This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_maNDanamizra-vibhramaviveka.xml with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.
## Data entry: Takahiro Kato ## Contribution: Takahiro Kato ## Date of this version: 2020-07-31
## Source: - L. Schmithausen: Maṇḍanamiśra's Vibhramavivekaḥ : mit einer Studie zur Entwicklung der indischen Irrtumslehre. Wien 1965 (Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Phil.-Hist. Klasse, 247,1; Veröffentlichungen der Kommission für Sprachen und Kulturen Süd- und Ostasiens, 2).
## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen
## Licence: This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim. Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
## Structure of references: A reference is assembled consisting of - a pragmatic abbreviation of the title: Vibhramaviveka = MVibhr, - the number of the in arabic numerals, - the number of the verse in arabic numerals.
## Notes: This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from mndvivau.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:
Mandanamisra: Vibhramaviveka Based on the edition by L. Schmithausen: Maṇḍanamiśra's Vibhramavivekaḥ : mit einer Studie zur Entwicklung der indischen Irrtumslehre. Wien 1965 (Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Phil.-Hist. Klasse, 247,1; Veröffentlichungen der Kommission für Sprachen und Kulturen Süd- und Ostasiens, 2) Input by Takahiro KATO Tokyo, May 2012 tkhrkt@l.u-tokyo.ac.jp The Text is not proof-read! TEXT WITH PADA MARKERS
## Revisions: - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
# Text
maṇḍanamiśra: vibhramaviveka
ātmakhyātir asatkhyātir akhyātiḥ khyātir anyathā parīkṣakāṇāṃ vibhrāntau vivādāt sā vivicyate // MVibhr_1
asac cakasti na vyomakusuma? na ............. arthaḥ prakāśate 'to dhīs tadākāreti kecana // MVibhr_2
asaṃbhavi ca yāvac ca tāvat saṃparihīyatām saṃvedyākārasaṃtyāgo na bhrāntitve 'vakalpate // MVibhr_3
ekadeśāpabādhena kalpamāne ca bādhake na sarvabādhanaṃ yuktam iti nyāyavidaḥ sthitāḥ // MVibhr_4
anyo bahir bhāsamāno nāntar arhati dhāraṇam asattaiva varaṃ tasya bhrāntitvānuguṇā hi sā // MVibhr_5
nāntarvartitayā bhrāntir asattvena tu seṣyate akalpayitvāntas tasmād asattāṃ khalv acīkḷpat // MVibhr_6
nāntarvartibahirbhāso bhrāntitvānupapattitaḥ asattvenaiva tatkḷptau na pramāṇavatī hi sā // MVibhr_7
yathāvabhāsamānasya kalpyāsattā niyogataḥ antarbhāve 'pi ca bahirbhāve bhrāntir na yujyate // MVibhr_8
akhyāter aviśeṣeṇa syāt suṣupte 'pi vibhramaḥ akhyātiḥ khalu tatrāpi na cākhyātir viśiṣyate // MVibhr_9
upālambhasya na padam asato 'tra prakāśanam ata eva yato bhrāntiḥ samyakkhyātau tathā bhavet // MVibhr_10
yujyate nānyathākhyātir niradhiṣṭhānavibhrame svapne hi niradhiṣṭhāno vibhramo vītasaṃśayaḥ // MVibhr_11
tatrāpy avartamānaṃ ced gṛhyate vartamānavat avartamānasyāsattā khapuṣpān na viśiṣyate // MVibhr_12
atyantānanubhūtānāṃ parasparaparāṇudām dṛṣṭeś cāvartamānasya na khyānaṃ vartamānavat // MVibhr_13
khapuṣpatulye kā khyātir nīrūpeṇaiva bhāsanāt tad api vyavahārāṅgaṃ rūpavattvena bhāsanāt // MVibhr_14
kalpanāyām api tv evaṃ nāsatkhyātivivarjanam prakārāntarasaṃsargo nanv asann eva bhāsate // MVibhr_15
tasmād asata evedaṃ rūpavattvena bhāsanam avaśyakalpanīyatvāt kalpanāyāś ca lāghavāt // MVibhr_16
prāktattvajñānasaṃskāras tatprabodhas sakāranaḥ smarāmīti pramoṣas sahetur indriyayoginaḥ // MVibhr_17
bhrāntau sahākṣair manaso duṣṭatāntarvivartitā kāmaprakarṣamaraṇamūrcchāśokāmayādiṣu // MVibhr_18
ucchedakeṣu bahulaṃ saṃskārasyānuvartanam parapakṣeṣu kalpyāni bhūyiṣṭhānīti dṛśyate // MVibhr_19
sarvasaṃskāravicchedimaraṇāntarite 'smṛteḥ janmāntarānubhūtaṃ ca na smaryata iti sthitam // MVibhr_20
........ ........ / prāk[ ....... ........ ] // MVibhr_21
mandasaṃskārasahakṛd ucchede tena vā vinā doṣaiḥ kṣataṃ manaḥ kāryi praṇidhānādivarjitam // MVibhr_22
doṣair avikṛtaṃ svasthaṃ praṇidhānādisaṃskṛtam na kāryavaj jāgarāyām aho nayavidāṃ paraḥ // MVibhr_23
doṣakṣatiḥ kāryaśaktihānirūpā ca vidyate atirekaś ca kāryasyety aho nyāyavivekitā // MVibhr_24
adhyārope bhaved gauṇī vāhīke gomatir yathā na saṃvidānuguṇyaṃ syān na vivekamatir yadi // MVibhr_25
akhyātir api saṃvittiṃ naivānveti yato matiḥ sāmānādhikaraṇyena rūpyam etad iti sthitā // MVibhr_26
tasmād vibhrama evāyam iti yukto viniścayaḥ na saṃvidanusāreṇa nimittaṃ tasya yujyate // MVibhr_27
ato 'nirvacanīyatvaṃ varaṃ brahmavido viduḥ avidyāyā avidyātvam anyathā parihīyate // MVibhr_28
sattve na mithyā śūnyatve durnirūpaṃ prakāśanam sadasatbhyām anirvācyāṃ tām avidyāṃ pracakṣate // MVibhr_29
vastuno 'nveṣaṇā tasyāṃ bāhyābhyantaravartinaḥ na yujyate yatra tatra vedyavastuni tatkṣateḥ // MVibhr_30
nāmarūpaprapañco 'yam avidyaiva ca varṇyate anyasya tv anyathā khyātau na prapañcavyapahnavaḥ // MVibhr_31
akhyātau śūnyam eva syāt prapañcaḥ kiṃnibandhanaḥ aprapañcaḥ saprapañcarūpo bhātīti yujyate // MVibhr_32
asphuṭāgrahaṇe kāmam mā bhasi sphuṭam ātmanā avidyamāne tv adhyasye vaiśvarūpyaṃ vṛthākṛtam // MVibhr_33
citau vicitrākārāyāṃ prapañcātmatayaiva hi anirmokṣas tathā ca syād athavānityatāpatet // MVibhr_34
anekākāravibhrāntau gandharvanagarādiṣu ākārā vyaktam ekasyā dhiyo 'satyāś cakāsati // MVibhr_35
na bhūtaṃ cetaso rūpaṃ nādhyāropāsphuṭagrahau vibhrameṣu vivartatvam ato brahmavidāṃ matam // MVibhr_36
asato bhāsanāyogād virodhāt saṃvido 'paraḥ avocan nipuṇaṃmanyo vibhramaṃ samyagagraham // MVibhr_37
na kiñcid bhāsate ceti viruddham iva dṛśyate bhāsane rūpavattvena nāsat saṃvidvirodhataḥ // MVibhr_38
anyasyāpy anyathā khyātir ata eva na yujyate anyat prakāśate cānyad grāhyam ity atidurghaṭam // MVibhr_39
ālambanaṃ na hetutvamātrād akṣe 'pi tad yataḥ ālambanaṃ na hetutvamātreṇa vyavatiṣṭhate // MVibhr_40
yady ālambanarūpāc ca dhīr anyad avabhāsate tato 'nālambanaiva syāt tasya tallakṣaṇacyuteḥ // MVibhr_41
tathā ca tatsvabhāvāyā nārthatattvaviniścayaḥ sāpekṣāyā api grāhyahīnā sā ced avedikā // MVibhr_42
........ ........ // MVibhr_43
smṛtitvāśaṅkayā nātra vartamāne na niścayaḥ vivekāgrahaṇaṃ yasmād dhetubhāve na yujyate // MVibhr_44
hetūpaghāte khalu tat tadabhāve sphuṭagrahaḥ yatnenānupalabdheś ca tadabhāve ca niścayaḥ // MVibhr_45
sadṛśādṛṣṭacintādyāḥ smṛtibījasya bodhakāḥ smarāmīti ca pramoṣāt prāyeṇādhyakṣavibhramaḥ // MVibhr_46
iti pūrvaḥ pakṣaḥ //
ekāntasattve kā bhrāntir asattve kiṃ prakāśatām dvayānuguṇyād vṛddhānāṃ saṃmatā khyātir anyathā // MVibhr_47
yatra na prathate kiñcit tatra tāvan na vibhramaḥ suṣuptāv iva bhūcchāyā tamo bhāvo yathekṣyate // MVibhr_48
dvayor ekasya vā khyātir asamyag vibhramo mataḥ tatra keyam asamyaktā vijñānastham apāṭavam // MVibhr_49
atha sarvaprakārāṇām agrahaḥ kasyacid grahaḥ vastuno 'tatprakārasya tathā khyātis tu neṣyate // MVibhr_50
tatra dūrasthite sūkṣme bhavaty apaṭudarśanam sāmānyamātrakhyātir vā na bhramaś ca pratīyate // MVibhr_51
na ca sarvātmanārthasya jñānaṃ kiñcana bodhakaṃ sarvavijñānamithyātvam āpannaṃ punar anyathā // MVibhr_52
ato nāvartamānatvājñānāt svapnamatir mṛṣā vartamānatvabodhāt tu tathaikatvādhiropaṇāt // MVibhr_53
mithyā rajatadhīr nātra vivekānavadhāraṇāt pratyabhijñānavibhrāntau na smṛtitvaṃ na gamyate // MVibhr_54
ekasya ca viviktatvād itarasya viviktatā pratyakṣād avivekāc ca yuktaḥ pratyakṣavibhramaḥ // MVibhr_55
syāt smṛtād avivekāc ca smṛtigocaravibhramaḥ ........ ........ // MVibhr_56
........ ........ niyatā na pravṛttiḥ syān neṣṭā cet khyātir anyathā // MVibhr_57
na dṛśyādṛśyayor bhedaḥ khyātiś cen nepsitātmanaḥ nanu no viparītārthā dhīḥ pratītivirodhataḥ // MVibhr_58
anāśvāsāc ca rajatapratyayo rajate smṛtiḥ naitan na hi pravarteta śuktikāśakale tadā // MVibhr_59
rajate sā pravṛttiś cen na tasyāsaṃnidhānataḥ asaṃnidhānābodhāc cet pravṛttiniyamaḥ kutaḥ // MVibhr_60
pravartate yat tatraiva tat tatsaṃnidhikāritam anyatra bhedagrahaṇād vivekāgrahaṇāt tathā // MVibhr_61
pravṛttibhedaḥ sādṛśyād vivekāgrahaṇaṃ yadi adṛṣṭeṣu pravarteta loṣṭādiṣv avivekataḥ // MVibhr_62
na tatra yadi tadbuddhiḥ śuktikāśakale 'pi na athāsti viparītārthā khyātir nihnūyate katham // MVibhr_63
adṛṣṭatvād apravṛttiḥ śuktikāśakale samā dṛṣṭaṃ tad yena rūpeṇa tat pravṛtter akāraṇam // MVibhr_64
dṛṣṭasmṛtāvivekāc ced idam atra parīkṣyatām tattvabodhād apātatvabodhād rajatavedanāt // MVibhr_65
dṛṣṭe pravṛttiḥ pūrvasmin viparītārthatā mateḥ na dṛṣṭādṛṣṭayor bhedaḥ parasmin nopayoginī // MVibhr_66
khayogadarśane te hi samāropopayoginī nādṛṣṭe 'saṃprayukte vā cākṣuṣaḥ syād viparyayaḥ // MVibhr_67
smṛtipramāṇaphalayor nānātvaṃ yadi ceṣyate vivecitas tayos svārtho 'vivekaḥ kiṃnibandhanaḥ // MVibhr_68
anyasmāt sā svaviṣayaṃ vivinakti smṛtir na cet sāmānyadṛṣṭau cānyasya smṛtau syād vā sadā bhramaḥ // MVibhr_69
smarāmīti vivekān na yadi naitat prakalpate phalābhede phalonneyajñānabhedamatiḥ kutaḥ // MVibhr_70
smarāmīti ca vijñānaṃ smṛter anyad udāhṛtam na ca mānaphalād bhinnā tat siddhyati phalād ṛte // MVibhr_71
manodoṣād yadi svārtho na smṛtyā pravivicyate timirādau kathaṃ svasthe svānte keśādivibhramaḥ // MVibhr_72
na tatrāpi mano duṣṭam arthāntaravivecanāt jñānād eva hi dṛṣṭatvakalpanāyāś ca gauravāt // MVibhr_73
budhyamāno vivekaṃ ca paśyāmīndriyadoṣataḥ citrādirūpān dīpādīn iti lokaḥ prabhāṣate // MVibhr_74
indriyāṇāṃ doṣabhedān niyatabhrāntidarśanam na syād yasyāgrahe doṣavyāpāra iti niścayaḥ // MVibhr_75
na ca sarvā niyogena bhrāntiḥ sādṛśyabandhanā śvete pītabhramo dṛṣṭo madhure tiktavibhramaḥ // MVibhr_76
avyāpṛtau ca tatprāpter nātaḥpittapravedanam atyāsannasya saṃvittir durlabhā cāñjanādivat // MVibhr_77
na cākṣavṛttitajjanmajñānabhedāvivekajāḥ dvicandrādibhramās te hi na pratyakṣe na ca smṛte // MVibhr_78
anyathālambanatve ca na nirālambanā matiḥ anyenāpi hi rūpeṇa cakṣur nālambate 'kṣadhīḥ // MVibhr_79
ālambanārthas tadyuktavyavahārasya yogyatā anyasyāpi hi naivānyas sa ity eva hi darśitam // MVibhr_80
pravṛttiś śuktiśakale tathā ca rajatārthinaḥ ābhāsate kathañcic ca tan nātyantaṃ na bhāsate // MVibhr_81
tena nāveādikā yat tu tadrūpāvyabhicārataḥ prāmāṇyam ānapekṣyaṃ hi syād anyathā trapākaram // MVibhr_82
trapākaraṃ kathaṃ tan naḥ svataḥprāmāṇyavādinām apy anyo 'vyabhicāreṇa dhīprāmāṇyam upāgamat // MVibhr_83
bodhād eva pramāṇatvam iti mīmāṃsakasthitim vidann avyabhicāreṇa tāṃ vyudasyaty apaṇḍitaḥ // MVibhr_84
arthenāvyabhicāraś cen nābuddhena pramīyate jñānasyāvyabhicārāc ca tadbodha iti durghaṭam // MVibhr_85
upāsyo 'vyatirekaś ca tajjñānasya tathānyathā nāsiddhāvyatirekeṇa sa parāmṛśyate .......... // MVibhr_86
api cāvyatireko 'pi jñānarūpeṇa vedyate khyātau ca viparītāyāṃ tadvirodhaprasaṅgataḥ // MVibhr_87
tathā sati tad evāstu viṣayasyāvabodhakam artho nāvyatirekeṇa tatsāmarthyāptasaṃvidā // MVibhr_88
vyabhicārāpratītyā ced aprāmāṇyanirākṛtiḥ dūṣite vyabhicāreṇa na syāj jñāne pramāṇatā // MVibhr_89
naitad avyabhicāreṇa prāmāṇyaṃ yasya duṣyati vyabhicārād asau liṅgaṃ yathā nākṣaṃ tathāpi tat // MVibhr_90
saṃbandhajñānasāpekṣaṃ yad upaity upayogitām dūṣitaṃ vyabhicāreṇa tat syāt saṃśayakāraṇam // MVibhr_91
duṣyati vyabhicāreṇa bodhakaṃ sattayaiva na vijñānāc cārthasaṃvittis sattayaivendriyādivat // MVibhr_92
liṅgasyāvyabhicārād yat prāpyate rūpato 'sya tat siddhapratyayasāmarthyapūrvau neto nimittatām // MVibhr_93
prāmāṇye tadabhāve cāvyatirekaviparyayau tathā hy avyatireko 'pi bodhād evopavarṇitaḥ // MVibhr_94
vyatireko bādhabodhād iti tacchrutiyuktatā asiddhe jñānasāmarthye so 'siddho dūṣakaḥ katham // MVibhr_95
siddhe 'pi siddhasāmarthyam asāmarthyaṃ kathaṃ nayet nanu ca vyabhicāritve bādhakajñānasaṃmate // MVibhr_96
jñānarūpasya tenaiva vihanyeta pramāṇatā artho yathā jñānarūpāt tathaivety avasīyate // MVibhr_97
vyabhicāramater eva na tathaiveti gamyate tat satyaṃ bādhakajñānaṃ yatra tatra vihanyate // MVibhr_98
anyatra tu vighātaḥ syān na sākṣān nāpi cārthataḥ anumānaṃ bhavet tac ca tenāpahṛtagocaram // MVibhr_99
nodeti jāgrato buddhir iti bhāṣye nidarśitam vyabhicārajñānamātrāt prāmāṇyasya na naḥ kṣatiḥ // MVibhr_100
vyabhicāriṇi nāśvāsaḥ ........ ........ ........ // MVibhr_101
tridhāpi vyabhicāreṇa prāmāṇyaṃ nopahanyate uktaṃ nāvyatirekasya pramāṇatvanimittatā // MVibhr_102
yena syād dhetvabhāvena vyabhicāre viparyayaḥ dhūmādīnām api na tad varṇyate 'vyabhicārataḥ // MVibhr_103
bodhād eva tadutpattāv aṅgabhāvo 'sya sammataḥ tathā hy avyabhicārāṇāṃ kutaścana nimittataḥ // MVibhr_104
bodhasyānudaye kaścit prāmāṇyaṃ nānumanyate ekārthaniyataṃ bodhaṃ janayad vyabhicāry api // MVibhr_105
pramāṇam iṣyate cakṣur nīle bhāve site bhavat na cāpi vyabhicārasya sākṣāt prāmāṇyaghātitā // MVibhr_106
kvacid dṛṣṭā bhrāntibodhe bādhadhīr upaghātikā prameyatvordhvatādīnāṃ bodha evāvadhārakaḥ // MVibhr_107
nāstīti na pramāṇatvaṃ hetvabhāvāc ca nāsty asau tadbhāvāc ca pramāṇatvam akṣāṇāṃ vyabhicāriṇām // MVibhr_108
na cāvadhārite yukto dvaividhyāt saṃśayodbhavaḥ na niścite 'pi hi sthāṇāv ūrdhvatvena viśerate // MVibhr_109
........ ........ na cāvadhāraṇād eva tattvato 'navadhāraṇam // MVibhr_110
evaṃ yatas tato naivaṃ bhaved atisubhāṣitam utpattyaiva ca vijñānaṃ tathātvasyāvadhārakam // MVibhr_111
na cet tathā nānyato 'pi tasya prāmāṇyasambhavaḥ pramāṇatvāpramāṇatve 'vyatirekaviparyayau // MVibhr_112
anaṅge iti moghaiva tayor atra vicāraṇā ato 'vadhāraṇābhāsavyabhicārāt parīkṣaṇam // MVibhr_113
prastutya ..... ........ hetvabhāve phalābhāvaniyamo syāt tato gate // MVibhr_114
abhāve hetudoṣāṇāṃ tathākhyātiviniścayaḥ hetau phalaṃ na niyataṃ pariṇāmādyapekṣiṇi // MVibhr_115
aduṣṭe 'pi tato hetau na sphuṭagrahaniścayaḥ pratyakṣo 'nubhavaḥ sādhyo na hetor vyabhicāriṇaḥ // MVibhr_116
viparyayaphalābhāvo hetvabhāvāt tu yujyate nirodhād yuktakāryasya viparītasya sādhanāt // MVibhr_117
doṣāṇāṃ nitarāṃ doṣabhāvo 'bhivyaktim ṛcchati kāryātireko jaṭhare vahnau dṛṣṭaś ca bhasmake // MVibhr_118
kāmādyupaplute citte dṛṣṭitā smaraṇātmani sāmānādhikaraṇyenāmukhyarūpya pratītitaḥ // MVibhr_119
abhinnaikā ca sā saṃvit kaṃ pakṣam apabadhatām śūnyaṃ prakāśate ceti dvayaṃ vipratiṣedhavat // MVibhr_120
bhāsane rūpavattvena śūnyaivocyeta śūnyatā sarvarūpaviveko hi śūnyam ity abhibhāṣyate // MVibhr_121
parai rūpābhyupagame tatra śūnyaiva śūnyadhīḥ abhāvo bhāvarūpeṇa bhātīti yadi manyate // MVibhr_122
anyathā khyātir eveṣṭā śūnyaṃ tad api cen matam naitad vipratiṣidhyete śūnyatābhāvarūpate // MVibhr_123
ato 'taddeśakālatvamātraṃ tasyeha śūnyatā nanv asti yad yathā vastu tathā khyātau na vibhramaḥ // MVibhr_124
na yathāsti tathā khyātau śūnyakhyāter na mucyate kecid āhuḥ prakāribhyaḥ prakārā na cakāsati // MVibhr_125
viviktās te tathā bhānti te ca santa iti sthitiḥ anye tanmātraśūnyatvaṃ manvate nānyathā bhramaḥ // MVibhr_126
nānyathā dhīr vastuniṣṭhā vastvālambād vinā na sā svayaṃ tu vārttikakṛtā samādhir iha varṇitaḥ // MVibhr_127
bhāvāntaram abhāvo 'nyo na kaścid anirūpaṇāt satyaṃ yathāsti na tathā bhāsane vibhramo mataḥ // MVibhr_128
na yenāsti prakāreṇa na tu tucchaḥ pratīyate tathā katham abhāvyo 'sya sa hi bhāti tathā ca saḥ // MVibhr_129
bhāvāntaram abhāvo hi kayācit tu vyapekṣayā anyathākhyātipakṣe ca na prakārāntaraṃ na sat // MVibhr_130
anyasya ca na tasyeti khyātir yuktā mṛṣā ca sā prakārāntarasaṃsargo nanv asann eva bhāsate // MVibhr_131
saṃvedyaṃ nanyarupatvam anyasya .............. bhinnayor atra saṃsargo na kaścid avabhāsate // MVibhr_132
anyātmanāparakhyātiḥ sa cābhāve 'sya tan mṛṣā abhāvagrāhiṇī buddhir bhāvāntaram upāśritā // MVibhr_133
tadanyasmāt pṛthaktvena nirupākhyo na vidyate ato bhāvāntaraṃ muktvā tatrābhāvānirūpaṇāt // MVibhr_134
na buddhyā bhāvaśūnyatvaṃ mṛṣā ceti vipaścitaḥ na vai śaśaviṣāṇe 'pi khyātasya nirupākhyatā // MVibhr_135
śaśasaṃsargirūpaṃ hi viṣāṇaṃ tatra gamyate avastu tac ca no yena khuradharmiṇi vīkṣitam // MVibhr_136
asaṃsṛṣṭasya so 'bhāva iti khyātir mṛṣā ca sā aṅgulyagre hastiyūtham ity eṣā pratibhā tathā // MVibhr_137
svapne 'py avartamānasya grahaṇaṃ vartamānavat nāviśeṣaḥ khapuṣpāc ca svakāle tasya vastutā // MVibhr_138
tatkālam eva hi jñeyaṃ jñānam eva tu saṃprati vartamānatvam apy atra dṛṣṭam anyatra rūpyate // MVibhr_139
anyasyāpy anyathā dṛṣṭiḥ parasparavirodhinām atyantānanubhūtatvam asti tatkāritaṃ yataḥ // MVibhr_140
na jñeyaśūnyaṃ vijñānaṃ svātmahāniprasaṅgataḥ nirupākhyād ātmayogād asvātantryāc ca cetasaḥ // MVibhr_141
pramāṇavanty adṛṣṭāni kalpyante subahūny api saṃskāracchedahetūnāṃ tattvaṃ naikāntataḥ sthitam // MVibhr_142
janmāntarānubhūtaṃ ca na smaryata iti sthitam tatkarmaphalasaṃbandhaṃ pratīti pratijānate // MVibhr_143
tathā hy anādau saṃsāre karmabhedān smarann api anantakṛtakarmatvāt ko vidyāt kasya kiṃ phalam // MVibhr_144
svāntasyopaplavaḥ svapne smṛtibījasya bodhakaḥ tasya ca jagrato 'bhāvān nodeti svapnadarśanam // MVibhr_145
kāmādyupaplave 'py evaṃ kāryādhikyam udāhṛtam agrāhyam eva gṛhṇāti svayaṃ kalpayati hy ayam // MVibhr_146
doṣakṣatasya manasas tat kāryaṃ ................. tad adhyārope no gauṇī tathety adhyavasāyataḥ // MVibhr_147
khyāti sannihite 'śūnyaṃ sad bhāvāntaraghaṭṭitam prabhāsatām asattā tu no śūnyaṃ tad anātmakam // MVibhr_148
........ ........ // MVibhr_149
evaṃ nirvacanīyā ca nāvidyā parihāsyate avidyātvaṃ yato 'nyasya sānyarūpaṃ prakāśayet // MVibhr_150
........ ........ // MVibhr_151
........ ........ // MVibhr_152
........ ........ // MVibhr_153
bādhyajñānasya mithyātvaṃ nānyathā vyavatiṣṭhate tena yāvad bādhanīyaṃ tāvan mithyeti yujyate // MVibhr_154
bhrāntijñeye ca bāhyatvaṃ bādhakair na nirasyate na gamyate 'ntarvartitvaṃ nānirvācyatayā matiḥ // MVibhr_155
kiṃ tv ataddeśakālatvaṃ gamyate bāhyavastunaḥ tasmān na bāhyavastutvaṃ mṛṣā bodhān na bādhanāt // MVibhr_156
prasaktapratiṣedhātmā bādho 'khyātau na yujyate sādhayaty anyathā khyātiṃ bādha eva ca naḥ sphuṭam // MVibhr_157
prasañjikā hi nākhyātir asmatpakṣe tu yujyate na cāgrahaniṣedho 'yaṃ sarvajñānaprasaṅgataḥ // MVibhr_158
vivekadhīr niṣedho 'yaṃ na pratītyānugamyate na krame yaugapadye vā vivekamatir īdṛśī // MVibhr_159
avivekagrahe syāc cet satyaṃ na tu viviktayoḥ agrahe prāptyabhāvena prāpteḥ pūrvaṃ tu yujyate // MVibhr_160
........ ........ dvayor abhāvāt svapne ca viveko gamyate kayoḥ // MVibhr_161
smṛtatvenāvivikte cet tathā bādhā vihanyate syāt sarvaivaṃvidhā bādhā paścāt dharmiṇi dharmadhīḥ // MVibhr_162
tad yuktaṃ bādhakajñānād vācoyuktir iyaṃ bhavet arthe 'nyathāpi saty eṣa dhiyākāraḥ pratīyate // MVibhr_163
ātmakhyātau sarvam evāntar āhuḥ śūnyakhyātau śūnyam eveti kecit akhyātau no tattvamithyāvibhāgas tasmād eṣāṃ vibhramāṇāṃ vivekaḥ // MVibhr_164