهای اﯾﻔﺎ ﮐﺮد و ﺧﯿﻠﯽ زود ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ آﺛﺎر ﺑﺎﺑﯽ و‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﯽ ﺑﺮد‪ .‬ﺑﺎ آﻧﮑﻪ ﺧﻮدش ﻫﯿﭻ وﻗﺖ ﺑﻪ ﺧﺎور ﻣﯿﺎﻧﻪ ﺳﻔﺮ ﻧﮑﺮده ﺑﻮد ﻫﻤﻮاره‬ ‫ﺷﺎﮔﺮدان ﺧﻮد را ﮐﻪ دارای ﺳﻤّﺘﻬﺎی ﺑﻠﻨﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﯾﺎ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻮدﻧﺪ و در اﯾﺮان و‬ ‫ﺗﺮﮐﺴﺘﺎن ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ ﺑﺮای ﺟﻤﻊآوری آﺛﺎر ﻣﺬﮐﻮر ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯿﮑﺮد‪ .‬روزن ﺗﺼﻤﯿﻢ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ را ﺑﻪ ﭼﺎپ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ و ﺷﺮوع ﺑﻪ ﮐﺎر‬ ‫ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬اﻣّﺎ ﻋﻤﺮش وﻓﺎ ﻧﮑﺮد ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺎر را ﺑﻪ اﺗﻤﺎم ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎرن روزن در ﺳﺎل‬ ‫‪ ۱۹۰۸‬وﻓﺎت ﯾﺎﻓﺖ و اﻧﺘﺸﺎر آن ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﺟﻮان او ﺑﻌﺪ از‬ ‫وﻓﺎت آن ﺧﺎورﺷﻨﺎس ﺑﺰرگ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎرن روزن ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﻘﺎﻻت زﯾﺎدی ﮐﻪ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد و ﭼﻨﺪ ﺟﻠﺪ ﮐﺎﺗﺎﻟﻮگ‬ ‫ﺗﺸﺮﯾﺤﯽ ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ ﻣﯿﺮاث ﺑﺰرﮔﯽ از اﺳﻨﺎد و ﻣﺨﻄﻮﻃﺎت از ﺧﻮد‬ ‫ﺑﺠﺎی ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ آرﺷﯿﻮ روزن ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯿﺸﻮد‪ .‬اﯾﻦ آرﺷﯿﻮ ﻋﺒﺎرت از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی‬ ‫اﺷﺨﺎص ﻣﺨﺘﻠﻒ و اﺳﻨﺎد و آﺛﺎر ﻣﺘﻨﻮع اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺧﻮد روزن ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬ ‫ﺑﺰرگ اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و اﺳﻨﺎد ﺑﻌﺪ از ﻣﺮگ روزن ﺑﻪ آرﺷﯿﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﯿﻪ واﻗﻊ‬ ‫در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ ﺗﺤﻮﯾﻞ داده ﺷﺪ و از آن زﻣﺎن ﺑﻪ ﺑﻌﺪ در آرﺷﯿﻮ ﻣﺬﮐﻮر ﺣﻔﻆ و‬ ‫ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺴﻤﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪای از اﯾﻦ اﺳﻨﺎد ﭘﺮارزش ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ‬ ‫دﯾﺎﻧﺖ ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ و ﺣﺎوی ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﻔﯿﺪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﺒﺎت روزن ﮐﻪ ﺟﺰو آرﺷﯿﻮ آن ﺷﺨﺺ ﺑﺰرﮔﻮار اﺳﺖ ﺷﺎﻣﻞ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی اﺷﺨﺎض‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ و از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ و ﺑﺎﺗﯿﻮﺷﮑﻮف و اﯾﮕﻨﺎﺗﯿﻒ و اوﻟﺪﻧﺒﻮرگ و‬ ‫ادوارد ﺑﺮاون و ﺳﺒﺴﺘﯿﺎن ووآرو و ﺧﯿﺮاﻟ ّﻠﻪ‪.‬‬ ‫ﺑﯽﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻠﻤﻪای ﭼﻨﺪ راﺟﻊ ﺑﻪ اﯾﻦ اﺷﺨﺎص ذﮐﺮ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫اﻟﮑﺴﺎﻧﺪر ﮔﺮﯾﮕﻮرﯾﻮﯾﭻ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﮐﻪ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺳﺎل ‪ ۱۸٦۱‬ﺑﻮد از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎﮔﺮدان روزن‬ ‫و ﺳﺮوان ارﺗﺶ اﻣﭙﺮاﺗﻮری روس ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻋﺸﻖآﺑﺎد ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯿﮑﺮد‪ .‬ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﻧﻮزاد ﺑﻬﺎﺋﯽ آﻧﺠﺎ ﺗﻤﺎس ﻣﺴﺘﻤﺮ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺷﺪه ﺑﻮد در ﺑﺎرۀ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﻬﻀﺖ دﯾﻨﯽ ﮐﺴﺐ اﻃﻼع ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺣﺘﯽ ﺑﺮای ﺟﻤﻊآوری اﻃﻼﻋﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮ‬

‫‪242‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫راﺟﻊ ﺑﻪ دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ اﯾﺮان ﺳﻔﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ دوﺳﺘﺎن ﻧﺰدﯾﮏ ﺳﺮوان‬ ‫ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺰرگ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺑﻮاﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻧﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺷﺨﺼﯽ‬ ‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﮐﺘﺎب اﻗﺪس ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ را از ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻪ روﺳﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮد و ﺗﺮﺟﻤﮥ‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻪ ﮐﻤﮏ روزن ﺑﻪ ﭼﺎپ رﺳﯿﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ در اﻧﺠﺎم اﯾﻦ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ از‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ او ﺑﺎ روزن ﺑﺮ ﻣﯽآﯾﺪ ﺟﻨﺎب اﺑﻮاﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﻣﺴﺎﻋﺪت و‬ ‫ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺬﮐّﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﻬﯿﮥ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺬﮐﻮر در‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺑﺎ روزن ﺑﻄﻮر ﻣﺸﺮوﺣﯽ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﺐ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ در ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺑﻪ روزن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﺑﻌﻀﯽ اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ آن را در ﺟﺮﯾﺎن ﺳﻔﺮ اﯾﺮان ﺟﻤﻊآوری ﮐﺮده ﺑﻮد و ﻣﻘﺎﻟﻪای‬ ‫اﺳﺖ راﺟﻊ ﺑﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﮐﻪ از ﻃﺮف ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺻﻌﻮد ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻧﻮﺷﺘﻪ و در روزﻧﺎﻣﮥ "ﻗﻔﻘﺎز" ﭼﺎپ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺿﻤﻦ اﯾﻨﮑﻪ از‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در آن ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ذﮐﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک در آن ﺑﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان "ﭘﯿﻐﺒﺮ ﺑﺎﺑﯽﻫﺎ" ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ۱.‬ﻣﺴﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﯿﺰ در‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﻣﺠﺎل ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺑﺎرۀ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫ﺷﺮح ﻣﻔﺼﻠﯽ ﺑﺪﻫﻢ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮی ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻄﻮر ﮐﻠّﯽ در آرﺷﯿﻮ روزن ﺑﯿﺶ از ‪ ۲۳‬ﻧﺎﻣﮥ ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ ﺑﻪ زﺑﺎن روﺳﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﮬﻤﮥ آﻧﻬﺎ ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ ﺑﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ارﺗﺒﺎط دارد‪ .‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻣﺬﮐﻮر دورهای از ﺳﺎل‬ ‫‪ ۱۸۹۲‬ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۸۹۹‬را در ﺑﺮ ﻣﯿﮕﯿﺮد‪.‬‬ ‫ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮ روﺳﯽ ﮐﻪ ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ او ﺑﺎ روزن در آرﺷﯿﻮ روزن ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ و از ﻣﺴﺎﺋﻞ‬ ‫اﻣﺮی ﺑﺤﺚ ﻣﯿﮑﻨﺪ وﻻدﯾﻤﯿﺮ اﯾﻮاﻧﻮوﯾﭻ اﯾﮕﻨﺎﺗﯿﻒ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ او ﻫﻢ ﺷﺎﮔﺮد روزن ﺑﻮد‪.‬‬ ‫اﯾﮕﻨﺎﺗﯿﻒ دﯾﭙﻠﻤﺎت روﺳﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻃﻬﺮان و ﻋﺸﻖآﺑﺎد و ﺑﺨﺎرا ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯿﮑﺮده‪.‬‬ ‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﺨﺺ ﻣﺬﮐﻮر ﻫﺮﭼﻨﺪ ﮐﻪ در آرﺷﯿﻮ زﯾﺎد ﻧﯿﺴﺖ وﻟﯿﮑﻦ ﺟﺎﻟﺐ و ﻣﻔﯿﺪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ آن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﻘﺎﻣﺎت رﺳﻤﯽ روﺳﯿﻪ در آن زﻣﺎن ﻧﺴﺒﺖ‬ ‫ﺑﻪ دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜﻼً از آن ﻣﮑﺎﺗﺒﺎت ﺑﺮﻣﯿﺂﯾﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺬﮐﻮر ﯾﮏ‬ ‫ﺳﯿﺎﺳﺖ واﺣﺪ و ﺛﺎﺑﺖ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ و اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮی ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ‬ ‫ﻣﺤﺎﻓﻞ ﺣﺎﮐﻢ روﺳﯿﻪ در ﻣﻮرد اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻮد در آن ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬ ‫در آرﺷﯿﻮ روزن ‪ ۳‬ﻧﺎﻣﮥ اﯾﮕﻨﺎﺗﯿﻒ ﺑﻪ زﺑﺎن روﺳﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﻮل اﯾﻦ‬

‫‪243‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫دﯾﭙﻠﻤﺎت ﻋﺎﻟﯽرﺗﺒﮥ روﺳﯽ‪ ،‬اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن و روﺳﯿﻪ ﺑﺮای ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺑﻬﺎﯾﯿﺎن در اﯾﺮان ﻫﯿﭻ‬ ‫دﻟﯿﻠﯽ ﻧﺪارﻧﺪ و در آﯾﻨﺪه ﻧﯿﺰ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﻌﯿﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ دﻟﯿﻠﯽ ﺑﺮای اﯾﻦ اﻣﺮ ﭘﯿﺪا ﺷﻮد‪ ،‬زﯾﺮا‬ ‫ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ از "ﺑﺎﺑﯽﻫﺎ" ﺳﺒﺐ ﻏﻀﺐ روﺣﺎﻧﯿﻮن و ﻣﺘﻌﺼﺒﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و‬ ‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی اورﭘﺎﺋﯽ ﻫﻤﯿﺸﻪ رواﺑﻂ ﺧﻮب ﺑﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان و روﺣﺎﻧﯿﻮن را ﺑﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ‬ ‫از ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ‪ .‬آﯾﮕﻨﺎﺗﯿﻮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﺑﻪ وﻗﺎﯾﻊ اﺧﯿﺮ ﯾﺰد اﺷﺎره ﮐﺮده اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﻋﺒﺎرت از ﮐﺸﺘﺎر ﻋﺪۂ زﯾﺎدی از ﭘﯿﺮوان اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ در آن ﺷﻬﺮ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻘﻮل او‬ ‫ﻣﺄﻣﻮران دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﺧﺎرﺟﯽ ﻫﯿﭻ ﻧﻮع ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤﻠﯽ در ﺟﺮﯾﺎن آن وﻗﺎﯾﻊ از ﺧﻮد‬ ‫ﻧﺸﺎن ﻧﺪاده و ﻫﯿﭻ دﺧﺎﻟﺘﯽ ﯾﺎ اﻗﺪاﻣﯽ ﺑﺮای ﻧﺠﺎت آن ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن از ﭼﻨﮓ ﻇﺎﻟﻤﺎن‬ ‫ﻧﮑﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ادﻋﺎی ﻣﺨﺎﻟﻔﺎن اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ در اﯾﺮان ﮐﻪ "دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻫﻤﯿﺸﻪ از‬ ‫ﻃﺮف ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺳﯿﺎﺳﯽ آﻧﻬﺎ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده و ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻗﺮار‬ ‫ﻣﯿﮕﺮﻓﺖ" ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف دﯾﭙﻠﻤﺎت ﺑﻠﻨﺪ ﭘﺎﯾﮥ روﺳﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﺑﯽاﺳﺎس اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﺨﺺ دﯾﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﮑﺎﺗﺒﻪاش ﺑﺎ روزن در آرﺷﯿﻮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‬ ‫ﺑﺎﺗﯿﻮﺷﮑﻮف اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﺮانﺷﻨﺎس و ﻋﺮبﺷﻨﺎس و در ﺿﻤﻦ دﯾﭙﻠﻤﺎت روﺳﯽ در‬ ‫ﺗﻬﺮان از ﺳﺎل ‪ ۱۸۹۳‬ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۸۹۹‬ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺷﺨﺺ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﺸﺎن‬ ‫ﻣﯿﺪﻫﺪ ﮐﻪ او ﺑﻪ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﯾﮏ ارادت ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪای ورزﯾﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺳﻪ ﻧﺎﻣﮥ‬ ‫ﺑﺎﺗﯿﻮﺷﮑﻮف ﺑﻪ زﺑﺎن روﺳﯽ در آرﺷﯿﻮ روزن ﻧﮕﻬﺪاری ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﻣﮑﺎﺗﺒﺎت را در آرﺷﯿﻮ روزن ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺧﺎورﺷﻨﺎس ﻣﺸﻬﻮر اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‬ ‫ادوارد ﺑﺮاون ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯿﺪﻫﺪ‪ ،‬ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺷﻬﺮت او اﻟﺒﺘﻪ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﺪارد‪ ۷۲ .‬ﻧﺎﻣﮥ او در آرﺷﯿﻮ ﺣﻔﻆ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺰ ﻧﺎﻣﮥ اول ﺑﺮاون ﺑﻪ‬ ‫روزن ﮐﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺎرﺳﯽ اﺳﺖ ﻫﻤﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎی‬ ‫ﯾﮑﯽ دو ﻧﺎﻣﻪ ﺗﻤﺎم آﻧﻬﺎ ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ از دﯾﺎﻧﺖ ﺑﺎﺑﯽ و ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺤﺚ ﻣﯿﮑﻨﺪ‪ .‬ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ‬ ‫ﺑﺮاون ﺑﺎ روزن دورهای از ﺳﺎل ‪ ۱۸۸۹‬ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ ۱۹۰۲‬را در ﺑﺮ ﻣﯿﮕﯿﺮد‪ .‬ﺧﺎورﺷﻨﺎس‬ ‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ در ﻧﺎﻣﻪای ﺧﺎﻃﺮات ﺳﻔﺮش را ﺑﻪ ﻗﺒﺮس و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﮐﻪ ﻃﯽ آن ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻣﺒﺎرک و ﻣﯿﺮزا ﯾﺤﯿﯽ را دﯾﺪه ﺑﻮد ﺑﺎ روزن در ﻣﯿﺎن ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟّﻪ اﺳﺖ‬ ‫ﮐﻪ آﻧﭽﻪ ﺑﺮاون در اﯾﻦ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ در ﺑﺎرۀ اﯾﻦ ﻣﻼﻗﺎتﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﺎ ﺧﺎﻃﺮاﺗﯽ ﮐﻪ در آﺛﺎر‬ ‫ﻣﻨﺘﺸﺮۂ وی درج ﺷﺪه ﺗﻔﺎوت دارد‪ .‬ﻣﺴﺌﻠﮥ اﻧﺘﺸﺎر اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﺎب و ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ آن ﮐﻪ ﺑﺮاون ﻃﺮﺣﺶ را رﯾﺨﺘﻪ و ﮔﺎمﻫﺎی ﺟﺪی در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ‬

‫‪244‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﻫﻢ در ﻣﮑﺎﺗﺒﮥ او ﺑﺎ روزن ﺑﻄﻮر ﻣﺸﺮوﺣﯽ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺑﺮاون ﺑﺮﻣﯿﺂﯾﺪ ﮐﻪ او ﻋﻼوه ﺑﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄﯽ از ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﮐﻪ در‬ ‫اﺧﺘﯿﺎرش ﺑﻮد از دو ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄﯽ ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﯿﻪ ﻫﻢ‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬و اﯾﻦ ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ روﺳﯿﻪ ﺑﻮده و ﺑﻮﺳﯿﻠﮥ روزن و ﺑﻪ‬ ‫ﮐﻤﮏ او در اﺧﺘﯿﺎر ﺑﺮاون ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺮاون در ﻣﺮﺣﻠﮥ اول ﮬﻤﮥ اﯾﻦ ﻧﺴﺦ‬ ‫ﺧﻄﯽ را ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ و ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻣﯿﮑﺮده اﺳﺖ‪ .‬از ﻧﺎﻣﻪﻫﺎﯾﺶ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد ﮐﻪ ﭼﺮا‬ ‫ﺑﺎ وﺟﻮد زﺣﻤﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮاون ﮐﺸﯿﺪه ﺑﻮد ﻃﺮﺣﺶ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺟﺎﻣﮥ ﻋﻤﻞ ﻧﭙﻮﺷﯿﺪه ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺳﺒﺴﺘﯿﺎن ووآرو‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﺎﻣﮥ ﮐﻮﺗﺎه او ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻫﻢ در ﻣﮑﺎﺗﺒﺎت روزن ﻣﻮﺟﻮد‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﻣﻀﻤﻮن آن ﻧﺎﻣﻪ ﺑﺮﻣﯿﺂﯾﺪ‪ ،‬ﯾﮏ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻓﺮاﻧﺴﻮی ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫آرﺷﯿﻮ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻣﮑﺎﺗﺒﺎت ﺷﺨﺼﯽ روزن ﺷﺎﻣﻞ اﺳﻨﺎد و آﺛﺎر دﯾﮕﺮ ﻫﻢ‬ ‫ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﻄﻮر ﺧﯿﻠﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮی از آن اﺳﻨﺎد ﯾﺎد ﻣﯿﮑﻨﻢ‪ .‬اﺳﻨﺎد ﻣﺰﺑﻮر ﺑﻘﯿﮥ ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬ ‫اﺳﻨﺎد ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ را در ﺑﺮ ﻣﯿﮕﯿﺮد‪:‬‬ ‫‪ (۱‬ﮔﺰارشﻫﺎی رﺳﻤﯽ دﯾﭙﻠﻤﺎتﻫﺎی روﺳﯽ در اﯾﺮان در ﺑﺎرۂ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن از ﺳﺎل ‪۱۸۵۵‬‬ ‫ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ .۱۸۷۹‬ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻘﯿﮥ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن روﺳﯽ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺨﺼﻮص ﻧﺎﺧﻮاﻧﺎی روﺳﯽ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﯽ ﻧﻤﯿﺘﻮان ﺧﻮاﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ (۲‬ﮔﺰارش رﺋﯿﺲ ﮐﻨﺴﻮﻟﮕﺮی روس در ادرﻧﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن در آن ﺷﻬﺮ در‬ ‫زﻣﺎن ﺗﺒﻌﯿﺪ ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرک ﺑﻪ آﻧﺠﺎ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﺰارش ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﺧﺎﻃﺮات اﺷﺨﺎص‬ ‫ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻏﯿﺮﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺷﯿﻮخ ﺑﻌﻀﯽ ﺗﮑﯿﻪﻫﺎی اﻫﻞ ﺗﺼﻮف در ادرﻧﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ اﺳﻨﺎد ﮔﺰارﺷﯽ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان "ﭼﺮﮐﻨﻮﯾﺲ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﭘﯿﺎم ﺷﯿﺦ ﺑﺎﺑﯽﻫﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﮐﻨﺴﻮﻟﮕﺮی اﺗﺮﯾﺶ در ادرﻧﻪ" اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻤﺎم اﺳﻨﺎد ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﯾﻦ ﮔﺰارش ﺑﻪ زﺑﺎن‬ ‫روﺳﯽ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (۳‬ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﺑﻪ زﺑﺎنﻫﺎی ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﻟﻮح‬ ‫ﺳﺎﻣﺴﻮن )ﻟﻮح ﻫﻮدج( و ﻟﻮح ﺟﻮاد از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺑﺎب ﯾﻮﺳﻒ از‬ ‫ﻗﯿﻮماﻻﺳﻤﺎء ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬ﭼﻨﺪ دﻋﺎ و ﻣﻨﺎﺟﺎت‪ ،‬و ﺗﺎرﯾﺦ ﺣﺎﺟﯽ ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎی‬ ‫اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﻋﺸﻖآﺑﺎد ﺑﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﯿﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺰﺑﻮر ﺑﻪ دﺳﺘﺨﻂ داﻧﺸﻤﻨﺪ‬ ‫ﻣﺸﻬﻮر اﺑﻮاﻟﻔﻀﺎﺋﻞ ﮔﻠﭙﺎﯾﮕﺎﻧﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺧﻮد ﺷﺎﻫﺪ اﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﺑﻮده‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ‬ ‫ﺳﺒﺐ ﻧﺴﺨﮥ ﺧﻄﯽ ﻣﺬﮐﻮر دﺳﺘﺨﻂ آن ﺷﺨﺺ ﺑﺰرﮔﻮار اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺬﮐﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫‪245‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﺔ اﺳﻨﺎد روزن در آرﺷﻴﻮ ﻓﺮﻫﻨﮕﺴﺘﺎن ﻋﻠﻮم روﺳﻴﻪ در ﺳﻦﭘﺘﺮزﺑﻮرگ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﻤﺎم ﻧﺴﺦ ﻓﻮقاﻟﺬﮐﺮ ﭼﻮن دﺳﺖﻧﺨﻮرده ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺧﯿﻠﯽ ﺧﻮﺑﯽ ﺣﻔﻆ ﺷﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ (۴‬داﺳﺘﺎن ﺑﻌﻀﯽ ﺣﻮادﺛﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن ﯾﻬﻮدیﺗﺒﺎر در اﯾﺮان روی داده ﺑﻮد‪.‬‬ ‫اﯾﻦ داﺳﺘﺎن در دو ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻓﻮقاﻟﺬﮐﺮ ﺑﻪ ﻟﻬﺠﮥ‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﯾﻬﻮدﯾﺎن ﻓﺎرﺳﯽزﺑﺎن ﮐﻪ ﺑﺮای ﻧﻮﺷﺘﻦ از ﺣﺮوف ﻋﺒﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ‬ ‫ﺷﺮح داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ آن ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن ﭼﻪ ﻇﻠﻢ و ﺳﺘﻤﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﯿﺮوی از دﯾﺎﻧﺖ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ دﯾﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺗﺮﺟﻤﮥ اﯾﻦ داﺳﺘﺎن ﺑﻪ ﻓﺎرﺳﯽ ﻋﺎدی ﻧﯿﺰ ﺿﻤﯿﻤﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﭘﺎﯾﺎن ﺗﺬﮐﺮ ﺑﺪﻫﯿﻢ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎی ﻟﻮح ﺟﻮاد ﮐﻪ ﺟﺰو ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت‬ ‫ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﭼﺎپ ﺷﺪه ﺑﻘﯿﮥ ﻧﺴﺦ ﺧﻄﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺎﺋﺮ اﺳﻨﺎد از آرﺷﯿﻮ روزن ﺣﺘﯽ در ﻫﯿﭻ‬ ‫ﮐﺎﺗﺎﻟﻮگ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﻧﺸﺪه و در ﻣﻌﺮض ﺗﻤﺎﺷﺎی ﻋﻤﻮم ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺑﺮای اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ ﮔﻨﺠﯿﻨﮥ ﮔﺮانﺑﻬﺎ در اﺧﺘﯿﺎر داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪان ﻗﺮار‬ ‫ﺑﮕﯿﺮد ﭼﺎپ ﻫﺮﭼﻪ زودﺗﺮ آن ﻣﻔﯿﺪ و ﻻزم ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯿﺮﺳﺪ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖ‬ ‫‪ .۱‬ﺗﻮﻣﺎﻧﺴﮑﯽ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ‪" :‬اﯾﻦ ﺗﻌﻠﯿﻢ‬ ‫اﯾﺮاﻧﯽ ﺷﯿﻌﮥ ﻣﻐﺮوری را ﮐﻪ دوﺳﺘﯽ را ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻫﻤﮑﯿﺸﺎن ﺧﻮد ﻗﺒﻮل ﻣﯿﮑﻨﺪ و از‬ ‫ﭘﯿﺮوان ادﯾﺎن دﯾﮕﺮ ﺗﺒﺮا و ﺗﻮﻟﯽ ﻣﯿﮑﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﻓﺮوﺗﻦ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎﺑﯽ‪ ،‬ﻣﺒﺪّل ﮐﺮده‬ ‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺮادر ﺧﻮد ﻣﯿﺸﻨﺎﺳﺪ‪".‬‬

‫‪246‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل‬ ‫در ﺗﺤﺮي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬

‫ﺷﺮاره ذﺑﯿﺤﯿﺎن‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬ ‫در دﻳﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻃﻔﺎل را از ﺑﺪو ﺗﻮﻟّﺪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﻤﻮد‬ ‫ﺐ اﻟﻬﯽ را در ﻗﻠﻮب اﻳﺸﺎن اﻟﻘﺎء ﻛﺮد و اﻳﺸﺎن را ﻣﺆﻣﻦ و ﻣﺘﺪ ّﻳﻦ ﺑﻪ ﺑﺎر آورد‪.‬‬ ‫وﺣ ّ‬ ‫اﻳﻦ ﺣﻜﻢ ﻣﺤﻜﻢ ﺑﺎ ﺗﻌﻠﻴﻢ اﺳﺎﺳﯽ دﻳﮕﺮی در دﻳﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻣﻐﺎﻳﺮ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻧﻴﺰ‬ ‫ﺗﺼﺮﻳﺢ ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ ﺷﺮط ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻧﺼﺎف اﺳﺖ و ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد دﻳﺪن و ﺑﻪ‬ ‫ﮔﻮش ﺧﻮد ﺷﻨﻴﺪن‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻳﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﭘﻴﺶ آﻳﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ واﻟﺪﻳﻦ ﻓﺮزﻧﺪ ﺧﻮد‬ ‫را ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﭘﺎﻳﺪاری در اﻧﺪﻳﺸﮥ او ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآورﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻊ ﺧﻮاﻫﺪ‬ ‫ﺷﺪ ﺑﯽﻃﺮﻓﺎﻧﻪ در ﻣﻮرد ﻫﻤﮥ ادﻳﺎن و ﻋﻘﺎﻳﺪ ﺑﻴﻨﺪﻳﺸﺪ و داوری ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺳﻌﯽ ﺑﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺸﺎن داده ﺷﻮد ﺑﻴﻦ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ و‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ از دﻳﺪﮔﺎه ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﻐﺎﻳﺮﺗﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬ﺳﭙﺲ روﺷﻬﺎی ﺗﺮﺑﻴﺘﯽ ﻛﻪ اﻃﻔﺎل‬ ‫را ﺑﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻗﺎدر و ﻣﺸﺘﺎق ﻣﯽﺳﺎزد ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﺻﺮﻓﺎً ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﻫﺪف آن درك ﺑﻬﺘﺮ اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻣﺒﺎرﻛﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ اﺛﺒﺎت آن ﺑﻪ ﻏﻴﺮﺑﻬﺎﺋﻴﺎن‪.‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻟﺰوﻣﯽ دﻳﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﺿﺮورت ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺛﺒﺎت ﮔﺮدد‪ ،‬زﻳﺮا اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان‬ ‫ﺟﻬﺎن ﺑﻪ آن ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ و ﺣﺘﯽ اﻣﺮوز در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ از ﻟﺰوم ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻧﺰدﻳﻚ ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﺳﺆال اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ آﻳﺎ در‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻨﺼﺮ دﻳﻦ را وارد ﻧﻤﻮد ﻳﺎ ﻣﯽﺗﻮان از آن ﺻﺮف ﻧﻈﺮ ﻛﺮد؛ زﻳﺮا‬ ‫از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮ اﻛﺜﺮ دﺳﺘﺨﻮش ﺗﻘﺎﻟﻴﺪﻧﺪ و ﭘﻴﺮو‬ ‫ﻣﺬﻫﺐ واﻟﺪﻳﻦ ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ )ﭘﻴﺎم ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬ص‪ (۱۰‬و در ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ ﻛﻪ‬

‫‪247‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎری از اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ اﻳﻦ‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳﻴﺪهاﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻨﺼﺮ دﻳﻦ را از ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺣﺬف ﻛﺮد ﺗﺎ آزادی اﻧﺪﻳﺸﻪ ﺗﺤﻘﻖ‬ ‫ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺎﻳﺪ دﻳﺪ ﭼﺮا دﻳﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻋﻠﲐرﻏﻢ اﻫﻤﻴﺘﯽ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ و‬ ‫آزادی اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻗﺎﺋﻞ اﺳﺖ ﺑﺮ ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ و روﺣﺎﻧﯽ اﻃﻔﺎل ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﺗﻌﻠﻴﻢ دﻳﻦ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل‬ ‫ﺿﺮورت و ﻟﺰوم‬ ‫درآﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ ﺗﺄ ﻛﻴﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ ﻣﻘﺪم ﺑﺮ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻋﻠﻮم‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻣﺎ اﻻﻃﻔﺎل اﻣﺮ ﻧﻤﻮدﻳﻢ در اﺑﺘﺪا ﺑﻪ آداب و‬ ‫اﺣﻜﺎم دﻳﻦ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺑﻌﺪ ﺑﺎﻟﻌﻠﻮمِ اﻟﻨﺎﻓﻌﺔِ و اﻟﺘﺠﺎر ِة اﻟﻤﺰﻳّﻨ ِﺔ ﺑﻄِﺮا ِز اﻻﻣﺎﻧﺔِ ‪"...‬‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ص‪ (۱۶‬و ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ در ﻣﺪارس‬ ‫اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﺗﻌﻠﻴﻢ دﻳﻦ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﺗﻌﻠﻴﻢ دﻳﺎﻧﺖ و اﻧﻌﻘﺎد ﻗﻠﻮب اﻃﻔﺎل ﺑﺮ ﻣﺤ ّﺒﺖ‬ ‫ﺣﻀﺮت اﺣﺪﻳﺖ ﺑﻪ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺳﺎﻳﺮ ﻋﻠﻮم ﭘﺮداﺧﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۵۳‬اﻳﻦ وﻇﻴﻔﻪ ﻗﺒﻞ از‬ ‫ﻣﺪارس ﺑﻪ ﻋﻬﺪۀ ﻣﺎدران ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫"اﻳﻦ اﻃﻔﺎل را ﺑﺎﻳﺪ اﻣﻬﺎت از ﺑﺪاﻳﺖ ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ اﻟﻬﻴﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻳﻌﻨﯽ ﻫﻤﻮاره ذﻛﺮ‬ ‫ﺣﻖ ﻛﻨﻨﺪ و از ﺑﺰرﮔﻮاری ﺣﻖ ﺳﺨﻦ راﻧﻨﺪ و اﻟﻘﺎی ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و در ﻧﻬﺎﻳﺖ‬ ‫ﻟﻄﺎﻓﺖ و ﻧﻈﺎﻓﺖ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ ﻃﻔﻞ را ﭘﺮورش دﻫﻨﺪ ﺗﺎ آﻧﻜﻪ ﻫﺮ ﻛﻮدﻛﯽ از ﺑﺪو ﺣﻴﺎت‬ ‫ﻧﺴﻴﻢ ﻣﺤﺒﺖاﻟ ّﻠﻪ اﺳﺘﻨﺸﺎق ﻧﻤﺎﻳﺪ و از راﺋﺤﮥ ﻫﺪاﻳﺖاﻟ ّﻠﻪ ﺑﻪ اﻫﺘﺰاز آﻳﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ص‪(۶۰‬‬ ‫آﻧﭽﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل آﻣﻮزش داده ﺷﻮد‪ ،‬ﻋﻼوه ﺑﺮ "آداب و اﺣﻜﺎم دﻳﻦ"‬ ‫و "ذﻛﺮ ﺣﻖ" و "ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ" ﻛﻪ در ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﮥ ﻓﻮق ﻣﺬﻛﻮرﻧﺪ‪ ،‬از ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ آﺛﺎر‬ ‫ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﺑﺎرۀ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﺗﻄﻮﻳﻞ‬ ‫ﮐﻼم از ذﻛﺮ ﻋﻴﻦ ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﺧﻮدداری ﻣﯽﮔﺮدد‪:‬‬ ‫ﺗﻌﻠﯿﻢ ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﺷﺮاﻳﻊ اﻟﻬﻴﻪ‪ ،‬وﻋﺪ و وﻋﻴﺪ ﻣﺬﻛﻮر در ﻛﺘﺐ اﻟﻬﯽ )ص‪ ،(۱۴‬ﻣﺎ ﻧُﺰِّلَ ﻣِﻦ‬ ‫ﺳﻤﺎءِاﻟﻌﻈﻤ ِﺔ و اﻻﻗﺘﺪار )ص‪ ،(۱۵‬ﺗﻬﺬﻳﺐ و ﺗﻌﺪﻳﻞ اﺧﻼق )ص‪ ،(۳۷‬اﻟﻘﺎء‬ ‫ﻣﺤﺒﺖاﻟ ّﻠﻪ )ص‪ ،(۳۹‬اﻧﺘﻘﺎل ﻋﻠﻮم و ﻣﻌﺎرف روﺣﺎﻧﯽ و ﺗﻔﻬﻴﻢ اﻳﻦ اﺻﻞ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻗﻠﻮب‬ ‫ﻣﺘﻀﺮع و ﭘﺮاﺑﺘﻬﺎل ﺗﻮﺟّﻪ ﺑﻪ ﻣﻠﻜﻮت ﺣﻀﺮت ذواﻟﺠﻼل ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ )ص‪ ،(۴۱‬ﺗﻌﻠﯿﻢ‬

‫‪248‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻨﺎﺟﺎت )ص‪ ،(۴۳‬ﺗﻌﻠﯿﻢ ﻋﻘﺎﻳﺪ دﻳﻨﻴﻪ )ص‪ ،(۶۱‬ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺑﺮ اﻛﺘﺴﺎب ﻛﻤﺎﻻت و‬ ‫ﺗﺤﺮﻳﺺ ﺑﺮ ﺗﻤﺴﻚ ﺑﻪ دﻳﻦاﻟ ّﻠﻪ و ﺛﺒﻮت ﺑﺮ ﺷﺮﻳﻌﺖاﻟ ّﻠﻪ ‪ ،‬ﺧﻴﺮﺧﻮاﻫﯽ ﻋﻤﻮم اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ و‬ ‫ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻛﻞ اﻣﻢ‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﺳﻠﻮك و ﻣﺪاوﻣﺖ ادﻋﻴﮥ ﺧﻴﺮﻳﻪ در ﺣﻖ ﻣﻠﻮك و ﻣﻤﻠﻮك‬ ‫)ص‪ ،(۶۴‬ﭘﺮورش ﺑﻠﻨﺪی ﻫﻤﺖ )ص‪ ،(۶۵‬ﻋﺼﻤﺖ و ﻋﻔﺖ و ﺣﺴﻦ اﺧﻼق و آداب‬ ‫)ص‪ ،(۶۸‬ﺧﻀﻮع و ﺧﺸﻮع‪ ،‬اﻃﺎﻋﺖ و اﻧﻘﻴﺎد ﺑﻪ آﺑﺎء و اﺟﺪاد )ص‪ ،(۷۱‬ﺣﺠﺞ و‬ ‫ﺑﺮاﻫﻴﻦ اﺷﺮاق اﺳﻢ اﻋﻈﻢ )ص‪ ،(۷۹‬ﺗﻌﻠﻴﻢ اﺻﻮل ﺗﺒﻠﻴﻎ و ﺗﻼوت آﻳﺎت ﺑﻴﻨﺎت و‬ ‫ﺗﺤﺼﻴﻞ ﺗﺎرﻳﺦ اﻣﺮ )ﺻﺺ‪ ،(۸۴–۸۳‬ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺳﭙﺮدن اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ و‬ ‫ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ )ص‪ ،(۹۲‬ﺣﻜﺎﻳﺎت و ﺳﺮﮔﺬﺷﺘﻬﺎی ﺟﺎﻟﺐ و ﻣﻔﻴﺪ در ﺑﺎب اﻳﺎم اوﻟﻴﻪ‬ ‫اﻣﺮ‪ ،‬ﻗﺼﺺ و رواﻳﺎﺗﯽ از ﺣﻴﺎت ﺣﻀﺮت ﻣﺴﻴﺢ و ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ و ﺳﺎﻳﺮ اﻧﺒﻴﺎی‬ ‫اﻟﻬﻲ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت اﻳﺸﺎن )ص‪ ،(۹۳‬ﺗﻌﻠﯿﻢ ﺷﺌﻮن و آداب ﻛﺎﻣﻞ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ص‪،(۹۵‬‬ ‫ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ ﻛﺎﻣﻞ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ‪ ،‬ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ‬ ‫)ص‪.(۹۹‬‬ ‫ﺑﺎ دﻗﺖ در اﻳﻦ ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ روﺣﺎﻧﯽ ﻳﺎ دﻳﻨﯽ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ اﻣﺮ‬ ‫ﻣﺒﺎرك اﺳﺖ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺧﻼﻗﯽ را ﺷﺎﻣﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ آن دو ﺟﻨﺒﮥ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ و ﻣﻌﺮﻓﺖ دارد‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻫﻢ ﻋﻘﻞ و ﻫﻢ ﻋﻮاﻃﻒ اﻃﻔﺎل را ﺑﺎﻳﺪ در ﺟﻬﺖ اﻳﻤﺎن‬ ‫ﺑﻪ دﻳﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﺮورش داد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻳﻚ ﺧﺎﻧﻢ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻳﻘﻴﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﺎدر ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻣﻘﺪس و ﺳﻨﮕﻴﻨﯽ ﺑﺮای‬ ‫رﺷﺪ و ﻧﻤﻮ روﺣﺎﻧﯽ آﻧﺎن در اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﻤﺎﺳﺖ و از اﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﻌﯽ ﺑﻠﻴﻎ‬ ‫ﻣﺒﺬول دارﻳﺪ ﻛﻪ در ﻗﻠﻮب اﻳﺸﺎن ﻋﺸﻖ و ﻣﺤ ّﺒﺖ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ را اﻟﻘﺎء ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ و‬ ‫آﻧﺎن را ﺑﺮای ﻋﺮﻓﺎن و ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﯽ ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻘﺎم ﻣﻘﺪس ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻛﻪ اﺳﺘﻌﺪاد و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ‬ ‫ﺳﻨﻴﺸﺎن ﺗﺤﻘﻖ اﻳﻦ اﻣﺮ را اﻗﺘﻀﺎء ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻣﺴﺘﻌﺪ و آﻣﺎده ﺳﺎزﻳﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۹۹‬اﻣﺎ‬ ‫ﭼﺮا ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ؟‬

‫دﻻﺋﻞ آن‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﮥ ﻣﻨﺪرﺟﻪ در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﯽﺗﻮان دﻻﺋﻞ ذﻳﻞ را ﺑﺮای‬ ‫ﻟﺰوم ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ اﻃﻔﺎل ذﻛﺮ ﻛﺮد‪:‬‬

‫‪249‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ –۱‬اﻟﻘﺎء ﺧﺸﻴﺔاﻟﻠّﻪ و ﻣﺤﺒﺔاﻟﻠّﻪ در ﻗﻠﻮب اﻃﻔﺎل ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻃﺎﻋﺖ از واﻟﺪﻳﻦ و‬ ‫ﻋﻤﻞ ﺑﻪ اواﻣﺮ و ﭘﺮﻫﻴﺰ از ﻣﻨﺎﻫﯽ‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬آﺑﺎء ﺑﺎﻳﺪ در دﻳﻦ‬ ‫اﺑﻨﺎء و اﺗﻘﺎن آن ﺟﻬﺪ ﺑﻠﻴﻎ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﭼﻪ ﻫﺮ ﻓﺮزﻧﺪی از دﻳﻦ اﻟﻬﯽ ﺧﺎرج ﺷﻮد اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ‬ ‫رﺿﺎی واﻟﺪﻳﻦ و ﺣﻖ ﺟﻞ ﺟﻼﻟﻪ ﻋﻤﻞ ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺟﻤﻴﻊ اﻋﻤﺎل ﺣﺴﻨﻪ ﺑﻪ ﻧﻮر اﻳﻤﺎن‬ ‫ﻇﺎﻫﺮ و ﻣﺸﻬﻮد و در ﻓﻘﺪان اﻳﻦ ﻋﻄﻴﮥ ﻛﺒﺮﱝ از ﻫﻴﭻ ﻣﻨﻜﺮی اﺟﺘﻨﺎب ﻧﻜﻨﺪ و ﺑﻪ ﻫﻴﭻ‬ ‫ﻣﻌﺮوﻓﯽ اﻗﺒﺎل ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۱۱‬و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬آﻧﭽﻪ از ﺑﺮای اﻃﻔﺎل‬ ‫در ﻣﻘﺎم اول و رﺗﺒﮥ اوﻟﻴﻪ واﺟﺐ و ﻻزم اﺳﺖ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻛﻠﻤﮥ ﺗﻮﺣﻴﺪ و ﺷﺮاﻳﻊ اﻟﻬﻴﻪ اﺳﺖ‬ ‫ﭼﻪ ﻛﻪ ﻣﻦ دون آن ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﯽﺷﻮد و در ﻓﻘﺪان آن ﺻﺪ ﻫﺰار اﻋﻤﺎل‬ ‫ﻣﻜﺮوﻫﮥ ﻏﻴﺮﻣﻌﺮوﻓﻪ و اﻗﻮال ﻏﻴﺮﻃﻴﺒﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ‪ ...‬آﺑﺎء ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻤﺎل ﺳﻌﯽ را در‬ ‫ﺗﺪﻳّﻦ اوﻻد ﻣﺒﺬول دارﻧﺪ ﭼﻪ اﮔﺮ اوﻻد ﺑﻪ اﻳﻦ ﻃﺮاز اول ﻓﺎﺋﺰ ﻧﮕﺮدد از اﻃﺎﻋﺖ اﺑﻮﻳﻦ‬ ‫ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﻣﯽ اﻃﺎﻋﺔاﻟ ّﻠﻪ اﺳﺖ ﻏﺎﻓﻞ ﮔﺮدد‪ .‬دﻳﮕﺮ ﭼﻨﻴﻦ اوﻻد ﻣﺒﺎﻻت ﻧﺪاﺷﺘﻪ و‬ ‫ﻞ ِﺑ َﺎﻫﻮاﺋِﻪ ﻣﺎﻳَﺸﺎء" )ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۱۲‬‬ ‫ﻧﺪارد‪َ .‬ﻳﻔﻌَ ُ‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺧﻼﻗﯽ‬ ‫ﺑﺪون ﻋﻨﺼﺮ دﻳﻦ و ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﻛﺎﻣﻞ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ .‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺗﻮﺿﻴﺢ اﻳﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﭼﻨﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻔﻮس ﭼﻨﺎن ﮔﻤﺎن ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﺎﻣﻮس ﻃﺒﻴﻌﯽ اﻧﺴﺎن‬ ‫ﻣﺎﻧﻊ ارﺗﻜﺎب اﻋﻤﺎل ﻗﺒﻴﺤﻪ و ﺿﺎﺑﻂ ﻛﻤﺎﻻت ﻣﻌﻨﻮﻳﻪ و ﺻﻮرﻳﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺷﺨﺼﯽ‬ ‫ﻛﻪ ﻣﺘﺼﻒ ﺑﻪ ﺧﺮد ﻃﺒﻴﻌﯽ و ﻏﻴﺮت ﻓﻄﺮﻳﻪ و ﺣﻤﻴﺖ ذاﺗﻴﻪ اﺳﺖ ﺑﺪون ﻣﻼﺣﻈﮥ‬ ‫ﻋﻘﻮﺑﺎت ﺷﺪﻳﺪۀ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﺮ اﻋﻤﺎل ﺷﺮﻳﻪ و ﻣﺜﻮﺑﺎت ﻋﻈﻴﻤﮥ اﻓﻌﺎل ﺧﻴﺮﻳﻪ ﺑﺮی از اﺿﺮار‬ ‫ﻋﺒﺎد و ﺣﺮﻳﺺ ﺑﺮ اﻋﻤﺎل ﺧﻴﺮﻳﻪ اﺳﺖ‪ .‬اوﻻً آﻧﻜﻪ در ﺗﻮارﻳﺦ ﻋﻤﻮﻣﻴﻪ دﻗﺖ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‬ ‫واﺿﺢ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﺎﻣﻮس ﻃﺒﻴﻌﯽ از ﻓﻴﻮﺿﺎت ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ اﻧﺒﻴﺎی اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﻴﻢ ﻛﻪ از اﻃﻔﺎل در ﺻﻐﺮ ﺳﻦ آﺛﺎر ﺗﻌﺪی و ﺗﺠﺎوز ﻇﺎﻫﺮ و‬ ‫اﮔﺮ از ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﺮﺑﯽ ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﺪ آﻧﺎً ﻓﺂﻧﺎً ﺷﻴﻢ ﻏﻴﺮﻣﺮﺿﻴﻪاش ﺗﺰاﻳﺪ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﻣﻌﻠﻮم‬ ‫ﺷﺪ ﻛﻪ ﻇﻬﻮر ﻧﺎﻣﻮس ﻃﺒﻴﻌﯽ ﻧﻴﺰ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﻌﻠﻴﻢ اﺳﺖ و ﺛﺎﻧﻴﺎً آﻧﻜﻪ ﺑﺮ ﻓﺮض ﺗﺼﻮر‬ ‫اﻳﻨﻜﻪ ﺧﺮد ﻃﺒﻴﻌﯽ و ﻧﺎﻣﻮس ﻓﻄﺮی ﻣﺎﻧﻊ ﺷﺮ و ﻣﺪل ﺑﺮ ﺧﻴﺮ اﺳﺖ اﻳﻦ ﻣﻌﻠﻮم و واﺿﺢ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﭽﻮ ﻧﻔﻮس ﭼﻮن اﻛﺴﻴﺮ اﻋﻈﻢ اﺳﺖ ﭼﻪ ﻛﻪ اﻳﻦ ادﻋﺎ ﺑﻪ ﻗﻮل ﺗﻤﺎم ﻧﺸﻮد‬ ‫ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻤﻞ ﻻزم‪ .‬ﺣﺎل ﭼﻪ اﻣﺮی در وﺟﻮد ﺟﻤﻬﻮر را ﺑﺮ ﻧﻴﺎت ﺣﺴﻨﻪ و اﻋﻤﺎل ﺻﺎﻟﺤﻪ‬ ‫ﻣﻠﺠﺄ و ﻣﻀﻄﺮ ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ و از اﻳﻦ ﮔﺬﺷﺘﻪ آن ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ ﻣﺼﺪر ﻧﺎﻣﻮس ﻃﺒﻴﻌﯽ اﺳﺖ‬

‫‪250‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﮔﺮ ﻣﻈﻬﺮ ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﮔﺮدد اﻟﺒﺘﻪ در ﻧﻮاﻳﺎی ﺧﻴﺮﻳﻪاش ﺛﺎﺑﺖﺗﺮ و راﺳﺦﺗﺮ ﮔﺮدد‪".‬‬ ‫)ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۲۵‬‬ ‫ﻫﺪف دﻳﮕﺮ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ اﻟﻘﺎء ﻣﺤﺒﺖاﻟ ّﻠﻪ در ﻗﻠﻮب اﻃﻔﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﺑﺎرۀ اﻳﻦ ﻫﺪف ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭼﻨﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺑﺎﻳﺪ از ﺑﺪاﻳﺖ اﻃﻔﺎل‬ ‫را ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ اﻟﻬﯽ ﭘﺮورش داد و ﻫﻤﻮاره ﺑﻪ ذﻛﺮ ﺣﻖ ﻣﺘﺬﻛﺮ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﻣﺤﺒﺖاﻟ ّﻠﻪ در‬ ‫ﻃﻴﻨﺖ آﻧﺎن ﺛﺒﻮت و ﻗﺮار ﻳﺎﺑﺪ و ﺑﺎ ﺷﻴﺮ اﻣﺘﺰاج ﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۳۹‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻧﻴﺰ در اﻳﻦ ﺑﺎره ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻧﻔﻮس اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮای ﺣﻔﻆ اﻧﺘﻈﺎم‬ ‫در رﻓﺘﺎر و ﻛﺮدار ﺧﻮﻳﺶ اﻛﺜﺮ ﺑﻪ ﺧﺸﻴﺔاﻟ ّﻠﻪ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ ﻣﮕﺮ ﻣﻌﺪودی ﻗﻠﻴﻞ ﻛﻪ ﺻﺎﺣﺐ‬ ‫ﺗﺮﻗﻴﺎت روﺣﯽ ﻋﻈﻴﻢ ﺑﻮده و ﺻﺮﻓ ًﺎ ﻋﺸﻖ و ﻣﺤﺒﺖ ﻳﺰداﻧﯽ ﻣﺤﺮك اﻋﻤﺎل و اﻓﻌﺎل‬ ‫اﻳﺸﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻴﻢ ﻣﺠﺎزات و ﺧﻮف از ﻋﻘﻮﺑﺖ اﻟﻬﯽ در ﺻﻮرت ارﺗﻜﺎب ﻣﻌﺎﺻﯽ‬ ‫ﺑﺮای ﺗﺜﺒﻴﺖ اﻗﺪام ﻧﻔﻮس در ﺻﺮاط ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻻزم و ﺿﺮوری اﺳﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۱۰۹‬‬ ‫‪ –۲‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺴﺎد اﺧﻼق ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﻣﺼﻮﻧﻴﺖ از اﻣﺘﺤﺎﻧﺎت‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬در آﻳﻨﺪه اﺧﻼق ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﺴﻴﺎر ﻓﺎﺳﺪ ﮔﺮدد‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫اﻃﻔﺎل را ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﻤﻮد ﺗﺎ ﺳﻌﺎدت دو ﺟﻬﺎن ﻳﺎﺑﻨﺪ و اﻻ در زﺣﻤﺖ و ﻣﺸﻘﺎت‬ ‫اﻓﺘﻨﺪ زﻳﺮا ﺳﻌﺎدت ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ اﺧﻼق رﺣﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۳۹‬و ﻧﻴﺰ‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻃﻔﺎل را ﺑﺎﻳﺪ از ﺻﻐﺮ ﺳﻦ ﺑﻬﺎﺋﯽ روﺣﺎﻧﯽ رﺑﺎﻧﯽ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﺮد‪ .‬اﮔﺮ‬ ‫ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﻮﻧﺪ از ﻫﺮ اﻣﺘﺤﺎﻧﯽ ﻣﺤﻔﻮظ و ﻣﺼﻮن ﻣﺎﻧﻨﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۵۲‬‬ ‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرك ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﻛﻮدﻛﺎن ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺮار‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ آﻧﺎن دﻳﻦ و اﺧﻼق ﺣﺴﻨﻪ آﻣﻮﺧﺘﻪ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﺑﯽدﻳﻨﯽ و اﺧﻼق ﺳﻮء را از‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ آﻣﻮﺧﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻫﻤﭽﻮن ﭘﺎدزﻫﺮی ﺑﺮای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺳﻤﻮم‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻻزم اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻛﻨﻮن ﻛﻪ آﺷﻨﺎﻳﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮی ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﺑﻬﺎﺋﯽ در ﻣﻮرد ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪ ،‬وﻗﺖ‬ ‫آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻄﺮح ﮔﺮدد ﺗﺎ ﺑﻌﺪ از آن ﺑﺘﻮان‬ ‫در ﻣﻮرد اﻣﻜﺎن ﺗﻠﻔﻴﻖ اﻳﻦ دو ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻣﺒﺎرك در ﻋﻤﻞ ﺑﻬﺘﺮ ﻗﻀﺎوت ﻛﺮد‪.‬‬

‫‪251‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻟﺰوم ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻫﺪف اﺻﻠﯽ از ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ وﺣﺪت ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﮔﺮ اﻳﻦ اﻣﻢ ﻣﺨﺘﻠﻔﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻨﻨﺪ ﻻﺑﺪ ﺑﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺮ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﯽ ﺑﺮﻧﺪ و ﭼﻮن ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻠﻞ ﻳﻚ ﻣﻠﺖ ﮔﺮدﻧﺪ اﻣﺎ‬ ‫ﻣﺎدام ﻣﺘﻤﺴﻚ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﻟﻴﺪﻧﺪ و از ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺮوم و اﻳﻦ ﺗﻘﺎﻟﻴﺪ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺳﺖ ﻟﻬﺬا‬ ‫ﻧﺰاع و ﺟﺪال در ﻣﻴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻐﺾ و ﻋﺪاوت ﺑﻴﻦ ﻣﻠﻞ ﺷﺪﻳﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﮔﺮ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻜﻨﻨﺪ اﺑﺪاً ﻋﺪاوﺗﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻐﻀﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻨﮓ و ﺟﺪاﻟﯽ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﻬﺎﻳﺖ اﻟﺘﻴﺎم را ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﻨﺪ‪) ".‬ﭘﻴﺎم ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬ﺻﺺ‪(۱۱-۱۰‬‬ ‫و ﻧﻴﺰ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻠﻞ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﻟﻴﺪی ﻋﺎﻣﻴﺎﻧﻪ ﺗﺸﺒّﺚ ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ و از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﺑﺎ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ در ﻧﻬﺎﻳﺖ اﺧﺘﻼف و ﻏﺎﻳﺖ ﻧﺰاع و ﺟﺪاﻟﻨﺪ اﻣﺎ ﻇﻬﻮر ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﺎﺷﻒ اﻳﻦ‬ ‫ﻇﻠﻤﺎت اﺳﺖ و ﺳﺒﺐ وﺣﺪت اﻋﺘﻘﺎد زﻳﺮا ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﻌﺪد ﻗﺒﻮل ﻧﻜﻨﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ص‪(۱۱‬‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ از ﻃﺮﻳﻖ وﺣﺪت اﻋﺘﻘﺎد ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ وﺣﺪت ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪای ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻳﻦ ﺗﺼﻮر ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ وﻇﻴﻔﮥ اﻓﺮاد ﻏﻴﺮﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻬﺎﺋﻴﺎن ﺣﻘﻴﻘﺖ را در اﺧﺘﻴﺎر‬ ‫دارﻧﺪ و ﻻزم ﻧﻴﺴﺖ در ﺟﺴﺘﺠﻮی آن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻄﻼن اﻳﻦ ﺗﺼﻮر ﺑﺪﻳﻬﯽ اﺳﺖ‬ ‫)زﻳﺮا ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻫﺮ دﻳﻨﯽ را در درﺟﮥ اول ﭘﻴﺮوان آﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﺟﺮا ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻛﻪ‬ ‫آن را ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ( ﺑﺮای رﻓﻊ ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺒﻬﻪای اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع در اﻳﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻣﻮرد‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﭼﻮن ﻃﻔﻞ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺑﻠﻮغ واﺻﻞ ﮔﺮدد ﺑﺎﻳﺪ آزادی‬ ‫ﻛﺎﻣﻞ ﺑﻪ وی اﻋﻄﺎء ﺷﻮد ﺗﺎ دﻳﺎﻧﺖ ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻣﺎل و اﺣﺴﺎﺳﺎت‬ ‫واﻟﺪﻳﻦ اﺧﺘﻴﺎر ﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ص‪ (۱۰۶‬ﭘﺲ اﻃﻔﺎل ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﺮ دﻳﻨﯽ را ﻛﻪ ﻣﺎﻳﻠﻨﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻜﺘﮥ ﻣﻬﻢ دﻳﮕﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻬﺎﺋﻴﺎن ﻧﺒﺎﻳﺪ ﺗﺼﻮر ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ را درﻳﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬زﻳﺮا‬ ‫ﻫﺮ ﻛﺪام ﺑﺮداﺷﺘﯽ ﻣﺤﺪود از اﻣﺮ اﻟﻬﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻴﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪:‬‬ ‫"ﺑﺪﻳﻬﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺴﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ادﻋﺎ ﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻇﻬﻮر اﻋﺰ اﻋﻠﲐ را ﺑﺘﻤﺎﻣﻬﺎ و‬

‫‪252‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫اﻛﻤﻠﻬﺎ ادراك ﻧﻤﻮده اﺳﺖ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﺘﺒﻊ‪ ،‬ش‪ (۶۳‬ﺑﺮداﺷﺖ ﻫﺮ ﻓﺮد از‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﺷﺘﺒﺎه ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻪ ﻓﺮﻣﻮدۀ‬ ‫ﺑﻴﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ "ﻓﻬﻢ اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺪود اﺳﺖ و ﻫﺮﺟﺎ ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﻜﺎن ﺧﻄﺎ‬ ‫ﻫﺴﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪ (۴۸‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﻓﺮد ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻜﻮﺷﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻮاره درك ﺧﻮد‬ ‫را از اﻣﺮ ﻣﺒﺎرك اﺻﻼح ﻛﻨﺪ و وﺳﻌﺖ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در اﻳﻦ ﺑﺎره‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻳﻦ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﺑﻤﺜﺎﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻮﻳﻨﯽ از اﻓﻜﺎر و ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺷﮕﻔﺖاﻧﮕﻴﺰ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﺣﺎل آﻏﺎز ﻇﻬﻮر و ﺑﺮوز و اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺰاﻳﺎی آن اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻮن ﺑﻪ اﻳﻦ اﺻﻞ ﺗﻮﺟّﻪ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ ﻛﻪ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ اﺣﻜﺎم و ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﺮای ﻣﺪت اﻟﻒ ﺳﻨﻪ ﻣﻘﺮر‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ درك ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﻧﺴﻞ ﻧﻮﻳﻨﯽ از آﺛﺎر و ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﺪ آورد ﻛﻪ از آﻧﭽﻪ ﻧﺴﻠﻬﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ ادراك‬ ‫ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ وﺳﻴﻊﺗﺮ و ﻋﻈﻴﻢﺗﺮ اﺳﺖ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ص‪(۱۰۸‬‬ ‫در اﻳﻨﺠﺎ ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ در ﺗﺒﻠﻴﻎ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻫﻢ اﺷﺎره ﻛﺮد‪ ،‬زﻳﺮا‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻣﺎ ﺷﺪﻳﺪاً ﻃﺎﻟﺐ ﻧﺤﻮۀ ﺗﻔﻜﺮی ﻋﻤﻴﻖ و ﻣﻌﻘﻮل‬ ‫ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺛﻤﺮۀ ذﻫﻨﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻋﻠﻤﯽ ﺟﻬﺖ و ﭘﺮورش ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻛﻪ اﻳﻦ ﻧﻴﺮوﻫﺎی ﻋﻘﻼﻧﯽ ﺑﺎ اﻳﻤﺎن ﻋﻤﻴﻖ رﺑﻂ ﻳﺎﺑﺪ اﺳﺘﻌﺪادی ﺷﺪﻳﺪ در‬ ‫ﺗﺒﻠﻴﻎ ﺣﺎﺻﻞ ﮔﺮدد‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﺘﺒﻊ‪ ،‬ش‪(۵۰‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﮔﺮ اﺣﺒّﺎء ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ واﻗﻌ ًﺎ در ﺗﺒﻠﻴﻎ اﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﻳﺎﺑﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻄﻠﻊ ﺑﻮده ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﻣﺸﻮرت ﻋﺎﻟﻤﺎﻧﻪ و ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ در ﻣﻮرد وﺿﻊ ﻛﻨﻮﻧﯽ‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﺸﺎﻛﻞ آن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺤﻘﻘﻴﻦ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻘﻴﻘﺘ ًﺎ از‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ اﻟﻬﯽ اﻃّﻼع ﻛﺎﻣﻞ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ دارای ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻛﺎﻓﯽ و واﻓﯽ ﺑﻮده‬ ‫ﻗﺎدر ﺑﻪ رﺑﻂ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﻣﻘﺪﺳﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ اﻓﻜﺎر ﺟﺎری رﻫﺒﺮان ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ش‪(۳۴‬‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻫﻢ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻓﺮدی دارد و ﻫﻢ ﻧﺘﺎﻳﺞ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻪ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺧﻮد‬ ‫ﻓﺮد ﻣﻨﺠﺮ ﻣﯽﺷﻮد و ﻫﻢ ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرك و ﺑﺮﻗﺮاری وﺣﺪت ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اول اﺳﺎس ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻔﻮس از ﺗﻘﺎﻟﻴﺪی ﻛﻪ از آﺑﺎء و اﺟﺪاد ﻣﻮروث‬

‫‪253‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺎﻧﺪه ﻣﻨﺰّه و ﻣﻘﺪّس ﮔﺮدﻧﺪ ‪ ...‬ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻠﻞ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻳﺪ آﻧﭽﻪ ﺷﻨﻴﺪهاﻧﺪ ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ .‬ﻧﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻫﻴﭻ ﻣﻠﺘﯽ ﻣﺘﻤﺴﻚ و ﻧﻪ از ﻣﻠﺘﯽ ﻣﺘﻨﻔﺮ ‪ ...‬وﻗﺘﯽ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ را ﺗﺮك ﻛﺮد‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻠﺘﯽ را‬ ‫ﻣﺘﻤﺴﻚ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻠﺘﯽ را ﻣﺘﻨﻔﺮ‪ ،‬آن وﻗﺖ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﯽﻛﻨﺪ و ﻋﺎﻗﺒﺖ ﻣﻼﺣﻈﻪ‬ ‫ﻣﯽﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ادﻳﺎن اﻟﻬﯽ ﻳﻜﯽ اﺳﺖ ‪) "...‬ﭘﻴﺎم ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬ﺻﺺ‪(۱۹–۱۷‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﺮك ﺗﻌﺼﺒﺎت و ﺗﻘﺎﻟﻴﺪ و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﺳﺎس ادﻳﺎن‬ ‫اﻟﻬﯽ و ﺑﻪ ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮ ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻦ از ﺗﻤﺴﻚ ﻧﺎآﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﻇﻮاﻫﺮ ادﻳﺎن و ﺳﻌﯽ در درك‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﺎﻃﻨﯽ آﻧﻬﺎﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺟﻬﺪ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﺣﻘﻴﻘﯽ ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ اﻟﻬﻴﻪ را ادراك ﻛﻨﻴﺪ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﻜﻪ ﺻﺮﻓ ًﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻄﻠﺒﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ‬ ‫ﺗﻌﻠﻴﻢ داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﭙﺬﻳﺮﻳﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ص‪(۱۰۸‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﻣﯽﺗﻮان اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻨﻈﻮر از ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ در ﻣﺮﺗﺒﮥ‬ ‫اوﻟﲐ اﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ ﻛﺪام دﻳﻦ ﻳﺎ ﻣﻜﺘﺐ ﺑﺮ ﺣﻖ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺒﻴﻨﻴﻢ‬ ‫از ﻫﺮ دﻳﻦ و ﻣﻜﺘﺒﯽ ﭼﻪ ﺣﻘﻴﻘﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻴﻢ ﺑﻴﺎﻣﻮزﻳﻢ‪ .‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ در اداﻣﮥ‬ ‫ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرك ﻓﻮق ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻫﺮ ﻧﺴﻞ ﻧﻮﻳﻨﯽ از آﺛﺎر و ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ و‬ ‫ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﺪ آورد ﻛﻪ از آﻧﭽﻪ ﻧﺴﻠﻬﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ ادراك ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺮاﺗﺐ وﺳﻴﻊﺗﺮ و ﻋﻈﻴﻢﺗﺮ اﺳﺖ‪ ".‬و در ﺑﻴﺎن دﻳﮕﺮی اﺳﺎس ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ را ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻣﻴﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﮥ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺷﻤﺎ را ﻣﺜﻞ اﻋﻼی ﺧﻮد‬ ‫ﻗﺮار دﻫﻨﺪ و ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﺤﻠﻴﻞ اﺻﻮل اﻣﺮ ﻣﺒﺎرك ﭘﺮدازﻧﺪ و آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ ﻓﻠﺴﻔﻪ و ﻋﻠﻢ رﺑﻂ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﮥ ﺟﻮاﻧﺎن ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ و ﻣﺘﻔﻜﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻪ اﻣﺮ ﻣﺒﺎرك ﻧﻈﺮ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ اﺳﺎس ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻬﻔﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﺘﺒﻊ‪ ،‬ش‪(۵۰‬‬ ‫اﻛﻨﻮن ﺟﺎ دارد ﻛﻪ در ﻗﺴﻤﺖ ﭘﺎﻳﺎﻧﯽ اﻳﻦ ﻓﺼﻞ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻓﺮد ﻣﺘﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد ﺗﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد آﻳﺎ ﺑﺎ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻣﻐﺎﻳﺮﺗﯽ دارد ﻳﺎ ﺧﻴﺮ‪.‬‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺘﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪":‬اﻧﺴﺎن ﭼﻮن ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﺑﻠﻮغ ﻓﺎﺋﺰ ﺷﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻔﺤﺺ ﻧﻤﺎﻳﺪ‬ ‫ﻼ ﻋﻠﯽاﻟ ّﻠﻪ و ﻣﻘﺪّﺳﺎً ﻋﻦ ِاﻟﺤﺐ ِو اﻟﺒﻐﺾ در اﻣﺮی ﻛﻪ ﻋﺒﺎد ﺑﻪ آن ﻣﺘﻤﺴﻜﻨﺪ‬ ‫و ﻣﺘﻮﻛ ً‬ ‫ﻜﺮ ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﺳﻤﻊ و ﺑﺼﺮ ﺧﻮد ﺑﺸﻨﻮد و ﺑﺒﻴﻨﺪ‪) ".‬ﭘﻴﺎم ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬ص‪(۱۱‬‬ ‫ﺗﻔ ّ‬

‫‪254‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﻮرد ﺷﺮاﻳﻂ ﻃﺎﻟﺐ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ در ﻫﻤﻴﻦ ﺑﻴﺎن ﻛﻮﺗﺎه‪،‬‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻗﺪم اﻫﻢ ﺷﺮاﻳﻂ را ﺑﻴﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫‪ –۱‬ﺑﻠﻮغ‪ :‬از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺟﻨﺒﻪای ذﻫﻨﯽ و ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ دارد‪ ،‬ﺗﺎ وﻗﺘﯽ ﻛﻪ ﻓﺮد‬ ‫ﺑﻪ ﺑﻠﻮغ ﻓﻜﺮی و ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻧﺮﺳﻴﺪه ﺑﺎﺷﺪ و ﻧﻘﺼﯽ در ﻗﻮای ذﻫﻨﯽ او ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ .‬ﭘﺲ اﻃﻔﺎل‪ ،‬ﻛﻪ ﻫﻨﻮز ﺗﻮاﻧﺎﺋﯽﻫﺎی‬ ‫ذﻫﻨﯽ آﻧﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﺷﻜﻞ ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻠﯽ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ آﻣﺎده ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۲‬ﺗﻮﻛﻞ ﻋﻠﯽاﻟ ّﻠﻪ‪ :‬ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻬﺎﺋﯽ اﻧﺴﺎن در ﻫﺮ ﻛﺎری ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻪ ﺗﺄﻳﻴﺪات اﻟﻬﻴﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻮرد ﺣﺴﺎﺳﯽ ﻛﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ اﻧﺴﺎن ﺗﺎ اﺑﺪ ﺑﻪ آن واﺑﺴﺘﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ در ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺪ ﻃﻠﺐ ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﺐ و ﺑﻐﺾ‪ :‬اﺳﺎﺳﯽﺗﺮﻳﻦ ﺷﺮط ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﺮك ﺗﻘﺎﻟﻴﺪ و‬ ‫‪ –۳‬دوری از ﺣ ّ‬ ‫ﺐ و ﺑﻐﺾ ﻣﺎﻧﻊ از اﻧﺼﺎف اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﻪ‬ ‫ﺗﻌﺼﺒﺎت اﺳﺖ و داﺷﺘﻦ اﻧﺼﺎف‪ ،‬و ﺣ ّ‬ ‫ﺐ او را ﺑﻪ ﺟﻬﺘﯽ ﺑﯽدﻟﻴﻞ ﻣﻴﻞ دﻫﺪ و ﻳﺎ ﺑﻐﺾ او را‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدۀ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ "آن ﺣ ّ‬ ‫از ﺟﻬﺘﯽ ﻣﻨﻊ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪) ".‬ﭘﻴﺎم ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬ص‪(۱۴‬‬ ‫‪ –۴‬ﺑﻪ ﭼﺸﻢ وﮔﻮش ﺧﻮد دﻳﺪن و ﺷﻨﻴﺪن‪ :‬از ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻬﻢ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ دﺳﺘﻴﺎﺑﯽ ﺑﻪ‬ ‫اﻃّﻼﻋﺎت ﺻﺤﻴﺢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ ﻣﺘﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ را ﺑﺪون اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﻪ‬ ‫ﺻﺤﺖ آن ﺑﭙﺬﻳﺮد‪.‬‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ دﻳﮕﺮی ﻛﻪ ﻣﯽﺗﻮان از ﺳﺎﻳﺮ ﺑﻴﺎﻧﺎت ﻣﺒﺎرﻛﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻛﺮد از ﺟﻤﻠﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫اﻧﻘﻄﺎع‪ ،‬ﺧﻀﻮع‪ ،‬ﺻﺒﺮ و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ‪ ،‬ﻗﻠﺐ ﭘﺎك‪ ،‬ﺗﻨﺰﻳﻪ و ﺗﻘﺪﻳﺲ‪ ،‬ﻗﻨﺎﻋﺖ‪) ... ،‬ﻫﻤﺎن‪،‬‬ ‫ﺻﺺ‪(۱۶–۱۴‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد‪ :‬ﻳﻜﯽ ﻋﻘﻼﻧﯽ و دﻳﮕﺮی‬ ‫اﺧﻼﻗﯽ‪ ،‬ﻛﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻫﺮ دوی آﻧﻬﺎ ﻣﺤﺘﺎج ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ ﻗﺒﻼً‬ ‫ﻣﺬﻛﻮر ﺷﺪ از دﻳﺪﮔﺎه ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺮﺑﻴﺖ اﺧﻼﻗﯽ ﺑﺪون دﻳﻦ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ دﻳﻨﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ از ﻟﻮازم ﺿﺮوری آن‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪255‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫در ﻓﺼﻞ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﻛﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﻪ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﻴﺎﺗﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ اﻣﻜﺎن و اﺷﺘﻴﺎق ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ را در اﻃﻔﺎل اﻳﺠﺎد‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻜﺎت ﺗﺮﺑﻴﺘﯽ ﺟﻬﺖ اﻳﺠﺎد ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ در اﻃﻔﺎل‬

‫ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﻛﻪ در ﻣﻘ ّﺪﻣﻪ ذﻛﺮ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﺪف اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺮرﺳﯽ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺮ اﺳﺎس آﺛﺎر‬ ‫ﻣﺒﺎرﻛﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﺬا در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎز ﻫﻢ ﻧﻜﺎﺗﯽ از آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ در‬ ‫دو دﺳﺘﻪ ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﻴﺮﻧﺪ‪ :‬دﺳﺘﮥ اول ﻧﻜﺎت ﺗﺮﺑﻴﺘﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﯽ ﻣﺮﺑﻮﻃﻨﺪ و دﺳﺘﮥ دوم ﻧﻜﺎت ﺗﺮﺑﻴﺘﯽ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع دﻳﻦ اﺧﺘﺼﺎص‬ ‫دارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻜﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﯽ‬ ‫‪ –۱‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻃﻔﺎل را از ﺻﻐﺮ ﺳﻦ ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻫﺮ ﻋﻠﻤﯽ‬ ‫ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﻨﻴﺪ و ﺑﻪ اﻛﺘﺴﺎب ﻫﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺗﺤﺮﻳﺺ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﺗﺎ ﻗﻠﺐ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺑﻪ ﻋﻮن و‬ ‫ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺣﻖ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻳﻨﻪ ﻛﺎﺷﻒ اﺳﺮار ﻛﺎﺋﻨﺎت ﮔﺮدد و ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻫﺮ ﺷﯽء ﭘﯽ ﺑﺮد‪".‬‬ ‫)ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ﺻﺺ‪(۴۲–۴۱‬‬ ‫ﭘﺲ ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻋﻠﻮم و ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﺘﻨﻮع و ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻗﻮای ﻓﻜﺮی اﻃﻔﺎل را ﺑﺮای‬ ‫ﻛﺸﻒ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﺮورش دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۲‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪":‬در ﺑﻠﻨﺪی ﻫﻤﺖ اﻃﻔﺎل ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻮﺷﺶ ﻧﻤﺎﻳﻴﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﭼﻮن ﺑﻪ ﺑﻠﻮغ رﺳﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻤﻊ ﺑﺮاﻓﺮوزﻧﺪ و ﺑﻪ ﻫﻮی و ﻫﻮس ﻛﻪ ﺷﻴﻮۀ ﺣﻴﻮان ﻧﺎدان‬ ‫اﺳﺖ آﻟﻮده ﻧﮕﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ در ﻓﻜﺮ ﻋﺰّت اﺑﺪﻳﻪ و ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻓﻀﺎﺋﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪".‬‬ ‫)ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۶۵‬‬ ‫ﭘﺲ اﺷﺘﻴﺎق ﺑﻪ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﺑﻠﻨﺪی ﻫﻤﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﯽ اﻃﻔﺎل ﺑﺎﻳﺪ "در اﻣﻮر‬ ‫ﻋﺰم ﺷﺪﻳﺪ و ﻧﻴﺖ ﻗﻮی ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬از ﻫﺰل در ﻛﻨﺎر ﺑﺎﺷﻨﺪ و در ﻫﺮ ﻣﻘﺼﺪ ﻋﺰم‬ ‫ﺻﻤﻴﻤﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ در ﻫﺮ ﻣﻮردی ﺛﺒﺎت و اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن(‬

‫‪256‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪ –۳‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬اﻃﻔﺎل را ﺑﺎﻳﺪ از دوران ﻃﻔﻮﻟﻴﺖ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺻﺤﻴﺢ‬ ‫ﻧﻤﻮد و ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻨﻈﻢ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻛﺮد ﺗﺎ روز ﺑﻪ روز ﺗﺮﻗﯽ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ و ﺑﺼﻴﺮت ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫ﻛﻨﻨﺪ و داﻳﺮۀ اﺳﺘﻌﺪاد روﺣﺎﻧﻴﺸﺎن وﺳﻴﻊﺗﺮ ﮔﺮدد‪ .‬از آﻏﺎز ﻃﻔﻮﻟﻴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻌﻠﻴﻢ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮان آﻧﺎن را ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻛﺘﺎب ﭼﻴﺰی آﻣﻮﺧﺖ‪ .‬ﺑﺴﻴﺎری از ﻋﻠﻮم و ﻣﺒﺎدی‬ ‫ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ ﺑﺎﻳﺪ در ﭘﺮورﺷﮕﺎهﻫﺎ ﺑﺮای اﻃﻔﺎل روﺷﻦ ﺷﻮد و ﺑﻪ وﺳﺎﺋﻞ ﺑﺎزی و ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ را ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ‪ .‬اﻏﻠﺐ اﻓﻜﺎر و ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺑﺎﻳﺪ ﺿﻤﻦ ﺻﺤﺒﺖ و ﻣﺬاﻛﺮه ﺗﻔﻬﻴﻢ‬ ‫ﮔﺮدد‪ ،‬ﻧﻪ از راه ﻛﺘﺎب‪ .‬ﻳﻚ ﻃﻔﻞ ﺑﺎﻳﺪ از ﻃﻔﻞ دﻳﮕﺮ در ﺑﺎرۀ اﻳﻦ ﻣﻮاﺿﻴﻊ ﭘﺮﺳﺶ ﻛﻨﺪ‬ ‫و ﻃﻔﻞ ﺛﺎﻧﯽ ﭘﺎﺳﺦ ﮔﻮﻳﺪ‪ .‬ﺑﺪﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺮﻗﯽ ﻣﺤﺴﻮس ﺣﺎﺻﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻓﯽاﻟﻤﺜﻞ‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ رﻳﺎﺿﯽ ﻧﻴﺰ ﺑﺎﻳﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﺆال و ﺟﻮاب ﺗﻔﻬﻴﻢ ﮔﺮدد‪ .‬ﻳﻜﯽ از اﻃﻔﺎل‬ ‫ﺳﺆاﻟﯽ ﻃﺮح ﻣﯽﻛﻨﺪ و ﻃﻔﻞ دﻳﮕﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺟﻮاﺑﮕﻮ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪاً ﺧﻮد اﻃﻔﺎل ﺑﻪ ﻣﻴﻞ و‬ ‫ارادۀ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺤﺚ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﻃﻔﺎﻟﯽ ﻛﻪ در‬ ‫رأس ﻛﻼس ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺟﺎﻳﺰه و اﻧﻌﺎم درﻳﺎﻓﺖ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺷﻮﻧﺪ و ﭼﻮن‬ ‫ﻳﻜﯽ از اﻳﺸﺎن ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﻼﺣﻈﻪای ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎﺧﺖ ﺑﺮای ﺣﺼﻮل ﺗﺮﻗﯽ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻻزم‬ ‫اﺳﺖ ﻣﻮرد ﺗﻤﺠﻴﺪ و ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺣﺘﯽ در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﻟﻬﻴﻪ ﺳﺆاﻻت ﺑﺎﻳﺪ ﺷﻔﺎﻫﺎً‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻤﻞ آﻳﺪ و اﺟﻮﺑﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﻗﺮار ﺷﻔﺎﻫﯽ داده ﺷﻮد‪ .‬اﻃﻔﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺪﻳﻦ ﻗﺮار ﺑﺎ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﻣﺬاﻛﺮه ﭘﺮدازﻧﺪ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ ،‬ﺻﺺ‪(۱۱۸–۱۱۷‬‬ ‫ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻜﺎت ﻣﻬ ّﻤﻪ در اﻳﻦ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرك ﻛﻪ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ "ﺑﺼﻴﺮت" و "اﺳﺘﻌﺪاد‬ ‫روﺣﺎﻧﯽ" اﻃﻔﺎل و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮان ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ در اﻳﺸﺎن ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ‬ ‫ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪:‬‬ ‫اﻟﻒ– ﻣﻨﻈﻢﺑﻮدن ﺗﺮﺑﻴﺖ‪ :‬ﻳﻌﻨﯽ در رﻓﺘﺎر ﺑﺎ اﻃﻔﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﮥ دﻗﻴﻖ‬ ‫ﻋﻤﻞ ﻛﺮد و از ﻋﻤﻞ ﺑﺪون ﻓﻜﺮ و ﻧﺴﻨﺠﻴﺪه ﺧﻮدداری ﻛﺮد ﺗﺎ آﻧﺎن ﻧﻴﺰ ﻧﻈﻢ‬ ‫ﻓﻜﺮی ﭘﻴﺪا ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ب– ﺗﻌﻠﻴﻢ از آﻏﺎز ﻃﻔﻮﻟﻴﺖ‪ :‬ﻳﻌﻨﯽ ﭘﺮورش ﻗﻮای ﻓﻜﺮی اﻃﻔﺎل و آﻣﻮزش ﻣﺒﺎﻧﯽ‬ ‫ﻋﻠﻮم ﺑﻪ آﻧﺎن ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ ﺣﺘﯽ ﺧﻮاﻧﺪن و ﻧﻮﺷﺘﻦ را ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ آﻏﺎز‬ ‫ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ج– آﻣﻮزش ﺑﻪ وﺳﻴﻠﮥ ﺑﺎزی و ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ‪ :‬از ﻃﺮﻳﻖ ﺑﺎزی و ﺳﺮﮔﺮﻣﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ آﻣﻮزش‬ ‫ﻼ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﺑﺮای اﻃﻔﺎل ﺟﺎﻟﺐ و دوﺳﺖداﺷﺘﻨﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ اﻳﺸﺎن ﻋﻤ ً‬

‫‪257‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫را در ﺳﻄﺤﯽ ﺑﺴﻴﺎر اﺑﺘﺪاﺋﯽ ﻣﯽآﻣﻮزﻧﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﺑﺎزی ﺑﺮای ﻛﻮدﻛﺎن ﻧﻮﻋﯽ ﺧﻮدآﻣﻮزی‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻜﺮ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺷﺨﺺ‬ ‫د– ﺗﻔﻬﻴﻢ اﻓﻜﺎر ﺿﻤﻦ ﺻﺤﺒﺖ و ﻣﺬاﻛﺮه‪ :‬ﺗﻔ ّ‬ ‫ﻜﺮ ﺻﺤﻴﺢ را ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺘﮕﻮی‬ ‫ﺑﺎ ﺧﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺮای اﻳﻨﻜﻪ ﻛﻮدﻛﺎن ﺗﻔ ّ‬ ‫ﺻﺤﻴﺢ را ﻳﺎد ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻫ– ﻣﺬاﻛﺮۀ اﻃﻔﺎل ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ‪ :‬ﭼﻮن اﻃﻔﺎل ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻫﻢدﻟﯽ و ﻫﻢزﺑﺎﻧﯽ ﺑﻴﺸﺘﺮی‬ ‫دارﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻫﺎ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺗﺄﺛﻴﺮ زﻳﺎدی ﺑﺮ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﮕﺬارﻧﺪ و ﻫﺮ ﻳﻚ‬ ‫آﻧﭽﻪ را آﻣﻮﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ دﻳﮕﺮان ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻧﻤﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫و– اﮔﺮ اﻃﻔﺎل ﺑﺮای ﺳﺆالﻛﺮدن و ﭘﺎﺳﺦدادن ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬اﺷﺘﻴﺎق ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ و‬ ‫ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ در آﻧﺎن ﭘﺮورش ﻣﯽﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﻧﻜﺎت ﻣﺨﺘﺺ ﺑﻪ دﻳﻦ‬ ‫‪ –۱‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬داراﻟﺘﻌﻠﻴﻢ ﺑﺎﻳﺪ در اﺑﺘﺪا اوﻻد را ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ دﻳﻦ‬ ‫ﺗﻌﻠﻴﻢ دﻫﻨﺪ ﺗﺎ وﻋﺪ و وﻋﻴﺪ ﻣﺬﻛﻮر در ﻛﺘﺐ اﻟﻬﯽ اﻳﺸﺎن را از ﻣﻨﺎﻫﯽ ﻣﻨﻊ ﻧﻤﺎﻳﺪ و ﺑﻪ‬ ‫ﻃﺮاز اواﻣﺮ ﻣﺰﻳﻦ‪ ،‬وﻟﻜﻦ ﺑﻪ ﻗﺪری ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﻌﺼﺐ و ﺣﻤﻴﮥ ﺟﺎﻫﻠﻴﻪ ﻣﻨﺠﺮ و ﻣﻨﺘﻬﯽ‬ ‫ﻧﮕﺮدد‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۱۲‬‬ ‫ﭘﺲ ﻧﻜﺘﮥ ﻣﻬﻢ در ﺗﺮﺑﻴﺖ اﻋﺘﺪال اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﭼﻴﺰی )ﻳﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰی( ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫اﻃﻔﺎل آﻣﻮﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد دﻳﻦ‪ ،‬و آن ﻫﻢ دﻳﻦ ﺧﺎﺻﯽ‪ ،‬ﺑﺎﺷﺪ و در ﻛﻨﺎر آن آﻣﻮزشﻫﺎی‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ و ﻫﻨﺮی و ﻏﻴﺮه ﺑﻪ اﻧﺪازۀ ﻛﺎﻓﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻌﺼﺐ و‬ ‫ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۲‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺑﺎﻳﺪ ﻃﻔﻞ ﺷﻴﺮﺧﻮار را ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺗﺮﺑﻴﺖ‬ ‫ﻛﺮد و روح ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻀﺮت ﻣﺴﻴﺢ و ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟ ّﻠﻪ را در او دﻣﻴﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﻴﻢ ﺣﻘﻴﻘﯽ اﻧﺠﻴﻞ و ﻛﺘﺎب اﻗﺪس اﻃﻔﺎل ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۴۰‬‬ ‫و ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﻗﺼﺺ و رواﻳﺎﺗﯽ از ﺣﻴﺎت ﺣﻀﺮت ﻣﺴﻴﺢ و‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ و ﺳﺎﻳﺮ اﻧﺒﻴﺎی اﻟﻬﯽ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻛﻪ اﮔﺮ ﺑﺮای اﻃﻔﺎل ﺑﻴﺎن ﺷﻮد ﻫﺮ‬ ‫ﻧﻮع اوﻫﺎم و ﺗﻌﺼﺒﺎت ﻣﺬﻫﺒﯽ را زاﺋﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪(۹۳‬‬

‫‪258‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﭘﺲ در آﻣﻮزش دﻳﻦ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﮥ ادﻳﺎن اﻟﻬﯽ را در ﻧﻈﺮ داﺷﺖ ﺗﺎ اﻳﺸﺎن روح‬ ‫و اﺳﺎس ادﻳﺎن را درك ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ –۳‬ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺿﻤﻦ ﺗﻌﻠﻴﻤﺎت ﻣﻜﺘﺐ اﻃﻔﺎل ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬ﺧﻴﺮﺧﻮاﻫﯽ ﻋﻤﻮم‬ ‫اﻫﻞ ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻛﻞ اﻣﻢ"‪) .‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ص‪ (۶۴‬وﻗﺘﯽ اﻃﻔﺎل ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ را‬ ‫ﺐ و ﺑﻐﺾ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺰرﮔﺘﺮﻳﻦ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺤﺮی‬ ‫ﺑﺪون ﺗﺒﻌﻴﺾ دوﺳﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﺣ ّ‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ُﺑﻮَد‪ ،‬از ﻣﻴﺎن ﻣﯽرود‪.‬‬ ‫‪ –۴‬ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‪" :‬در ﺑﺎب ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺧﺸﻴﺔاﻟﻠّﻪ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل اﺷﻜﺎﻟﯽ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ آن را در ﻟﺒﺎس ﺗﻤﺜﻴﻞ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﻏﺎﻟﺒﺎً در ﺑﻴﺎن ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺑﻪ‬ ‫ذﻛﺮ اﻣﺜﺎل ﻣﯽﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻌﻠﻴﻢ ﻧﻤﺎﻳﻴﻢ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﺗﺮس ﻣﺎ از‬ ‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ آن ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ او را ﻇﺎﻟﻢ و ﻳﺎ ﺑﯽرﺣﻢ ﻣﯽﺷﻤﺎرﻳﻢ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻴﻢ ﻣﺎ از‬ ‫ﺟﻬﺖ ﻋﺪل و داد اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪) ".‬ﻫﻤﺎن‪ ،‬ﺻﺺ‪(۱۱۶–۱۱۵‬‬ ‫از اﻳﻦ ﺑﻴﺎن ﻣﺒﺎرك اوﻻً در ﻣﯽﻳﺎﺑﻴﻢ ﻛﻪ ﺣﻘﺎﻳﻖ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻛﺮد ﺗﺎ آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ‬ ‫ﺑﻴﺎﻣﻮزﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻛﻮرﻛﻮراﻧﻪ و ﻣﺘﻌﺼﺒﺎﻧﻪ؛ ﺛﺎﻧﻴﺎً ذﻛﺮ ﻣﺜﺎل روش ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﺑﺮای ﺗﻔﻬﻴﻢ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫زﻳﺮا در ﺳﻨﻴﻦ ﭘﺎﻳﻴﻦ ﻛﻮدﻛﺎن ﻗﺎدر ﺑﻪ درك اﺳﺘﺪﻻﻟﻬﺎی اﻧﺘﺰاﻋﯽ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﺗﻤﺜﻴﻞ و ﺧﺎﺗﻤﻪ‬

‫ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻛﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ را ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﻛﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ و‬ ‫روش ﻋﻠﻤﯽ ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺎﻳﺒﻨﺪﻧﺪ و ﺑﻪ اﺣﺘﺮام روح ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮ ﻋﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ دﻳﻨﯽ‬ ‫را ﻛﻨﺎر ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺑﺮای درك ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻣﺜﺎﻟﯽ از ﻗﻠﻤﺮو ﻋﻠﻢ‬ ‫آورده ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻣﯽﺗﻮان از ﻛﺎر ﻓﻴﻠﺴﻮف ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﺗﺎﻣﺲ ﻛﻮن ‪Thomas‬‬ ‫‪ ،Kuhn‬در ﻣﻮرد ﺳﺎﺧﺘﺎر اﻧﻘﻼﺑﻬﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ از ﻧﻈﺮﻳﮥ او ﺑﻪ ﻛﺎر اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﯽآﻳﺪ‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺑﺴﻴﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﺳﺎده‪ ،‬اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻋﺘﻘﺎد وی ﻋﻠﻢ دو ﻧﻮع ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ دارد‪ :‬ﻳﻜﯽ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﻨﺪ و آرام ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﺷﻴﻮۀ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﻴﺮد و ﻫﺮ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﮥ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎی ﻗﺒﻠﯽ اﺳﺘﻮار اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫دﻳﮕﺮی ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﻛﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم ﻧﻔﯽ ﺑﻌﻀﯽ از ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎ و ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎی ﭘﻴﺸﻴﻦ اﺳﺖ‬ ‫ﻼ در ﻧﺠﻮم‪ ،‬ﻗﺮنﻫﺎ ﻫﻴﺄت‬ ‫)ﻧﻈﺮﻳﮥ ﺣﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺳﯽ در دوران ﻣﻌﺎﺻﺮ‪ ،‬ص‪ .(۶۳۰‬ﻣﺜ ً‬ ‫‪259‬‬ ‫ﺣﻔﻆ اﺳﺘﻘﻼل اﻃﻔﺎل در ﺗﺤﺮّي ﺣﻘﻴﻘﺖ و ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﯽ راﻳﺞ ﺑﻮد ﻛﻪ در آن ﻓﺮض ﺑﺮ ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ زﻣﻴﻦ و ﮔﺮدش ﻫﻤﮥ اﺟﺮام ﺳﻤﺎوی‬ ‫ﺑﻪ دور آن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﻓﺮض ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎی زﻳﺎدی در ﻧﺠﻮم ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬ ‫ﻣﺸﻜﻼﺗﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻛﭙﺮﻧﻴﻚ اﻧﻘﻼﺑﯽ در ﻧﺠﻮم اﻳﺠﺎد ﻛﺮد و ﻧﺸﺎن داد‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎری از ﻣﺸﻜﻼت ﺣﺎﺻﻞ از ﻫﻴﺄت ﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﯽ ﺑﺎ ﻓﺮض ﻣﺮﻛﺰﻳﺖ ﺧﻮرﺷﻴﺪ از‬ ‫ﻣﻴﺎن ﻣﯽرود‪ .‬ﻫﻤﻴﻦ ﻧﻈﺮﻳﻪ را ﻣﯽﺗﻮان در ﻗﻠﻤﺮو ﻫﻨﺮ ﻳﺎ دﻳﻦ و ﻏﻴﺮه ﺑﻪ ﻛﺎر ﺑﺮد و‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎی اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ و اﻧﻘﻼﺑﯽ در آﻧﻬﺎ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داد‪.‬‬ ‫ﻧﻜﺘﻪای ﻛﻪ در اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن ﺗﻮﺟّﻪ ﻛﺮد اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺑﺪون‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ اﻧﺒﺎﺷﺘﯽ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻛﭙﺮﻧﻴﻚ در ﻧﺠﻮم اﻧﻘﻼب ﻛﺮد ﺑﻪ اﻳﻦ ﻋﻠﺖ ﻧﺒﻮد‬ ‫ﻛﻪ ﻫﻴﺄت ﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﯽ را ﻧﻴﺎﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد )ﺑﺮﻋﻜﺲ‪ ،‬اﮔﺮ ﻫﻴﺄت ﺑﻄﻠﻤﻴﻮﺳﯽ را ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ‬ ‫ﻧﻴﺎﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد ﺑﻌﻴﺪ ﺑﻮد ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻄﻼن آن را ﺑﻔﻬﻤﺪ و ﻧﻈﺮﻳﮥ ﺟﺪﻳﺪش را ﻣﻄﺮح‬ ‫ﺳﺎزد(‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻋﻠﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ ﻋﻠﻢ‪ ،‬ذﻫﻨﯽ ﺟﺴﺘﺠﻮﮔﺮ و ﺧﻼق داﺷﺖ‬ ‫ﻛﻪ او را از ﺗﻌﺼﺐ و ﺟﻤﻮد ﻓﻜﺮی ﺣﻔﻆ و ﺑﻪ ﻛﺸﻒ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﻮﻓﻖ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺪارس ﻋﻠﻮم راﻳﺞ را ﺑﻪ اﻃﻔﺎل آﻣﻮزش ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ‬ ‫ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻄﻼن ﺑﻌﻀﯽ از آﻧﻬﺎ در آﻳﻨﺪه ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﺲ ﻧﻜﺘﮥ ﻣﻬﻢ‬ ‫در آﻣﻮزش ﻋﻠﻢ ﺑﻪ اﻃﻔﺎل اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ را ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺑﻪ آﻧﺎن‬ ‫ﺗﻔﻬﻴﻢ ﻛﺮد و ﻛﻨﺠﻜﺎوی و ﻣﻴﻞ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ را در آﻧﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد آورد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻮآوری‬ ‫ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﻃﻔﺎل را از ﺧﺮدﺳﺎﻟﯽ ﺑﺎ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ دﻳﻨﯽ‬ ‫آﺷﻨﺎ ﻛﺮد و در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل ﺧﻼﻗﻴﺖ و ﺣﻘﻴﻘﺖﺟﻮﻳﯽ را در آﻧﺎن ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻛﺮد ﺗﺎ در دﻳﻦ‬ ‫ﻣﻘﻠﺪ و ﻣﺘﻌﺼﺐ ﻧﺒﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻫﻤﻮاره ﻣﺘﺤﺮی ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﻮده‪ ،‬ﺧﻼﻗﻴﺖ و اﺑﺘﻜﺎر‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫‪260‬‬ ‫رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪261‬‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫اﺻﻄﻼح ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﮐﻪ از اﺑﺪاﻋﺎت ﺑﺪﯾﻌﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﮑﺮّر ًا در اﻟﻮاح و‬ ‫آﯾﺎت ﺻﺎدره از ﻃﻠﻌﺎت ﻣﻘﺪّﺳﮥ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ زﯾﺎرت ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﮐﺘﺎب‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "‪ ...‬ﺗﻮﺣﯿﺪ ذات ﻣﺤﻘّﻖ ﻧﺸﻮد ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر و ﺗﻨﺰﯾﻪ اﻟﻬﯽ از‬ ‫اﺷﺒﺎح و اﻣﺜﺎل ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻧﮕﺮدد ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‪ ،‬و اﮔﺮ از ﺑﺮای ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺷﺒﻪ و‬ ‫ﻧﺪّ و ﻣﺜﻠﯽ ﻣﻠﺤﻮظ ﮔﺮدد ﺗﻨﺰﯾﻪ ذات ﻗﻮم از ﻣﺜﻠﯿّﺖ ﻣﻌﯿّﻦ ﻧﮕﺮدد‪ ،‬و ﺗﻘﺪﯾﺲ ﻧﻔﺲ از‬ ‫ﻣﻨﯿّﺖ ﺗﺤﻘّﻖ ﻧﻨﻤﺎﯾﺪ‪) ".‬ﮐﺘﺎب ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﭼﺎپ آزردﮔﺎن‪ ،‬ص‪(۲۲۰‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ در ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "‪ ...‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﺳﺒﯿﻠﯽ از ﺑﺮای اﻣﮑﺎن‬ ‫ﺑﺴﻮی ذات ازل )ﻏﯿﺐ ﻣﻨﯿﻊ( ﻧﯿﺴﺖ اﻻ آﻧﮑﻪ آﻧﭽﻪ ﻧﺎزل ﻣﯽﺷﻮد از ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد و آﻧﭽﻪ ﺻﺎﻋﺪ ﻣﯽﮔﺮدد اﻟﯽ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺑﻮد‪) ".‬ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‬ ‫از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬ص‪ ،۵۵‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﯾﺮان )ﺑﺎب ﻧﻮزدﻫﻢ از‬ ‫واﺣﺪ ﻫﺸﺘﻢ((‬ ‫و از ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ اﺳﺖ "ﭼﻮن ﻧﻔﻮس ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺣﺠﺒﺎت‬ ‫ﮐﻞّ ﻋﻮاﻟﻢ و ﺳﺒﺤﺎت ﮐﻞّ ﻣﺮاﺗﺐ را ﺧﺮق ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﻣﺸﺎﻫﺪه و ﻟﻘﺎ ﺑﺸﺘﺎﺑﻨﺪ و‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﻣﺸﺮّف آﯾﻨﺪ و ﺑﻄﻬﻮر آﯾﺔاﻟﻠّﻪاﻟﮑﺒﺮی ﻓﯽ اﻻﻓﺌﺪه ﻓﺎﺋﺰ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬در‬ ‫آن وﻗﺖ ﻋﻠّﺖ ﺧﻠﻖ ﻣﻤﮑﻨﺎت ﮐﻪ ﻋﺮﻓﺎن ﺣﻖّ اﺳﺖ ﻣﺸﻬﻮد ﮔﺮدد‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪ ،۵۰‬ﭼﺎپ ﻣﺼﺮ )ﺗﻔﺴﯿﺮ ﺣﺪﯾﺚ ﮐﻨﺖ ﮐﻨﺰ((‬ ‫ﺑﯿﺎن ﺣﻀﺮت وﻟﯽاﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﻟﻮح ﻗﺮن اﺣﺒّﺎء ﺷﺮق ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ "‪ ...‬اﻋﻼن ﻗﺎﺋﻤﯿﺖ‬ ‫ﺑﯽﭘﺮده و ﺣﺠﺎب در ﻋﺎﺻﻤﮥ اﯾﺎﻟﺖ آذرﺑﺎﯾﺠﺎن در ﻣﺠﻠﺲ ﺣﮑﻮﻣﺖ در ﻣﺤﻀﺮ‬ ‫وﻟﯿﻌﻬﺪ و ﻋﻠﻤﺎی ﺷﯿﺨﯿﻪ و ﻓﻘﻬﺎء و ﻣﺠﺘﻬﺪﯾﻦ ﻋﻈﺎم ﺑﻮاﺳﻄﮥ ﻧﻔﺲ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﮔﺸﺖ‪) ".‬ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻗﺮن‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﯾﺮان‪ ،‬ص‪(۴۶‬‬ ‫ﺗﺮﮐﯿﺐ ﻟﻔﻈﯽ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﻮﻋﯽ ﺑﯿﺎن ﺗﺄ ﮐﯿﺪ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﻣﻈﻬﺮ اﺳﻢ ﻣﮑﺎن‬ ‫و ﻇﻬﻮر ﻣﺼﺪر آن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﻮاره اﺳﺎﻣﯽ ﻣﺸﺘﻖ از ﻣﺼﺪر ارﺗﺒﺎط ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻣﺼﺪر‬ ‫‪262‬‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫دارﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﯿﻊ آﻧﺎن ﮔﻮﯾﺎی ﺗﺄ ﮐﯿﺪ و ﺗﺤﮑﯿﻢ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ‬ ‫ﺺ ﺑﻪ ﮐﯿﻔﯿّﺘﯽ‬ ‫آﻧﮑﻪ ﻟﻔﻆ ﻇﻬﻮر ﺣﺎﮐﯽ از ﺗﻤﺎﻣﯿّﺖ و ﮐﻤﺎل ﺗﺠﻠّﯽ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺨﺘ ّ‬ ‫ﺧﺎصّ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﮥ ﻣﺮاﺗﺐ ﺟﻼل و ﮐﻤﺎل و اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﺸﯿّﺖ اوﻟﯿﻪ و ﺗﺠﻠّﯽ ﮐﻠّﯽ اﻟﻬﯽ دارد‪ ،‬زﯾﺮا ﻫﻤﮥ اﯾﻦ ﻣﺨﺘﺼّﺎت‬ ‫را ﺷﺎﻣﻞ و ﺟﺎﻣﻊ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﻈﻬﺮﯾﺖ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت اﮔﺮﭼﻪ در ﺑﺎرۀ ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﻬﯽ‬ ‫ﻧﯿﺰ ﺻﺎدق اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ در ﺑﻌﻀﯽ ﻣﻮارد در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻣﻈﻬﺮﯾﺖ در ﺑﺎرۀ‬ ‫اﻓﺮاد ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎمّ و ﺧﺎصّ ﻧﯿﺰ ﻣﺬﮐﻮر ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫در ﺧﺼﻮص ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﯽ اﺻﻄﻼح ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺻﻔﺎت ﻏﯿﺒﯿﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﯿﻔﯿﺖ در ﮐﺘﺎب‬ ‫ﻣﺴﺘﻄﺎب اﯾﻘﺎن ﻧﺎزل "‪ ...‬و در ﺣﻖّ ﺟﻤﯿﻊ آن ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ ﺣﮑﻢ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺟﻤﯿﻊ‬ ‫ﺻﻔّﺎت و اﺳﻤﺎء ﺛﺎﺑﺖ و ﻣﺤﻘّﻖ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﮐﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺻﻔﺎت ﻏﯿﺒﯿﻪ و ﻣﻄﺎﻟﻊ اﺳﺮار‬ ‫اﻟﻬﯿﻪ اﻧﺪ‪) ".‬ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن‪ ،‬ﭼﺎپ آﻟﻤﺎن‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ (۱۱۳‬و در رﺳﺎﻟﮥ اﺑﻦ ذﺋﺐ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل‬ ‫"‪ ...‬و ﻣﻘﺼﻮد از اﯾﻦ ﻟﻘﺎء‪ ،‬ﻟﻘﺎء ﻣﺸﺮق آﯾﺎت و ﻣﻄﻠﻊ ﺑﯿﻨﺎت و ﻣﻈﻬﺮ اﺳﻤﺎء ﺣﺴﻨﯽ و‬ ‫ﻣﺼﺪر ﺻﻔﺎت ﻋﻠﯿﺎی ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ اﺳﺖ‪) ".‬ﻟﻮح ﺷﯿﺦ‪ ،‬ﭼﺎپ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ص‪(۸۷‬‬ ‫اﻃﻼق اﺻﻄﻼح ﻣﻈﻬﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎ ّم را در ﻟﻮح رﺿﻮاناﻟﻌﺪل ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﺷﺮح زﯾﺮ‬ ‫زﯾﺎرت ﻧﻤﻮد "ان ﯾﺎ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻫﺬا اﻻﺳﻢ )ﻋﺪل( اﻧﺘﻢ ﺧﻠﻘﺘﻢ ﺑﺎﻣﺮی و ﺑﻌﺜﺘﻢ ﺑﺎرادﺗﯽ‬ ‫اﯾﺎﮐﻢ ان ﯾﻤﻨﻌﮑﻢ ﻫﺬا اﻟﻤﻘﺎم ﻋﻦ اﻟﺨﻀﻮع ﺑﯿﻦ ﯾﺪی رﺑﮑﻢ اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻌﻼم ‪) "...‬آﺛﺎر‬ ‫ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۴‬ص‪ ،۲۵۲‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﯾﺮان(‬ ‫و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﻮاردی ﮐﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﻓﺮاد ﻣﻌﯿّﻦ و ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺖ ﻧﯿﺰ در اﻟﻮاح زﯾﺎرت‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﻟﻮﺣﯽ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺟﻨﺎب ﺣﺎﺟﯽ ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤّﺪﺗﻘﯽ اﻓﻨﺎن وﮐﯿﻞاﻟﺤﻖّ‬ ‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل "ان ﯾﺎ ﻣﻄﻠﻊ ﺳﮑﻮﻧﯽ و ﻣﻈﻬﺮ وﻗﺎری ان اﺳﺘﻤﻊ اﻟﻠّﻪ اﻣﺮة ﺑﻌﺪ اﺧﺮی ﻣﻦ‬ ‫اﻟﺴﺪرةاﻟﻤﻨﻬﯽ اﻧﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻّ ﻫﻮ اﻟﻮاﺣﺪ اﻟﻔﺮد اﻟﻤﻘﺘﺪر اﻟﻌﺰﯾﺰ اﻟﻤﺨﺘﺎر‪) ".‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫اﻋﻠﲐ‪ ،‬ج‪ ،۶‬ص‪ ،۲۵۳‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﯾﺮان(‬ ‫ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﺻﻄﻼح ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺣﺎﮐﯽ از ﺗﺠﻠّﯽ ﮐﺎﻣﻞ و ﺟﺎﻣﻊ اﻟﻬﯽ‬ ‫در ﻫﺮ دور اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﻟﻔﻆ ﻣﻈﻬﺮ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻤﻮدار ﯾﮑﯽ از ﺻﻔﺎت و ﯾﺎ‬ ‫اﺳﻤﺎء اﻟﻬﯽ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﻣﻈﻬﺮ ﻋﺎمّ و ﻏﯿﺮﻣﻘﯿّﺪ‪ ،‬و ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﺧﺎصّ‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪263‬‬ ‫ﺧﻠﻴﺞ اﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺧﻠﻴﺞ اﺳﻤﺎء‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫"ﺗﺎ از ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء ﻧﮕﺬرﯾﺪ ﺑﻪ ﺑﺤﺮ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻓﺎﺋﺰ ﻧﺸﺪه و ﻧﺨﻮاﻫﯿﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﻣﻠﮑﻮت اﺳﻤﺎء‬ ‫ﻃﺎﺋﻒ ﺣﻮل اﺳﺖ و اﺻﺤﺎب ﻃﻮر ﺑﻪ ذﮐﺮ و ﺛﻨﺎ ﻣﺸﻐﻮل‪ .‬ﮐﺠﺎﯾﻨﺪ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﻏﯿﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫را ﻣﻌﺪوم و ﻣﻔﻘﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؟ اﯾﺸﺎﻧﻨﺪ ﻧﻔﻮﺳﯽ ﮐﻪ از رﺣﯿﻖ ﻣﺨﺘﻮم‬ ‫ﺳﺮُر اﻃﻤﯿﻨﺎن ﻣﺴﺘﻮی و ﺑﺮ‬ ‫آﺷﺎﻣﯿﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻮق ﻋﺎﻟﻢ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﯾﺸﺎن ﺑﺮ ُ‬ ‫اﻋﺮاش ﯾﻘﯿﻦ ﻣﺘّﮑﯽ و ﺑﺮ ﻧَﻤﺎرِق ﺳﮑﻮن ﺟﺎﻟﺲ‪ .‬ﮐﺘﺐ اﻟﻬﯽ از ﻗﺒﻞ و ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ذﮐﺮ آن‬ ‫ﻃﻮﺑﯽ ﻟِﻠﺴّﺎﻣﻌﯿﻦ‪) ".‬آﯾﺎت اﻟﻬﯽ‪ ،‬ج‪ ،۲‬ص‪(۳۰۳‬‬ ‫̍‬ ‫ﻧﻔﻮس ﻧﺎﻃﻖ‪.‬‬ ‫"ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء" از اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺑﺪﯾﻌﮥ ﻣﺘﺪاوﻟﻪ در ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻬﻢ‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ آن ﻣﻮﮐﻮل ﺑﻪ داﻧﺴﺘﻦ ﮐﯿﻔﯿّﺖ ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ "ﺧﻠﯿﺞ" و "اﺳﻤﺎء" در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮ اﻫﻞ ﮐﻤﺎل واﺿﺢ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺻﻄﻼح ﺑﺤﺮ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ آﻧﮑﻪ‬ ‫ﺣﮑﺎﯾﺖ از وﺳﻌﺖ و ﻋﻈﻤﺖ و ﻋﻤﻖ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ ﺑﺮ ﻣﻌﺎرف اﻣﺮ اﻃﻼق ﮔﺮدﯾﺪه‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬در ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل‪ " :‬اﻏﺘﻤﺴﻮا ﻓﯽ ﺑﺤﺮ ﺑﻴﺎﻧﯽ ﻟﻌﻞّ ﺗﻄّﻠﻌﻮن‬ ‫ﺑﻤﺎ ﻓﻴﻪ ﻣﻦ ﻟﺌﺎﻟﯽ اﻟﺤﻜﻤﺔ و اﻻﺳﺮار‪) ".‬ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس‪ ،‬ﺑﻨﺪ ‪ ،۱۸۲‬ﭼﺎپ ﻣﺮﮐﺰ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ( اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﺸﺎﺑﻪ در آﺛﺎر ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ ﻣﮑﺮّر اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﺳﻢ و ﺻﻮرت ﺟﻤﻊ آن‪ ،‬اﺳﻤﺎء‪ ،‬اﺻﻄﻼﺣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻔﮑﯿﮏ ﻣﻮﺟﻮدات‬ ‫از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺮ ذات اﺷﯿﺎء از اﻋﻠﲐ ﻣﺮاﺗﺐ روﺣﺎﻧﯽ ﺗﺎ ادﻧﯽ درﺟﺎت ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ اﻃﻼق‬ ‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻮداری از ﺣﻘﯿﻘﺖ ذاﺗﯽ ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟﺬا ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺟﻨﺒﮥ‬ ‫ﻗﺮاردادی دارد‪ ،‬و ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع‪ ،‬ﻣﺘﻌﺪّد‪ ،‬ﻣﺘﻨﻮع‪ ،‬و ﻣﺘﻐﯿّﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و در‬ ‫ﻋﺮَﺿﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﻧﺸﺎﻧﻪای از ذات و ﺻﻔّﺎت آن اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺣﺎل َ‬ ‫"ﺧﻠﯿﺞ" ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻣﺸﻬﻮد اﺳﺖ اﻧﺸﻌﺎﺑﯽ از درﯾﺎﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻪ درﯾﺎ ﻣﺘّﺼﻞ اﺳﺖ‬ ‫ﻣﻊذﻟﮏ اﯾﻦ اﺗّﺼﺎل آﺑﺮاه ﺑﺎرﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮد و در‬ ‫ﻫﻤﻪ ﺣﺎل ﺣﯿﺎت و وﺟﻮد آن واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺤﺮ و درﯾﺎﺳﺖ و ﺑﯽ ﺑﺮﮐﺖ درﯾﺎ وﺟﻮد و‬ ‫ﻧﻤﻮدی ﻧﺪارد‪ .‬ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﭘﯿﺪاﺳﺖ ﮐﻪ اﻃﻼق ﻟﻔﻆ ﺧﻠﯿﺞ ﺑﺮ اﺳﻤﺎء ﺣﮑﺎﯾﺖ از آن دارد‬ ‫‪264‬‬ ‫ﺧﻠﻴﺞ اﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﮐﻪ اﺳﻢ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻤﻮداری از ﺣﻘﯿﻘﺖ اﺳﺖ و ذات ﺣﻘﯿﻘﯽ ورای آن اﺳﻢ و ﻋﻨﻮان‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﻘﺼﻮد از ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ اﻧﺴﺎن از ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻢ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻋﻮاﻟﻢ‬ ‫ﻧﺎم و ﻧﺸﺎن‪ ،‬ﻧﮕﺬرد‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺤﺮ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﺨﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص در ﻟﻮﺣﯽ از‬ ‫اﻟﻮاح از ﻗﻠﻢ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎزل ﺷﺪه‪:‬‬ ‫"ﺛﻢ اﻋﻠﻢ ﺑﺎن ﻧﺼﺐ ﺑﯿﻨﻨﺎ و ﺑﯿﻦ اﻟﻌﺒﺎد ﺳﻠّﻢ و ﻟﻪ ﺛﻼث درﺟﺎت اﻻوﻟﲐ ﺗﺬﮐﺮ ﺑﺎﻟﺪﻧﯿﺎ و‬ ‫زﺧﺮﻓﻬﺎ و اﻟﺜﺎﻧﯿﺔ ﺑﺎﻵﺧﺮة و ﻣﺎ ﻗﺪّر ﻓﯿﻬﺎ و اﻟﺜﺎﻟﺜﺔ ﺗﺬﮐﺮ ﺑﺎﻻﺳﻤﺎء و ﻣﻠﮑﻮﺗﻬﺎ و ﻣﻦ ﺟﺎز‬ ‫ﻋﻦ ﻫﺬه اﻟﻤﻘﺎﻣﺎت ﯾﺼﻞ اﻟﯽ ﻣﻠﯿﮏ اﻻﺳﻤﺂء و اﻟﺼﻔﺎت اﻗﺮب ﻣﻦ ﺣﯿﻦ اﯾﺎﮐﻢ ﯾﺎ‬ ‫اﻫﻞ اﻟﺒﻬﺎء ﻻﺗﻌﻄّﻠﻮا اﻧﻔﺴﮑﻢ ﻋﻠﯽ ﻫﺬه اﻟﻤﻮاﻗﻒ ﺛﻢ ﻣﺮّوا ﻋﻨﻬﺎ ﮐﻤ ّﺮ اﻟﺴﺤﺎب ﮐﺬﻟﮏ‬ ‫ﯾﻨﺒﻐﯽ ﻟﻌﺒﺎدﻧﺎ اﻟﻤﻘﺮّﺑﯿﻦ‪) ".‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬ج‪ ،۸‬ﺻﺺ‪(۱۲۱–۱۲۰‬‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم اﯾﻦ آﯾﺎت اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺣﻖ و ﺧﻠﻖ ﻧﺮدﺑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻪ درﺟﻪ ﯾﺎ ﺳﻪ ﭘﻠﻪ‬ ‫دارد‪ .‬اوّﻟﯿﻦ آﻧﻬﺎ دﻧﯿﺎﺳﺖ و اﺷﯿﺎء ﻓﺮﯾﺒﻨﺪۀ آن‪ ،‬و دوﻣﯿﻦ ﭘﻠﻪ آﺧﺮت‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ دﻧﯿﺎی‬ ‫ﺟﺎوداﻧﯽ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﻮﻣﯿﻦ ﭘﻠﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﻠﮑﻮت اﺳﻤﺎء اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺷﺮط وﺻﻮل ﺑﻪ آﺳﺘﺎن ﻣﺎﻟﮏ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت ﮔﺬﺷﺘﻦ از اﯾﻦ ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬ ‫اﻧﻘﻄﺎع ﮐﻠّﯽ از ﻫﺮ دﻟﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﺤﺴﻮس و ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻘﺒﻮل اﺳﺖ‪ ،‬اﻋﻢ از‬ ‫ﻧﻌﻤﺘﻬﺎی اﯾﻦﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﭘﺎداﺷﻬﺎی ﺟﺎوداﻧﯽ و ﯾﺎ ﻧﺎم و ﻧﺸﺎن ﭘﺎﯾﺪار و اﺑﺪی‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻨﻬﻤﻪ‪ ،‬ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء ورﻃﻪاش ﺑﺲ ﻋﻤﯿﻖ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﮐﺴﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ اﺳﻢ ﻋﻠﻢ و‬ ‫ﺗﻘﻮی ﯾﺎ اﻧﺘﺴﺎب ﺑﻪ ﺣﻖ و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﺣﻖ اﻧﺘﺴﺎب ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ در ﻣﺮاﺣﻞ اﻧﻘﻄﺎع و‬ ‫اﻣﺘﺤﺎن ﻟﻐﺰﯾﺪﻧﺪ‪ .‬ﻇﺎﻫﺮاً اوﻟﯿﻦ آﻧﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺮﻧﻮﺷﺘﯽ دﭼﺎر ﺷﺪ ﺷﺨﺼﯿﺖ‬ ‫ﺗﻤﺜﯿﻠﯽ ﺷﯿﻄﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﺮ ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﻪ از ﻣﻼﺋﮑﮥ ﻣﻘﺮّﺑﯿﻦ ﺑﻮد‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ‬ ‫ﻏﺮور و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﻣﻄﺮود ﺷﺪ‪ .‬در اﻣﺮ ﻧﯿﺰ از اﯾﻦ دﺳﺖ ﻧﻔﻮس را ﻣﯿﺘﻮان ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ‬ ‫از اﻟﻘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻔﻮس اﻃﻼق ﺷﺪه و ﺣﮑﺎﯾﺖ از اﻣﺘﯿﺎز ﻗﺒﻮل‬ ‫آن ﻧﻔﻮس ﻣﯿﻨﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬و ﺑﺎ اﺳﻢ راﺑﻄﻪای واﺿﺢ دارد‪ ،‬ﻋﻨﻮان "اﺳﻢاﻟﻠّﻪ" اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری‬ ‫از آﻧﺎن ﻗﺪر اﯾﻦ ﻣﻨﺰﻟﺖ و ﻋﻨﺎﯾﺖ را داﻧﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﭘﺎ از ﮔﻠﯿﻢ ﺑﻨﺪﮔﯽ ﻓﺮاﺗﺮ ﻧﻨﻬﺎدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ‬ ‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻧﯿﺰ در ﺗﺎرﯾﺦ اﻣﺮ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان "اﺳﻢاﻟﻠّﻪ" ﻣﺨﺎﻃﺐ ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺣﺪّ ﺧﻮد‬ ‫ﻧﺸﻨﺎﺧﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺧﺴﺮان اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬اﺳﻢاﻟﻠّﻪ اﻟﺠﻤﺎل ﺑﺮوﺟﺮدی و اﺳﻢاﻟﻠّﻪ اﻟﻤﻬﺪی‬ ‫دﻫﺠﯽ از آن ﻣﺤﺮوﻣﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬

‫‪265‬‬ ‫ﺧﻠﻴﺞ اﺳﻤﺎء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﻠﮑﻮت اﺳﻤﺎء در ﻫﻤﮥ ﻇﻬﻮرات ﺟﻠﻮه و ﺑﺮوزی داﺷﺘﻪ ﮐﻪ اﮔﺮ اﻫﻞ اﯾﻤﺎن ﺑﻪ ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫آن ﻧﺎﻇﺮ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ اﺳﻤﺎء ﻣﺘﺸﺒّﺚ ﻧﻤﯽﺷﺪﻧﺪ از درک ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻇﻬﻮر ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﻣﺤﺮوم ﻧﻤﯽﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﻋﻨﻮان "ﺧﺎﺗﻤﯿّﺖ" در ادﯾﺎن ﮐﻪ ﺟﻠﻮهای از ﻣﺮاﺗﺐ ﺣﻘﯿﻘﺖ‬ ‫در ﻋﺎﻟﻢ اﺳﻤﺎء اﺳﺖ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎﻋﺚ ﺑﯽﻧﺼﯿﺒﯽ ﻣﺘﺪﯾّﻨﺎن ادﯾﺎن ﺳﺎﺑﻖ در ﻫﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺟﺪﯾﺪی ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﻤﮥ ادﯾﺎن ﮐﻠﯿﻤﯽ‪ ،‬ﻣﺴﯿﺤﯽ‪ ،‬و اﺳﻼم در ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻢ "ﺧﺎﺗﻢ"‬ ‫ﻣﺎﻧﺪه و از وﺻﻮل ﺑﻪ ﺑﺤﺮ اﻋﻈﻢ ﻣﺤﺮوم ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ ﻻﻫﯿﺠﺎﻧﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎره‬ ‫ﭼﻪ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺳﺮوده و ﻗﺪرت ﻣﻄﻠﻘﮥ اﻟﻬﯽ را ﺑﺮ ﻫﺮ اﺳﻢ و ﻋﻨﻮاﻧﯽ ﻓﺎﺋﻖ داﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‬ ‫آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫رﺣﻤﺘﺶ اﮔﺮ ﮐﻨﺪ ﺗﺮﺷّﺢ ﮐﻤﯽ‬ ‫ﺟﻬﺎن و ﻫﺮﭼﻪ اﻧﺪر او ز ﯾ ّﻢ ﻗﺪرﺗﺶ ﻧﻤﯽ ﺳﺤﺎب‬ ‫دﮔﺮ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﺤﺘﺠﺐ از او ﺑﺬﮐﺮ ﺧﺎﺗﻤﯽ‬ ‫ﻫﺰار اﺣﻤﺪ از ﻋﺪم ﻋﯿﺎن ﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﮏ دﻣﯽ‬ ‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺧﻠﻖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﻠﻮه ﺻﺪ ﭘﯿﻤﺒﺮا‬ ‫ﺑﺮای ﺧﺮوج از ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء‪ ،‬ﮐﻪ اﻋﻈﻢ ﻣﺎﻧﻊ وﺻﻮل ﺑﻪ ﺑﺤﺮ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻻﯾﺰاﻟﯽ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ اﺷﺎرﺗﻬﺎ و دﻻﻟﺘﻬﺎی ﻣﺨﺼﻮص ﺑﻪ ﻓﺮاواﻧﯽ ﻧﺎزل‪ ،‬و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً از ﺗﻌﻠّﻖ‬ ‫ﺑﻪ دﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻏﯿﺒﺖ‪ ،‬ﺧﻮدﭘﺴﻨﺪی‪ ،‬و ﻏﺮور ﻧﻬﯽ ﮔﺮدﯾﺪه و ﺑﻪ اﻧﻘﻄﺎع از ﻏﯿﺮﺣﻖ و ﺗﺴﻠﯿﻢ و‬ ‫‪۱‬‬ ‫رﺿﺎی ﺑﻪ ارادۀ اﻟﻬﯽ و ﮐﺴﺐ ﻓﯿﺾ از ﻣﺼﺎﺣﺒﺖ اﺑﺮار و ﻧﯿﮑﺎن ﺗﻮﺻﯿﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎﻻﺧﺮه‪ ،‬ﺷﺎﯾﺪ ﮔﺬﺷﺘﻦ از ﺧﻠﯿﺞ اﺳﻤﺎء را ﺑﺘﻮان ﺑﺎ ﻣﺮاﺣﻠﯽ از ﻃﯽ ﻫﻔﺖ وادی‬ ‫ﺳﻠﻮک ﻣﻨﻄﺒﻖ داﻧﺴﺖ‪.‬‬

‫ﻳﺎدداﺷﺖ‬ ‫‪ –۱‬ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻄﻠﺐ در اﯾﻦ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﻣﻨﺤﺼﺮ ًا ﺑﻪ "ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ‬ ‫ﻓﺎرﺳﯽ" اﺷﺎره ﻣﯿﺸﻮد‪ ،‬و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺑﻪ ﻣﻮارد ‪،۵۳ ،۴۷ ،۴۳ ،۲۰ ،۱۲ ،۹ ،۷ ،۶ ،۵‬‬ ‫‪ ،۵۶ ،۵۵‬و ‪ ۶۶‬اﺷﺎره ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ اﻫﻞ ﺗﺤﻘﯿﻖ و اﻃّﻼع در ﻣﺘﻮن آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫ﻣﻮارد ﻣﺘﻌﺪّده ﺳﺮاغ دارﻧﺪ و زﯾﺎرت ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬

‫‪266‬‬ ‫ﺑﺪاء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺑﺪاء‬

‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬

‫اﺻﻄﻼح ﺑﺪاء در اﻣﺮ ﻣﺒﺎرک در دور ﺑﻬﺎﺋﯽ و ﺑﺎﺑﯽ ﻫﺮ دو ﻣﻌﻤﻮل و ﻣﻘﺒﻮل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﮥ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ از اﺳﻼم اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﻨﻬﺎ از ﻣﻌﺘﻘﺪات ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯽآﯾﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﻋﺎﻣّﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﻫﻞ ﺗﺴﻨّﻦ‪ ،‬آن را ﻧﭙﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺒﺪأ آن اﮔﺮﭼﻪ در ﻗﺮآن ﺻﺮاﺣﺖ ﻧﺪارد‬ ‫وﻟﯽ ﺑﻌﻀﯽ از ﻋﻠﻤﺎی اﺳﻼم در اﯾﻦ ﺧﺼﻮص ﺑﻪ آﯾﮥ ﻗﺮآﻧﯽ "ﻳَﻤْﺤُﻮ اﻟ ّﻠ ُﻪ ﻣَﺎ ﻳَﺸَﺎءُ‬ ‫ب" )ﺳﻮرۀ اﻟﺮﻋﺪ )‪ ،(۱۳‬آﯾﮥ ‪ (۳۹‬اﺳﺘﻨﺎد ﻧﻤﻮدهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻜﺘَﺎ ِ‬ ‫ﺖ َوﻋِﻨ َﺪ ُه ُٔا ﱡم ا ْﻟ ِ‬ ‫َو ُﻳ ْﺜ ِﺒ ُ‬ ‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ذﮐﺮ ﺑﺪاء ﻣﮑﺮّر اﺳﺖ و ﻣﻔﻬﻮم دﻗﯿﻖ آن اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ارادۀ ﺧﺪاوﻧﺪ‬ ‫ﻣﺘﻌﺎل در ﻫﻤﻪ ﺣﺎل ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺒﺪﯾﻞ آﻧﭽﻪ ﺗﻘﺪﯾﺮ ﻓﺮﻣﻮده ﻗﺎدر اﺳﺖ و ﺻِﺮف ﺗﻘﺪﯾﺮ‬ ‫ﻣﺎﻧﻊ از ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬رﯾﺸﮥ زﺑﺎﻧﯽ ﮐﻠﻤﮥ ﺑﺪاء از " َﺑﺪَأ ﯾَﺒﺪو ﺑَﺪ̍اء" )ﻓﻌﻞ واوی( ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﯽ آﺷﮑﺎر ﺷﺪن و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻈﺮ دادن اﺳﺖ‪ ،‬و دﻻﻟﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ دارد ﮐﻪ ﻧﻈﺮ و رأی‬ ‫ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻧﻈﺮی ﺧﻼف ﺧﻮد واﮔﺬارد‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﺗﻮﺿﯿﺢ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ‬ ‫ﺿﺮور ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ َﺑﺪَأ ﯾَﺒﺪأُ‪ ،‬ﯾﺎ َﺑﺪَأ ﯾَﺒﺪیُ‪ ،‬ﺑَﺪءً َو ﺑﺪﯾﺎً‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ آﻏﺎز ﮐﺮدن و‬ ‫آﻓﺮﯾﺪن اﺳﺖ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﺎﻧﯽ ﻗﺮاﺑﺖ و ﺷﺒﺎﻫﺘﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ‬ ‫ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻣّﺎ ﭼﻮن در ﺣﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻓﻌﻞ و ﺑﺎزﻧﻮﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‬ ‫ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﮐﻪ در ﻣﺘﻮن آﺛﺎر ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮاﻧﻨﺪه ﯾﮑﯽ را ﺑﻪ ﺟﺎی دﯾﮕﺮی ﺗﺼﻮّر ﮐﻨﺪ و‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻄﻠﺐ در ذﻫﻦ ﺑﻄﻮر ﺻﺤﯿﺢ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﺸﻮد‪ .‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻪ آﯾﮥ زﯾﺎرﺗﻨﺎﻣﮥ‬ ‫ﻣﺒﺎرک "ﻃﺒﻊ ﺟﻤﺎل اﻟﻐﯿﺐ ﻋﻦ اﻓﻖ اﻟﺒﺪاء" اﺳﺘﺸﻬﺎد ﻧﻤﻮد ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﺪاء ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻌﻨﯽ ﺧﻠﻖﮐﺮدن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬ﺑﺪاء )ﻓﻌﻞ ﻧﺎﻗﺺ واوی( را ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ‬ ‫ﻇﻬﻮر و ﺑﺮوز ﻣﻄﻠﺒﯽ ﮐﻪ ﭘﻮﺷﯿﺪه ﺑﻮده و ﺑﻌﺪاً ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪه ﺗﻌﺒﯿﺮ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﻠﻤﺎی‬ ‫ﺷﯿﻌﻪ ﺑﺮای رﻓﻊ اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﮐﻪ اﻗﺘﻀﺎء ﺑﻪ ﺑﺪاء ﺑﺎ ﻗﺒﻮل ﻋﻠﻢ و اﺣﺎﻃﮥ اﻟﻬﯽ ﺳﺎزﮔﺎر‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ُﺑﻮَد ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺗﻮﺟﯿﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری ﻣﺴﺎﺋﻞ و اﺣﮑﺎم در ﻟﻮح‬ ‫ﻣﺤﻔﻮظ اﻟﻬﯽ ﺑﻪ ﮐﯿﻔﯿﺘﯽ ﻣﻌﯿﻦ ﻣﻘﺮّر ﺷﺪه‪ ،‬وﻟﯽ ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻼف آن‬ ‫را از ﮐﻼم و اﺷﺎرات ﻗﺮآﻧﯽ و اﺣﺎدﯾﺚ درﯾﺎﺑﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﯽ در ﻫﻨﮕﺎم ﻣﻘﺮّر‬ ‫‪267‬‬ ‫ﺑﺪاء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻘﯿﻘﺖ آن را ﺑﺮ ﺧﻠﻖ ﻣﮑﺸﻮف ﻣﯽﺳﺎزد و اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﺑﺪاﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ آن در اﺣﺎدﯾﺚ‬ ‫اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﻪ اﻋﺘﺒﺎری ﺧﺎﻟﯽ از ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﭼﻪ ﺑﺴﺎ‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ زﻣﺎن آن ﻧﺮﺳﯿﺪه درک و ﻓﻬﻢ آن ﺑﺮای ﻫﻤﮕﺎن آﺳﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و‬ ‫اﻟﺒﺘﻪ در زﻣﺎن ﻣﻘﺮّر ﺑﯿﺎن آن ﻣﻔﻬﻮم ﻋﻤﻮم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻨﻬﻤﻪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ اﯾﻦ‬ ‫ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﺪاء ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻧﺪارد‪ ،‬زﯾﺮا ﻟﻄﻒ و ﻋﺪل اﻟﻬﯽ ﭼﻨﯿﻦ اﻗﺘﻀﺎء‬ ‫دارد ﮐﻪ ﻫﺮ زﻣﺎن ﭼﻨﯿﻦ اﺷﺘﺒﺎﻫﯽ اﺗّﻔﺎق اﻓﺘﺪ ﺣﻖّ ﺟﻞ ﺟﻼﻟﻪ ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﺗﺄﺧﯿﺮی اﻫﻞ‬ ‫اﯾﻤﺎن را آ ﮔﺎه ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﺗﺎ در ﺷﺒﻬﺖ و ﺗﺰﻟﺰل ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ را ﮔﻤﺮاه ﻧﮑﻨﻨﺪ‪ .‬اﺻﻄﻼح ﺑﺪاء‬ ‫در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﻓﺮاوان دارد‪ .‬از آن ﻫﻤﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻮرد اﮐﺘﻔﺎء ﻣﯿﺸﻮد ﮐﻪ‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ در ﺗﻮﻗﯿﻊ ﻣﻮرّخ ﺷﺒّﺎط ‪ ۱۹۲۷‬ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﺣﺒّﺎی ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺷﺮق‬ ‫ﺳﺪ‪ ،‬ﻧﻔﺲ اﯾﻦ ﺳﻼﻃﯿﻦ و رؤﺳﺎء ﺟﻤﻬﻮر‬ ‫ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ "ﻣﻦ ﺑﻌﺪ ﭼﻮن اﺟﻞ ﻣﻌﻠﻮم َدر ِر َ‬ ‫ﺧﻮد اﻗﺘﺪاء ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺼﺮتدﻫﻨﺪﮔﺎن اﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ و ﭘﺎ ﺑﻪ ﻣﯿﺪان ﮔﺬارﻧﺪ و ﺗﺎج‬ ‫ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻓﺎﻧﯿﻪ را ﺑﺮ ﺧﺎک اﻧﺪازﻧﺪ و اﮐﻠﯿﻞ ﻣﺮﺻّﻊ ﻋﺒﻮدﯾّﺖ ﺻﺮﻓﮥ ﻣﺤﻀﮥ ﺑﺤﺘﻪ را ﺑﺮ‬ ‫ﺳﺮ ﻧﻬﺎده و در ﺻﻒّ اول ﻣﺒﻠﻐﯿﻦ درآﻣﺪه ﺑﺎﻣﻮاﻟﻬﻢ و ارواﺣﻬﻢ و ﻣﺎ وﻫﺒﻬﻢ رﺑّﻬﻢ ﺑﻪ‬ ‫ﺗﺒﺸﯿﺮ و ﻧﺼﺮت ﭘﺮدازﻧﺪ و ﺑﻌﺪ از اﺗﻤﺎم دورۀ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻪ اﯾﻦ اراﺿﯽ ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﺷﺘﺎﺑﻨﺪ و‬ ‫ﺧﺎﺿﻌﺎً ﺧﺎﺷﻌﺎً ﻣﺘﺬﻟﻼً ﻣﻨﮑﺴﺮ ًا ﻃﻮاف ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﻘﺪّﺳﻪ ﮐﻨﻨﺪ و ﺻﻮت ﺗﻬﻠﯿﻞ و ﺗﺴﺒﯿﺢ‬ ‫و ﺗﻤﺠﯿﺪ را ﺑﻪ ﻋﻨﺎن آﺳﻤﺎن رﺳﺎﻧﻨﺪ و ﺑﺰرﮔﻮاری اﯾﻦ اﻣﺮ ﻋﻈﯿﻢ را ﺑﺮ ﺟﻬﺎن و‬ ‫ن ﻫﺬا اﻟﻮﻋﺪ ﻣﺤﺘﻮم ﻗﺪ رﻓﻊ اﻟﻠّﻪ ﻋﻨﺪٍ ﺣﮑﻢ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن ﻣﮑﺸﻮف و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﺳﺎزﻧﺪ و ا ّ‬ ‫اﻟﺒﺪاء و زﯾﻨّﻪ ﺑﻄﺮاز اﻻﺛﺒﺎت ﻓﯽ ﻟﻮح ﺣﻔﯿﻆ‪) ".‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ ‪–۱۹۲۷‬‬ ‫‪ ،۱۹۳۹‬ﺻﺺ‪(۱۵–۱۴‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ ﺑﺎب ﺳﻮم از واﺣﺪ ﭼﻬﺎرم ﮐﺘﺎب ﺑﯿﺎن ﻓﺎرﺳﯽ را ﺑﻪ ﻣﺒﺤﺚ ﺑﺪاء‬ ‫ن اﻟﺒﺪاء ﻟﻠّﻪ ﺣﻖّ" اﺳﺖ ﺗﻠﺨﯿﺺ‬ ‫ﺗﺨﺼﯿﺺ ﻓﺮﻣﻮده و ﻣﻄﻠﺐ را در ﻋﻨﻮان آن ﮐﻪ "ا ّ‬ ‫ﻓﺮﻣﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺣﺎﺻﻞ آن اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ ﻗﺒﻮل و ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺑﻪ ﺑﺪاء اﺳﺎس ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻤﺎن اﺳﺖ‬ ‫و ﭼﻮن ذات اﻟﻬﯽ ازﻟﯽ ﻫﻤﻮاره ﺑﺮ ﺣﺎﻟﺖ و ﮐﯿﻔﯿّﺖ واﺣﺪ ﺑﺎﻗﯽ و ﺗﻐﯿﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ و‬ ‫وﺻﻮل ﺑﻪ او ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻟﺬا ﺑﺪاء ذات ﻏﯿﺐ در ﺑﺪای ﻣﺸﯿّﺖ اوﻟﯿﻪ و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻇﻬﻮر‬ ‫او ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد و در ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﺑﺪای ﺣﺎﺻﻞ از ﮐﻼم و رﻓﺘﺎر ﻣﻈﺎﻫﺮ اﻟﻬﯽ ﺗﺎ ﻇﻬﻮر‬ ‫ﺑﻌﺪ ﺛﺎﺑﺖ و ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳﺖ و ﮐﻤﺎل اﯾﻤﺎن در اﯾﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد از ﺧﻮف و رﺟﺎی ﺑﻪ‬

‫‪268‬‬ ‫ﺑﺪاء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫آﺳﺘﺎن او ﻓﺎرغ ﻧﻤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬آﺳﺘﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺎﺋﻢﻣﻘﺎم ﻣﺸﯿّﺖ اﻟﻬﯽ اﺳﺖ و در ﻫﺮ ﻇﻬﻮر ﺟﺪﯾﺪ‬ ‫ﺗﺎزه و ﺑﺪﯾﻊ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﯿﻮﺿﺎت روﺣﺎﻧﯽ در ﻫﻨﮕﺎم ﻃﻠﻮع ﻣﻈﻬﺮ‬ ‫ﻇﻬﻮر اﻟﻬﯽ ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﻌﯿّﻦ و ﮐﻼم ﻣﻈﻬﺮ ﻣﺸﯿّﺖاﻟﻠّﻪ ﻣﺼﺮح اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ در ﻫﻨﮕﺎم‬ ‫ﻏﺮوب‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﻌﺪ از اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻄﺎﻟﻊ اﻧﻮار ازﻟﯽ ﺑﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺎوداﻧﯽ‪ ،‬ﻣِﻼک و ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺮ‬ ‫اﺳﺎس اﺻﻮل و اﺳﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎرع اﻟﻬﯽ ﻣﻘﺪّر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ‪ .‬در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺪاء‬ ‫ﻣﺬﮐﻮر در ﺑﯿﺎن و ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﻈﻬﺮ ﻇﻬﻮر ﻧﻬﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎ اﯾﻦ ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺪاء از ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺻﻠﯽ اﻣﺮ اﻟﻬﯽ در ﻫﻤﮥ ادوار‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ اﯾﻦ اﺻﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﺒﻬﻪ ﺗﻮﺳّﻞ ﺟﺴﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ‬ ‫ﮐﻪ ﺣﻖّ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻫﻤﮥ ﻣﻮﺟﻮدات اﺣﺎﻃﻪ و اﻗﺘﺪار دارد‪ ،‬ﻧﮑﺘﻪای از ﺣﻀﺮﺗﺶ‬ ‫ﭘﻨﻬﺎن ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﭼﻮن از آن آ ﮔﺎه ﺷﻮد ارادۀ ﺧﺪاوﻧﺪﯾﺶ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬اﻣّﺎ اﮔﺮ ﺑﻪ اﯾﻦ‬ ‫ﻧﮑﺘﻪ ﺗﻮﺟّﻪ ﺷﻮد ﮐﻪ ﭼﻮن اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺻﻔّﺖ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻤﺘﺎز اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﮐﻪ ﺑﻤﺪد ﻗﻮای‬ ‫ﺧﺪادادی ﺗﻌﻘّﻞ و ﺗﺬﮐّﺮ در آﻧﭽﻪ ﮐﺮده و ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﺗﻔﮑّﺮ و ﺗﺄﻣّﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ و ﺗﻐﯿﯿﺮ‬ ‫روش دﻫﺪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﺪل و ﺑﻪ ﻓﻀﻞ و رﺣﻤﺖ ﺧﺪاوﻧﺪی اﻗﺘﻀﺎء دارد ﮐﻪ آﻧﭽﻪ را‬ ‫ﻣﻘﺮّر و ﻣﻘﺪّر ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻓﺮﻣﺎﯾﺪ و او را ﺑﻪ ﻋ ّﺰ ﻗﺒﻮل ﺑﯿﺎراﯾﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ‬ ‫ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ و ﻋﺪم ﺗﺬﮐّﺮ ﺑﻪ اواﻣﺮ اﻟﻬﯽ ﻣﻮرد ﻋﺘﺎب و ﺧﻄﺎب ﻗﺮار دﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت‬ ‫ﻖ ﺗﻨﺒﯿﻪ‪ ،‬و ﯾﺎ ﻣﻘﺒﻮل‪ ،‬در‬ ‫دﯾﮕﺮ ﺑﺪاء ﺗﺤﻘّﻖ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﭼﻪ ﺑﺴﺎ ﮐﺴﺎن ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﻣﺴﺘﺤ ّ‬ ‫آﺳﺘﺎن ﺣﻖّ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﺑﻪ اﺧﺘﯿﺎر ﺧﺪادادی از ﻋﺘﺎب و ﻋﺬاب رﻫﺎﺋﯽ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﯾﺎ‬ ‫ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﻣﺸﻤﻮل ﻋﺪم رﺿﺎﯾﺖ و ﻋﻨﺎﯾﺖ اﻟﻬﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻘﺪّﻣﻪ‪ ،‬آﯾﺎ‬ ‫ﻧﻤﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﺪاء از ﻟﻮازم اﺧﺘﯿﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﺮف ﺑﺨﺸﺶ و‬ ‫ﻣﺮﺣﻤﺖ اﻧﺴﺎن را ﺑﻪ آن از ﺟﻤﯿﻊ ﻣﻤﮑﻨﺎت ﻣﻤﺘﺎز ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ؟ اﻟﺒﺘﻪ ﻋﻠﻢ ﮐﻠّﯽ‬ ‫اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﮐﻪ ﻣﺤﺪود ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد از زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و از ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﻫﺮ‬ ‫ﮐﺴﯽ آ ﮔﺎه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺳﺘﺎدی ﮐﻪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺷﺎﮔﺮداﻧﺶ را در ﻫﻨﮕﺎم اﻣﺘﺤﺎن‬ ‫ﻣﯽداﻧﺪ وﻟﯽ ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﺗﺸﻮﯾﻖ آﻧﺎن را ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از اﺧﺘﯿﺎر و اﺳﺘﻌﺪاد ﺧﺪادادی‬ ‫وادار ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﺴﺘﻤﻨﺪ را ﻫﺪاﯾﺖ ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬دﯾﮕﺮ ﺗﺎ ﻣﺎ ﭼﻪ ﮐﻨﯿﻢ و‬ ‫ﭼﮕﻮﻧﻪ از اﯾﻦ اﻣﺘﯿﺎز روﺣﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻮﻫﻮﺑﯽ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﺎﺋﯿﻢ‪ .‬ﻟﺬا‪ ،‬در‬ ‫ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺪاء در ﻋﺎﻟﻢ وﺟﻮد ﻣﺎدّی ﮐﻪ ﻣﻘﯿّﺪ ﺑﻪ زﻣﺎن و ﻣﮑﺎن اﺳﺖ ﻣﻔﻬﻮم دارد‪ ،‬و‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ در ﻋﻠﻢ اﻟﻬﯽ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ‪ ،‬وﻟﯽ ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮّل اﻣﻮر و‬

‫‪269‬‬ ‫ﺑﺪاء‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺳﺮﻧﻮﺷﺖﻫﺎ در اﯾﻦ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ اﺻﻞ اﺧﺘﯿﺎر ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن اﺧﺘﺼﺎص دارد در‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﺑﺪاء ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬

‫‪270‬‬ ‫ﺷﺎﺧﺴﺎر ﻋﺮﻓﺎن‬

‫‪271‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬

‫اﻟﻒ – آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫ﻧﺼﺮتاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻣﻘﺪّﻣﺎت ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻧﺰول ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک اﺣﻤﺪ‬ ‫‪۶‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﺣﺴﯿﻨﯽ‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫زﯾﺎرتﻧﺎﻣﮥ ﺟﻤﺎل ﻗﺪم ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ‬ ‫‪۷‬‬ ‫ﻣﺂﺧﺬ ﮐﺘﺎب "ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ" وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺣﮑﻤﺖ‪ :‬ارض زﻋﻔﺮان‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫ﺧﺴﺮو ﺧﺴﺮوی‬ ‫ﺷﺮﺣﯽ در ﺑﺎرۀ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻣﻼحاﻟﻘﺪس‬ ‫‪۱۵‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺣﮑﻤﺖ‪ :‬ﻓﺎﻋﻠﯿﻦ و ﻣﻨﻔﻌﻠﯿﻦ‬ ‫‪۱۹‬‬ ‫ﺧﺴﺮو ﺧﺴﺮوی‬ ‫ﻣﻌﺮّﻓﯽ ﺳﻮرةاﻟﻤﻠﻮک‬ ‫‪۲۴‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﻋﻠﯽ ﻓﯿﻀﯽ‬ ‫ﺷﺮح ﻧﺰول ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﯾﻘﺎن‬ ‫‪۲۵‬‬ ‫ﺧﺴﺮو ﺧﺴﺮوی‬ ‫ﻣﻮاﺿﯿﻌﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣُﺒﺎرﮐﮥ ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ ﻋﺮﺑﯽ‬ ‫‪۲۷‬‬ ‫ﻧﺼﺮتاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﻧﮑﺘﻪ در ﺑﺎب ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ‬ ‫‪۳۵‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﺣﺴﯿﻨﯽ‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ‬ ‫‪۳۵‬‬ ‫ﺷﻤﻊ دﻟﺖ ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘﮥ دﺳﺖ ﻗﺪرت ﻣﻦ اﺳﺖ ‪...‬‬ ‫‪۳۶‬‬ ‫روحاﻟﻠّﻪ ﻧﺎﻃﻖ‬ ‫)ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ(‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﭘﯿﻤﺎن ﻃﻠﻌﺖ اﺑﻬﲐ ﺑﺎ ذات اﻗﺪس ﮐﺒﺮﯾﺎ‬ ‫‪ ۴۳‬و ‪۴۴‬‬ ‫اﻧﺘﺸﺎر ﺗﺮﺟﻤﮥ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫‪۴۷‬‬ ‫ﺧﺴﺮو ﺧﺴﺮوی‬ ‫ﻟﻮح اﺣﻤﺪ ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫‪۴۷‬‬ ‫ﻟﻮح ﮐﻞّاﻟﻄﻌﺎم )ﺗﺮﺟﻤﻪ از ﮐﺘﺎب ﻧﻔﺤﺎت ﻇﻬﻮر( ﻣﺘﺮﺟﻢ‪:‬‬ ‫‪۵۱‬‬ ‫ﻣﺮﺿﯿﻪ ﺟﺎﺑﺮی‬ ‫رﺳﺘﻢ اﻫﻮراﺋﯿﺎن‬ ‫وادی ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫‪۵۳‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺣﮑﻤﺖ )ﻫﺮﻣﺲ – ادرﯾﺲ(‬ ‫‪۵۹‬‬ ‫‪272‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺣﮑﻤﺖ )ﻫﺮﻣﺲ(‬ ‫‪۶۰‬‬ ‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺟﻮاﻫﺮاﻻﺳﺮار‬ ‫‪۶۹‬‬ ‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻟﻮح ﻗﻨﺎع‬ ‫‪۷۰‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻣﺼﺎدر ﻓﻘﺮات زﯾﺎرتﻧﺎﻣﮥ روﺿﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫‪۷۱‬‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺑﺪﯾﻊ‬ ‫‪۷۳‬‬ ‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬ ‫در ﺑﺎرۀ ﻟﻮح اﻗﺪس‬ ‫‪۷۵‬‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫ﺷﺄن ﻧﺰول ﻟﻮح اﻗﺪس‬ ‫‪۷۵‬‬ ‫ﺟﺮج ﺗﺎوﻧﺰﻧﺪ‬ ‫ﺑﺎزﺗﺎﺑﯽ از ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﻪ‬ ‫‪۷۵‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﭘﺮوﯾﺰ روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺣﮑﻤﺖ )ﺑﻠﯿﻨﻮس(‬ ‫‪۷۵‬‬ ‫ادﯾﺐ ﻃﺎﻫﺮزاده‬ ‫ﻟﻮح ﮐﺮﻣﻞ – ﻣﻨﺸﻮر ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۷۷‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎﻫﺮ ﻓﺮﻗﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫]ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻟﻮﺣﯽ در ﻣﻮرد[ ﮐﺘﺎب ﻧﻮر‬ ‫‪۷۷‬‬ ‫ﻣﻠﯿﺢ ﺑﻬﺎر‬ ‫آﯾﺎت ﺑﯿّﻨﺎت‬ ‫‪۸۰‬‬ ‫ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺟﻮاﻫﺮاﻻﺳﺮار‬ ‫‪۸۱‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫)از آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ(‬ ‫ادﯾﺐ ﻃﺎﻫﺮزاده‬ ‫)در ﺑﺎرۀ( ﻟﻮح اﺣﻤﺪ ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫‪۸۲‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎﻫﺮ ﻓﺮﻗﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﯿﺴﺎن ﺻﻬﺒﺎ‬ ‫ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن )ﻣﺼﺎﺣﺒﻪای ﺑﺎ ﻫﻮﭘﺮ داﻧﺒﺎر(‬ ‫‪۸۲‬‬ ‫ادﯾﺐ ﻃﺎﻫﺮزاده‬ ‫)در ﺑﺎرۀ( ﻟﻮح ﻣﻼّحاﻟﻘﺪس‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎﻫﺮ ﻓﺮﻗﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﻬﺮی اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺳﻮرةاﻟﺼﺒﺮ‬ ‫‪۸۴‬‬

‫‪273‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫ادﯾﺐ ﻃﺎﻫﺮزاده‬ ‫)در ﺑﺎرۀ( ﻟﻮح اﺣﻤﺪ ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫‪۸۵‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎﻫﺮ ﻓﺮﻗﺎﻧﯽ‬ ‫ﻧﺼﺮتاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ اردﺳﺘﺎن و اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﻓﺘﺢِاَﻋﻈَﻢ‬ ‫‪۸۶‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﺣﺴﯿﻨﯽ‬ ‫ادﯾﺐ ﻃﺎﻫﺮزاده‬ ‫ﺷﮑَﻦ‬ ‫ﺷﮑَﺮ ِ‬ ‫)در ﺑﺎرۀ( ﻟﻮح ِ‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪ‪:‬‬ ‫ﺑﺎﻫﺮ ﻓﺮﻗﺎﻧﻲ‬

‫ب – آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔُﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫آﯾﺎت و آﺛﺎر ﺣﻀﺮت اﻋﻠﲐ‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫داراﻻﻧﺸﺎء‬ ‫ﻧﺴﺨﮥ ﻣﻮﺛّﻖ ﭘﻨﺞ ﮐﻨﺰ‬ ‫‪۴۰‬‬ ‫ﺑﺸﺎرات ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‬ ‫‪ ۴۱‬و ‪۴۲‬‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫در ﻣﻮرد ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ژﯾﻼ ﻧﯿﮑﻮﺋﯽ‬ ‫ﻧﮕﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﮐﻨﺰ‬ ‫‪۶۹‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺣﺮف ﺳﻮم ﻣﺆﻣﻦ ﺑﻪ ﻣﻦﯾﻈﻬﺮهاﻟﻠّﻪ‬ ‫‪۷۰‬‬ ‫ﻓﺮﯾﺪاﻟﺪّﯾﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫رﺳﺎﺋﻞ ﺳﻠﻮک ﺣﻀﺮت ﺑﺎب‬ ‫‪۸۹‬‬

‫پ – آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻣُﻌﺮّﻓﯽ ﻣﺂﺧﺬ و ﻣﺼﺎدر رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺪﻧﯿّﻪ‬ ‫‪۹‬‬ ‫اﯾﺎدی اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺛﺎﻟﻮُث ﯾﺎ ﺗﺜﻠﯿﺚ‬ ‫‪۱۸‬‬ ‫ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ‬ ‫ﻓﺮوﺗﻦ‬ ‫‪274‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺑﺪﯾﻌﯽ اﻋﻢّ از ﻟﻔﻈﯽ و ﻣﻌﻨﻮی در آﺛﺎر‬ ‫‪۳۲‬‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ارواﺣﻨﺎ ﻟ ُﻪ اﻟﻔﺪا )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۱‬‬ ‫ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺑﺪﯾﻌﯽ اﻋﻢّ از ﻟﻔﻈﯽ و ﻣﻌﻨﻮی در آﺛﺎر‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ارواﺣﻨﺎ ﻟ ُﻪ اﻟﻔﺪا )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۲‬‬ ‫ﺳﺨﻨﯽ در ﺑﺎرۀ اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﮐﮥ‬ ‫‪۳۴‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫وﺻﺎﯾﺎی ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻃﺮﯾﻘﮥ ﺗﺒﻠﯿﻎ اﻣﺮ‬ ‫‪۳۴‬‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﭼﯿﺴﺖ؟‬ ‫ﺑﯿﺎن ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫‪ ۴۱‬و ‪۴۲‬‬ ‫ﻣﺤﻤّﺪﻋﻠﯽ ﻓﯿﻀﯽ‬ ‫در ﻣﺠﻤﻊ ﻣﺴﺎﻓﺮﯾﻦ در ﺣﯿﻔﺎ‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫ﻗﻮۀ ﻣﯿﺜﺎق‬ ‫‪ ۴۳‬و ‪۴۴‬‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫دﻟﺒﺮ ﻣﯿﺜﺎق‬ ‫‪ ۴۳‬و ‪۴۴‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ﺳﯿﺮوس ﻋﻼﺋﯽ‬ ‫ﮐﺘﺎب ﻣﻔﺎوﺿﺎت ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪ؟‬ ‫‪۵۸‬‬ ‫ﻫﺪاﯾﺖاﻟﻠّﻪ ﺟﺎوﯾﺪ‬ ‫دﯾﻦ و آزادی‬ ‫‪۷۸‬‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﻪ دو ﻧﻮع ﻣﺮﺑّﯽ و ﺿﺎﺑﻂ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ‬ ‫‪۷۹‬‬ ‫اﺳﺖ )ﺷﺮﺣﯽ ﺑﺮ رﺳﺎﻟﮥ ﺳﯿﺎﺳﯿّﻪ ﺻﺎدر از ﻗﻠﻢ‬ ‫ﻓﺮح دوﺳﺘﺪار‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻣﻮﻟﯽاﻟﻮرﱝ(‬ ‫ﻧﮑﺎﺗﯽ از ﺑﯿﺎﻧﺎت ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در اﺳﻔﺎر‬ ‫‪۸۰‬‬ ‫ﮔﺮدآورﻧﺪه‪:‬‬ ‫ِ‬ ‫ﻏﺮب‬ ‫اﺑﺮاﻫﯿﻢ ﺧﻠﯿﻠﯽ‬ ‫رﺳﺎﻟﮥ ﺳﯿﺎﺳﯿّﻪ و اﻣﯿﻦاﻟﺴﻠﻄﺎن )ﺑﺮﮔﯽ از ﺗﺎرﯾﺦ‬ ‫‪۸۱‬‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ(‬ ‫ﺗﻮﺿﯿﺤﯽ در ﺑﺎرۀ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺣﻀﺮت‬ ‫‪۸۸‬‬ ‫ﺣﺴﺎمآﻗﺎ ﻣﺘّﺤﺪ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬

‫‪275‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ت – آﺛﺎر ﺣﻀﺮت وﻟﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫اﯾﺎدی اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺑﯿﺖ ﻣﮑﺮّم ﺷﯿﺮاز و زﯾﺎرت ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﻗﺮن‬ ‫‪۷۸‬‬ ‫ﺟﻨﺎب ذﮐﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺧﺎدم‬

‫ث – ﻣﻘﺎﻻت ﻋﻤﻮﻣﯽ‬ ‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه‬ ‫ﻋﻨﻮان‬ ‫ﺷﻤﺎره‬ ‫)ﻫﯿﺄت ﺗﺤﺮﯾﺮﯾﻪ(‬ ‫وﺟﻮب ﻧﺸﺮ ﻧﻔﺤﺎت‬ ‫‪۱‬‬ ‫ﯾﻌﻘﻮب ﮐﺘﯿﺮاﺋﯽ‬ ‫ﺑﺸﺎرات ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﻪ‬ ‫‪۸‬‬ ‫)ﻫﯿﺄت ﺗﺤﺮﯾﺮﯾﻪ(‬ ‫ﻋﻘﯿﺪۀ ﻣﺎ در ﺑﺎرۀ اﺳﻼم و ﻗﺮآن ﻣﺠﯿﺪ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۱۸‬‬ ‫ب در ﺟﺒﻞ ﻣﻘﺪّس ﮐﺮﻣﻞ‪:‬‬ ‫اﺳﺘﻘﺮار ﺧﯿﻤﮥ ﻣﺠﺪ ر ّ‬ ‫‪۲۰‬‬ ‫ﺧﻠﯿﻞ ﻧﺎﻣﯽ‬ ‫ﻣﻘﺎم ربّاﻟﺠﻨﻮد و ﻟﻮح ﻣُﺒﺎرک ﮐﺮﻣﻞ‬ ‫ﻣﻮﻫﺒﺖاﻟﻠّﻪ ﻫﺎﺋﯽ‬ ‫ﻧﺤﻮۀ اﻇﻬﺎر اﻣﺮ ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ‬ ‫‪۲۰‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۲۲‬‬ ‫اﯾﺎدی اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻟُﻐﺖ ﻓﺼﺤﲐ و ﻟُﻐﺖ ﻧﻮرا‬ ‫‪۲۳‬‬ ‫ﺟﻨﺎب ﻋﻠﯽاﮐﺒﺮ‬ ‫ﻓﺮوﺗﻦ‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﮐﻪ در ﺑﺎرۀ ﻋﻬﺪ‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫داﺋﺮۀ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ‬ ‫و ﻣﯿﺜﺎق‬ ‫ﻧﺼﻮص و اﻟﻮاح‬ ‫)ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ(‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫اﯾﺮج روﺣﺎﻧﯽ‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ و ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫‪۳۱‬‬

‫‪276‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از ﻧﺼﻮص ﻣﺒﺎرﮐﻪ در ﺑﺎرۀ ﺿﯿﺎﻓﺖ‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫داﺋﺮۀ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ‬ ‫ﻧﻮزدهروزه‬ ‫ﻧﺼﻮص و اﻟﻮاح‬ ‫)ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯽ(‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺧﺘﺘﺎم وﻻﯾﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۱‬‬ ‫‪۳۳‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺧﺘﺘﺎم وﻻﯾﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۲‬‬ ‫‪۳۴‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺧﺘﺘﺎم وﻻﯾﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۳‬‬ ‫‪۳۵‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۳۶‬‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺧﺘﺘﺎم وﻻﯾﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﻗﺴﻤﺖ ‪(۴‬‬ ‫‪۳۶‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ﻣﺎﺷﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﺧﺘﺘﺎم وﻻﯾﺖ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﻗﺴﻤﺖ آﺧﺮ(‬ ‫‪۳۷‬‬ ‫ﻣﺸﺮفزاده‬ ‫ﮔﯿﻮ ﺧﺎوری‬ ‫ﺗﺜﻠﯿﺚ و ﺣُﮑﻢ ﺗﺤﺮﯾﻒ‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫ﺧﺴﺮو ﺧﺴﺮوی‬ ‫ﮐﻠﻤﻪ و ﮐﻠﻤﺎت‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪ ۴۱‬و ‪۴۲‬‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ و ﮐﺜﺮت و ﮐﯿﻔﯿّﺖ آﯾﺎت ﻧﺎزﻟﻪ‬ ‫‪ ۴۱‬و ‪۴۲‬‬ ‫ﻫﻮﺷﻨﮓ ﮔﻬﺮرﯾﺰ‬ ‫در اﯾﻦ دور ﻣﺒﺎرک‬ ‫ﺑﺸﺎرات ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ ﻗﺒﻞ‬ ‫‪ ۴۳‬و ‪۴۴‬‬ ‫ﯾﻌﻘﻮب ﮐﺘﯿﺮاﺋﯽ‬ ‫در ﺑﺎرۀ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﺳﯿﺮی در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﭼﻨﺪ ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ(‬ ‫‪۶۱‬‬ ‫آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ‬ ‫‪۶۱‬‬ ‫ﮔﯿﻮ ﺧﺎوری‬ ‫ﻣﻌﺠﺰات و ﺧﻮارق ﻋﺎدات‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﺳﯿﺮی در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﭼﻨﺪ ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ(‬ ‫‪۶۳‬‬

‫‪277‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺮّﻓﻲ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﻣﺠﻠﺪات "ﻋﻨﺪﻟﻴﺐ"‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺳﯿﺮی در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﮐﮥ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﭼﻨﺪ ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ( وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫‪۶۸‬‬ ‫اﯾﺮج اﯾﻤﻦ‬ ‫ﻫﺪف آﻓﺮﯾﻨﺶ اﻧﺴﺎن‬ ‫‪۷۱‬‬ ‫ﭘﺮوﯾﺰ دادرﺳﺎن‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻃﻠﺴﻢ اﻋﻈﻢ‬ ‫‪۷۱‬‬ ‫روحاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﺟﺒﻞاﻟﺮبّ‬ ‫‪۷۷‬‬ ‫ﻣﺪﯾﺮﻣﺴﯿﺤﺎﺋﯽ‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﻗﺼّﻪ در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫‪۷۸‬‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ‬ ‫‪۸۱‬‬ ‫ﻋﻠﯽ ﺗﻮاﻧﮕﺮ‬ ‫ﺷﺠﺮ روح‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫ﺗﺤﻘّﻖ وﻋﻮد و ﺑﺸﺎرات ﮐﺘﺐ ﻣﻘﺪّﺳﮥ زردﺷﺘﯿﺎن ﻋﻨﺎﯾﺖﺧﺪا‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫ﺳﻔﯿﺪوش‬ ‫ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ ﯾﺎ ﭼﺎﻟﺶ ﺳﻨّﺖ و ﺗﺠﺪّد‬ ‫‪۸۵‬‬ ‫ﻓﺮح دوﺳﺘﺪار‬ ‫از دﯾﺪﮔﺎه اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫وﺣﯿﺪ رأﻓﺘﯽ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﺿﺮباﻟﻤﺜﻞ‬ ‫‪۸۹‬‬ ‫ﻓﺮﯾﺪاﻟﺪّﯾﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﺟﻤﺎل اﺑﻬﲐ و ﺷﺄن ﺗﺮﺟﻤﻪ‬ ‫‪۹۱‬‬ ‫ﻫ‪ .‬ﻣﻬﺮﭘﻮر‬ ‫دﯾﺪﮔﺎه دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺳﻼم‬ ‫‪۹۱‬‬

‫ﺗﻬﯿﻪﮐﻨﻨﺪه‪ :‬ﺳﯿﺎﻣﮏ ﺻﻬﺒﺎ‬

‫‪278‬‬ ‫ﺿﻤﺎﺋﻢ‬

‫‪279‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬

‫آﺛﺎر اﻣﺮي‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‪) ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ‪،‬‬ ‫آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﲐ‬ ‫ﭼﺎپ ﺳﻮّم ‪ ۱۵۳‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ۱۹۹۶ ،‬ﻣﯿﻼدی(‬ ‫ادﻋﯿﮥ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺒﻮب ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠﻪ‪ ،‬ادﻋﯿﮥ ﺣﻀﺮت ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ﭼﺎپ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻨﮥ‬ ‫‪ ۱۳۳۹‬ﻫ‪.‬ق‪.‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ادﻋﯿﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ )رﯾﻮدوژاﻧﯿﺮو‪ :‬داراﻟﻨﺸﺮ‬ ‫ادﻋﯿﮥ ﻣﺒﺎرﮐﻪ‬ ‫اﻟﺒﻬﺎﺋﯿﻪ‪۲۰۰۳ ،‬م(‬ ‫اﺳﺘﺪﻻﻟﯿﮥ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺻﺪراﻟﺼﺪور )اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ‪ :‬ﺳﻨﭽﻮریﭘﺮس‪،‬‬ ‫اﺳﺘﺪﻻﻟﯿﮥ‬ ‫‪۲۰۰۴‬م(‬ ‫اﺳﺪاﻟﻠّﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬اﺳﺮاراﻵﺛﺎر )ﻃﻬﺮان‪ :‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫اﺳﺮاراﻵﺛﺎر‬ ‫ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۹ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫اﺳﺪاﻟﻠّﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‪ ،‬در ‪ ۴‬ﺟﻠﺪ )ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ‬ ‫ﻣ ّﻠﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۸ ،‬ﺑﺪﻳﻊ(‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﻪای از ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ‪Lights of Guidance: A Bahá’í‬‬ ‫اﻧﻮار ﻫﺪاﯾﺖ‬ ‫‪Reference File Compiled by Helen Bassett Hornby,‬‬ ‫‪5th ed., 1997, Bahá’í Publishing Trust, India‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﯾﻘﺎن‪) ،‬ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ :‬ﻟﺠﻨﮥ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر‪،‬‬ ‫اﯾﻘﺎن‬ ‫‪۱۹۹۸‬م(‬ ‫وﯾﻠﯿﺎم ﻫﺎﭼﺮ و دوﮔﻼس ﻣﺎرﺗﯿﻦ )ﺗﺮﺟﻤﮥ ﭘﺮﯾﻮش ﺳﻤﻨﺪی‬ ‫آﯾﯿﻦ ﻓﺮاﮔﯿﺮ‬ ‫ﺧﻮﺷﺒﯿﻦ و روحاﻟﻠّﻪ ﺧﻮﺷﺒﯿﻦ( دﯾﺎﻧﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ آﯾﯿﻦ ﻓﺮاﮔﯿﺮ‬ ‫ﺟﻬﺎﻧﯽ )ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻠﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪۱۴۶ ،‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ‪ ۱۹۸۹ ،‬ﻣﯿﻼدی(‬

‫‪280‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﯿﺮزا ﻣﺤﻤﻮد زرﻗﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺪاﯾﻊاﻵﺛﺎر‪ ،‬در ‪ ۲‬ﺟﻠﺪ )ﭼﺎپ‬ ‫ﺑﺪاﯾﻊاﻵﺛﺎر‬ ‫ﻣﺠﺪّد‪ ،‬ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪(۱۹۸۲ ،‬‬ ‫ﺑﺸﺎرةاﻟﻨّﻮر )ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬ﻟﺠﻨﮥ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر‪ ۱۴۰ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺑﺸﺎرةاﻟﻨّﻮر‬ ‫ﭘﯿﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬در ‪ ۲‬ﺟﻠﺪ )از اﻧﺘﺸﺎرات ﭘﯿﺎم ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻧﺸﺮﯾّﮥ‬ ‫ﭘﯿﺎم آﺳﻤﺎﻧﯽ‬ ‫ﻣﺎﻫﺎﻧﮥ ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﯽ ﻣﻠّﯽ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﺮای ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن اﯾﺮاﻧﯽ‪،‬‬ ‫‪ ۲۰۰۱‬م(‬ ‫ﭘﯿﺎم ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﻧﺸﺮﯾﮥ ﻣﺎﻫﺎﻧﮥ ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﯽ ﻣﻠّﯽ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﺮای‬ ‫ﭘﯿﺎم ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن(‪ ،‬ﺷﻤﺎرۀ ‪۱۵۲‬‬ ‫ﺳﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬ﭘﯿﺎم ﻣﻠﮑﻮت )ﻣﺆ ّ‬ ‫ﭘﻴﺎم ﻣﻠﮑﻮت‬ ‫اﻣﺮی ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن‪(۱۹۸۵ ،‬‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﺘﺒﻊ )ﻃﺒﻊ و ﻧﺸﺮ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪(.‬‬ ‫ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﺘﺒّﻊ‬ ‫ﺗﺬﮐﺮةاﻟﻮﻓﺎ‪ ،‬ﻓﯽ ﺗﺮﺟﻤﺔ ﺣﻴﺎة ﻗﺪﻣﺂء اﻷﺣﺒّﺎء )ﺣﯿﻔﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺒﻌﺔ‬ ‫ﺗﺬﮐﺮةاﻟﻮﻓﺎ‬ ‫ﻋﺒّﺎﺳﻴّﻪ‪۱۹۲۴ ،‬م(‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﺑﺎرۀ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﺪه از‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﻃﺮف داﺋﺮۀ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﻧﺼﻮص و اﻟﻮاح ﺑﻴﺖاﻟﻌﺪل اﻋﻈﻢ‬ ‫اﻟﻬﯽ‪ ،‬ﻣﺮﻛﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬آ ﮔﻮﺳﺖ ‪ ،۱۹۷۶‬ﺗﺪوﻳﻦ و‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ آﺛﺎر اﻧﮕﻠﻴﺴﯽ‪ :‬ﻧﺼﺮاﻟ ّﻠﻪ ﻣﻮدّت(‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬رﺳﺎﻟﮥ ﺗﺴﺒﯿﺢ و ﺗﻬﻠﯿﻞ )ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫ﺗﺴﺒﯿﺢ و ﺗﻬﻠﯿﻞ‬ ‫ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۹ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت ﻣﺒﺎرﮐﻪ )ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻠّﯽ ﻧﺸﺮ‬ ‫ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت‬ ‫آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪،‬‬ ‫‪۱۹۹۲‬م(‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺗﻮﻟّﺪ ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫ﺗﻮﻟّﺪ ﻣﺪﻧﯿّﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬ ‫)ﻣﻨﺪرج در ﺗﻮﻗﯿﻌﺎت(‬ ‫ﺣﺪﯾﻘﮥ ﻋﺮﻓﺎن )ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬از اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻠﮥ ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ‪ ،‬ﭼﺎپ‬ ‫ﺣﺪﯾﻘﮥ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫اوّل‪ ۱۵۲ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬

‫‪281‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﮥ ﺧﻄﺎﺑﺎت ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺧﻄﺎﺑﺎت‬ ‫)ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻠّﯽ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ زﺑﺎﻧﻬﺎی ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪،‬‬ ‫ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪۱۹۸۴ ،‬م(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬رﺳﺎﻟﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ )ﻣﺤﻔﻈﮥ ﻣﻠّﯽ آﺛﺎر اﻣﺮی‪،‬‬ ‫رﺳﺎﻟﮥ ﻋﺪﻟﯿﻪ‬ ‫ﺷﻤﺎرۀ ‪(۸۲‬‬ ‫ﺑﻴﺎﻧﻴﮥ رﻓﺎه ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺑﯿﺎﻧﯿّﮥ دﻓﺘﺮ رواﺑﻂ ﻋﻤﻮﻣﯽ‬ ‫رﻓﺎه ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎﻧﯽ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ )از اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﯽ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن اﯾﺎﻻت ﻣﺘّﺤﺪۀ اﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬وﯾﻠﻤﺖ اﯾﻠﯿﻨﻮی‪۱۹۹۶ ،‬م(‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽّ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ )ﺗﺠﺪﯾﺪ ﭼﺎپ و‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻋﺪل اﻟﻬﯽ‬ ‫ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺗﻮﺳّﻂ ﻟﺠﻨﮥ اﻣﻮر اﺣﺒّﺎی اﯾﺮاﻧﯽ – اﻣﺮﯾﮑﺎﺋﯽ‪،‬‬ ‫داراﻻﻧﺸﺎء ﻣﺤﻔﻞ روﺣﺎﻧﯽ ﻣﻠّﯽ ﺑﻬﺎﺋﯿﺎن اﯾﺎﻻت ﻣﺘّﺤﺪه‪،‬‬ ‫وﯾﻠﻤﺖ اﯾﻠﯿﻨﻮی‪ ،‬ﭼﺎپ دوم‪۱۹۸۷ ،‬م(‬ ‫اﺳﺪاﻟﻠّﻪ ﻓﺎﺿﻞ ﻣﺎزﻧﺪراﻧﯽ‪ ،‬ﺗﺎرﯾﺦ ﻇﻬﻮراﻟﺤﻖ‪ ،‬در ‪ ۹‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﻇﻬﻮراﻟﺤﻖ‬ ‫)ﺟﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪۱۳۱ ،‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫دﮐﺘﺮ رﯾﺎض ﻗﺪﯾﻤﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺎت ﻣﻨﺘﺨﺒﻪ‪ ،‬ﭼﺎپ ‪۱۹۸۸‬م‪.‬‬ ‫ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺎت ﻣﻨﺘﺨﺒﻪ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬ﻗﺎﻣﻮس اﯾﻘﺎن‪ ،‬در ‪ ۴‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﻗﺎﻣﻮس اﯾﻘﺎن‬ ‫)ﻃﻬﺮان‪ :‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۸ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺗﻮﻗﯿﻊ ‪The Promised Day is Come‬‬ ‫ﻗﺪ ﻇﻬﺮ ﯾﻮم اﻟﻤﯿﻌﺎد‬ ‫ﺣﻀﺮت وﻟﯽ ﻋﺰﯾﺰ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ )ﺗﺮﺟﻤﮥ ﺟﻨﺎب ﻧﺼﺮاﻟﻠّﻪ ﻣﻮدّت(‪،‬‬ ‫ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ‬ ‫ﮐﺘﺎب "ﻗﺮن ﺑﺪﯾﻊ" )ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪۱۴۹ ،‬‬ ‫ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‪) ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪،‬‬ ‫ﮐﺘﺎب اﻗﺪس‬ ‫ﺣﯿﻔﺎ‪۱۹۹۵ ،‬م(‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﭼﺎپ ﻃﻬﺮان‪ ،‬آزردﮔﺎن‬ ‫ﮐﺘﺎب ﺑﺪﯾﻊ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﯿﻪ )ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﯿﻪ‬ ‫از اﻟﻮاح(‬

‫‪282‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫دﮐﺘﺮ دارﯾﻮش ﻣﻌﺎﻧﯽ‪ ،‬ﮐﻨﺰ اﺳﺮار‪ ،‬در ‪ ۲‬ﺟﻠﺪ‪ ،‬در ﺗﺸﺮﯾﺢ‬ ‫ﮐﻨﺰ اﺳﺮار‬ ‫ﮐﻠﻤﺎت ﻣﮑﻨﻮﻧﮥ ﻓﺎرﺳﯽ‪) ،‬ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻠّﯽ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﻟﺴﺎن‬ ‫ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ .‬ﺟﻠﺪ اوّل‪ ،‬ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪۱۹۹۳ ،‬م‪.‬‬ ‫ﺟﻠﺪ دوّم‪ ،‬ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬دارﻣﺸﺘﺎت‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪۱۹۹۹ ،‬م‪(.‬‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬ﮔﻨﺞ ﺷﺎﯾﮕﺎن )ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﮔﻨﺞ ﺷﺎﯾﮕﺎن‬ ‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۴ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوری‪ ،‬ﮔﻨﺠﯿﻨﮥ ﺣﺪود و اﺣﮑﺎم‪،‬‬ ‫ﮔﻨﺠﯿﻨﻪ‬ ‫)ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ۱۲۸ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‪ ،‬در ‪ ۳‬ﺟﻠﺪ )ﻃﺒﻊ ﺑﺮزﯾﻞ‪ :‬ج‪۱۹۸۶ ،۱‬م؛‬ ‫ﻟﺌﺎﻟﯽاﻟﺤﮑﻤﺔ‬ ‫ج‪۱۹۹۰ ،۲‬م؛ ج‪۱۹۹۱ ،۳‬م(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت )ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از‬ ‫ﻟﻮح اﺷﺮاﻗﺎت‬ ‫اﻟﻮاح(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻟﻮح دﻧﯿﺎ )ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از‬ ‫ﻟﻮح دﻧﯿﺎ‬ ‫اﻟﻮاح(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻟﻮح ﻣﺒﺎرک ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﺷﯿﺦ ﻣﺤﻤّﺪﺗﻘﯽ‬ ‫ﻟﻮح ﺷﯿﺦ‬ ‫ﻣﺠﺘﻬﺪ اﺻﻔﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﻧﺠﻔﯽ )ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪ ۱۱۹ ،‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻟﻮح ﻣﺴﺘﺮ ﻣﻜﺴﻮل )ﻣﻨﺪرج در آﻫﻨﮓ‬ ‫ﻟﻮح ﻣﺴﺘﺮ ﻣﻜﺴﻮل‬ ‫ﺑﺪﻳﻊ(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد )ﻣﻨﺪرج در ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از‬ ‫ﻟﻮح ﻣﻘﺼﻮد‬ ‫اﻟﻮاح(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻟﻮح ﻣﻠﻜﻪ وﻳﻜﺘﻮرﻳﺎ )ﻣﻨﺪرج در اﻟﻮاح‬ ‫ﻟﻮح ﻣﻠﻜﻪ وﻳﻜﺘﻮرﻳﺎ‬ ‫ﻧﺎزﻟﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮك و رؤﺳﺎی ارض(‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﯿﺪ اﺷﺮاق ﺧﺎوری‪ ،‬ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‪ ،‬در ‪ ۹‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﻣﺎﺋﺪۀ آﺳﻤﺎﻧﯽ‬ ‫)ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪۱۲۸ ،‬و ‪ ۱۲۹‬ﺑﺪﯾﻊ(‬

‫‪283‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪای از اﻟﻮاح ﺟﻤﺎل اﻗﺪس اﺑﻬﲐ‬ ‫ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﮐﺘﺎب اﻗﺪس ﻧﺎزل ﺷﺪه )ﻫﻮﻓﻬﺎﯾﻢ‪ :‬ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﻧﺸﺮ آﺛﺎر ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ۱۵۶ ،‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ۲۰۰۰ ،‬م(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬رﺳﺎﻟﮥ ﻣﺪﻧﯿّﻪ‪) ،‬ﭼﺎپ ﭼﻬﺎرم‪ ،‬آﻟﻤﺎن‬ ‫ﻣﺪﻧﯿّﻪ‬ ‫‪(۱۹۸۴‬‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء )ﮔﺮدآوری ﺧﺎﻧﻢ ﻛﻠﻴﻔﻮرد ﺑﺎرﻧﯽ(‬ ‫ﻣﻔﺎوﺿﺎت‬ ‫ﻣﻔﺎوﺿﺎت )ﻗﺎﻫﺮه‪ ،‬ﻣﺼﺮ‪۲۰۱۹ ،‬م(‬ ‫ﻣﻔﻬﻮم ﺣﻴﺎت روﺣﺎﻧﯽ ﻣﻔﻬﻮم ﺣﻴﺎت روﺣﺎﻧﯽ )ﻧﺴﺨﮥ ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺷﺪه در اﯾﺮان(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬در ‪ ۹‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ اوﻟﲐ‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﮥ‬ ‫ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت آﯾﺎت‬ ‫ﺳﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‪،‬‬ ‫اوﻟﲐ ﻋ ّﺰ اﺳﻤﻪ اﻻﻋﻠﲐ )ﻣﺆ ّ‬ ‫‪ ۱۳۴‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ۱۹۷۸ ،‬م(‬ ‫̍‬ ‫اﻋﻠﯽ )ﻟﺠﻨﮥ ﻣﻠّﯽ‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ‬ ‫ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر‬ ‫ﻧﺸﺮ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪،‬‬ ‫‪ ۱۴۱‬ﺑﺪﯾﻊ(‬ ‫ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻣﻨﺘﺨﺒﺎت ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬در ‪ ۶‬ﺟﻠﺪ‬ ‫)ج‪ ،۱‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬وﯾﻠﻤﺖ‪ ،‬اﯾﻠﯿﻨﻮی‪۱۹۷۹ ،‬م؛‬ ‫ج‪ ،۲‬ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪۱۹۸۴ ،‬م؛‬ ‫ج‪ ،۳‬ﻟﺠﻨﮥ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪،‬‬ ‫ﻻﻧﮕﻨﻬﺎﯾﻦ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪۱۹۹۲ ،‬م؛‬ ‫ج‪ ،۴‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی آﻟﻤﺎن‪۲۰۰۰ ،‬م؛‬ ‫ج‪ ،۵‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی آﻟﻤﺎن‪۲۰۰۳ ،‬م؛‬ ‫ج‪ ،۶‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی آﻟﻤﺎن‪۲۰۰۵ ،‬م(‬ ‫ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از آﺛﺎر ﺻﺎدره از ﻗﻠﻢ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‬ ‫ﯽ اﻣﺮاﻟﻠّﻪ‪ ،‬ﺗﺮﺟﻤﻪ و اﻗﺘﺒﺎس ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﻓﺘﺢاﻋﻈﻢ )ﻣﺆﺳّﺴﮥ‬ ‫وﻟ ّ‬ ‫ﻣﻌﺎرف ﺑﻬﺎﺋﯽ ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪۱۹۸۹ ،‬م(‬

‫‪284‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺣﻴﺎت ﺑﻬﺎﺋﯽ )ﻧﺸﺮ ﺳﻮم(‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪ ،‬اﯾﺮان‬ ‫ﻧﻤﻮﻧﮥ ﺣﻴﺎت ﺑﻬﺎﺋﯽ‬

‫ﺳﺎﻳﺮ ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ‬ ‫‪Dictionnaire des concepts philosophiques, Michel BLAY, LAROUSSE,‬‬ ‫‪2006‬‬ ‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺪﺳﯿﺔ )ﺑﯿﺮوت‪ :‬اﻟﻤﮑﺘﺒﺔ اﻟﻌﺼﺮﯾﺔ‪۲۰۰۳ ،‬م(‬ ‫اﻻﺣﺎدﯾﺚ اﻟﻘﺪﺳﯿﺔ‬ ‫ﻣﺠﻠﺴﯽ‪ ،‬ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار )ﻃﻬﺮان‪ :‬اﺳﻼﻣﯿﻪ‪۱۳۸۸ ،‬ﻫ‪.‬ق‪(.‬‬ ‫ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار‬ ‫ﺗﻌﺮﻳﻔﻬﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺮﻫﻨﮓ دارﯾﻮش آﺷﻮری‪ ،‬ﺗﻌﺮﻳﻔﻬﺎ و ﻣﻔﻬﻮم ﻓﺮﻫﻨﮓ )ﻧﺸﺮ آ ﮔﺎه‪،‬‬ ‫‪۱۳۷۹‬ﻫ‪.‬ش‪(.‬‬ ‫ﺷﯿﺦ ﺳﯿﺪ ﺣﯿﺪر آﻣﻠﯽ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻊاﻻﺳﺮار و ﻣﻨﺒﻊاﻻﻧﻮار )ﻃﻬﺮان‪:‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻊاﻻﺳﺮار‬ ‫ﺷﺮﮐﺖ اﻧﺘﺸﺎرات ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و اﻧﺠﻤﻦ اﯾﺮانﺷﻨﺎﺳﯽ‬ ‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪۱۳۶۸ ،‬ﻫ‪.‬ش‪(.‬‬ ‫داﺋﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﻓﺎرﺳﯽ دﮐﺘﺮ ﻏﻼﻣﺤﺴﯿﻦ ﻣﺼﺎﺣﺐ‪ ،‬داﺋﺮةاﻟﻤﻌﺎرف ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫ﻣﯿﺮ ﺳﯿّﺪ ﻣﺤﻤّﺪﺑﺎﻗﺮ ﺧﻮاﻧﺴﺎری )ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻣﺤﻤّﺪﺑﺎﻗﺮ ﺳﺎﻋﺪی(‬ ‫روﺿﺎتاﻟﺠﻨﺎت‬ ‫ﺣﺎﺟﯽ زﯾﻦاﻟﻌﺎﺑﺪﯾﻦ ﺷﯿﺮواﻧﯽ‪ ،‬رﯾﺎضاﻟﺴّﯿﺎﺣﻪ )ﻃﻬﺮان‪:‬‬ ‫رﯾﺎضاﻟﺴّﯿﺎﺣﻪ‬ ‫ﺳﻌﺪی‪۱۳۳۹ ،‬ﻫ‪.‬ش‪(.‬‬ ‫ﺷﺮحاﻟﺰﯾﺎره )ﺑﯿﺮوت‪ :‬داراﻟﻤﻔﯿﺪ‪۱۹۹۹ ،‬م(‬ ‫ﺷﺮحاﻟﺰﯾﺎره‬ ‫ﺷﻤﺲاﻟﺪّﯾﻦ ﻣﺤﻤّﺪ ﻻﻫﯿﺠﯽ‪ ،‬ﺷﺮح ﮔﻠﺸﻦ راز )ﻃﻬﺮان‪:‬‬ ‫ﺷﺮح ﮔﻠﺸﻦ راز‬ ‫زوّار‪۱۳۷۱ ،‬ﻫ‪.‬ش‪(.‬‬ ‫ﻓﯿﺾاﻟﻘﺪﯾﺮ )ﺑﯿﺮوت‪ :‬داراﻟﻔﮑﺮ(‬ ‫ﻓﯿﺾاﻟﻘﺪﯾﺮ‬ ‫ﮐﻠﯿﺎت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢاﻟﺠﻨﺎن ﺣﺎج ﺷﯿﺦ ﻋﺒّﺎس ﻗﻤﯽ‪ ،‬ﮐﻠﯿﺎت ﻣﻔﺎﺗﯿﺢاﻟﺠﻨﺎن )ﻃﻬﺮان‪ :‬ﻃﺒﻊ‬ ‫ﮐﺘﺎب(‬ ‫ﮐﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ و ﺗﻤﺎماﻟﻨﻌﻤﺔ ﺷﯿﺦ ﺻﺪوق‪ ،‬ﮐﻤﺎلاﻟﺪﯾﻦ و ﺗﻤﺎماﻟﻨﻌﻤﺔ )ﻃﻬﺮان‪ :‬اﺳﻼﻣﯿﻪ‪،‬‬ ‫‪۱۳۹۶‬ﻫ‪.‬ق‪ ،.‬ﺑﺎ ﺗﺮﺟﻤﮥ ﻓﺎرﺳﯽ آﯾﺖاﻟﻠّﻪ ﮐﻤﺮهای(‬ ‫ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﻧﻮراﻟﺪّﯾﻦ رﺣﻤﺎﻧﯿﺎن‪ ،‬ﻣﺒﺎﻧﯽ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ‬ ‫ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﺤﺮﯾﻦ )ﻃﻬﺮان‪ :‬اﻟﻤﮑﺘﺒﺔ اﻟﻤﺮﺗﻀﻮﯾﺔ‪ ،‬در ‪ ۴‬ﺟﻠﺪ(‬ ‫ﻣﺠﻤﻊاﻟﺒﺤﺮﯾﻦ‬ ‫ﺷﯿﺦ ﻋﻠﯽ اﻟﻤﺤﻼﺗﯽ‪ ،‬ﻣﺸﺎرق اﻧﻮار اﻟﯿﻘﯿﻦ )ﺑﻤﺒﺌﯽ‪:‬‬ ‫ﻣﺸﺎرق اﻧﻮار اﻟﯿﻘﯿﻦ‬ ‫‪285‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﺷﻨﺎﺳﻲ و راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻨﻮانﻫﺎي اﺧﺘﺼﺎري‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪10‬‬

‫‪۱۳۰۳‬ﻫ‪.‬ق‪(.‬‬ ‫ﻋﻼءاﻟﺪوﻟﻪ ﺳﻤﻨﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﺼﻨّﻔﺎت ﻓﺎرﺳﯽ )ﻃﻬﺮان‪ :‬اﻧﺘﺸﺎرات‬ ‫ﻣﺼﻨّﻔﺎت ﻓﺎرﺳﯽ‬ ‫ﻋﻠﻤﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‪۱۳۶۹ ،‬ﻫ‪.‬ش‪ ،.‬ﺑﻪ اﻫﺘﻤﺎم ﻧﺠﯿﺐ ﻣﺎﯾﻞ‬ ‫ﻫﺮوی(‬ ‫ﺗﺮﺟﻤﮥ دﮐﺘﺮ ﺳﯿّﺪ ﺟﻌﻔﺮ ﺷﻬﯿﺪی‪ ،‬ﻧﻬﺞاﻟﺒﻼﻏﻪ )ﻃﻬﺮان‪:‬‬ ‫ﻧﻬﺞاﻟﺒﻼﻏﻪ‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات و آﻣﻮزش اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﯽ‪ ۱۳۷۰ ،‬ﻫ‪.‬ش‪(.‬‬

‫‪286‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل‬ ‫رﺳﺎﻟﺔ ﺣﻀﺮت رب‪ ‬اﻋﻠﻲ در ﺷﺮح ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﺳﻠﻤﺎنﭘﻮر‬ ‫"ﻣﻦ ﻋﺮف ﻧﻔﺴﻪ ﻓﻘﺪ ﻋﺮف رﺑ‪‬ﻪ"‬ ‫وﺣﻴﺪ ﺑﻬﻤﺮدي‬ ‫ﺻﺤﻴﻔﺔ ﺑﻴﻦاﻟﺤﺮﻣﻴﻦ‬ ‫در ﺑﺎرة اﺣﻜﺎم ﺑﻴﺎﻧﻮ ﺧﻄﺎﺑﺎت ﺑﻪ اﻫﻞ ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫در ﻛﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻣﺮاﺗﺐ ﺳﺒﻌﻪ و ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺸﻴ‪‬ﺖ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻛﺘﺎب ﻋﻬﺪي‬ ‫اﻧﮕﻴﺰة "ﺣﻮرﻳ‪‬ﻪ" ﻳﺎ "دﺋﻴﻨﺎ" و "دﻳﻦ" و رد‪‬‬ ‫ﻛﺎﻣﺮان اﻗﺒﺎل‬ ‫ﭘﺎي ﻓﻜﺮ ﻣﺰدﻳﺴﻨﺎ در ﻟﻮح ﻣﻼحاﻟﻘﺪس‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﻣﻔﻴﺪي‬ ‫اﺳﺮار ﻋﻠﻢ و ﺣﻜﻤﺖ اﻟﻬﻲ‬ ‫اﻳﺮج اﻳﻤﻦ‬ ‫اﺣﻮال و ﺧﺪﻣﺎت ﺣﺎج ﻣﻬﺪي ارﺟﻤﻨﺪ‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ دو‪‬م‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻧﺼﻮص‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫و اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﻛﺔ اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫اﻳﺮج اﻳﻤﻦ‬ ‫ﻣﻘﺎﺻﺪ دﻳﻦ و ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ آﺋﻴﻦ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﺳﻠﻤﺎن ﭘﻮر‬ ‫ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻧﺎر در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫آﺛﺎر ﻣﻨﺰﻟﻪ از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ در اﻳﺮان‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻗﺼﻴﺪة رﺷﺦ ﻋﻤﺎ‬ ‫دارﻳﻮش ﻣﻌﺎﻧﻲ‬ ‫ﻓﺮق ﻣﺘﺼﻮ‪‬ﻓﺔ ﻛﺮدﺳﺘﺎن در دورة ﺑﻐﺪاد‬ ‫ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪ‪‬ﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﻫﻔﺖ وادي‬ ‫از ﻣﺴﻜﻦ ﺧﺎﻛﻲ‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻣ‪Ĥ‬ﺧﺬ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﻨﻘﻮل در ﻫﻔﺖ وادي‬ ‫وﺣﻴﺪ ﺑﻬﻤﺮدي‬ ‫ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك ﺟﻮاﻫﺮ اﻻﺳﺮار‬

‫‪287‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻛﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻳﻘﺎن‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻣﺴﺘﻐﺎث‬ ‫روش ﺗﺸﺨﻴﺺ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻮاﺿﻴﻊ اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﻛﻪ‬ ‫ﺣﺒﻴﺐ رﻳﺎﺿﺘﻲ‬ ‫آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‪ ،‬دوران ﻃﻬﺮان – ﺑﻐﺪاد )‪(١٨۶٣ – ١٨۵٣‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﻮ‪‬م‬ ‫ﻣﺒﺎﺣﺚ اﻳ‪‬ﺎم ادرﻧﻪ‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﻲ در ﻟﻮح ﻧﺎزﻟﻪ ﺑﻪ اﻋﺰاز ﻣﻼّ ﻋﺒﺪاﻟﺮّﺣﻴﻢ‬ ‫اﻳﺮج اﻳﻤﻦ‬ ‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ در آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ذﻳﻠﻲ در ﺑﺎرة ﻣﺒﺎﻧﻲ اﺣﻜﺎم‬ ‫ﻣﻌﻴﻦ اﻓﻨﺎﻧﻲ‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻗﺼﻴﺪة ﺗﺎﺋﻴﺔ ﻛﺒﺮي و ﻗﺼﻴﺪة ﻋﺰّ ورﻗﺎﺋﻴﻪ‬ ‫وﺣﻴﺪ ﺑﻬﻤﺮدي‬ ‫ﻟﻮح ﻛﻞّاﻟﻄّﻌﺎم ﻧﺎزل از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ در داراﻟﺴ‪‬ﻼم‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﻗﺎﺳﻢ ﺑﻴﺎت‬ ‫ﮔﻠﮕﺸﺘﻲ در رﺳﺎﻟﺔ ﭼﻬﺎر وادي‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﺜﻨﻮي ﻣﺒﺎرك‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﺳﻠﻤﺎن ﭘﻮر‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك ﺳﻠﻄﺎن اﻳﺮان‬ ‫ﻧﺎدر ﺳﻌﻴﺪي‬ ‫ﻛﺘﺎب ﺑﺪﻳﻊ و ﻣﺴﺄﻟﺔ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺑﻴﺎن‬ ‫ﺣﺒﻴﺐ رﻳﺎﺿﺘﻲ‬ ‫ﻧﻈﺮ اﺟﻤﺎﻟﻲ ﺑﻪ آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ ﻧﺎزﻟﻪ در اﺳﻼﻣﺒﻮل و ادرﻧﻪ‬ ‫رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺘﺨﺒﻲ از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‬ ‫دورة اﺳﻼﻣﺒﻮل – ادرﻧﻪ )‪(١٨۶٨ –١٨۶٣‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭼﻬﺎرم‬ ‫ﻓﻘﺮاﺗﻲ از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ در ﺑﺎرة ﺳﺠﻦ ﻋﻜّﺎ‬ ‫دو ﻟﻮح از اﻟﻮاح ﻧﺎزﻟﻪ از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ در ادرﻧﻪ‬ ‫ﻟﻮح ﻧﺎزﻟﻪ از ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ در اواﺋﻞ ورود ادرﻧﻪ‬

‫‪288‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺑﻪ اﻓﺘﺨﺎر ﻧﺒﻴﻞ اﻋﻈﻢ زرﻧﺪي‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﺮوري ﺳﺮﻳﻊ ﺑﺮ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻛﺘﺎب ﻣﺴﺘﻄﺎب اﻗﺪس‬ ‫ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻋﻤﺪه در اﻟﻮاح ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺟﻤﺎل اﺑﻬﻲ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﻠﻮك و رؤﺳﺎ و زﻋﻤﺎي دﻧﻴﺎ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺳﻮرة ﻏﺼﻦ و ﻋﻬﺪ و ﻣﻴﺜﺎق ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫روحاﻟﻠّﻪ ﺧﻮﺷﺒﻴﻦ‬ ‫زﻣﻴﻨﺔ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻟﻮح اﺣﺘﺮاق‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﺳﻠﻤﺎن ﭘﻮر‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻮاﺿﻴﻊ اﺳﺎﺳﻲ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫ﻣﻮﻧﺎ ﻋﻠﻴﺰاده‬ ‫ﺳﻮاﺑﻖ ﺗﺎرﻳﺨﻲ و ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح اﺷﺮف‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻗﻬﺮﻳ‪‬ﻪ ﺑﻪ زﻋﻤﺎي ﻋﺜﻤﺎﻧﻲ‬ ‫ﺳﻴﺎﻣﻚ ذﺑﻴﺤﻲﻣﻘﺪ‪‬م‬ ‫ﻟﻮح رﺋﻴﺲ و ﻟﻮح ﻓﺆاد‬ ‫اﻳﺮج اﻳﻤﻦ‬ ‫ﺷﺄن و ﻟﺰوم اﺟﺮاي اﺣﻜﺎم اﻟﻬﻲ‬ ‫ﻣﻌﻴﻦ اﻓﻨﺎﻧﻲ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﻲ در ﺑﺎرة ﻟﻮح و ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰ‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻧﻈﺮي ﺑﺮ ﻟﻮح ﻗﻨﺎع‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ اﻟﻮاح ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﻛﺎﻣﺮان اﻗﺒﺎل‬ ‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﻣﺼﻄﻔﻲ ﺑﻐﺪادي‬ ‫رﺷﺤﺎت ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺗﻨﻈﻴﻢ و ﺗﺪوﻳﻦ‪ :‬وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫اﻟﻒ – از آﺛﺎر ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ اﺷﺮاقﺧﺎوري‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ب – ﻧﻘﻄﻪ و ﺣﺮف در ﻣﻌﺎرف ﺑﻴﺎﻧﻲ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ج – ﺳﺮاج و ﺳﺮّاج‬ ‫د – ﻧﺎﻣﻪاي از ﻣﻴﺮزا ﻣﻮﺳﻲ آﻗﺎي ﻛﻠﻴﻢ‬ ‫وﺣﻴﺪ ﺑﻬﻤﺮدي‬ ‫ﺑﻪ ذﺑﻴﺢ ﻛﺎﺷﺎﻧﻲ‬ ‫ﺷﺮح ﺗﺸﺮّف ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﺑﺎﻗﺮ ﻫﺎﺋﻲ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻮﻫﺒﺖاﻟﻠّﻪ ﻫﺎﺋﻲ‬ ‫ﺣﻀﻮر ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﻟﻠّﻪ ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻨﺘﺨﺒﻲ از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‬ ‫ﻧﺎزﻟﻪ در اواﺋﻞ دورة ﻋﻜّﺎ )‪١٣٠٠ –١٢٨۵‬ﻫ‪.‬ق‪(.‬‬ ‫‪289‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺠﻢ‬ ‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﻪ در ﺑﺎرة "ﺑﺴﻴﻂ اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ"‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫راﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ "ﺑﺴﻴﻂ اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ"‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﺠﻤﻠﻲ در ﺑﺎرة "ﻛﻠﻤﺎت ﻓﺮدوﺳﻴﻪ"‬ ‫ﺳﻪ ﻟﻮح از آﺛﺎر اﺳﺘﺪﻻﻟﻲ ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫اﻗﺪس اﺑﻬﻲ و دﻟﻴﻞ ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻮاﺿﻴﻊ زﻳﺎرتﻧﺎﻣﺔ‬ ‫ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ ﺳﻠﻤﺎنﭘﻮر‬ ‫ﺣﻀﺮت ﺳﻴﺪ اﻟﺸﻬﺪاء‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ "ﻟﻮح دﻧﻴﺎ"‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﺳﻮرةاﻟﺰّﻳﺎرة‬ ‫ﻣﻮﻧﺎ ﻋﻠﻴﺰاده‬ ‫)زﻳﺎرتﻧﺎﻣﺔ ﺟﻨﺎب ﺑﺎباﻟﺒﺎب(‬ ‫ارﺗﺒﺎط ﻣﻴﺎن ﻛﺘﺎب اﻗﺪس‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫و اﻟﻮاح ﻣﺘﻤ‪‬ﻢ آن‬ ‫ﻧﮕﺎﻫﻲ ﺑﻪ ادﻋﻴﺔ ﺷﻔﺎ و ادﻋﻴﺔ‬ ‫ﻛﻴﺎن ﺳﻌﺎدت‬ ‫ﻣﺨﺼﻮﺻﻪ در اﻣﺮ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ دو زﻳﺎرتﻧﺎﻣﻪ‬ ‫آرﻣﻴﻦ اﺷﺮاﻗﻲ‬ ‫از آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‬ ‫ﻓﺘﺤﻴﻪ رﺷﻴﺪي‬ ‫ﺷﺮﺣﻲ در ﺳﻮاﺑﻖ و ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح ﻣﺮﻳﻢ‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺷ‪‬ﺸُﻢ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻛﻠّﻴﺎت ﻣﻘﺪ‪‬ﻣﺎﺗﻲ درﺑﺎرة "ﻗﻴﻮماﻻﺳﻤﺎء"‬ ‫ﻣﻬﺮي اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻧﻈﺮي ﺑﺮ ﻣﻨﺪرﺟﺎت رﺳﺎﻟﺔ دﻻﺋﻞ ﺳﺒﻌﻪ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫از ﻣﺪﻧﻴ‪‬ﻪ ﺗﺎ ﺳﻴﺎﺳﻴ‪‬ﻪ‪ -1 :‬رﺳﺎﻟﺔ ﻣﺪﻧﻴﻪ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫‪ -2‬رﺳﺎﻟﺔ ﺳﻴﺎﺳﻴﻪ‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ اﻟﻮاح ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻳﺎران ﭘﺎرﺳﻲ‬ ‫ع‪ .‬ﺻﺎدﻗﻴﺎن‬ ‫و ﺳﻮاﺑﻖ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﭘﺎرﺳﻴﺎن در اﻳﺮان‬ ‫‪290‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻓﺘﺤﻴﻪ رﺷﻴﺪي‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﺴﻤﻠﻪ‬ ‫آرﻣﻴﻦ اﺷﺮاﻗﻲ‬ ‫ﻟﻮﺣﻲ در ﺷﺮح "ﻻﻳﺴﻌﻨﻲ‪"...‬‬ ‫ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﻣﺎءاﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‬ ‫ﻓﺎروق اﻳﺰديﻧﻴﺎ‬ ‫ﻣﻘﺎﻟﺔ ﺷﺨﺼﻲ ﺳﻴﺎح‬ ‫ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻴﺜﺎق و ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻴﻤﺎي ﺣﻀﺮت ﻣﺴﻴﺢ در‬ ‫ﻣﻮﻧﺎ ﻋﻠﻴﺰاده‬ ‫آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﭘﺎﺳﺨﻲ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻧﺎﻣﻪاي از ﺟﻨﺎب‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫آﻗﺎ ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﻋﻠﻲ ﻧﺒﻴﻞاﻛﺒﺮ‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﻫﻔﺘﻢ‬ ‫ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲ‬ ‫ﻣﻬﺮي اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻧﻈﺮي اﺟﻤﺎﻟﻲ ﺑﺮ ﻣﻨﺪرﺟﺎت "ﺻﺤﻴﻔﺔ ﻋﺪﻟﻴﻪ"‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻧﻈﺮي ﺑﺮ ﻣﺤﺘﻮاي ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك "اﻓﻼﻛﻴﻪ"‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﺗﺸﺮﻳﻊ و ﺗﺒﻴﻴﻦ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻋﻠﻢ و ﻋﻠﻤﺎء از ﻣﻨﻈﺮ ﺣﺼﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺗﺒﻴﻴﻨﺎت ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﻮرد ﺑﺮﺧﻲ از‬ ‫ﻣﻮﻧﺎ ﻋﻠﻴﺰاده‬ ‫آﻳﺎت ﻗﺮآن و اﺣﺎدﻳﺚ اﺳﻼﻣﻲ‬ ‫ﺟﻠﻮهﻫﺎﻳﻲ از ﺣﻀﺮت ﺑﻬﺎءاﷲ در‬ ‫ﻓﺎروق اﻳﺰدي ﻧﻴﺎ‬ ‫آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ ﺟﻠﻮهﻫﺎي ﺣﻴﺎت ﺑﻬﺎﺋﻲ در‬ ‫ﻓﻼورﺳﺎﻣﻲ)ﻛﺎوﻳﺎﻧﻲ(‬ ‫زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺗﺄﻣ‪‬ﻠﻲ در ﺑﺎرة ﻋﻠﻢ ﺗﻌﻘّﻠﻲ‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﻫﺸﺘﻢ‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﺳﻮرة ﻏﺼﻦ‬ ‫ﺳﻨﺎء روﺣﺎﻧﻲ‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح ﻫﻮدج‬ ‫‪291‬‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻣﻬﺮي اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﺧﻄﺎﺑﺎت ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ̍ ﺑﻪ ﻋﻠﻤﺎي ﻣﻌﺎﻧﺪ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﺳﻴﺮ ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﻧﺰول آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲ̍‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﭘﻴﺎمﻫﺎي ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲ̍ ﺑﻪ ﺣﻜﺎم زﻣﺎن‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻣﻌﺮّﻓﻲ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲ̍‬ ‫ﻓﺮﻳﺪاﻟﺪ‪‬ﻳﻦ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﺑﺤﺜﻲ در ﺑﺎرة ﺗﻮﻗﻴﻊ ﺣﻀﺮت ﻧﻘﻄﺔ اوﻟﻲ̍ در ﻣﻌﺮﻓﺖ اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺗﻮرج اﻣﻴﻨﻲ‬ ‫ﻧﻈﺮﻳﺔ ﻫﻨﺮ در دو آﺋﻴﻦ ﺑﺎﺑﻲ و ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫دو ﻧﺪاي ﻧﺠﺎح و ﻓﻼح‬ ‫ﻋﻼءاﻟﺪ‪‬ﻳﻦﻗﺪس‬ ‫ﺳﻮاﺑﻖ و ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﻟﻮح ﻋﻤ‪‬ﻪ‬ ‫ﺟﻮراﺑﭽﻲ‬ ‫ﻓﺎروق اﻳﺰديﻧﻴﺎ‬ ‫ﻧﻘﻄﺔ ﺑﻴﺎن در آﺛﺎر ﻃﻠﻌﺖ ﭘﻴﻤﺎن‬ ‫ﻓﺮاﻧﻚ ﻧﻴﻜﻮﻛﺎر‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻠﻚ و ﺟﻬﺎن ﻣﻠﻜﻮت‬ ‫ﺷﺮاره ﺗﺎجﺗﺮﻗّﻲ‬ ‫ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﻓﺘﺤﻴﻪ‬ ‫ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭘﮋوﻫﺸﻲ در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫ﺷﻴﺮازي‬ ‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺎﻻت ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺷﻴﻮا اﻟﻬﻴﻮن‬ ‫رواﺑﻂ و رﻓﺘﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء ﺑﺎ اﻓﺮاد‬ ‫آرﻣﻴﻦ اﺷﺮاﻗﻲ‬ ‫ارﺗﺒﺎط ﻛﺮﻳﻢﺧﺎن ﻛﺮﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎ ادﻳﺎن ﺑﺎﺑﻲ و ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻓﻨﺎن‬ ‫ﻣﻘﺪ‪‬ﻣﻪاي در ﺑﺎرة ﻣﻨﺎﺟﺎت در آﺛﺎر ﺑﻬﺎﺋﻲ‬ ‫ﻓﺎروق اﻳﺰديﻧﻴﺎ‬ ‫ﺟﻠﻮهﻫﺎﺋﻲ از ﺳﻴﻤﺎي ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ﻣﺮوري ﺑﺮ آﺛﺎر اﻳﺸﺎن‬ ‫ﻣﺤﻤ‪‬ﺪﻗﺎﺳﻢ ﺑﻴﺎت‬ ‫ﻣﺮوري ﺑﺮ ﺣﻘﻴﻘﺖ روح و ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻨﺎﺳﺦ‬ ‫و ﺳﺎﻃﻊ ﺑﻴﺎت‬ ‫ﻻدن ﭘﺎﻛﺪاﻣﻦ‬ ‫ﻣﺮﺣﺒﺎ! ﻣﺮﺣﺒﺎ!‬ ‫ﻓﺮﻳﺪ رادﻣﻬﺮ‬ ‫ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ ﺑﺮ ﻣﺒﺎﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺨﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻟﻮح اﺣﺘﺮاق‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫ﻟﻮح ﻻﻫﻪ و اﻟﻮاح دﻳﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺻﻠﺢ ﻋﻤﻮﻣﻲ‬ ‫ﺷﺎﭘﻮر راﺳﺦ‬ ‫اﺑﻄﺎل ﺧﺮاﻓﺎت در آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬ ‫وﺣﻴﺪ رأﻓﺘﻲ‬ ‫ﺳﻴﺮي در آﺛﺎر ﻣﺒﺎرﻛﺔ ﺑﻬﺎﺋﻲ‬

‫‪292‬‬ ‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫اﻧﺘﺸﺎرات ﻣﺠﻤﻊ ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫‪'lrfán Colloquia Publications‬‬

‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل ﺗﺎ ﻧﻬﻢ‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل‪ ،‬دورة ﻃﻬﺮان – ﺑﻐﺪاد‬ ‫)ﻧﺸﺮ ﺳﻮ‪‬م ﺑﺎ ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ و اﺿﺎﻓﺎت ﻛﻠّﻲ(‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‪ ،‬دﻓﺘﺮ دو‪‬م‪ ،‬دورة اﺳﻼﻣﺒﻮل – ادرﻧﻪ‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﺳﻮ‪‬م‪ ،‬دورة ﻋﻜّﺎ )ﺑﺨﺶ او‪‬ل(‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﻗﻠﻢ اﻋﻠﻲ‪ ،‬دﻓﺘﺮ ﭼﻬﺎرم‪ ،‬دورة ﻋﻜّﺎ )ﺑﺨﺶ دو‪‬م(‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬دﻓﺘﺮ او‪‬ل )ﻧﺸﺮ دو‪‬م(‬ ‫راﻫﻨﻤﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ آﺛﺎر ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‪ ،‬دﻓﺎﺗﺮ دو‪‬م ﺗﺎ ﭼﻬﺎرم‬ ‫ﻣﺜﻨﻮي اﺑﻬﻲ‪ :‬ﻣﻌﺮّﻓﻲ ﺗﺤﻠﻴﻠﻲ و ﺗﻄﺒﻴﻘﻲ ﻣﺜﻨﻮي ﺟﻤﺎل ﻣﺒﺎرك‬ ‫ﺑﺴﻴﻂ اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‪ :‬راﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ﺑﺮاي ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻟﻮح ﻣﺒﺎرك "ﺑﺴﻴﻂ اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ"‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ ﺟﻠﻮهﻫﺎي ﺣﻴﺎت ﺑﻬﺎﺋﻲ در زﻧﺪﮔﺎﻧﻲ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء‬

‫‪M. Momen (ed.), The Bahá’í Faith and the World Religions‬‬ ‫)‪(Oxford: George Ronald, 2005‬‬ ‫)‪M. Momen (ed.), Scripture and Revelation (Oxford: George Ronald, 1997‬‬ ‫‪Maryam Afshar, Images of Christ in the Writings of of `Abdu’l-Bahá, Irfan‬‬ ‫‪Occasional Papers, 2004‬‬ ‫‪Lights of 'lrfán: Compilation of Papers Presented at 'lrfán Colloquia, Book‬‬ ‫‪One to Book Six‬‬ ‫‪Booklets of Abstracts: Papers Presented at 'lrfán Colloquia, 1993 – 200۵‬‬ ‫‪Distributed by:‬‬ ‫‪Bahá’í Distribution Service‬‬ ‫‪4703 Fulton Industrial Blvd.,‬‬ ‫‪Atlanta, GA 30336–2017‬‬ ‫‪Telephone: 404-472-9019‬‬ ‫‪Fax: 404-472-0119‬‬ ‫‪E-mail: bds@usbnc.org‬‬

‫‪293‬‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﺔ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﻪ‬

‫اﻏﻼط ذﻳﻞ را در دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ ﺳﻔﻴﻨﻪ ﻋﺮﻓﺎن اﺻﻼح ﻓﺮﻣﺎﻳﻴﺪ‬

‫ﺻﺤﻴﺢ‬ ‫ﻏﻠﻂ‬ ‫ﺳﻄﺮ‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫از اﻓﻖ‬ ‫ار اﻓﻖ‬ ‫‪۵‬‬ ‫‪۱۱‬‬ ‫رواﺋﺢ‬ ‫رواﻧﺢ‬ ‫‪۴‬‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫ﺑﺎﺷﻴﻢ ﺧﺎﺿﻊ‪،‬‬ ‫ﺑﺎﺷﻴﻢ‪ ،‬ﺧﺎﺿﻊ‬ ‫‪ ۲‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ﺑﻮده )‪ ۳‬زاﺋﺪ‬ ‫ﺧﻮﺑﯽ ﺑﻮده ‪۳‬‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫‪۲۴‬‬ ‫اﺳﺖ(‬ ‫ﻣﺘﺠﻠـّﯽ ﺳﺎزد‬ ‫ﺗﺠـﻠّﯽ ﺳﺎزد‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫‪۲۵‬‬ ‫ﻗﻮی ای )ﻳﺎ ﻧﻴﺮوﻳﯽ ﻗﻮی(‬ ‫ﻗﻮﺋﯽ‬ ‫‪۶‬‬ ‫‪۲۶‬‬ ‫ﻣﯽ ﭘﺮداﺧﺖ‬ ‫ﻣﯽ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ‬ ‫‪۱۵‬‬ ‫‪۳۷‬‬ ‫ﻧﻤﻮد‬ ‫ﻧﻤﻮدﻧﺪ‬ ‫‪۳‬‬ ‫‪۳۸‬‬ ‫ﻣﺪرﺳﻪ ای ﺷﺪه ﮐﻪ‬ ‫ﻣﺪرﺳﻪ ای ﮐﻪ‬ ‫‪۵‬‬ ‫‪۳۹‬‬ ‫ﺑﻌﻼوه‬ ‫ﻋﻼوه‬ ‫‪ ۱۱‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۴۰‬‬ ‫زودﺗﺮ‬ ‫ﻫﺮﭼﻪ زودﺗﺮ‬ ‫‪ ۶‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۴۲‬‬ ‫زﻳﺮا ﻣﻼک‬ ‫زﻳﺮﻣﻼک‬ ‫‪ ۱۲‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۴۳‬‬ ‫ﺑﺮ اﺛﺮ اﻗﺪام‬ ‫در اﻗﺪام‬ ‫‪ ۸‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۴۴‬‬ ‫ﺗﺪوﻳﻦ‬ ‫ﺗﺪﻳﻮن‬ ‫‪۶‬‬ ‫‪۵۸‬‬ ‫ﻣﻐﺮﺿﺎﻧﻪ‬ ‫ﻣﻌﺮﺿﺎﻧﻪ‬ ‫‪۶‬‬ ‫‪۶۰‬‬ ‫ﺳﻮرة اﻟﺒﻘﺮة‬ ‫ﺳﻮرۀ اﻟﺒﻘﺮۀ‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫‪۶۶‬‬ ‫ﻣﺪﯾﻨﺔ اﻟﻌﻠﻢ‬ ‫ﻣﺪﻳﻨﮥ اﻟﻌﻠﻢ‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫‪۶۸‬‬ ‫اﻣﺎﻧﺔاﻟﻠّﻪ‬ ‫اﻣﺎﻧﮥاﻟﻠّﻪ‬ ‫‪۸‬‬ ‫‪۶۹‬‬ ‫]‪[۱۲۷۰‬‬ ‫]‪[۱۲۶۰‬‬ ‫‪۸‬‬ ‫‪۶۹‬‬ ‫ﮐﻠﻤﺔاﻟﻠّﻪ‬ ‫ﮐﻠﻤﮥاﻟﻠّﻪ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۶۹‬‬ ‫ﻻزال‬ ‫ﻣﺎزال‬ ‫‪ ۳‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۰‬‬ ‫‪294‬‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﺔ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺻﺤﻴﺢ‬ ‫ﻏﻠﻂ‬ ‫ﺳﻄﺮ‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫رﺑّﻨﺎ آﺗﻨﺎ‬ ‫رﺑّﻨﺎ و آﺗﻨﺎ‬ ‫‪ ۴‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۱‬‬ ‫)ﻧﻘﻄﻪ زاﺋﺪ اﺳﺖ(‬ ‫ﻧﺎداﻧﯽ‪.‬‬ ‫‪ ۷‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۲‬‬ ‫ﻋﺴﻴﺮ‪.‬‬ ‫ﻋﺴﻴﺮ‬ ‫‪ ۷‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۲‬‬ ‫ﻫﻮاﻻﺑﻬﯽ‬ ‫ﻫﻮاﻟﺒﻬﯽ‬ ‫‪۴‬‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫ﻫﻮاﻻﺑﻬﯽ‬ ‫ﻫﻮاﻟﺒﻬﯽ‬ ‫‪۹‬‬ ‫‪۸۳‬‬ ‫ذﻟـّﺖ‬ ‫ذّت‬ ‫‪ ۲‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۴‬‬ ‫اوﮐﺎر‬ ‫ادﮐﺎر‬ ‫آﺧﺮ‬ ‫‪۸۵‬‬ ‫ﻋﻨﺒﺮی‬ ‫اﻧﺒﺮی‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۸۶‬‬ ‫ﺑﻌﻈﻤﺔ‬ ‫ﺑﻌﻈﻤﺘﻪ‬ ‫‪ ۲‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۶‬‬ ‫ﺑﻘﻌﺔ‬ ‫اﻟﺒﻘﻌﺔ‬ ‫‪۱‬‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫اﻟﻨﻘﻄﺔ‬ ‫اﻟﻨﻘﻄﮥ‬ ‫‪۹‬‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫ﻋﻠﯿﻬﻢ‬ ‫اﻟﻴﻬﻢ‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫اﻟﺴﻤﻮات‬ ‫اﻟﺴّﻤﺎت‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫ﻫﺮ اﺳﻴﺮی‬ ‫ﻫﺮ اﺳﻴﺮ‬ ‫آﺧﺮ‬ ‫‪۸۷‬‬ ‫ﻫﻮاﻻﺑﻬﯽ‬ ‫ﻫﻮاﻟﺒﻬﯽ‬ ‫‪۹‬‬ ‫‪۸۸‬‬ ‫ﻏﺒﻄﮥ‬ ‫ﺧﺒﻄﮥ‬ ‫‪ ۷‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۸‬‬ ‫رﻣﺰ‬ ‫روز‬ ‫‪ ۶‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۸۸‬‬ ‫ﺑﻴﻨﺎ و داﻧﺎ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﻨﺎ‪.‬‬ ‫‪۲‬‬ ‫‪۸۹‬‬ ‫اﻟﺮّﺣﻴﻢ‪ .‬عع‬ ‫اﻟﺮّﺣﻴﻢ‪.‬‬ ‫‪۲‬‬ ‫‪۸۹‬‬ ‫اﻓﺘﻨﺪ‬ ‫اﻓﺖ ﻧﺪ‬ ‫‪۲‬‬ ‫‪۱۰۶‬‬ ‫ﺷﻤﺸﯿﺮ‬ ‫ﺷﻤﯿﺮ‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫‪۱۱۰‬‬ ‫آرزوی‬ ‫آرزو‬ ‫آﺧﺮ‬ ‫‪۱۱۰‬‬ ‫ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ‬ ‫م ﮐﺎﺗﯿﺐ‬ ‫‪۱۶‬‬ ‫‪۱۱۱‬‬ ‫ﺗﺤﺮﯾﺮ‬ ‫ﺗﺤﺮی‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫‪۱۱۸‬‬ ‫ﻏﻤﺎم‬ ‫ﻏﻤﺎر‬ ‫‪۹‬‬ ‫‪۱۲۲‬‬ ‫ﮐﯿﻨﻮﻧﺎت‬ ‫ﮐﯿﻮﻧﺎت‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫‪۱۲۳‬‬

‫‪295‬‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﺔ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫ﺻﺤﻴﺢ‬ ‫ﻏﻠﻂ‬ ‫ﺳﻄﺮ‬ ‫ﺻﻔﺤﻪ‬ ‫ﮔﻮژﭘﺸﺘﯽ‬ ‫ﮔﻮزﭘﺸﺘﯽ‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫‪۱۳۳‬‬ ‫ﺧﻠﻘﮏ ﻓﺨﻠﻘﺘﮏ‬ ‫ﺧﻠﻘﮏ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۱۴۰‬‬ ‫روح اﻟﺤﻴﺎة‬ ‫ﻟﻮح اﻟﺤﻴﺎة‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۱۴۰‬‬ ‫‪۱۱۰–۱۰۸‬‬ ‫‪۱۰۳–۱۰۱‬‬ ‫‪۳‬‬ ‫‪۱۴۱‬‬ ‫ﺣﺴّﺎﺳﻪ‬ ‫ﺣﺴﺎﺳﯿﻪ‬ ‫‪۸‬‬ ‫‪۱۴۱‬‬ ‫ﻧﻤﻮد‬ ‫ﻧﻤﻮ‬ ‫‪۱۳‬‬ ‫‪۱۶۲‬‬ ‫آن ﻧﻔﻮس‬ ‫آﻧﻨﻔﻮس‬ ‫آﺧﺮ‬ ‫‪۱۶۷‬‬ ‫ﻓﺎرﻣﺮ‬ ‫ﻓﺎﻣﺮ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۱۶۸‬‬ ‫ﻃﻨﯿﻦ‬ ‫ﺗﻨﯿﻦ‬ ‫‪۱۷‬‬ ‫‪۱۶۸‬‬ ‫ﺑﻪ ﮐﻤﺎل‬ ‫ﺑﻢ ﮐﻤﺎل‬ ‫‪ ۱۲‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۱۶۹‬‬ ‫ﺑﺪاﯾﻊ‬ ‫ب داﯾﻊ‬ ‫‪۱۴‬‬ ‫‪۱۷۲‬‬ ‫دوران ﻣﯿﺎن‬ ‫دوران ﯾﮑﯽ ﻣﯿﺎن‬ ‫‪۱۵‬‬ ‫‪۱۷۶‬‬ ‫ﻣﻔﺘﻮح ﺷﻮد‬ ‫ﻣﻔﺘﻮح ﺷﺪ‬ ‫‪۶‬‬ ‫‪۱۸۸‬‬ ‫ادرﻧﻪ‬ ‫اﻧﺪرﻧﻪ‬ ‫‪ ۱۱‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۱۸۹‬‬ ‫ﻣﻌﺘﺪﻳﻦ‬ ‫ﻣﺘﻌﺪﯾﻦ‬ ‫‪ ۱۰‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۱۹۴‬‬ ‫ﺑﺎﻻﺧﺺّ‬ ‫ﺑﻼﺧﺺّ‬ ‫‪ ۶‬از آﺧﺮ‬ ‫‪۱۹۵‬‬ ‫ﺣﺎﮐﯽ‬ ‫ﺣﺎﻟﯿﮏ‬ ‫‪۱۲‬‬ ‫‪۱۹۶‬‬ ‫ﺑﺮای ﮐﺴﺐ‬ ‫ﺑﺮ ﮐﺴﺐ‬ ‫‪۱۰‬‬ ‫‪۱۹۷‬‬ ‫ﺗﺴﻤﯿﻪ‬ ‫ﺷﺪّت‬ ‫ردﯾﻒ ‪۲۷‬‬ ‫‪۲۰۲‬‬ ‫)ج‪ ۳‬زاﺋﺪ اﺳﺖ(‬ ‫ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬ج‪۳‬‬ ‫ردﯾﻒ ‪۵۰‬‬ ‫‪۲۰۳‬‬ ‫ﺑﯿﺎن و‬ ‫ﺑﯿﺎﻧﻮ‬ ‫‪۴‬‬ ‫‪۲۷۸‬‬ ‫ﻣﺎ اﻟﺤﻘﯿﻘﻪ‬ ‫ﻣﺎء اﻟﺤﻘﻴﻘﻪ‬ ‫‪۳‬‬ ‫‪۲۸۲‬‬

‫ﺗﻮﺟّﻪ‪ :‬در ﺻﻔﺤﮥ ‪ ۲۷۵‬در ﺳﻄﺮ اوّل ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه "ﻇﻬﻮر اﻟﺤﻖ در ‪ ۹‬ﺟﻠﺪ )ﻣﺆﺳّﺴﻪ ﻣﻠﯽ‬ ‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی‪ ،‬ﻃﻬﺮان‪ ۱۳۱ ,‬ﺑﺪﯾﻊ("‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟّﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺟﻠﺪ ﺳﻮم ﻇﻬﻮر‬

‫‪296‬‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﺔ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫اﻟﺤﻖ و ﺟﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ )در دو ﻣﺠﻠّﺪ( ﭼﺎپ ﺷﺪه و ﺑﻘﯿﻪ ﺧﻄﯽ اﺳﺖ‪ .‬از اﯾﻦ دو ﻫﻢ‬ ‫ﻓﻘﻂ ﺟﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ در ﻣﺆﺳّﺴﻪ ﻣﻠـّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی ﻃﺒﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫در ﻫﻤﺎن ﺻﻔﺤﮥ ‪ ،۲۷۵‬ﺳﻄﺮ ‪ ۷‬از آﺧﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﻨﺘﺨﺒﺎﺗﯽ از ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت‬ ‫ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ‪ ۵‬ﺟﻠﺪ )ﻟﺠﻨﻪ ﻧﺸﺮ آﺛﺎر اﻣﺮی ﺑﻪ ﻟﺴﺎن ﻓﺎرﺳﯽ و ﻋﺮﺑﯽ‪ ،‬ﻫﻮﻓﻬﺎﻳﻢ‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪،‬‬ ‫‪ ۱۵۹‬ﺑﺪﯾﻊ(‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟّﻪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺟﻠﺪ اوّل در ﺳﺎل ‪ ۱۹۷۹‬در اﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺟﻠﺪ دوم در‬ ‫ﺳﺎل ‪ ۱۹۸۴‬در ﻣﺮﮐﺰ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻬﺎﺋﯽ‪ ،‬ﺟﻠﺪ ﺳﻮم در ﺳﺎل ‪ ۱۴۹‬ﺑﺪﯾﻊ در آﻟﻤﺎن‪ ،‬ﺟﻠﺪ‬ ‫ﭼﻬﺎرم در ﺳﺎل ‪ ۱۵۷‬ﺑﺪﯾﻊ در آﻟﻤﺎن‪ ،‬و ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ در ﺳﺎل ‪ ۱۵۹‬ﺑﺪﯾﻊ در آﻟﻤﺎن ﭼﺎپ‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬

‫در ﻫﻤﺎن ﺻﻔﺤﮥ ‪ ،۲۷۵‬ﺳﻄﺮ ‪ ۴‬از آﺧﺮ آﻣﺪه اﺳﺖ‪" ،‬ﻣﮑﺎﺗﯿﺐ ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺪاﻟﺒﻬﺎء در ‪۹‬‬ ‫ﺟﻠﺪ )ﭼﺎپ ﻣﺼﺮ("‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﭼﺎپ ‪ ۹‬ﺟﻠﺪ آن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ زﯾﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﺟﻠﺪ اوّل ‪ ۱۳۲۸‬ﻗﻤﺮی )‪ ۱۹۱۰‬ﻣﻴﻼدی( ﻣﺼﺮ‬ ‫ﺟﻠﺪ ﺛﺎﻧﯽ ‪ ۱۳۳۰‬ﻫﺠﺮی در ﻣﺼﺮ‬ ‫ﺟﻠﺪ ﺛﺎﻟﺚ ‪ ۱۳۴۰‬ﻫﺠﺮی ﻗﻤﺮی )‪ ۱۹۲۱‬ﻣﯿﻼدی( در ﻣﺼﺮ‬ ‫ﺟﻠﺪ ﭼﻬﺎرم ‪ ۱۲۱‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‬ ‫ﺟﻠﺪ ﭘﻨﺠﻢ‪ ۱۳۲ ،‬ﺑﺪﻳﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‬ ‫ﺟﻠﺪ ﺷﺸﻢ‪ ۱۳۳ ،‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‬ ‫ﺟﻠﺪ ﻫﻔﺘﻢ‪ ۱۳۴ ،‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‬ ‫ﺟﻠﺪ ﻫﺸﺘﻢ‪ ۱۳۴ ،‬ﺑﺪﯾﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان‬ ‫ﺟﻠﺪ ﻧﻬﻢ‪ ۱۳۵ ،‬ﺑﺪﻳﻊ‪ ،‬ﻣﺆﺳّﺴﮥ ﻣﻠّﯽ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﻣﺮی اﯾﺮان )اﻳﻦ ﺟﻠﺪ آﻣﺎدۀ ﭼﺎپ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫اﻣّﺎ ﺑﻪ ﻋﻠّﺖ اﻧﻘﻼب اﯾﺮان ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﮥ ﭼﺎپ ﻧﺮﺳﯿﺪ و ﻟﺬا ﻧﺴَﺦ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻌﺪودی از آن‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ‪(.‬‬ ‫ﺗﻬﻴﻪﻛﻨﻨﺪه‪ :‬ﻓﺎروق اﻳﺰديﻧﻴﺎ‬

‫‪297‬‬ ‫ﻏﻠﻄﻨﺎﻣﺔ دﻓﺘﺮ ﻧﻬﻢ‬ ‫ﺳﻔﻴﻨﺔ ﻋﺮﻓﺎن دﻓﺘﺮ ‪١٠‬‬

‫‪298‬‬ Safíniy-i `Irfán, vol. 10

Revealed Verses: Criterion for the Validity of the Manifestation of God Muhammad Afnan 213 Baron Rosen’s Archive Collection of Bábí and Bahá’í Materials Youli Ioannesyan 235 Independent Search for Truth and Bahá’í Education Sharareh Zabihian 241

PART THREE Rashahát-i-`Irfán (Elucidations)

Personification of Manifestation of God Muhammad Afnan 256 Khalij-I Asmá’ (The Gulf of Names) Muhammad Afnan 258 Badá (Non-fulfillment of the Divine Promise) Muhammad Afnan 261

PART FOUR Shákhsár-i `Irfán

List of Articles on Bahá’í Writings Published in the Journal “'Andalíb” Siamak Sahba 265

PART FIVE Appendices

Bibliography and References 273 Tables of Contents of Safíniy-i-`Irf'an, Books One to Nine 280 `Irfán Colloquium Publications 286 Errata of Safíniy-i-`Irfán, Book Nine Faruq Izadinia 287 Safíniy-i `Irfán, vol. 10

CONTENTS Preface 5

PART ONE La’álíy-i-`Irfán (Some Unpublished Bahá’í Writings)

From the Writings of Bahá’u’lláh 10 From the Writings of `Abdul-Bahá 18

PART TWO Gulchín-i-`Irf’án (Essays)

A Brief Review of Bahá’u’lláh’s Tablet of Ridván-ul-`Adl Muhammad Afnan 23 An Account of the Báb’s Kitáb-ul-Asmá’ Muhammad Afnan 31 A Study in the Báb’s Commentary on (Hidden Treasure) Farid Radmehr 37 The Báb’s Letters to His Uncle, Khál-i Akbar Mehri Afnan 71 Background Sources of some of the Hadiths quoted in Persian Bayán Vahid Rafati 79 The Hidden Words: A Movement from Imperfeection to Perfection Faruq Izadinia 96 A Review of Bahá’u’lláh’s Tablet of Surat-ul-Bayán Sana Alizadeh -Rohani 142 An Analytical Review of One of the Tablets of Bahá’u’lláh Mina Yazdani 160 The Lesser Peace and the Most Great Peace Ali Nakhjavani 173 The Concept of Justice in Bahá’í Writings Shapour Rassekh 183 Exercising Justice in Means of Livelihood: A Study in the Writings of 'Abdu'l-Bahá Shapour Rassekh 197 Safínih-i-`Irfán is a collection of studies on the principal beliefs and Sacred Texts of the Bahá'í Faith, particularly papers presented at `Irfán Colloquia. The Colloquia, sponsored by Haj Mehdi Arjmand Memorial Fund, started in 1993 and are being held annually in North America and in Europe, in English, Persian and German languages separately. The Haj Mehdi Arjmand Memorial Fund was established in 1992 to honor Haj Mehdi Arjmand (1861-1941), a prominent teacher and scholar of the Bahá'í Faith in Persia. `Irfán is a Persian-Arabic word referring to mystical, theological and spiritual knowledge. `Irfán Colloquia aim to foster study of the scriptures of the world’s religions from a Bahá'í perspective.

`Irfán Colloquium c/o Bahá'í National Center 1233 Central Street Evanston, IL 60201-1611 USA Phone: 1 (847) 733-3526 Fax: 1 (847) 733-3527 E-mail: contact@irfancolloquium.org

Safínih-i-`Irfán A Collection of Papers Presented at ‘Irfán Colloquia Book Ten Publisher: Persian-American Affairs Office National Spiritual Assembly of the Bahá'ís of the United States Sponsored by Haj Mehdi Arjmand Fund 164 B.E. - 2007 C.E. `Irfán Colloquium Publications

SAFÍNIY-I `ÍRFÁN Studies in Principal Beliefs and Sacred Texts of the Bahá'í Faith

Book Ten

Published by Persian-American Affairs Office National Spiritual Assembly of the Bahá'ís of the United States Wilmette, Illinois