This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_yAmuna-saMvitsiddhi-alt.xml with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.
## Data entry: Sadanori Ishitobi ## Contribution: Sadanori Ishitobi ## Date of this version: 2020-07-31
## Source: - .
## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen
## Licence: This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim. Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
## Structure of references: A reference is assembled consisting of - a pragmatic abbreviation of the title: Saṃvitsiddhi-alt = YSsi, - the number of the in arabic numerals, - the number of the verse in arabic numerals.
## Notes: This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from yamss_au.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:
Yamuna: Samvitsiddhi Input by Sadanori ISHITOBI ANALYTIC TEXT (BHELA conventions) (Revised GRETIL version)
## Revisions: - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
# Text
ekam evādvitīyaṃ tad brahmety upaniṣadvacaḥ brahmaṇo 'nyasya sadbhāvaṃ nanu tat pratiṣedhati // YSsi_1
atra brūmo 'dvitīyoktau samāsaḥ ko vivakṣitaḥ kiṃsvit tatpuruṣaḥ kiṃ vā bahuvrīhir athocyatām // YSsi_2
pūrvasminn uttaras tāvat pradhānyena vivakṣyate padārthas tatra tad brahma tato'nyat sadṛśaṃ tu vā // YSsi_3
tadviruddham atho vā syāt triṣv apy anyan na bādhate anyatve sadṛśatve vā dvitīyaṃ sidhyati dhruvam // YSsi_4
viruddhatve dvitīyena tṛtīyaṃ prathamaṃ tu vā brahma prāpnoti yasmāt tad dvitīyena virudhyate // YSsi_5
ataḥ saprathamāḥ sarve tṛtīyādyartharāśayaḥ dvitīyena tathā spṛṣṭvā svārthās tiṣṭhanty abādhitāḥ // YSsi_6
nanu nañ brahmaṇo 'nyasya sarvasyaiva niṣedhakam dvitīyagrahaṇaṃ yasmāt sarvasyaivopalakṣaṇam // YSsi_7
naivaṃ niṣedho na hy asmād dvitīyasyāvagamyate tato 'nyat tadviruddhaṃ vā sadṛśaṃ vātra vakti saḥ // YSsi_8
dvitīyaṃ yasya naivāsti tad brahmeti vivakṣite satyādilakṣaṇoktīnām apalakṣaṇatā bhavet // YSsi_9
advitīye dvitīyārthanāstitāmātragocare svaniṣṭhatvān nañarthasya na syād brahmapadānvayaḥ // YSsi_10
dvitīyaśūnyatā tatra brahmaṇo na viśeṣaṇam viśeṣaṇe vā tad brahama tṛtīyaṃ prathamaṃ tu vā // YSsi_11
prasaktaṃ pūrvavat sarvaṃ bahuvrīhau samasyati brahmaṇaḥ prathamā ye ca tṛtīyādyā jagattraye // YSsi_12
brahma praty advitīyatvāt svasthās tiṣṭhanty abādhitāḥ kiñ ca tatra bahuvrīhau samāse saṃśrite sati // YSsi_13
vṛttyarthasya nañarthasya na padārthāntarānvayaḥ saty arthāntarasambandhe ṣaṣṭhī yasyeti yujyate // YSsi_14
dvitīyavastunāstitvaṃ na brahma na viśeṣaṇam asattvān na hy asad brahma bhaven nāpi viśeṣaṇam // YSsi_15
tasmāt prapañcasadbhāvo nādvaitaśrutibādhitaḥ svapramāṇabalāt siddhaḥ śrutyā cāpy anumoditaḥ // YSsi_16
tenādvitīyaṃ brahmeti śruter artho 'yam ucyate dvitīyagaṇanāyogyo nāsīd asti bhaviṣyati // YSsi_17
samo vābhyadhiko vāsya yo dvitīyas tu guṇyate yato 'sya vibhavavyūhakalāmātram idaṃ jagat // YSsi_18
dvitīyavāgāspadatāṃ pratipadyeta tatkatham yathā colanṛpaḥ samrāḍadvitīyo 'dya bhūtale // YSsi_19
iti tattulyanṛpatinivāraṇaparaṃ vacaḥ na tu tadbhṛtyatatputrakalatrādiniṣedhakam // YSsi_20
tathā surāsuranarabrahmabrahmāṇḍakoṭayaḥ kleśakarmavipākādyair aspṛṣṭasyākhileśituḥ // YSsi_21
jñānādiṣāṇguṇyanidher acintyavibhavasya tāḥ viṣṇor vibhūtimahimasamudradrapsavipraṣaḥ // YSsi_22
kaḥ khalv aṅgulibhaṅgena samudrān saptasaṅkhyayā gaṇayan gaṇayed ūrmiphenabudbudavipruṣaḥ // YSsi_23
yathaika eva savitā na dvitīyo nabhaḥsthale ityuktyā na hi sāvitrā niṣidhyante 'tra raśmayaḥ // YSsi_24
yathā pradhānasaṅkhyeyasaṅkhyāyāṃ naiva gaṇyate saṅkhyā pṛthaksatī tatra saṅkhyeyānyapadārthavat // YSsi_25
tathā(YSsi_p15789)
pādo 'sya viśvā bhūtāni tripādasyāmṛtaṃ divi iti bruvan jagat sarvam itthambhāve nyaveśayat // YSsi_26
tathā(YSsi_p16082)
etāvān asya mahimā tato jyāyastaro hi saḥ yatrānyan na vijānāti sa bhūmod aram antaram kurute 'sya bhayaṃ vyaktam ityādiśrutayaḥ parāḥ // YSsi_27
meror ivāṇur yasyedaṃ brahmāṇḍam akhilaṃ jagat ityādikāḥ samastasya taditthambhāvatāparāḥ // YSsi_28
vācārambhaṇamātraṃ tu jagat sthāvarajaṅgamam vikārajātaṃ, kūṭasthaṃ mūlakāraṇam eva sat // YSsi_29
ananyat kāraṇāt kāryaṃ pāvakād visphuliṅgavat mṛttikālohabījādinānādṛṣṭāntavistaraiḥ // YSsi_30
nāśakad dagdham analas tṛṇaṃ majjayituṃ jalam na vāyuś calituṃ śaktaḥ tacchaktyāpy āyanād ṛte // YSsi_31
ekapradhānavijñānād vijñātam akhilaṃ bhavet ityādivedavacanatanmūlāptāgamair api // YSsi_32
brahmātmanātmalābho 'yaṃ prapañcaś cidacinmayaḥ iti pramīyate brāmhī vibhūtir na niṣidhyate // YSsi_33
tanniṣedhe samasta tasya mithyātvāl lokavedayoḥ vyavahārās tu lupyeran tathā syād brahmadhīr api // YSsi_34
vyāvahārikasatyatvān mṛṣātve 'py aviruddhatā pratyakṣāder iti mataṃ prāg eva samadūduṣam // YSsi_35
ataś copaniṣañjātabrahmādvaitadhiyā jagat na bādhyate vibhūtitvād brahmaṇaś cetyavasthitam // YSsi_36
nanu sattve prapañcasya nāstīti pratyayaḥ katham asattve vā kathaṃ tasminn astīti pratyayo bhavet // YSsi_37
sadasattvaṃ tathaikasya viruddhatvād asambhavi sadasatpratyayaprāptaviruddhadvandvasaṅgame // YSsi_38
tayor anyatarārthasya niścayābhāvahetutaḥ sadasattvaṃ prapañcasya jainās tu pratipedire // YSsi_39
sattvaprāptiṃ puraskṛtya nāstīti pratyayodayāt sadā sattvaṃ prapañcasya sāṅkhyās tu pratipādire // YSsi_40
sadasatpratyayaprāptaviruddhadvandvasaṅkaṭe virodhaparihārārthaṃ sattvāsattvāṃśabhaṅgataḥ sadasadbhyām anirvācyaṃ prapañcaṃ kecid ūcire // YSsi_41
sattvāsattve vibhāgena deśakālādibhetataḥ ghaṭāder iti manvānā vyavasthām apare jaguḥ // YSsi_42
tad evaṃ vādisammardāt saṃśaye samupasthite nirṇayaḥ kriyate tatra mīmaṃsakamatena tu // YSsi_43
ghaṭasvarūpe nāstitvam astitvaṃ yady abūbudhat syād eva yugapatsattvam asattvaṃ ca ghatādiṣu // YSsi_44
idānīm idam atrāsti nāstītyevaṃvidhā yataḥ deśakāladaśābhedād asti nāstīti no dhiyaḥ // YSsi_45
ato deśādibhedena sadasattvaṃ ghaṭādiṣu vyavasthitaṃ nirastatvād vādasyeha na sambhavaḥ // YSsi_46
nanu deśādisambandhaḥ sata evopapadyate na deśakālasambandhād asataḥ sattvam iṣyate // YSsi_47
sambandho dvyāśrayas tasmāt sataḥ sattvaṃ sadā bhavet asataḥ kārakaiḥ sattvaṃ janmanetyatidurghaṭam // YSsi_48
ādyantavān prapañco 'taḥ satkakṣāntarniveśyate YSsi_49ab
uktaṃ ca(YSsi_p22187)
"ādāv ante ca yan nāsti nāsti madhye 'pi tat tathā" ato niścitasadbhāvaḥ sadā sann abhyupeyatām // YSsi_49cf
iti(YSsi_p22491)
asataḥ sarvadāsattvaṃ janyayogāt khapuṣpavat asattve na viśeṣo 'sti prāgatyantāsator iha // YSsi_50
śvetaketum upādāya tat tvam ity api yac chrutam ṣaṣṭhaprapāṭake tasya kuto mukhyārthasambhavaḥ // YSsi_51
kārpaṇyaśokaduḥkhārtaś cetanas tvaṃpadoditaḥ sarvajñas satyasaṅkalpo nissīmasukhasāgaraḥ tatpadārthas tayor aikyaṃ tejas timiravat katham // YSsi_52
tvamarthasthe taṭasthe vā (tadarthasthe vibhedake) guṇe tattvaṃpadaśrutyor aikārthyaṃ dūravāritam // YSsi_53
ajñatvasarvaveditvaduḥkhitvasukhitādike viśeṣaṇe vā ciddhātor atha vāpy upalakṣaṇe viruddhaguṇasaṅkrānter bhedaḥ syāt tvaṃtadarthayoḥ // YSsi_54
vācyaikadeśabhaṅgena cidekavyaktiniṣṭhatā so 'yaṃ gaur itivat tattvaṃ padayor ity apeśalam // YSsi_55
deśakāladaśābhedād ekasminn api dharmiṇi viruddhadvandvasaṅkrānteḥ so 'yaṃ gaur iti yujyate // YSsi_56
svaprakāśasya ciddhātor viruddhadvandvasaṅgatau na vyavasthāpakaṃ kiñcid deśakāladaśādike // YSsi_57
nirdhūtanikhiladvandvasvaprakāśe cidātmani dvaitānarthabhramābhāvāc chāstraṃ nirviṣayaṃ bhavet // YSsi_58
etena satyakāmatvajagatkāraṇatādayaḥ mā(yopādhau pare) 'dhyastāḥ śokamohādayaḥ punaḥ // YSsi_59
avidyopādhike jīve vināśe neti yan matam kṣudrabrahmavidām etan mataṃ prāg eva dūṣitam // YSsi_60
cidsvarūpe viśiṣṭe vā māyāvidyādyupādhayaḥ pūrvasmin sarvasāaṅkaryaṃ parajīvāvibhāgataḥ // YSsi_61
uttarasminn api tathā viśiṣṭam api cid yadi citsvarūpaṃ hi nirbhedaṃ māyāvidyādyupādhibhiḥ vibhinnam iva vibhrāntaṃ viśiṣṭaṃ ca ... (mataṃ tava) // YSsi_62
taṭasthāvasthitā dharmāḥ svarūpaṃ na spṛśanti kim na hi daṇḍiśiraśchedād devadatto na hiṃsitaḥ // YSsi_63
acidaṃśavyapohena cidekapariśeṣatā atas tat tvam asīty āder arthe ity apy asundaram // YSsi_64
abrahmānātmatābhāve pratyak cit pariśiṣyate tattvaṃpadadvayaṃ jīvaparatādātmyagocaram tanmukhyavṛtti tādātmyam api vastudvayāśrayam // YSsi_65
bhedābhedavikalpas tu yat tvayā paricoditaḥ abhedābhedino 'satye bandhe sati nirarthakaḥ // YSsi_66
abhedo bhedamardī tu svāśrayībhūtavastunoḥ bhedaḥ parasparānātmyaṃ bhāvānām evam etayoḥ // YSsi_67
svarūpam abhyupetyaiva bhedābhedavikalpayoḥ (bādhanaṃ) tena vāgabādhā virodhena nigṛhyase // YSsi_68
bhinnābhinnatvasambandhasadasattvavikalpanam pratyakṣānubhavāpārataṃ kevalaṃ kaṇṭhaśoṣaṇam // YSsi_69
nīle nīlamatir yādṛgutpale nīladhīr hi sā nīlam utpalam evedam iti sākṣāccakāsti naḥ // YSsi_70
yathā viditasaṃyogasambandhe 'py akṣagocare bhedābhedādidustarkavikalpādhānavibhramaḥ // YSsi_71
tadvat tādātmyasambandhe śrutipratyakṣamūlake śrutidaṇḍena dustarkavikalpabhramavāraṇam // YSsi_72
nirdoṣāpauruṣeyī ca śrutir atyartham ādarāt asakṛttattvam ity āha tādātmyaṃ brahmajīvayoḥ // YSsi_73
brahmānandahradāntaḥsthoḥ muktātmā sukham edhate phale ca phalino 'bhāvān mokṣasyāpuruṣārthatā ekaśeṣe hi ciddhātoḥ kasya mokṣaḥ phalaṃ bhavet // YSsi_74
kiñ ca prapañcarūpeṇa kā nu saṃvid vivartate na tāvad ghaṭadhīs tasyām asatyām api darśanāt // YSsi_75
na hi tasyām ajātāyāṃ naṣṭāyāṃ vākhilaṃ jagat nāstīti śakyate vaktum uktau pratyakṣabadhanāt nāpy anyasaṃvit tannāśe 'py anyeṣām upalambhanāt // YSsi_76
nanu saṃvidabhinnaikā na tasyām asti bhedadhīḥ ghaṭādayo hi bhidyante na tu sā cit prakāśanāt // YSsi_77
ghaṭadhīḥ paṭasaṃvittisamaye nāvabhāti cet naivaṃ, ghaṭo hi nābhāti sā sphuraty eva tu sphuṭam // YSsi_78
ghaṭavyāvṛttasaṃvittir atha na sphuratīti cet tadvyāvṛttipadenāpi kiṃ saivoktātha vetarat saiva ced bhāsate 'nyac cen na brūhas tasya bhāsanam // YSsi_79
kiñ cāsyāḥ svaprakāśāyā nīrūpāyā na hi svataḥ ṛte viṣayanānātvān nānātvāvagrahabhramaḥ // YSsi_80
na vastu vastudharmo vā na pratyakṣo na laukikaḥ ghaṭādivedyabhedo 'pi kevalaṃ bhramalakṣaṇaḥ // YSsi_81
yadā, tadā tadāyato dhībhedāvagrahodayaḥ kutaḥ, kutastarāṃ tasya paramārthatvasambandhaḥ // YSsi_82
kiñ ca svayaṃprakāśasya svato vā parato 'pi vā prāgabhāvādisiddhiḥ syāt, svatas tāvan na yujyate // YSsi_83
svasmin sati viruddhatvād abhāvasyānavasthiteḥ svanimittaprakāśasya svasyābhāve 'py asambhavāt ananyagocaratvena cito na parato 'pi ca // YSsi_84
kiñ ca vedyasya bhedāder na ciddharmatvasambhavaḥ rūpādivat, ataḥ saṃvidadvitīyā svayaṃprabhā // YSsi_85
atas tadbhedam āśritya yadvilakṣaṇādijalpitam tadavidyā+vilāso 'yam iti brahmavido viduḥ // YSsi_86
hanta brahmopadeśo 'yaṃ śraddadhāneṣu śobhate vayam aśraddadhānāḥ so ye yuktiṃ prārthayāmahe // YSsi_87
pratipramātṛviṣayaṃ parasparavilakṣaṇāḥ aparokṣaṃ prakāśante sukhaduḥkhādivad dhiyaḥ // YSsi_88
sambandhivyaṅgyabhedasya saṃyogecchādikasya naḥ na hi bhedaḥ svato nāsti nāpratyakṣaś ca saṃataḥ // YSsi_89
yadi sarvagatā nityā saṃvid evābhyupeyate tataḥ sarvaṃ sadā bhāyāt, na vā kiñcit kadācana // YSsi_90
tadānīṃ na hi vedyasya sannnidhītarakāritā vyavasthā ghaṭate, vitter vyomavad vaibhavāśrayāt // YSsi_91
nāpi kāraṇabhedena. nityāyās tadabhāvataḥ na ca svarūpanānātvāt, tad ekatvaparigrahāt // YSsi_92
tataś ca badhirāndhādeḥ śabdādigrahaṇaṃ bhavet guruśiṣyādibhedaś ca nirnimittaḥ prasajyate // YSsi_93
nanu naḥ saṃvido bhinnaṃ sarvaṃ nāma na kiñcana ataḥ sarvaṃ sadā bhāyād ityakaṇḍe 'nuyujyate // YSsi_94
idam ākhyāhi bho kiṃ nu nīlādir na prakāśate prakāśamāno nīlādiḥ saṃvido vā na bhidyate // YSsi_95
ādau pratītisubhago nivāho lokavedayoḥ yataḥ padapadārthādi na kiñcid avabhāsate // YSsi_96
dvitīye saṃvido 'dvaitaṃ vyāhanyeta samīhitam yady ayaṃ vividhākāraprapañcaḥ saṃvidātmakaḥ sāpi saṃvit tad ātmeti yato nānā prasajyate // YSsi_97
na cāvidyāvilāsatvād bhedābhedānirūpaṇā sā hi nyāyānalaspṛṣṭā jātuṣābharaṇāyate // YSsi_98
tathā hi yady avidyeyaṃ vidyābhāvātmikeṣyate nirupākhyasvabhāvatvāt sā na kiñcin niyacchati // YSsi_99
arthāntaram avidyā cet sādhvī bhedāirūpaṇā arthānarthāntaratvādivikalpo 'syā na yujyate vidyāto 'rthāntaraṃ cāsāv iti suvyāhṛtaṃ vacaḥ // YSsi_100
athārthāntarabhāvo 'pi tasyās te bhrāntikalpitaḥ hantaivaṃ saty avidyaiva vidyā syāt paramārthataḥ // YSsi_101
kiñ ca śuddhājaḍā saṃvit, avidyeyaṃ tu nesṛśī tat kena hetunā seyam anyaiva na nirūpyate // YSsi_102
api ceyam avidyā te yadabhāvādirūpiṇī sā vidyā kiṃ nu saṃvittir vedyaṃ vā veditātha vā // YSsi_103
vedyatve veditṛtve ca nāsyās tābhyāṃ nivartanam na hi jñānād ṛte 'jñānam anyatas te nivartate saṃvid eveti cet tasyā nanu bhavād asambhavaḥ // YSsi_104
kiñceyaṃ tadviruddhā vā, na tasyāḥ kvāpi sambhavaḥ yato 'khilaṃ jagadvyāptaṃ vidyayaivādvitīyayā // YSsi_105
abhāvo 'nyo viruddho vā saṃvido 'pi yad īṣyate tadānīṃ saṃvid advaitapratijñāṃ dūratas tyaja // YSsi_106
kiñ cāsau kasya? jīvasya, ko jīvo yasya seti cet nanv evam asamādhānam anyonyāśrayaṇaṃ bhavet // YSsi_107
na tu jīvād avidyā syāt, na ca jīvas tayā vinā na vījāṅkuratulyatvaṃ jīvotpatter ayogataḥ // YSsi_108
brahmaṇaś cen na sarvajñaṃ kathaṃ tad baṃbhramīti te(bhoḥ) avidyākṛtadehātmapratyayādhīnatā na te brahmasarvajñabhāvasya, tatsvābhāvikatāśruteḥ // YSsi_109
bhedāvabhāsagabhatvād atha sarvajñatā mṛṣā tata evāmṛṣā kasmān na svāc chabdāntarādivat // YSsi_110
yathā śabdāntarābhyāsasañkhyādyāḥ śāstrabhedakāḥ bhedāvabhāsagarbhāś ca yathārthāḥ, tādṛśī na kim // YSsi_111
sarvajñe nityamukte 'pi yady ajñānasya sambhavaḥ tejasīva tamas tasmān na nivarteta kenacit // YSsi_112
sarvajñatvādivacanaprāmāṇyaṃ vyāvahārikam tāttvikaṃ tu pramāṇatvam advaitavacasām iti niyāmakaṃ na paśyāmo nirbandhāt tāvakād ṛte // YSsi_113
āśrayapratiyogitve parasparavirodhinī kathaṃ vaikarasaṃ brahma sad iti pratipadyate // YSsi_114
pratyaktvenāśrayo brahmarūpeṇa pratiyogi cet rūpabhedaḥ kṛtasya 'yaṃ yady avidyāprasādajaḥ nanu sāpi tadāyattety anyonyāśrayaṇaṃ punaḥ // YSsi_115
avastutvād avidyāyāḥ ...(nedaṃ tadrūpaṇaṃ yadi) vastuno dūṣaṇatvena tvayā kvedaṃ nirīkṣitam // YSsi_116
(svasādhyasya puraskārād) doṣo 'nyonyasamāśrayaḥ na vastutvād avastutvād ity ato nedam uttaram // YSsi_117
kiñcāvidyā na cet ... (vastu vyavaharyaṃ kathaṃ bhavet) (na cāsadvyoma)puṣpādivyavahāravad iṣyate // YSsi_118
nāpy avastv iti co(ktau tu vastutvaṃ sidhyati dhruvam) (niṣidhyate) samastena nañā vastv iti cen (matam) // YSsi_119
samastena nañā vastu prathamaṃ yanniṣidhyate pratiprasūtaṃ vyastena punas tad iti vastutā // YSsi_120
ato na vastu nā(vastu na sadvacyaṃ na cāpy asat) (bhedo) na kaś cakāstīti (vivakṣīr mā) sma jātucit // YSsi_121
kiñca prapañcanirvāhajananī yeyam āśritā avidyā sā kim ekaiva naikā vā tad idaṃ vada tadāśrayaś ca saṃsārī tathaiko naika eva vā // YSsi_122
sā ced ekā, tatas saikā śukasya brahmavidyayā pūrvam eva nirasteti vyarthas te muktaye śramaḥ // YSsi_123
syān mataṃ naiva te santi vāmadevaśukādayaḥ yadvidyayā nirastatvān nādyāvidyeti codyate // YSsi_124
muktāmuktādibhedo hi kalpito madavidyayā dṛśyatvān māmakasvapnadṛśyabhedaprapañcavat // YSsi_125
yat punar brahmavidyātas teṣāṃ muktir abhūd iti vākyaṃ tatsvāpnamuktyuktiyuktyā pratyūhyatām iti // YSsi_126
nanv īdṛśānumānena svāvidyāparikalpitam prapañcaṃ sādhayaty anyaḥ kathaṃ praty ucyate tvayā // YSsi_127
tvad avidyānimittatve yo hetus te vivakṣitaḥ sa eva hetus tasyāpi bhavet sarajñasiddhivat // YSsi_128
ity anyonyaviruddhoktivyāhate bhavatāṃ mate mukham astīti yat kiñcit pralapann iva lakṣyase // YSsi_129
yathā ca svāpnamuktyuktisadṛśī tadvimuktibhīḥ tathaiva bhavato 'pīti vyartho mokṣāya te śramaḥ // YSsi_130
yathā teṣām abhūtaiva purastād ātmavudyayā muktir bhūtocyate tadvat parastād ātmavidyayā // YSsi_131
abhāviny eva sā mithyā bhāvinīty apadiśyatām santi ca svapnadṛṣṭāni dṛṣṭāntavacanāni te // YSsi_132
nanu nedam aniṣṭaṃ me yan muktir na bhaviṣyati ātmano nityamuktatvān nityasiddhaiva sā yataḥ // YSsi_133
tad idaṃ śāntikarmādau vetālavāhanaṃ bhavet yenaivaṃ sutarāṃ vyartho brahmavidyārjanaśramaḥ // YSsi_134
avidyāpratibaddhatvād atha sā nityasaty api asatīveti tadvyaktir vidyāphalam upeyate // YSsi_135
hastastham eva hemādi vismṛtaṃ mṛgyate yathā yathā tad eva hastastham avagamyopaśāmyati // YSsi_136
tathaiva nityasiddhātmasvarūpānavabodhataḥ saṃsāriṇas tathābhāvo vyajyate brahmavidyayā // YSsi_137
hanta keyam abhivyaktir yā vidyāphalam iṣyate svaprakāśasya cidchātor yā svarūpapade sthitā // YSsi_138
saṃvit kiṃ saiva kiṃ vāhaṃ brahmāstītīti kīdṛśī yadi svarūpasaṃvit sā, nityaiveti na tatpjhalam // YSsi_139
atha brahmāham asmīti saṃvittir vyaktir iṣyate nanu te brahmavidyā sā saiva tasyāḥ phalaṃ katham // YSsi_140
kiñ ca sā tat tvam asy ādivākyajanyā bhavan mate utpattimaty anityeti muktasyāpi bhayaṃ bhavet // YSsi_141
api ca vyavahārajñāḥ sati puṣkalakāreṇa kāryaṃ na jāyate yena tam āhuḥ pratibandhakam // YSsi_142
iha kiṃ tad yad utpattum upakrāntaṃ svahetutaḥ avidyāpratibaddhatvād utpattiṃ na prapadyate // YSsi_143
na muktir nityasiddhatvāt, na brahmāsmīti dhīr api na hi brahmāham asmīti saṃvitpuṣkalakāraṇam saṃsāriṇas tadāstīti kathaṃ sā pratibadhyate // YSsi_144
yataḥ sā kāraṇābhāvād idānīṃ nopajāyate na punaḥ pratibaddhatvād asthāne tena tadvacaḥ // YSsi_145
kiñ caiko jīva ity etad vastusthityā na yujyate avidyātatsamāśleṣajīvatvādi mṛṣā hi te // YSsi_146
prātibhāsikam ekatvaṃ pratibhāsaparāhatam yato naḥ pratibhāsante saṃsarantaḥ sahasraśaḥ // YSsi_147
āsaṃsarasamucchedaṃ vyavahārāś ca tatkṛtāḥ abādhitāḥ pratīyante svapnavṛttivilakṣaṇāḥ // YSsi_148
tena yauktikam ekatvam api yuktiparāhatam pravṛttibhedānumitā viruddhamitivṛttayaḥ tattatsvātmavad anye 'pi dehino 'śakyanihnavāḥ // YSsi_149
yathānumeyād vahnyāder a(ā)numānā vilakṣaṇāḥ pratyakṣaṃ te (kṣyante) tathānyebhyo jīvebhyo na pṛthak katham // YSsi_150
na cec ceṣṭāviśeṣeṇa paro boddhānumīyate vyavahāro 'valupyeta sarvo laukikavaidikaḥ // YSsi_151
na caupādhikabhedena meyamātṛvibhāgadhīḥ svaśarīre 'pi tatprāpteḥ śiraḥpāṇyādibhedataḥ // YSsi_152
yathā tatra śiraḥpāṇipādādau vedanodaye anusandhānamekatve, tathā sarvatra te bhavet // YSsi_153
prāyaṇām narakakleśāt prasūtivyasanād api cirātivṛttāḥ prāgjanmabhogā na smṛtigocarāḥ // YSsi_154
yugapajjāyamāneṣu (sukhaduḥkhādiṣu sphuṭaḥ) āśrayāsaṅkaras tatra katham aikārthyavibhramaḥ // YSsi_155
na ca prātisvikāvidyākalpitasvasvadṛśyakaiḥ jīvair anekair apy eṣā lokayātropapadyate // YSsi_156
paravartānabhijñās te svasvasvapnaikadarśinaḥ kathaṃ pravartayeyus tāṃ saṅgādyekanibandhanām // YSsi_157
kiṅ ca svayaṃprakāśatvavibhutvaikatvanityatāḥ tvadabhyupetā bādheran saṃvidas te 'dvitīyatām // YSsi_158
saṃvid eva na te dharmāḥ, siddhāyām api saṃvidi vivādadarśanāt teṣu; tardrūpāṇāṃ ca bhedataḥ // YSsi_159
na ca te bhrāntisiddhās te yenādvaitāvirodhinaḥ tattvāvedakavedāntavākyasiddhā hi te guṇāḥ // YSsi_160
ānandasvaprakāśatvanityatvamahimādy atha brahmasvarūpam eveṣṭaṃ, tatrāpīdaṃ vivicyatām // YSsi_161
brahmeti yāvan nirdiṣṭaṃ tanmātraṃ kiṃ sukhādayaḥ atha vā tasya te, yad vā ta eva brahmasaṃjñinaḥ // YSsi_162
ādye tattatpadāmnānavaiyarthyaṃ vedalokayoḥ pūrvoktanītyā bhedaś ca, jagajjanmādikāraṇam // YSsi_163
abhyupetyaiva hi brahma vivādās teṣu vadinām dvitīye saiva tair eva brahmaṇaḥ sadvitīyatā // YSsi_164
tṛtīye brahma bhidyeta tanmātratvāt pade pade tatsamūho 'tha vā brahma taruvṛndavanādivat // YSsi_165
prakarṣaś ca prakāśaś ca bhinnāv evārkavartinau tena na kvāpi vākyārtho vibhāgo 'sti nidarśanam // YSsi_166
jāḍyaduḥkhādyapohena yady ekatraiva vartitā jñanānandādiśabdānāṃ na satas sadvitīyatā // YSsi_167
apohāḥ kiṃ na santy eva, santo vā, nobhaye 'pi vā sattve sat sadvitīyaṃ syāj jaḍādyātmakatetare (tā pare) // YSsi_168
sadasadvyatirekoktiḥ pūrvam eva parākṛtā tathātve ca ghaṭādibhyo brahmāpi na viśiṣyate // YSsi_169
kiñ cāpohyajaḍatvādiviruddhārthāsāmarpaṇe naiva tattadapohyate tadekārthaiḥ padair iva // YSsi_170
pratiyogini dṛśye tu yā bhāvāntaramātradhīḥ saivābhāva itīhāpi sadbhis te sadvitīyatā // YSsi_171
bhūtabhautikabhedānāṃ sadasadvyatirrekitā kuto 'vasīyate kiṃ nu pratyakṣāder utāgamāt // YSsi_172
pratyakṣādīni mānāni svaṃ svam arthaṃ yathāyatham vyavacchindanti jāyanta iti yāvat svasākṣikam // YSsi_173
yathāgrataḥ sthite nīle nīlimānyakathā na, dhīḥ ekākārā, na hi tayā sphaṭike dhavale matiḥ // YSsi_174
kṣīre madhuradhīr yadṛk, naiva nimbakaṣāyadhīḥ vyavahārāś ca niyataḥ sarve laukikavaidikāḥ // YSsi_175
satyaṃ pratītir asaty asyā mūlaṃ nāstīti cen na tat sā ced asti tasyā mūlaṃ kalpyatāṃ kāryabhūtayā // YSsi_176
kḷpaṃ cendriyaliṅgādi tadbhāvānuvidhānataḥ yaugapadyakramāyogādyavacchedavidhānayoḥ // YSsi_177
aikyāyogāc ca bhedo na pratyakṣa iti yo bhramaḥ bhedetaretarābhāvavivekāgrahaṇena saḥ // YSsi_178
svarūpam eva bhāvābāṃ pratyakṣeṇa pariśurat bhedavyāhārahetuḥ syāt pratiyogivyapekṣayā // YSsi_179
yathā tanmātradhīr nānānāstivyāhārasādhanī hlasvadīrghatvabhedā vā yathaikatra ṣaḍaṅgule // YSsi_180
evaṃ vyavasthitānekaprakārākāravattayā pratyakṣasya prapañcasya tadbhāvo 'śakyanihnavaḥ // YSsi_181
āgamaḥ kāryaniṣṭhatvād īdṛśe 'rthe na tu pramā prāmāṇye 'py anvayāyogyapadārthatvān na bodhakaḥ // YSsi_182
nāsat pratīteḥ, bādhāc ca na sad ity api yan na tat pratīter eva sat kiṃ na bādhān nāsat kuto jagat ? tasmād avidyayaiveyam avidyā bhavatāśritā // YSsi_183
kiñ ca bhedaprapañcasya dharmo mithyātvalakṣaṇaḥ mithyā vā paramārtho vā nādyaḥ kalpo 'yam añjasā // YSsi_184
tanmithyātve prapañcasya satyatvaṃ durapahnavam pāramārthye 'pi tenaiva tavādvaitaṃ vihanyate // YSsi_185
sarvāṇy eva pramāṇāni svaṃ svam arthaṃ yathoditam asato 'rthāntarebhyaś ca vyavacchindanti bhānti naḥ // YSsi_183
tathā hīha ghaṭo 'stīti yeyaṃ dhīr upajāyate sā tadā tasya nābhāvaṃ paṭatvaṃ vānumanyate // YSsi_187
nanv astīti yad uktaṃ kiṃ tanmātraṃ ghaṭa ity api arthāntaraṃ vā, tanmātre sadadvaitaṃ prasajyate arthāntaratve siddhaṃ tat sadasadbhyāṃ vilakṣaṇam // YSsi_188
yady evam asti brahmeti brahmaupaniṣadaṃ matam ghaṭavat sadasattvābhyām anirvācyaṃ tavāpatet // YSsi_189
ānandasatyajñānādinirdeśair eva vaidikaiḥ brahmaṇo 'py atathābhāvas tvayaivaivaṃ samarthitaḥ // YSsi_190
sadasadvyatirekoktiḥ prapañcasya ca hīyate yad yathā kiñcid ucyeta tatsarvasya tathā bhavet // YSsi_191
tasmād astīti saṃvittir jāyamānā ghaṭādiṣu tattatpadārthasaṃsthānapāramārthyāvabodhinī // YSsi_192
sajātīyavijātīyavyavacchedanibandhanaiḥ svaiḥ svair vyavasthitai rūpaiḥ padārthānāṃ tu yā sthitiḥ sā sattā na svatantrānyā tatrādvaitakathā katham // YSsi_193
na ca nānāvidhākārapratītiḥ śakyanihnavā na vedyaṃ vittidharmaḥ syād iti yatprāgudīritam // YSsi_194
tenāpi sādhitaṃ kiñcit saṃvido 'sti na vā tvayā asti cet pakṣapātaḥ syān na cet te viphalaḥ śramaḥ // YSsi_195
ataḥ svarasavispaṣṭadṛṣṭabhedās tu saṃvidaḥ (yathāvasthāyibhir bāhyai)r naikyaṃ yānti ghaṭādibhiḥ // YSsi_196
sahopalambhaniyamo na khalv ekaikasaṃvidā na ced asti sasāmānyaṃ sarvaṃ saṃvedanāspadam // YSsi_197
sahopalambhaniyamān nānyo 'rthaḥ saṃvido bhavet yad etad aparādhīnasvaprakāśaṃ tad eva hi svayamprakāśatāśabdam iti bṛddhāḥ pracakṣate // YSsi_198
yasminn abhāsamāne 'pi yo nāmārtho na bhāsate nāsāv arthāntaras tasmān mithyendur iva candrataḥ // YSsi_199
abhāsamāne vijñāne na cātmārthāvabhāsanam iti saṃvidvivartatvaṃ prapañcaḥ sphuṭam añcati // YSsi_200
(maivaṃ smārthān paribhavaḥ) pratyakṣeṇa balīyasā saṃrakṣyamāṇabhedās te nānumānānuvartinaḥ // YSsi_201
tathā hīdam ahaṃ vedmīty anyonyānātmanā sphuṭam trayaṃ sākṣāc cakāstīti sarveṣām atmasākṣikam // YSsi_202
pratyakṣapratipakṣaṃ ca nānumānaṃ pravartate na hi vahner anuṣṇatvaṃ dravyatvād anumīyate // YSsi_203
kiñ ca hetur viruddho 'yaṃ sahabhāvo dvayor yataḥ tavāpi na hi saṃvitiḥ svātmanā saha bhāsate // YSsi_204
nīlādyupaplavāpetasvacchacinmātrasantatiḥ svāpādau bhāsate, naivam arthaḥ saṃvedanāt pṛthak tena saṃvedanaṃ satyaṃ aṃvedyo 'rthas tv asann iti // YSsi_205
tad etad aparāmṛṣṭasvavāgbādhasya jalpitam ahopalambhaniyamo yenaivaṃ sati hīyate // YSsi_206
yasmād ṛte yad ābhāti bhāti (ta)smād ṛte 'pi tat ghaṭād ṛte 'pi nirbhātaḥ paṭād iva ghaṭaḥ svayam // YSsi_207