⋮ KWIC Account aanmaken om fragmenten op de server op te slaan.

Haribhadrasūri- Śāstravārttāsamuccaya

This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_haribhadrasUri-zAstravArttAsamuccaya.xml with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.

## Data entry: Yasunori Harada ## Contribution: Yasunori Harada ## Date of this version: 2020-07-31

## Source: - K. K. Dixit, Ahmedabad : Lalbhai Dalpatbhai Bharatiya 1969 (L. D. Series, 22).

## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen

## Licence: This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim. Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

## Structure of references: A reference is assembled consisting of - a pragmatic abbreviation of the title: Śāstravārttāsamuccaya = HSvs, - the number of the in arabic numerals, - the number of the verse in arabic numerals.

## Notes: This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from hsasvrau.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:

Haribhadrasuri: Sastravartasamuccaya, Based on the ed. by K. K. Dixit, Ahmedabad : Lalbhai Dalpatbhai Bharatiya 1969 (L. D. Series, 22) Input by Yasunori Harada TEXT WITH PADA MARKERS The text has a number of metrical irregularities. Pada boundaries frequently cut through compounds, and sometimes through words. REFERENCE SYSTEM: The reference includes the stabaka and section nos. of K.K. Dixit's Viṣayasūcī [bracketed]: HSvs_[n.n]nnn = [stabaka.section]verse

## Revisions: - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus

# Text

granthaprastāvanā: mokṣa-sādhanarūpa se dharma kī upādeyatā

praṇamya paramātmānaṃ vakṣyāmi hitakāmyayā sattvānām alpabuddhīnāṃ śāstravārttāsamuccayam // HSvs_1,1.1

yaṃ śrutvā sarvaśāstreṣu prāyas tattvaviniścayaḥ jāyate dveṣaśamanaḥ svargasiddhisukhāvahaḥ // HSvs_1,1.2

duḥkhaṃ pāpāt sukhaṃ dharmāt sarvaśāstreṣu saṃsthitiḥ na kartavyam ataḥ pāpaṃ kartavyo dharmasaṃcayaḥ // HSvs_1,1.3

hiṃsānṛtādayaḥ pañca tattvāśraddhānam eva ca krodhādayaś ca catvāra iti pāpasya hetavaḥ // HSvs_1,1.4

viparītāstu dharmasya eta evoditā buddhaiḥ eteṣu satataṃ yatnaḥ samyak kāryaḥ sukhaiṣiṇā // HSvs_1,1.5

sādhusevā sadā bhaktyā maitrī sattveṣu bhāvataḥ ātmīyagrahamokṣaś ca dharmahetuprasādhanam // HSvs_1,1.6

upadeśaḥ śubho nityaṃ darśanaṃ dharmacāriṇām sthāne vinaya ityetat sādhusevāphalaṃ mahat // HSvs_1,1.7

maitrīṃ bhāvayato nityaṃ śubho bhāvaḥ prajāyate tato bhāvodayājjantor dveṣāgnir upaśāmyati // HSvs_1,1.8

aśeṣadoṣajananī niḥśeṣaguṇaghātinī ātmīyagrahamokṣeṇa tṛṣṇāpi vinivarttate // HSvs_1,1.9

evaṃ guṇagaṇopeto viśuddhātmā sthirāśayaḥ tattvaviddhiḥ samākhyātaḥ samyag dharmasya sādhakaḥ // HSvs_1,1.10

upādeyaś ca saṃsāre dharma eva buddhaiḥ sadā viśuddho muktaye sarvaṃ yato 'nyad duḥkhakāraṇam // HSvs_1,1.11

anityaḥ priyasaṃyoga iherṣyāśokavatsalaḥ anityaṃ yauvanaṃ cāpi kutsitācaraṇāspadam // HSvs_1,1.12

anityāḥ sampadas tīvrakleśavargasamudbhavāḥ anityaṃ jīvitaṃ ceha sarvabhāvanibandhanam // HSvs_1,1.13

punarjanma punarmṛtyur hīnādisthānasaṃśrayaḥ punaḥ punaś ca yad ataḥ sukham atra na vidyate // HSvs_1,1.14

prakṛtyasundaraṃ hy evaṃ saṃsāre sarvam eva yat ato 'tra vada kiṃ yuktā kvacidāsthā vivekinām // HSvs_1,1.15

muktvā dharmaṃ jagad vandyam akalaṅkaṃ sanātanam parārthasādhakaṃ dhīraiḥ sevitaṃ śīlaśālibhiḥ // HSvs_1,1.16

āha tatrāpi no yuktā yadi samyag nirūpyate dharmasyāpi śubho yasmād bandha eva phalaṃ matam // HSvs_1,1.17

na cāyasasya bandhasya tadā hemamayasya ca phale kaścid viśeṣo 'sti pāratantryāviśeṣataḥ // HSvs_1,1.18

tasmād adharmavat tvājyo dharmo 'py evaṃ mumukṣubhiḥ dharmādharmakṣayānm uktir munibhir varṇitā yataḥ // HSvs_1,1.19

ucyate evam evaitat kintu dharmo dvidhā mataḥ saṃjñānayoga evaikas tathānyaḥ puṇyalakṣaṇaḥ // HSvs_1,1.20

jñānayogas tapaḥ śuddham āśaṃsādoṣavarjitam abhyāsātiśayād uktaṃ tad vimukteḥ prasādhanam // HSvs_1,1.21

dharmas tadapi cet satyaṃ kiṃ na bandhaphalaḥ sa yat āśaṃsā varjito 'nyo 'pi kiṃ naivaṃ ced na yat tathā // HSvs_1,1.22

bhogamuktiphalo dharmaḥ sa pravṛttītarātmakaḥ samyagmithyādirūpaś ca gatis tantrāntareṣv api // HSvs_1,1.23

tam antareṇa tu tayoḥ kṣayaḥ kena prasādhyate sadā syān na kadācid vā yady ahetuka eva saḥ // HSvs_1,1.24

tasmād avaśyam eṣṭavyaḥ kaścid hetus tayoḥ kṣayeṃ sa eva dharmo vijñeyaḥ śuddho muktiphalapradaḥ // HSvs_1,1.25

dharmādharmakṣayān muktir yac coktaṃ puṇyalakṣaṇam heyaṃ dharmaṃ tadāśritya na tu saṃjñānayogakam // HSvs_1,1.26

atas tatraiva yuktāsthā yadi samyag nirūpyate saṃsāre sarvam evānyat darśitaṃ duḥkhakāraṇam // HSvs_1,1.27

tasmāc ca jāyate muktir yathā mṛtyādivarjitā tathopariṣṭād vakṣyāmaḥ samyakśāstrānusārataḥ // HSvs_1,1.28

idānīṃ tu samāsena śāstrasamyaktvam ucyate kuvādiyuktyapavyākhyānirāsenāvirodhataḥ // HSvs_1,1.29

(2) bhūtacaitanyavāda-khaṇḍana

pṛthivyādimahābhūtakāryamātram idaṃ jagat na cātmadṛṣṭasadbhāvaṃ manyante bhūtavādinaḥ // HSvs_1,2.30

acetanāni bhūtāni na taddharmo na tatphalam cetanāsti ca yasyeyaṃ sa evātmeti cāpare // HSvs_1,2.31

yadīyaṃ bhūtadharmaḥ syāt pratyekaṃ teṣu sarvadā upalambhyeta sattvādikāṭhinatvādayo yathā // HSvs_1,2.32

śaktirūpeṇā sā teṣu sadāto nopalabhyate na ca tenāpi rūpeṇa satyasaty eva cen na tat // HSvs_1,2.33

śaktivetanayoraivyaṃ nānātvaṃ vātha sarvathā aikye sā cetaneveti nānātve 'nyasya sā yataḥ // HSvs_1,2.34

anabhivyaktir apy asyā nyāyato nopapadyate āvṛtir na yad anyena tattvasaṃkhyāvirodhataḥ // HSvs_1,2.35

na cāsau tatsvarūpeṇa teṣām anyatareṇa vā vyañjakatvapratijñānāt nāvṛtir vyañjakaṃ yataḥ // HSvs_1,2.36

viśiṣṭapariṇāmabhā-ve 'pi hy atrāvṛtir na vai bhāvatāptestathā nāmavyañjakatvaprasaṅgataḥ // HSvs_1,2.37

na cāsau bhūtabhinno yat tato vyaktiḥ sadā bhavet bhede tvadhikabhāvena tattvasaṃkhyā na yujyate // HSvs_1,2.38

svakāle 'bhinna ity evaṃ kālābhāve na saṅgatam lokasiddhāśraye tv ātmā hanta ! nāśrīyate katham // HSvs_1,2.39

nātmāpi loke no siddho jātismaraṇasaṃśrayāt sarveṣāṃ tadabhāvaś ca citrakarmavipākataḥ // HSvs_1,2.40

loke 'pi naikataḥ sthānād āgatānāṃ tathekṣyate aviśeṣeṇa sarveṣām anubhūtārthasaṃsmṛtiḥ // HSvs_1,2.41

divyadarśanataś caiva tacchiṣṭāvyabhicārataḥ pitṛkarmādisiddheś ca hanta ! nātmāpy alaukikaḥ // HSvs_1,2.42

kāṭhinyābodharūpāṇi bhūtāny adhyakṣasiddhitaḥ cetanā tu na tadrūpā sā kathaṃ tatphalaṃ bhavet ? // HSvs_1,2.43

pratyekam asatī teṣu na ca syād reṇutailavat satī ced upalabhyeta bhinnarūpeṣu sarvadā // HSvs_1,2.44

asat sthūlatvam aṇvādau ghaṭādau dṛśyate yathā tathāsatyeva bhūteṣu cetanāpīti cen matiḥ // HSvs_1,2.45

nāsat sthūlatvam aṇvādau tebhya eva tadudbhavāt asatastatsamutpādo na yukto 'tiprasaṅgataḥ // HSvs_1,2.46

pañcamasyāpi bhūtasya tebhyo 'sattvāviśeṣataḥ bhaved utpattir evaṃ ca tattvasaṃkhyā na yujyate // HSvs_1,2.47

na tajjananasvabhāvāś cet te 'tra mānaṃ na vidyate sthūlatvotpāda iṣṭaś cet tatsadbhāve 'py asau samaḥ // HSvs_1,2.48

na ca mūrttāṇusaṅghātabhinnaṃ sthūlatvam ity adaḥ teṣām eva tathābhāvo nyāyyaṃ mānāvirodhataḥ // HSvs_1,2.49

bhede tadadalaṃ yasmāt kathaṃ sadbhāvam aśnute tadabhāve 'pi tadbhāve sadā sarvatra vā bhavet // HSvs_1,2.50

na caivaṃ bhūtasaṅghātamātraṃ caitanyam iṣyate aviśeṣeṇa sarvatra tadvat tadbhāvasaṅgateḥ // HSvs_1,2.51

evaṃ sati ghaṭādīnāṃ vyaktacaitanyabhāvataḥ puruṣān na viśeṣaḥ syāt sa ca pratyakṣabādhitaḥ // HSvs_1,2.52

atha bhinnasvabhāvāni bhūtāny eva yatastataḥ tatsaṃghāteṣu caitanyaṃ na sarveṣv etad apy asat // HSvs_1,2.53

svabhāvo bhūtamātratve sati nyāyān na bhidyate viśeṣaṇaṃ vinā yasmān na tulyānāṃ viśiṣṭatā // HSvs_1,2.54

svarūpamātrabhede ca bhedo bhūtetarātmakaḥ anyabhedakabhāve tu sa evātmā prasajyate // HSvs_1,2.55

havir guḍakaṇikkādidravyasaṅghātajāny api yathā bhinnasvabhāvāni khādyakāni tatheti cet // HSvs_1,2.56

vyaktimātrata evaiṣāṃ nanu bhinnasvabhāvatā rasavīryavipākādikāryabhedo na vidyate // HSvs_1,2.57

tadātmakatvamātratve saṃsthānādivilakṣaṇā yatheyam asti bhūtānāṃ tathā sāpi kathaṃ na cet // HSvs_1,2.58

kartrabhāvāt tathā deśakālabhedādyayogataḥ na cāsiddhamado bhūtamātratve tadasaṃbhavāt // HSvs_1,2.59

tathā ca bhūtamātratve na tatsaṅghātabhedayoḥ bhedakābhāvato bhedo yuktaḥ samyag vicintyatām // HSvs_1,2.60

ekas tathāparo neti tanmātratve tathāvidhaḥ yatas tad api no bhinnaṃ tatas tulyaṃ ca tat tayoḥ // HSvs_1,2.61

syādetad bhūtajatve 'pi grāvādīnāṃ vicitratā lokasiddheti siddhaiva na sā tanmātrajā nanu // HSvs_1,2.62

adṛṣṭākāśakālādisāmagrītaḥ samudbhavāt tathaiva lokasaṃvitter anyathā tadabhāvataḥ // HSvs_1,2.63

na ceha laukiko mārgaḥ sthito 'smābhir vicāryate kiṃ tv ayaṃ yujyate kveti tvannītau coktavan na saḥ // HSvs_1,2.64

mṛtadehe ca caitanyam upalabhyeta sarvathā dehadharmādibhāvena tat taddharmādi nānyathā // HSvs_1,2.65

na ca lāvaṇyakārkaśyaśyāmatvair vyabhicāritā mṛtadehe 'pi sadbhāvād adhyakṣeṇaiva saṃgateḥ // HSvs_1,2.66

na cel lāvaṇyasadbhāvo na sa tanmātrahetukaḥ ata evānyasadbhāvād asty ātmeti vyavasthitam // HSvs_1,2.67

na prāṇādir asau mānaṃ kiṃ tadbhāve 'pi tulyatā tadabhāvād abhāvaś ced ātmābhāve na kā pramā // HSvs_1,2.68

tena tadbhāvabhāvitvaṃ na bhūyo nalikādinā saṃpādite 'py etat siddheḥ so 'nya eveti ced na tat // HSvs_1,2.69

vāyusāmānyasaṃsiddhes tatsvabhāvaḥ sa neti cet atrāpi na pramāṇaṃ vaś caitanyotpattir eva cet // HSvs_1,2.70

na tasyām eva saṃdehāt tavāyaṃ kena neti cet tattatsvarūpabhāvena tadabhāvaḥ kathaṃ nu cet // HSvs_1,2.71

tadvailakṣaṇyasaṃvitteḥ mātṛcaitanyaje hy ayam sute tasmin na doṣaḥ syān na na bhāve 'sya mātari // HSvs_1,2.72

na ca saṃsvedajādyeṣu mātrabhāvena tad bhavet pradīpajñātam apy atra nimittatvān na bādhakam // HSvs_1,2.73

itthaṃ na tadupādānaṃ yujyate tat kathaṃcana anyopādānabhāve ca tad evātmā prasajyate // HSvs_1,2.74

na tathābhāvinaṃ hetum antareṇopajāyate kiñcin naśyati naikāntād yathāha vyāsamaharṣiḥ // HSvs_1,2.75

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ abhayor api dṛṣṭo 'ntas tv anayos tattvadarśibhiḥ // HSvs_1,2.76

nābhāvo bhāvam āpnoti śaśaśṛṅge tathāgateḥ bhāvo nābhāvam etīha dīpaś cen na sa sarvathā // HSvs_1,2.77

evaṃ caitanyavān ātmā siddhaḥ satatabhāvataḥ paraloky api vijñeyo yuktimārgānusāribhiḥ // HSvs_1,2.78

(3)maiṃ viṣayaka pratyakṣa anubhava se ātmā kī siddhi

sato 'sya kiṃ ghaṭasyeva pratyakṣeṇa na darśanam asty eva darśanaṃ spaṣṭam ahaṃpratyayavedanāt // HSvs_1,3.79

bhrānto 'haṃ gurur ity eṣaḥ satyam anyas tv asau mataḥ vyabhicāritvato nāsya gamakatvam athocyate // HSvs_1,3.80

pratyakṣasyāpi tat tyājyaṃ tatsadbhāvāviśeṣataḥ pratyakṣābhāsam anyac ced vyabhicāri na sādhu tat // HSvs_1,3.81

ahaṃpratyayapakṣe 'pi nanu sarvam idaṃ samam atas tadvad asau mukhyaḥ samyak pratyakṣam iṣyatām // HSvs_1,3.82

gurvī me tanur ity ādau bhedapratyayadarśanāt bhrāntatābhimatasyaiva sā yuktā netarasya tu // HSvs_1,3.83

ātmanātmagraho 'py asya tathānubhavasiddhitaḥ tasyaiva tatsvabhāvatvāt na tu yuktyā na yujyate // HSvs_1,3.84

na ca buddhiviśeṣo 'yam ahaṃkāraḥ prakalpyate dānādibuddhikāle 'pi tathāhaṃkāravedanāt // HSvs_1,3.85

ātmanātmagrahe tasya tatsvabhāvatvayogataḥ sadaivāgrahaṇaṃ hy evaṃ vijñeyaṃ karmadoṣataḥ // HSvs_1,3.86

ataḥ pratyakṣasaṃsiddhaḥ sarvaprāṇabhṛtām ayam svayaṃjyotiḥ sadaivātmā tathā vede 'pi paṭhyate // HSvs_1,3.87

(4) ātmā tathā karma ke sambandha meṃ matamatāntara

atrāpi varṇayantyeke saugatāḥ kṛtabuddhayaḥ kliṣṭaṃ mano 'sti yan nityaṃ tad yathoktātmalakṣaṇam // HSvs_1,4.88

yadi nityaṃ tadātmaiva saṃjñābhedo 'tra kevalam athānityaṃ tataś cedaṃ na yathoktātmalakṣaṇam // HSvs_1,4.89

yaḥ kartā karmabhedānāṃ bhoktā karmaphalasya ca saṃsarttā parinirvātā sa hy ātmā nānyalakṣaṇaḥ // HSvs_1,4.90

ātmatvenāviśiṣṭasya vaicitryaṃ tasya yadvaśāt narādirūpaṃ taccitram adṛṣṭaṃ karmasaṃjñitam // HSvs_1,4.91

tathā tulye 'pi cārambhe sadupāye 'pi yo nṛṇām phalabhedaḥ sa no yukto yuktyā hetvantaraṃ vinā // HSvs_1,4.92

tasmādavaśyameṣṭavyaṃ tatra hetvantaraṃ paraiḥ tadevādṛṣṭamityāhur anye śāstrakṛtaśramāḥ // HSvs_1,4.93

bhūtānāṃ tatsvabhāvatvād ayam ity apy anuttaram na bhūtātmaka evātmety etad atra nidarśitam // HSvs_1,4.94

karmaṇo bhautikatvena yad vaitad api sāmpratam ātmano vyatiriktaṃ tat citrabhāvaṃ yato matam // HSvs_1,4.95

śaktirūpaṃ tad anye tu sūrayaḥ saṃpracakṣate anye tu vāsanārūpaṃ vicitraphaladaṃ matam // HSvs_1,4.96

anye tv abhidadhaty atra svarūpaniyatasya vai kartur vinānyasaṃbandhaṃ śaktir ākasmikī kutaḥ // HSvs_1,4.97

tatkriyāyogataḥ sā cet tadapuṣṭau na yujyate tadanyayogābhāve ca puṣṭir asya kathaṃ bhavet // HSvs_1,4.98

asty eva sā sadā kantu kriyayā vyajyate param ātmamātrasthitāyā na tasyā vyaktiḥ kadācana // HSvs_1,4.99

tadanyāvaraṇābhāvād bhāve vāsyaiva karmatā tannirākaraṇād vyaktir iti tadbhedasaṃsthitiḥ // HSvs_1,4.100

pāpaṃ tadbhinnam evāstu kriyāntaranibandhanam evam iṣṭakriyājanyaṃ puṇyaṃ kim iti nekṣyate // HSvs_1,4.101

vāsanāpy anyasaṃbandhaṃ vinā naivopapadyate puṣpādigandhavaikalye tilādau nekṣyate yataḥ // HSvs_1,4.102

bodhamātrātiriktaṃ tad vāsakaṃ kiñcid iṣyatām mukhyaṃ tad eva vaḥ karma na yuktā vāsanānyathā // HSvs_1,4.103

bodhamātrasya tadbhāve nāsti jñānam avāsitam tato 'muktiḥ sadaiva syād vaiśiṣṭyaṃ kevalasya na // HSvs_1,4.104

evaṃ śaktyādipakṣo 'yaṃ ghaṭate nāpapattitaḥ bandhān nyūnātiriktatve tadbhāvān upapattitaḥ // HSvs_1,4.105

tasmāt tadātmano bhinnaṃ saccitraṃ cātmayogi ca adṛṣṭam avagantavyaṃ tasya śaktyādisādhakam // HSvs_1,4.106

adṛṣṭaṃ karma saṃskārāḥ puṇyāpuṇye śubhāśubhe dharmādharmau tathā pāśaḥ paryāyās tasya kīrttitāḥ // HSvs_1,4.107

hetavo 'sya samākhyātāḥ pūrvaṃ hiṃsānṛtādayaḥ tadvān saṃyujyate tena vicitraphaladāyinā // HSvs_1,4.108

naivaṃ dṛṣṭeṣṭabādhā yat siddhiś cāsyānivāritā tad enam eva vidvāṃsas tattvavādaṃ pracakṣate // HSvs_1,4.109

(5) bhūtacaitanyavādakhaṃḍana kā upasaṃhāra

lokāyatamataṃ prājñair jñeyaṃ pāpaughakāraṇam itthaṃ tattvavilomaṃ yat tan na jñānavivardhanam // HSvs_1,5.110

indrapratāraṇāyedaṃ cakre kila bṛhaspatiḥ ado 'pi yuktiśūnyaṃ yan nettham indraḥ pratāryate // HSvs_1,5.111

tasmād duṣṭāśayakaraṃ kliṣṭasattvavicintitam pāpaśrutaṃ sadā dhīrair varjyaṃ nāstikadarśanam // HSvs_1,5.112

dūsarā stabaka

(2)puṇya, pāpa tathā mokṣa se saṃbaṃdhita kuccha praśna

hiṃsādibhyo 'śubhaṃ karma tadanyebhyaś ca tacchubham jāyate niyamo mānāt kuto 'yam iti nāpare // HSvs_2,1.113

āgamākhyāt tadanye tu tac ca dṛṣṭādyabādhitam sarvārthaviṣayaṃ nityaṃ vyaktārthaṃ paramātmanā // HSvs_2,1.114

candrasūryoparāgādes tataḥ saṃvādadarśanāt tasyāpratyakṣe 'pi pāpādau na prāmāṇyaṃ na yujyate // HSvs_2,1.115

yadi nāma kvacid dṛṣṭaḥ saṃvādo 'nyatra vastuni tadbhāvas tasya tattvaṃ vā kathaṃ samavasīyate ? // HSvs_2,1.116

āgamaikatvatas tac ca vākyādes tulyatādinā suvṛddhasaṃpradāyena tathā pāpakṣayeṇa ca // HSvs_2,1.117

anyathā vastutattvasya parīkṣaiva na yujyate āśaṅkā sarvagā yasmāt chadmasthasyopajāyate // HSvs_2,1.118

aparīkṣāpi no yuktā guṇadoṣāvivekataḥ mahat saṃkaṭamāyātam āśaṅke nyāyavādinaḥ // HSvs_2,1.119

tasmād yathoditāt samyag āgamakhyāt pramāṇataḥ hiṃsādibhyo 'śubhādīni niyamo 'yaṃ vyavasthitaḥ // HSvs_2,1.120

kliṣṭād hiṃsādyanuṣṭhānāt prāptiḥ kliṣṭasya karmaṇaḥ yathāpathyabhujo vyādher akliṣṭasya viparyayāt // HSvs_2,1.121

svabhāva eṣa jīvasya yat tathāpariṇāmabhāk badhyate puṇyapāpābhyāṃ mādhyasthyāt tu vimucyate // HSvs_2,1.122

sudūram api gatveha vihitāsūpapattiṣu kaḥ svabhāvāgamāvante śaraṇaṃ na prapadyate // HSvs_2,1.123

pratipakṣasvabhāvena pratipakṣāgamena ca bādhitvāt kathaṃ hy etau śaraṇaṃ yuktivādinām // HSvs_2,1.124

pratītyā bādhyate yo yat svabhāvo na sa yujyate vastunaḥ kalpyamāno 'pi vahnyādeḥ śītatādivat // HSvs_2,1.125

vahneḥ śītatvam asty eva tatkāryaṃ kiṃ na dṛśyate dṛśyate hi himāsanne katham itthaṃ svabhāvataḥ // HSvs_2,1.126

himasyāpi svabhāvo 'yaṃ niyamād vahnisaṃnidhau karoti dāham ity evaṃ vahnyādeḥ śītatā na kim // HSvs_2,1.127

vyavasthābhāvato hy evaṃ yā tvadbuddhir ihedṛśī sā loṣṭād asya yat kāryaṃ tat tvattas tatsvabhāvataḥ // HSvs_2,1.128

evaṃ subuddhiśūnyatvaṃ bhavato 'pi prasajyate astu cet ko vivādo no buddhiśūnyena sarvathā // HSvs_2,1.129

anyastvāheha siddhe 'pi hiṃsādibhyo 'śubhādike śubhāder eva saukhyādi kena mānena gamyate // HSvs_2,1.130

atrāpi bruvate kecit sarvathā yuktivādinaḥ pratītigarbhayā yuktyā kilaitad avasīyate // HSvs_2,1.131

tayāhur nāśubhāt saukhyaṃ tadbāhulyaprasaṃgataḥ bahavaḥ pāpakarmāṇo viralāḥ śubhakāriṇaḥ // HSvs_2,1.132

na caitad dṛśyate loke duḥkhabāhulyadarśanāt śubhāt saukhyaṃ tataḥ siddham ato 'nyac cāpy ato 'nyataḥ // HSvs_2,1.133

anye punar idaṃ śrāddhā bruvate āgamena vai śubhāder eva saukhyādi gamyate nānyataḥ kvacit // HSvs_2,1.134

atīndriyeṣu bhāveṣu prāyaḥ evaṃvidheṣu yat chadmasthasyāvisaṃvādi mānam atra na vidyate // HSvs_2,1.135

yac coktaṃ duḥkhabāhulyadarśanaṃ tan na sādhakam kvacit tathopalambhe 'pi sarvatrādarśanād iti // HSvs_2,1.136

sarvatra darśanaṃ yasya tadvākyāt kiṃ na sādhanam sādhanaṃ tad bhavaty evam āgamāt tu na bhidyate // HSvs_2,1.137

aśubhād apy anuṣṭhānāt saukhyaprāptiś ca yā kvacit phalaṃ vipākavirasā sā tathāvidhakarmaṇaḥ // HSvs_2,1.138

brahmahatyānideśānu-ṣṭhānād grāmādilābhavat na punas tata evaitad āgamād eva gamyate // HSvs_2,1.139

pratipakṣāgamānāṃ ca dṛṣṭeṣṭābhyāṃ virodhataḥ tathānāptapraṇītatvād āgamatvaṃ na yujyate // HSvs_2,1.140

dṛṣṭeṣṭābhyāṃ virodhāc ca teṣāṃ nāptapraṇītatā niyamād gamyate yasmāt tad asāv eva darśyate // HSvs_2,1.141

agamyagamanādīnāṃ dharmasādhanatā kvacit uktā lokaprasiddhena pratyakṣeṇa viruddhyate // HSvs_2,1.142

svadharmotkarṣād eva tathā muktir apīṣyate hetvabhāvena tadbhāvo nitya iṣṭena bādhyate // HSvs_2,1.143

mādhyasthyam eva taddhetur agamyagamanādinā sādhyate tat paraṃ yena tena doṣo na kaścana // HSvs_2,1.144

etad apy uktimātraṃ yad agamyagamanādiṣu tathāpravṛttito yuktyā mādhyasthyaṃ nopapadyate // HSvs_2,1.145

apravṛttyaiva sarvatra yathāsāmarthyabhāvataḥ viśuddhabhāvanābhyāsāt tanmādhyasthyaṃ paraṃ yataḥ // HSvs_2,1.146

yāvad evaṃvidhaṃ naivaṃ pravṛttis tāvad eva yā sāviśeṣeṇa sādhvīti tasyotkarṣaprasādhanāt // HSvs_2,1.147

nāpravṛtter iyaṃ hetuḥ kutaścid anivarttanāt sarvatra bhāvāvicchedād anyathāgamyasaṃsthitiḥ // HSvs_2,1.148

tac cāstu lokaśāstroktaṃ tatraudāsīnyayogataḥ saṃbhāvyate paraṃ hy etad bhāvaśuddher mahātmanām // HSvs_2,1.149

saṃsāramocakasyāpi hiṃsā yad dharmasādhanam muktiś cāsti tatas tasyāpy eṣa doṣo 'nivāritaḥ // HSvs_2,1.150

muktikarmakṣayād eva jāyate nānyataḥ kvacit janmādirahitā yat tat sa evātra nirūpyate // HSvs_2,1.151

hiṃsādyutkarṣasādhyo vā tadviparyayajo 'pi vā anyahetur ahetur vā sa vai karmakṣayo nanu // HSvs_2,1.152

hiṃsādyutkarṣasādhyatve tadabhāve na tatsthitiḥ karmakṣayāsthitau ca syān muktānāṃ muktatākṣitiḥ // HSvs_2,1.153

tadviparyayasādhyatve parasiddhāntasaṃsthitiḥ karmakṣayaḥ satāṃ yasmād ahiṃsādiprasādhanaḥ // HSvs_2,1.154

tadanyahetusādhyatve tatsvarūpam asaṃsthitam ahetutve sadā bhāvo 'bhāvo vā syāt sadaiva hi // HSvs_2,1.155

muktiḥ karmakṣayād iṣṭā jñānayogaphalaṃ ca saḥ ahiṃsādi ca taddhetur iti nyāyaḥ satāṃ mataḥ // HSvs_2,1.156

evaṃ vedavihitāpi hiṃsāpāyāya tattvataḥ śāstracoditabhāve 'pi vacanāntarabādhanāt // HSvs_2,1.157

na hiṃsyād iha bhūtāni hiṃsanaṃ doṣakṛn matam dāhavad vaidyake spaṣṭam utsargapratiṣedhataḥ // HSvs_2,1.158

tato vyādhinivṛttyarthaṃ dāhaḥ kāryas tu codite na tato 'pi na doṣaḥ syāt phaloddeśena codanāt // HSvs_2,1.159

evaṃ tatphalabhāve 'pi codanāto 'pi sarvathā dhruvam autsargiko doṣo jāyate phalacodanāt // HSvs_2,1.160

anyeṣām api buddhyaivaṃ dṛṣṭeṣṭābhyāṃ viruddhatā darśanīyā kuśāstrāṇāṃ tataś ca sthitamityadaḥ // HSvs_2,1.161

kliṣṭaṃ hiṃsādyanuṣṭhānaṃ na yat tasyānyato bhavet tataḥ kartā sa eva syāt sarvasyaiva hi karmaṇaḥ // HSvs_2,1.162

anādikarmayuktatvāt tanmohāt saṃpravartate ahite 'py ātmanaḥ prāyo vyādhipīḍitacittavat // HSvs_2,1.163

(1)kālavāda, svabhāvavāda, niyativāda, karmavāda, kālādisāmagrīvāda

kālādīnāṃ ca kartṛtvaṃ manyante 'nye pravādinaḥ kevalānāṃ tadanye tu mithaḥ sāmagryapekṣayā // HSvs_2,2.164

na kālavyatirekeṇa garbhabālaśubhādikam yat kiñcij jāyate loke tad asau kāraṇaṃ kila // HSvs_2,2.165

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharati prajāḥ kālaḥ supteṣu jāgartti kālo hi duratikramaḥ // HSvs_2,2.166

kiñca kālādṛte naiva mudgapaktir apīṣyate sthālyādisaṃnidhāne 'pi tataḥ kālād asau matā // HSvs_2,2.167

kālābhāve ca garbhādi sarvaṃ syād avyavasthayā pareṣṭahetusadbhāvamātrād eva tadudbhavāt // HSvs_2,2.168

na svabhāvātirekeṇa garbhabālaśubhādikam yat kiñcij jāyate loke tad asau kāraṇaṃ kila // HSvs_2,2.169

sarvabhāvāḥ svabhāvena svasvabhāve tathā tathā varttante 'tha nivarttante kāmacāraparāṅmukhāḥ // HSvs_2,2.170

na vineha svabhāvena mudgapaktir apīṣyate tathākālādibhāve 'pi nāśvamāṣasya sā yataḥ // HSvs_2,2.171

atatsvabhāvāt tadbhāve'tiprasaṃgo 'nivāritaḥ tulye tatra mṛdaḥ kumbho na paṭādītyayuktimat // HSvs_2,2.172

niyatenaiva rūpeṇa sarve bhāvā bhavanti yat tato niyatijā hy ete tatsvarūpānuvedhataḥ // HSvs_2,2.173

yad yadaiva yato yāvat tat tadaiva tatas tathā niyataṃ jāyate nyāyāt ka etāṃ bādhituṃ kṣamaḥ // HSvs_2,2.174

na carte niyatiṃ loke mudgapaktir apīkṣyate tatsvabhāvādibhāve 'pi nāsāvaniyatā yataḥ // HSvs_2,2.175

anyathāniyatatvena sarvabhāvaḥ prasajyate anyonyātmakatāpatteḥ kriyāvaiphalyam eva ca // HSvs_2,2.176

na bhoktṛvyatirekeṇa bhogyaṃ jagati vidyate na cākṛtasya bhogaḥ syān muktānāṃ bhogabhāvataḥ // HSvs_2,2.177

bhogyaṃ ca viśvaṃ sattvānāṃ vidhinā tena tena yat dṛśyate 'dhyakṣam evedaṃ tasmāt tat karmajaṃ hi tat // HSvs_2,2.178

na ca tat karmavaidhurye mudgapaktir apīkṣyate sthālyādibhaṅgabhāvena yat kvacin nopapadyate // HSvs_2,2.179

citraṃ bhogyaṃ tathā citrāt karmaṇo 'hetutānyathā tasya yasmād vicitratvaṃ niyatyāder na yujyate // HSvs_2,2.180

niyater niyatātmatvān niyatānāṃ samānatā tathāniyatabhāve ca balāt syāt tadvicitratā // HSvs_2,2.181

na ca tanmātrabhāvāder yujyate 'syā vicitratā tadanyabhedakaṃ muktvā samyag nyāyāvirodhataḥ // HSvs_2,2.182

na jalasyaikarūpasya viyatpātād vicitratā ūṣarādidharābhedam antareṇopajāyate // HSvs_2,2.183

tadbhinnabhedakatve ca tatra tasyā na kartṛtā tatkartṛtve ca citratvaṃ tadvat tasyāpyasaṃgatam // HSvs_2,2.184

tasyā eva tathābhūtaḥ svabhāvo yadi ceṣyate tyaktaḥ niyativādaḥ syāt svabhāvāśrayaṇān nanu // HSvs_2,2.185

svo bhāvaś ca svabhāvo 'pi svasattaiva hi bhāvataḥ tasyāpi bhedakābhāve vaicitryaṃ nopapadyate // HSvs_2,2.186

tatas tasyāviśiṣṭatvād yugapad viśvasaṃbhavaḥ na cāsāv iti sadyuktyā tadvādo 'ip na saṃgataḥ // HSvs_2,2.187

tattatkālādisāpekṣo viśvahetuḥ sa cen nanu muktaḥ svabhāvavādaḥ syāt kālavādaparigrahāt // HSvs_2,2.188

kālo 'pi samayādir yat kevalaṃ so 'pi kāraṇam tata eva hy asaṃbhūteḥ kasyacin nopapadyate // HSvs_2,2.189

ataś ca kāle tulye 'pi sarvatraiva na tatphalam ato hetvantarāpekṣaṃ vijñeyaṃ tad vicakṣaṇaiḥ // HSvs_2,2.190

ataḥ kālādayaḥ sarve samudāyena kāraṇam garbhādeḥ kāryajātasya vijñeyā nyāyavādibhiḥ // HSvs_2,2.191

na caikaikata eveha kvacit kiñcid apīkṣyate tasmāt sarvasya kāryasya sāmagrī janikā matā // HSvs_2,2.192

svabhāvo niyatiś caiva karmaṇo 'nye pracakṣate dharmāvanye tu sarvasya sāmānyenaiva vastunaḥ // HSvs_2,2.193

tīsarā stabaka

(1) īśvaravādakhaṃḍana

īśvaraḥ prerakatvena kartā kaiścid iheṣyate acintyacic chaktiyukto 'nādiśuddhaś ca sūribhiḥ // HSvs_3,1.194

jñānam apratighaṃ yasya vairāgyaṃ ca jagatpateḥ aiśvaryaṃ caiva dharmaś ca sahasiddhaṃ catuṣṭayam // HSvs_3,1.195

ajño jantur anīśo 'yam ātmanaḥ sukhaduḥkhayoḥ īśvaraprerito gacchet svargaṃ vā śvabhram eva vā // HSvs_3,1.196

anye tv abhidadhaty atra vītarāgasya bhāvataḥ itthaṃ prayojanābhāvāt kartṛtvaṃ yujyate katham ? // HSvs_3,1.197

narakādiphale kāṃścit kāṃścit svargādisādhane karmaṇi prerayaty āśu sa jantūn kena hetunā ? // HSvs_3,1.198

svayam eva pravartante sattvāś cet citrakarmaṇi nirarthakam iheśasya kartṛtvaṃ gīyate katham ? // HSvs_3,1.199

phalaṃ dadāti cet sarvaṃ tat teneha pracoditam aphale pūrvadoṣaḥ syāt saphale bhaktimātratā // HSvs_3,1.200

ādisarge 'pi na hetuḥ kṛtakṛtyasya vidyate pratijñātavirodhitvāt svabhāvo 'py apramāṇakaḥ // HSvs_3,1.201

karmādes tatsvabhāvatve na kiñcid bādhyate vibhoḥ vibhos tu tatsvabhāvatve kṛtakṛtyatvabādhanam // HSvs_3,1.202

tataś ceśvarakartṛtvavādo 'yaṃ yujyate param samyag nyāyāvirodhena yathāhuḥ śuddhabuddhayaḥ // HSvs_3,1.203

īśvaraḥ paramātmaiva taduktavratasevanāt yato muktis tatas tasyāḥ kartā syād guṇabhāvataḥ // HSvs_3,1.204

tadanāsevanād eva yat saṃsāro 'pi tattvataḥ tena tasyāpi kartṛtvaṃ kalpyamānaṃ na duṣyati // HSvs_3,1.205

kartāyam iti tadvākye yataḥ keṣāṃcid ādaraḥ atas tadānuguṇyena tasya kartṛtvadeśanā // HSvs_3,1.206

paramaiśvaryayuktatvān mata ātmaiva ceśvaraḥ sa ca karteti nirdoṣaḥ kartṛvādo vyavasthitaḥ // HSvs_3,1.207

śāstrakārā mahātmānaḥ prāyo vītaspṛhā bhave sattvārthasaṃpravṛttāś ca kathaṃ te 'yuktabhāṣiṇaḥ // HSvs_3,1.208

abhiprāyas tatas teṣāṃ samyag mṛgyo hitaiṣiṇā nyāyaśāstrāvirodhena yathāha manur apyadaḥ // HSvs_3,1.209

ārṣaṃ ca dharmaśāstraṃ ca vedaśāstrāvirodhinā yas tarkeṇānusaṃdhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ // HSvs_3,1.210

(2) prakṛtipuruṣavāda khaṇḍana

pradhānodbhavam anye tu manyante sarvam eva hi mahad ādikrameṇeha kāryajātaṃ vipaścitaḥ // HSvs_3,2.211

pradhānād mahato bhāvo 'haṃkārasya tato 'pi ca akṣatanmātravargasya tanmātrād bhūtasaṃhateḥ // HSvs_3,2.212

ghaṭādy api pṛthivyādipariṇāmasamudbhavam nātmavyāpārajaṃ kiñcit teṣāṃ loke 'pi vidyate // HSvs_3,2.213

anye tu bruvate hy etat prakriyāmātravarṇanam avicāryaiva tad yuktyā śraddhayā gamyate param // HSvs_3,2.214

yuktyā tu bādhyate yasmāt pradhānaṃ nityam iṣyate tathātvāpracyutau cāsya mahadādi kathaṃ bhavet ? // HSvs_3,2.215

tasyaiva tatsvabhāvatvād iti cet kiṃ na sarvadā ata eveti cet tasya tathātve nanu tat kutaḥ ? // HSvs_3,2.216

nānupādānam anyasya bhāve 'nyaj jātucid bhavet tadupādānatāyāṃ ca na tasyaikāntanityatā // HSvs_3,2.217

ghaṭādyapi kulālādisāpekṣaṃ dṛśyate bhavat ato na tat pṛthivyādipariṇāmasamudbhavam // HSvs_3,2.218

tatrāpi dehaḥ kartā cen naivāsāv ātmanaḥ pṛthak pṛthag eveti ced bhoga ātmano yujyate katham ? // HSvs_3,2.219

dehabhogena naivāsya bhāvato bhoga iṣyate pratibimbodayāt kintu yathoktaṃ pūrvasūribhiḥ // HSvs_3,2.220

"puruṣo 'vikṛtātmaiva svanirbhāsam acetanam manaḥ karoti sānnidhyād upādhiḥ sphaṭikaṃ yathā // HSvs_3,2.221

vibhaktedṛkpariṇatau buddhau bhogo 'sya kathyate pratibimbodayaḥ svacche yathā candramaso 'mbhasi" // HSvs_3,2.222

pratibimbodayo 'py asya nāmūrtatvena yujyate muktair atiprasaṃgāc ca na vai bhogaḥ kadācana // HSvs_3,2.223

na ca pūrvasvabhāvatvāt sa muktānām asaṃgataḥ svabhāvāntarabhāve ca pariṇāmo 'nivāritaḥ // HSvs_3,2.224

dehāt pṛthaktva evāsya na ca hiṃsādayaḥ kvacit tadabhāve 'nimittatvāt kathaṃ bandhaḥ śubhāśubhaḥ // HSvs_3,2.225

bandhādṛte na saṃsāro muktir vāsyopapadyate yamādi tadabhāve ca sarvam eva hy apārthakam // HSvs_3,2.226

ātmā na badhyate nāpi mucyate 'sau kadācana badhyate mucyate cāpi prakṛtiḥ svātmaneti cet // HSvs_3,2.227

ekāntenaikarūpāyā nityāyāś ca na sarvathā tasyāḥ kriyāntarābhāvād bandhamokṣau tu yujtitaḥ // HSvs_3,2.228

mokṣaḥ prakṛtyayogo yad ato 'syaḥ sa kathaṃ bhavet svarūpavigamāpattes tathā tantravirodhataḥ // HSvs_3,2.229

pañcaviṃśatitattvajño yatra tatrāśrame rataḥ jaṭī muṇḍī śikhī vāpi mucyate nātra saṃśayaḥ // HSvs_3,2.230

puruṣasyoditā muktir iti tantre cirantanaiḥ itthaṃ na ghaṭate ceyam iti sarvamayuktimat // HSvs_3,2.231

atrāpi puruṣasyānye muktim icchanti vādinaḥ prakṛtiṃ cāpi sannyāyāt karmaprakṛtim eva ca // HSvs_3,2.232

tasyāś cānekarūpatvāt pariṇāmitvayogataḥ ātmano bandhanatvāc ca noktadoṣasamudbhavaḥ // HSvs_3,2.233

nāmūrtaṃ mūrtatāṃ yāti mūrtaṃ na yāty amūrtatām yato bandhād yato nyāyād ātmano 'saṃgataṃ tayā // HSvs_3,2.234

dehasparśādisaṃvittyā na yāty evety atyuktimat anyonyavyāptijā ceyam iti bandhādi saṃgatam // HSvs_3,2.235

mūrtayāpyātmano yogo ghaṭate nabhaso yathā upaghātādibhāvaś ca jñānasyeva surādinā // HSvs_3,2.236

evaṃ prakṛtivādo 'pi vijñeyaḥ satya eva hi kapiloktatvataś caiva divyo hi sa mahāmuniḥ // HSvs_3,2.237

caithā stabaka

(1) kṣaṇikavāda khaṃḍana kī prastāvanā

manyante 'nye jagat sarvaṃ kleśakarmanibandhanam kṣaṇakṣayi mahāprajñā jñānamātraṃ tathāpare // HSvs_4,1.238

ta āhuḥ kṣaṇikaṃ sarvaṃ nāśahetor ayogataḥ arthakriyāsamarthatvāt pariṇāmāt kṣayekṣaṇāt // HSvs_4,1.239

jñānamātraṃ ca yal loke jñānam evānubhūyate nārthas tadvyatirekeṇa tato 'sau naiva vidyate // HSvs_4,1.240

atrāpy abhidadhaty anye smaraṇāder asaṃbhavāt bāhyārthavedanāc caiva sarvam etad apārthakam // HSvs_4,1.241

anubhūtārthaviṣayaṃ smaraṇaṃ laukikaṃ yataḥ kālāntare tathānitye mukhyam etan na yujyate // HSvs_4,1.242

so 'ntevāsī guruḥ so 'yaṃ pratyabhijñāpyasaṃgatā dṛṣṭakautukam udvegaḥ pravṛttiḥ prāptir eva ca // HSvs_4,1.243

svakṛtasyopabhogas tu dūrotsārita eva hi śīlānuṣṭhānahetur yaḥ sa naśyati tadaiva yat // HSvs_4,1.244

saṃtānāpekṣayāsmākaṃ vyavahāro 'khilo mataḥ sa caika eva tasmiṃś ca sati kasmān na yujyate // HSvs_4,1.245

yasminn eva tu saṃtāne āhitā karmavāsanā phalaṃ tatraiva saṃdhatte karpāse raktatā yathā // HSvs_4,1.246

etad apy uktimātraṃ yan na hetuphalabhāvataḥ santāno 'nyaḥ sa cāyukta evāsatkāryavādinaḥ // HSvs_4,1.247

(2) bhāva abhāva bana jātā hai isa mata kā khaṃḍana

nābhāvo bhāvatāṃ yāti śaśaśṛṅge tathāgateḥ bhāvo nābhāvam etīha tadutpattyādidoṣataḥ // HSvs_4,2.248

sato 'sattve tadutpādas tato nāśo 'pi tasya yat tannaṣṭasya punarbhāvaḥ sadā nāśo na tatsthitiḥ // HSvs_4,2.249

sa kṣaṇasthitidharmā ced dvitīyādikṣaṇasthitau yujyate hy etad apy asya tathā coktānatikramaḥ // HSvs_4,2.250

kṣaṇasthitau tadaivāsya nāsthitir yuktyasaṃgateḥ na paścād api sā neti sato 'sattvaṃ vyavasthitam // HSvs_4,2.251

na tad bhavati cet kiṃ na sadā sattva tad eva yat na bhavaty etad evāsya bhavanaṃ sūrayo viduḥ // HSvs_4,2.252

kādācitkamado yasmād utpādyasya tad dhruvam tucchatvān nety atucchasyāpy atucchatvāt kathaṃ nanu ? // HSvs_4,2.253

tadā bhūter iyaṃ tulyā tannivṛtter na tasya kim tucchatāpterna bhāvo 'stu nāsat sat sadasat katham ? // HSvs_4,2.254

svahetor eva tajjātaṃ tatsvabhāvaṃ yato nanu tadanantarabhāvitvād itaratrāpy adaḥ samam // HSvs_4,2.255

nāhetorasya bhavanaṃ na tucche tatsvabhāvatā tataḥ kathaṃ nu tadbhāva iti yuktyā kathaṃ samam ? // HSvs_4,2.256

sa eva bhāvas taddhetus tasyaiva tathāsthiteḥ svanivṛttiḥ svabhāvo 'sya bhāvasyeva tato na kim ? // HSvs_4,2.257

jñeyatvavat svabhāvo 'pi na cāyukto 'sya tadvidhaḥ tadabhāve na tajjñānaṃ tannivṛtter gatiḥ katham ? // HSvs_4,2.258

tat tadvidhasvabhāvaṃ yat pratyakṣeṇa tathaiva hi gṛhyate tadgatis tena naitat kvacid aniścayāt // HSvs_4,2.259

samāropādasau neti gṛhītaṃ tattvatas tu tat yathābhāvagrahāt tasyātiprasaṃgādado 'pyasat // HSvs_4,2.260

gṛhītaṃ sarvam etena tattvato niścayaḥ punaḥ mitagrahasamāropād iti tattvavyavasthiteḥ // HSvs_4,2.261

ekatra niścayo 'nyatra niraṃśānubhavād api na tathā pāṭavābhāvād ity apūrvam idaṃ tamaḥ // HSvs_4,2.262

svabhāvakṣaṇato hy ūrdhvaṃ tucchatā tannivṛttitaḥ nāsāv ekakṣaṇagrāhijñānāt samyag vibhāvyate // HSvs_4,2.263

tasyāṃ ca nāgṛhītāyāṃ tat tatheti viniścayaḥ na hīndriyam atītādigrāhakaṃ sadbhir iṣyate // HSvs_4,2.264

ante 'pi darśanaṃ nāsya kapālādigateḥ kvacit na tad eva ghaṭābhāvo bhāvatvena pratītitaḥ // HSvs_4,2.265

na tadgater gatis tasya pratibandhavivekataḥ tasyaivābhavanatve tu bhāvāvicchedato 'nvayaḥ // HSvs_4,2.266

tasmād avaśyam eṣṭavyaṃ tad ūrdhvaṃ tuccham eva tat jñeyaṃ sad jñāyate hy etad apareṇāpi yuktimat // HSvs_4,2.267

notpattyādes tayor aikyaṃ tucchetaraviśeṣataḥ nivṛttibhedataś caiva buddhibhedāc ca bhāvyatām // HSvs_4,2.268

etenaitat pratikṣiptaṃ yad uktaṃ nyāyamāninā na tatra kiñcid bhavati na bhavaty eva kevalam // HSvs_4,2.269

bhāve hy eṣa vikalpaḥ syād vidher vastvanurodhataḥ na bhāvo bhavatīty uktam abhāvo bhavatīty api // HSvs_4,2.270

etenāhetukatve 'pi hy abhūtvā nāśabhāvataḥ sattānāśitvadoṣasya pratyākhyātaṃ prasañjanam // HSvs_4,2.271

pratikṣiptaṃ ca yat sattā'nāśitvāgo 'nivāritam tuccharūpā tadāsattā bhāvāpternāśitoditā // HSvs_4,2.272

bhāvasyābhavanaṃ yat tad abhāvabhavanaṃ tu yat tattathādharmake hy uktavikalpo na virudhyate // HSvs_4,2.273

tad eva na bhavatyetad viruddhamiva lakṣyate tad eva vastusaṃsparśād bhavanapratiṣedhataḥ // HSvs_4,2.274

sato 'sattvaṃ yataś caivaṃ sarvathā nopapadyate bhāvo nābhāvametīha tataś caitad vyavasthitam // HSvs_4,2.275

(3) abhāva bhāva bana jātā hai

isa mata kā khaṃḍana

asataḥ sattvayoge tu tattathāśaktiyogataḥ nāsattvaṃ tadabhāve tu na tatsattvaṃ tadanyavat // HSvs_4,3.276

asadutpadyate taddhi vidyate yasya kāraṇam viśiṣṭaśaktimat tac ca tatastatsattvasaṃsthitiḥ // HSvs_4,3.277

atyantāsati sarvasmin kāraṇasya na yuktitaḥ viśiṣṭaśaktimattvaṃ hi kalpyamānaṃ virājate // HSvs_4,3.278

tatsattvasādhakaṃ tan na tad eva hi tadā na yat ata evedamicchantu na vai tasyetyayogataḥ // HSvs_4,3.279

vastusthityā tathā tadyat tadanantarabhāvi tat nānyat tataś ca nāmneha na tathāsti prayojanam // HSvs_4,3.280

nāmnā vināpi tattvena viśiṣṭāvidhinā vinā cintyatāṃ yadi sannyāyād vastusthityāpi tattathā // HSvs_4,3.281

sādhakatve tu sarvasya tato bhāvaḥ prasajyate kāraṇāśrayaṇo 'py evaṃ na tatsattvaṃ tadanyavat // HSvs_4,3.282

kiñca tat kāraṇaṃ kāryabhūtikāle na vidyate tato na janakaṃ tasya tadāsattvāt paraṃ yathā // HSvs_4,3.283

anantaraṃ ca tadbhāvas tattvād eva nirarthakaḥ samaṃ ca hetuphalayor nāśotpādavasaṅgatau // HSvs_4,3.284

stastau bhinnāvabhinnau vā tābhyāṃ bede tayoḥ kutaḥ nāśotpādāvabhede tu tayorvai tulyakālatā // HSvs_4,3.285

na hetuphalabhāvaś ca tasyāṃ satyāṃ hi yujyate tannibandhanabhāvasya dvayor api viyogataḥ // HSvs_4,3.286

kalpitaś ced ayaṃ dharmadharmibhāvo hi bhāvataḥ na hetuphalabhāvaḥ syāt sarvathā tadabhāvataḥ // HSvs_4,3.287

na dharmī kalpito dharmadharmibhāvas tu kalpitaḥ pūrvo hetur niraṃśaḥ sa uttaraḥ phalam ucyate // HSvs_4,3.288

pūrvasyaiva tathābhāvābhāve hantottaraṃ kutaḥ tasyaiva tu tathābhāve 'sataḥ sattvamado na sat // HSvs_4,3.289

taṃ pratītya tadutpāda iti tuccham idaṃ vacaḥ atiprasaṃgataś caiva tathā cāha mahāmatiḥ // HSvs_4,3.290

sarvathaiva tathābhāvivastubhāvādṛte na yat kāraṇānantaraṃ kāryaṃ drāg nabhastas tato na tat // HSvs_4,3.291

tasyaiva tatsvabhāvatvakalpanāsampad apy alam na yuktā yuktivaikalyarāhuṇā janmapīḍanāt // HSvs_4,3.292

tadanantarabhāvitvamātratas tadvyavasthiteḥ viśvasya viśvakāryatvaṃ syāt tadbhāvāviśeṣataḥ // HSvs_4,3.293

abhinnadeśatādīnām asiddhatvād ananvayāt sarveṣām aviśiṣṭatvān na tanniyamahetutā // HSvs_4,3.294

yo 'py ekasyānyato bhāvaḥ santāne dṛśyate 'nyadā tata eva videśasthāt so 'pi yat tan na bādhakam // HSvs_4,3.295

etenaitat pratikṣiptaṃ yad uktaṃ sūkṣmabuddhinā nāsato bhāvakartṛtvaṃ tadavasthāntaraṃ na saḥ // HSvs_4,3.296

vastuno 'nantaraṃ sattā kasyacid yā niyogataḥ sā tatphalaṃ matā saiva bhāvotpattis tadātmikā // HSvs_4,3.297

asadutpattir apy asya prāgasattvāt prakīrtitā nāsataḥ sattvayogena kāraṇāt kāryabhāvataḥ // HSvs_4,3.298

pratikṣiptaṃ ca tad hetoḥ prāpnoti phalatāṃ vinā asato bhāvakartṛtvaṃ tadavasthāntaraṃ ca saḥ // HSvs_4,3.299

vastuno 'nantaraṃ sattā tattathātāṃ vinā bhavet nabhaḥpātād asatsattvayogād veti na tatphalam // HSvs_4,3.300

asadutpattir apy eva nāsyaiva prāg asattvataḥ kiṃ tv asat sad bhavaty evam iti samyag vicāryatām // HSvs_4,3.301

etac ca noktavad yuktyā sarvathā yujyate yataḥ nābhāvo bhāvatāṃ yāti vyavasthitam idaṃ tataḥ // HSvs_4,3.302

(4) kṣaṇikavāda meṃ sāmagrīkāraṇatāvāda kī anupapatti

yāpi rūpādisāmagrī viśiṣṭapratyayodbhavā janakatvena buddhyādeḥ kalpyate sāpy anarthikā // HSvs_4,4.303

sarveṣāṃ buddhijanane yadi sāmarthyam iṣyate rūpādīnāṃ tataḥ kāryabhedas tebhyo na yujyate // HSvs_4,4.304

rūpālokādikaṃ kāryam anekaṃ copajāyate tebhyas tāvadbhya eveti tad etac cintyatāṃ katham // HSvs_4,4.305

prabhūtānāṃ ca naikatra sādhvī sāmarthyakalpanā teṣāṃ prabhūtabhāvena tadekatvavirodhataḥ // HSvs_4,4.306

tān aśeṣān pratītyeha bhavad ekaṃ kathaṃ bhavet ekasvabhāvam ekaṃ yat tat tu nānekabhāvataḥ // HSvs_4,4.307

yato bhinnasvabhāvatve sati teṣām anekatā tāvat sāmarthyajatve ca kutas tasyaikarūpatā // HSvs_4,4.308

yaj jāyate pratītyaikasāmarthyaṃ nānyato hi tat tayor abhinnatāpatter bhede bhedas tayor api // HSvs_4,4.309

na pratītyaikasāmarthyaṃ jāyate tatra kiñcana sarvasāmarthyabhūtisvabhāvatvāt tasya cen na tat // HSvs_4,4.310

pratyekaṃ tasya tadbhāve yuktā hy uktasvabhāvatā na hi tatsarvasāmarthyaṃ tatpratyekatvavarjitam // HSvs_4,4.311

atra coktaṃ na cāpy eṣāṃ tatsvabhāvatvakalpanā sādhvīty atiprasaṃgāder anyathāpy uktisaṃbhavāt // HSvs_4,4.312

athānyatrāpi sāmarthyaṃ rūpādīnāṃ prakalpyate na tad eva tad ity evaṃ nānā caikatra tat kutaḥ // HSvs_4,4.313

sāmagrībhedato yaś ca kāryabhedaḥ pragīyate nānākāryasamutpādād ekasyāḥ so 'pi bādhyate // HSvs_4,4.314

upādānādibhāvena na caikasyāstu saṃgatā yuktyā vicāryamāṇeha tadenakatvakalpanā // HSvs_4,4.315

rūpaṃ yena svabhāvena rūpopādānakāraṇam nimittakāraṇaṃ jñāne tat tenānyena vā bhavet // HSvs_4,4.316

yadi tenaiva vijñānaṃ bodharūpaṃ na yujyate athānyena balād rūpaṃ dvisvabhāvaṃ prasajyate // HSvs_4,4.317

abuddhijanakavyāvṛt-tyā ced buddhiprasādhakaḥ rūpakṣaṇo hy abuddhitvāt kathaṃ rūpasya sādhakaḥ // HSvs_4,4.318

sa hi vyāvṛttibhedena rūpādijanako nanu ucyate vyavahārārtham ekarūpo 'pi tattvataḥ // HSvs_4,4.319

agandhajananavyāvṛtty-āyaṃ kasmān na gandhakṛt ucyate tadabhāvāc ced bhāvo 'nyasyāḥ prasajyate // HSvs_4,4.320

evaṃ vyāvṛttibhede 'pi tasyānekasvabhāvatā balād āpadyate sā cā-yuktābhyupagamakṣateḥ // HSvs_4,4.321

vibhinnakāryajanana-svabhāvāś cakṣur ādayaḥ yadi jñāne 'pi bhedaḥ syāt na ced bhedo na yujyate // HSvs_4,4.322

sāmagryapekṣayāpy evaṃ sarvathā nopapadyate yad hetuhetumadbhāvas tad eṣāpy uktimātrakam // HSvs_4,4.323

(5) kṣaṇikavāda meṃ vāsyavāsakabhāva kī anupapatti

nānātvābādhānācceha kutaḥ svakṛtavedanam saty apy asmin mitho 'tyantaṃ tadbhedād iti cintyatām // HSvs_4,5.324

vāsyavāsakabhāvāc cen naitat tasyāpy asaṃbhavāt asaṃbhavaḥ kathaṃ nv asya vikalpānupapattitaḥ // HSvs_4,5.325

vāsakād vāsanā bhinnā abhinnā vā bhaved yadi bhinnā svayaṃ tayā śūnyo naivānyaṃ vāsayaty asau // HSvs_4,5.326

athābhinnā na saṃkrāntis tasyā vāsakarūpavat vāsye satyāṃ ca saṃsiddhir dravyāṃśasya prajāyate // HSvs_4,5.327

asatyām api saṃkrāntau vāsayaty eva ced asau atiprasaṃgaḥ syād evaṃ sa ca nyāyabahiṣkṛtaḥ // HSvs_4,5.328

vāsyavāsakabhāvaś ca na hetuphalabhāvataḥ tattvato 'nya iti nyāyāt sa cāyukto nidarśitaḥ // HSvs_4,5.329

(6) kṣaṇikavāda meṃ kāryakāraṇa jñāna kī anupapatti

tat tajjananasvabhāvaṃ janyabhāvaṃ tathāparam ataḥ svabhāvaniyamān nāyuktaḥ sa kadācana // HSvs_4,6.330

ubhayor grahaṇābhāve na tathābhāvakalpanam tayor nyāyyaṃ na caikena dvayor gahaṇam asti vaḥ // HSvs_4,6.331

ekam arthaṃ vijānāti na vijñānadvayaṃ yathā vijānāti na vijñānam ekam arthadvayaṃ tathā // HSvs_4,6.332

vastusthityā tayos tattve ekenāpi tathāgrahāt no bādhakaṃ na caikena dvayor gahaṇam asty adaḥ // HSvs_4,6.333

tathāgrahas tayor neta-retaragrahaṇātmakaḥ kadācid api yukto yad ataḥ katham abādhakam // HSvs_4,6.334

tathāgrahe ca sarvatrāvinābhāvagrahaṃ vinā na dhūmādigrahād eva hy analādigatiḥ katham // HSvs_4,6.335

samanantaravaikalyaṃ tatrety anupapattikam tulyayor api tadbhāve hanta kvacid adarśanāt // HSvs_4,6.336

na tayos tulyataikasya yasmāt kāraṇakāraṇam aughāt taddhetuviṣayaṃ na tv evam itarasya ca // HSvs_4,6.337

yaḥ kevalānalagrāhijñānakāraṇakāraṇaḥ so 'py evaṃ na ca taddhetos tajjñānād api tadgatiḥ // HSvs_4,6.338

tajjñānaṃ yan na vai dhūmajñānasya samanantaraḥ tathābhūd ity ato neha tajjñānād api tadgatiḥ // HSvs_4,6.339

tatheti hanta ko nv arthaḥ tattathābhāvato yadi itaratraikam evetthaṃ jñānaṃ tadgrāhi bhāvyatām // HSvs_4,6.340

tadabhāve 'nyathā bhāvas tasya so 'syāpi vidyate anantaracirātītaṃ tat punarvastutaḥ samam // HSvs_4,6.341

agnijñānajam etena dhūmajñānaṃ svabhāvataḥ tathā vikalpakṛn nānyad iti pratyuktam iṣyatām // HSvs_4,6.342

ataḥ kathaṃcid ekena tayor agrahaṇe sati tathāpratītito nyāyyaṃ na tathābhāvakalpanam // HSvs_4,6.343

pratyakṣānupalambhābhyāṃ hantaivaṃ sādhyate katham kāryakāraṇatā tasmāt tadbhāvāder aniścayāt // HSvs_4,6.344

na pūrvam uttaraṃ ceha tadanyāgrahaṇād dhruvam gṛhyate 'ta idaṃ nāto na tv atīndriyadarśanam // HSvs_4,6.345

vikalpo 'pi tathā nyāyād yujyate na hy anīdṛśaḥ tatsaṃskāraprasūtatvāt kṣaṇikatvāc ca sarvathā // HSvs_4,6.346

netthaṃ bodhānvayābhāve ghaṭate tadviniścayaḥ mādhyasthyam avalambyaitat cintyatāṃ svayam eva tu // HSvs_4,6.347

agnyādijñānam eveha na dhūmajñānatāṃ yataḥ vrajaty ākārabhedena kuto bodhānvayas tataḥ // HSvs_4,6.348

tadākāraparityāgāt tasyākārāntarasthitiḥ bodhānvayaḥ pradīrghaikādhy-avasāyapravartakaḥ // HSvs_4,6.349

svasaṃvedanasiddhatvāt na ca bhrānto 'yam ity api kalpanā yujyate yuktyā sarvabhrāntiprasaṃgataḥ // HSvs_4,6.350

pradīrghādhyavasāyena naśvarādiviniścayaḥ asya ca bhrāntatāyāṃ yat tat tatheti na yuktimat // HSvs_4,6.351

tasmād avaśyam eṣṭavyaṃ vikalpasyāpi kasyacit yena kena prakāreṇa sarvathābhrāntarūpatā // HSvs_4,6.352

satyām asyāṃ sthito 'smākam uktavannyāyayogataḥ bodhānvayo 'dalotpattyabhāvāc cātiprasaṃgataḥ // HSvs_4,6.353

anyādṛśapadārthebhyaḥ svayam anyādṛśo 'py ayam yataś ceṣṭas tato nāsmāt tatrāsaṃdigdhaniścayaḥ // HSvs_4,6.354

tattajjananabhāvatve dhruvaṃ tadbhāvasaṃgatiḥ tasyaiva bhāvo nānyo yaj janyāc ca jananaṃ tathā // HSvs_4,6.355

evaṃ tajjanyabhāvatve 'py eṣā bhāvyā vicakṣaṇaiḥ tad eva hi yato bhāvaḥ sa cetarasamāśrayaḥ // HSvs_4,6.356

ity evam anvayāpattiḥ śabdārthād eva jāyate anyathā kalpanaṃ cāsya sarvathā nyāyabādhitam // HSvs_4,6.357

tadrūpaśaktiśūnyaṃ tat kāryaṃ kāryāntaraṃ yathā vyāpāro 'pi na tasyāpi nāpekṣāsattvataḥ kvacit // HSvs_4,6.358

tathāpi tu tayor eva tatsvabhāvatvakalpanam anyatrāpi samānatvāt kevalaṃ dhyāndhyasūcakam // HSvs_4,6.359

(7) buddhavacanoṃ kī sahāyatā se kṣaṇikavāda kā khaṃḍana

kiñcanyāt kṣaṇikatve va ārṣo 'rtho 'pi virudhyate virodhāpādanaṃ cāsya nālpasya tamasaḥ phalam // HSvs_4,7.360

ita ekanavate kalpe śaktyā me puruṣo hataḥ tena karmavipākena pāde viddho 'smi bhikṣavaḥ // HSvs_4,7.361

me mayety ātmanirdeśas tadgatoktā vadhakriyā svayam āptena yat tad vaḥ ko 'yaṃ kṣaṇikatāgrahaḥ // HSvs_4,7.362

santānāpekṣayaitac ced uktaṃ bhagavatā nanu sa hetuphalabhāvo yat tan me iti na saṃgatam // HSvs_4,7.363

mameti hetuśaktyā cet tasyārtho 'yaṃ vivakṣitaḥ nātra pramāṇam atyakṣā tadvivakṣā yato matā // HSvs_4,7.364

taddeśanā pramāṇaṃ cet na sānyārthā bhaviṣyati tatrāpi kiṃ pramāṇaṃ ced idaṃ pūrvoktam ārṣakam // HSvs_4,7.365

tathānyad api yat kalpasthāyinī pṛthivī kvacit uktā bhagavatā bhikṣūn āmantrya svayam eva tu // HSvs_4,7.366

pañca bāhyā dvivijñeyā ity anyad api cārṣakam pramāṇam avagantavyaṃ prakrāntārthaprasādhakam // HSvs_4,7.367

kṣaṇikatve yato 'mīṣāṃ na dvivijñeyatā bhavet bhinnakālagrahe hy ābhyāṃ tacchabdārthopapattitaḥ // HSvs_4,7.368

ekakālagrahe tu syāt tasyaikasyāpramāṇatā gṛhītagrahaṇād evaṃ mithyā tathāgataṃ vacaḥ // HSvs_4,7.369

indriyeṇa paricchinne rūpādau tadanantaram yadrūpādi tatas tatra manojñānaṃ pravartate // HSvs_4,7.370

evaṃ ca na virodho 'sti dvivijñeyatvabhāvataḥ pañcānām api cen nyāyād etad apy asamañjasam // HSvs_4,7.371

naiko 'pi yad dvivijñeya ekaikenaiva vedanāt sāmānyāpekṣayaitac cen na tatsattvaprasaṃgataḥ // HSvs_4,7.372

sattve 'pi nendriyajñānaṃ hanta tad gocaraṃ matam dvivijñeyatvam ity evaṃ kṣaṇabhede na tattvataḥ // HSvs_4,7.373

sarvam etena vikṣiptaṃ kṣaṇikatvaprasādhanam tathāpy ūrdhvaṃ viśeṣeṇa kiñcit tatrāpi vakṣyate // HSvs_4,7.374

pāṃcavāṃ stabaka

(1)bāhyārthakhaṃḍana khaṃḍana

vijñānamātravādo 'pi na samyagupapadyate mānaṃ yat tattvataḥ kiñcid arthābhāve na vidyate // HSvs_5,1.375

na pratyakṣaṃ yato 'bhāvālambanaṃ na tad iṣyate nānumānaṃ tathābhūtasalliṅgānupapattitaḥ // HSvs_5,1.376

upalabdhilakṣaṇaprāp-to 'rtho yan nopalabhyate tataś cānupalabdhyaiva tadabhāvo 'vasīyate // HSvs_5,1.377

upalabdhilakṣaṇaprāp-tis taddhatvantarasaṃhatiḥ eṣāṃ ca tatsvabhāvatve tasyāsiddhiḥ kathaṃ bhavet // HSvs_5,1.378

sahārthena tajjananasvabhāvānīti cen nanu janayaty eva saty evam anyathātatsvabhāvatā // HSvs_5,1.379

yogyatām adhikṛtyātha tatsvabhāvatvakalpanā hantaivam api siddho vaḥ kadācid upalabdhitaḥ // HSvs_5,1.380

anyathā yogyatā teṣāṃ kathaṃ yuktyopapadyate na hi loke 'śvam āṣādeḥ siddhā paktyādiyogyatā // HSvs_5,1.381

parābhiprāyato hy etad evaṃ ced ucyate na yat upalabdhilakṣaṇaprāp-to 'rthas tasyopalabhyate // HSvs_5,1.382

atadgrahaṇabhāvaiś ca yadi nāma na gṛhyate tata etāvatāsattvaṃ na tasyātiprasaṃgataḥ // HSvs_5,1.383

vijñānaṃ yat svasaṃvedyaṃ na tvartho yuktyayogataḥ atas tadvedane tasya grahaṇaṃ nopapadyate // HSvs_5,1.384

evaṃ cāgrahaṇād eva tadabhāvo 'vasīyate ataḥ kimucyate mānam arthābhāve na vidyate // HSvs_5,1.385

arthagrahaṇarūpaṃ yat tat svasaṃvedyam iṣyate tadvedane grahas tasya tataḥ kiṃ nopapadyate // HSvs_5,1.386

ghaṭādijñānam ity ādisaṃvittes tatpravṛttitaḥ prāpter arthakriyāyogāt smṛteḥ kautukabhāvataḥ // HSvs_5,1.387

jñānamātre tu vijñānaṃ jñānam evety ado bhavet pravṛttyādi tato na syāt prasiddhaṃ lokaśāstrayoḥ // HSvs_5,1.388

tadanyagrahaṇe cāsya pradveṣo 'rthe 'nibandhanaḥ jñānāntare 'pi sadṛśaṃ tadasaṃvedanādi yat // HSvs_5,1.389

yuktyayogāś ca yo 'rthasya gīyate jātivādataḥ grāhyādibhāvadvāreṇa jñānavāde 'py asau samaḥ // HSvs_5,1.390

naikāntagrāhyabhāvaṃ tad grāhakābhāvato bhuvi grāhakaikāntabhāvaṃ tu grāhyābhāvād asaṃgatam // HSvs_5,1.391

virodhān nobhayākāram anyathā tad asad bhavet niḥsvabhāvatvatas tasya sattaivaṃ yujyate katham // HSvs_5,1.392

prakāśaikasvabhāvaṃ hi vijñānaṃ tattvato matam akarmakaṃ tathā caitat svayam eva prakāśate // HSvs_5,1.393

yathāste śeta ity ādau vinā karma sa eva hi tathocyate jagaty asmiṃs tathā jñānam apīṣyatām // HSvs_5,1.394

ucyate sāṃpratam adaḥ svayam eva vicintyatām pramāṇābhāvatas tatra yady etad upapadyate // HSvs_5,1.395

evaṃ na yat tadātmānam api hanta prakāśayet atas tad itthaṃ no yuktam anyathā na vyavasthitiḥ // HSvs_5,1.396

vyavasthitau ca tattvasya tathābhāvaprakāśakam dhruvaṃ yatas tato 'karma-katvam asya kathaṃ bhavet // HSvs_5,1.397

vyavasthāpakam asyaivaṃ bhrāntaṃ caitat tu bhāvataḥ tathety abhrāntam atrāpi nanu mānaṃ na vidyate // HSvs_5,1.398

bhrāntāc cābhrāntarūpā na yuktiyuktā vyavasthitiḥ dṛṣṭā taimirikādīnām akṣādāv iti cen na tat // HSvs_5,1.399

nākṣādidoṣavijñānaṃ tadanyabhrāntivadyataḥ bhrāntaṃ tasya tathābhāve bhrāntasyābhrāntatā bhavet // HSvs_5,1.400

na ca prakāśamātraṃ tu loke kvacid akarmakam dīpādau yujyate nyāyād ataś caitad apārthakam // HSvs_5,1.401

dṛṣṭāntamātrataḥ siddhis tadatyantavidharmiṇaḥ na ca sādhyasya yat tena śabdamātram asāv api // HSvs_5,1.402

(2) vijñānādvaitavāda meṃ mokṣa kī anupapatti

kiṃ ca vijñānāmātratve na saṃsārāpavargayoḥ viśeṣo vidyate kaścit tathā caitad vṛthoditam // HSvs_5,2.403

cittam eva hi saṃsāro rāgādikleśavāsitam tad eva tair vinirmuktaṃ bhavānta iti kathyate // HSvs_5,2.404

rāgādikleśavargo yan na vijñānāt pṛthag mataḥ ekāntaikasvabhāve ca tasmin kiṃ kena vāsitam // HSvs_5,2.405

kliṣṭaṃ vijñānam evāsau kliṣṭatā tasya yadvaśāt nīlyādivad asau vastu tadvad eva prasajyate // HSvs_5,2.406

muktau ca tasya bhedena bhāvaḥ syāt paṭaśuddhivat tato bāhyārthatāsiddhir aniṣṭā saṃprasajyate // HSvs_5,2.407

prakṛtyaiva tathābhūtaṃ tad eva kliṣṭateti cet tadanyūnātiriktatve kena muktir vicintyatām // HSvs_5,2.408

asaty api ca yā bāhye grāhyagrāhakalakṣaṇā dvicandrabhrāntivad bhrāntir iyaṃ naḥ kliṣṭateti cet // HSvs_5,2.409

astv etat kintu taddhetubhinnahetvantarodbhavā iyaṃ syāt timirābhāve na hīndudvayadarśanam // HSvs_5,2.410

na cāsad eva taddhetur bodhamātraṃ na cāpi tat sadaiva kliṣṭatāpatter iti muktir na yujyate // HSvs_5,2.411

muktyabhāve ca sarvaiva nanu cintā nirarthikā bhāve 'pi sarvadā tasyāḥ samyag etat vicintyatām // HSvs_5,2.412

vijñānamātravādo yat netthaṃ yuktyopapadyate prājñasyābhineveśo na tasmād atrāpi yujyate // HSvs_5,2.413

chaṭhā stabaka

(1) nirhetuka vināśa se kṣaṇikavāda kī siddhi nahīṃ

yaccoktaṃ pūrvam atraiva kṣaṇikatvaprasādhakam nāśahetor ayogādi tad idānīṃ parīkṣyate // HSvs_6,1.414

hetoḥ syān naśvaro bhāvo 'naśvaro vā vikalpya yat nāśahetor ayogitvam ucyate tan na yuktimat // HSvs_6,1.415

hetuṃ pratītya yad asau tathā naśvara iṣyate yathaiva bhavato hetur viśiṣṭaphalasādhakaḥ // HSvs_6,1.416

tathāsvabhāva evāsau svahetor eva jāyate sahakāriṇam āsādya yas tathāvidhakāryakṛt // HSvs_6,1.417

na punaḥ kriyate kiñcit tenāsya sahakāriṇā samānakālabhāvitvāt tathā coktam idaṃ tava // HSvs_6,1.418

upakārī virodhī ca sahakārī ca yo mataḥ prabandhāpekṣayā sarvo naikakāle kadācana // HSvs_6,1.419

sahakārikṛto hetor viśeṣo nāsti yady api phalasya tu viśeṣo 'sti tatkṛtātiśayāptitaḥ // HSvs_6,1.420

na cāsyātatsvabhāvatve sa phalasyāpi yujyate sabhāgakṣaṇajanmāptes tathāvidhatadanyavat // HSvs_6,1.421

asthānapakṣapātaś ca hetor anupakāriṇī apekṣāyāṃ niyuṅkte yat kāryametad vṛthoditam // HSvs_6,1.422

yasmāt tasyāpy adas tulyaṃ viśiṣṭaphalasādhakam bhāvahetuṃ samāśritya nanu nyāyān nidarśitam // HSvs_6,1.423

evaṃ ca vyartham eveha vyatiriktādicintanam nāśyamāśritya nāśasya kriyate yad vicakṣaṇaiḥ // HSvs_6,1.424

kiñca nirhetuke nāśe hiṃsakatvaṃ na yujyate vyāpādyate sadā yasmān na kaścit kenacit kvacit // HSvs_6,1.425

kāraṇatvāt sa santānaviśeṣaprabhavasya cet hiṃsakas tan na santānasamutpatter asaṃbhavāt // HSvs_6,1.426

sāṃvṛtatvāt vyayotpādau santānasya khapuṣpavat na stastadadharmatvāc ca hetus tatprabhave kutaḥ // HSvs_6,1.427

visabhāgakṣaṇasyātha janako hiṃsako na tat svato 'pi tasya tatprāpter janakatvāviśeṣataḥ // HSvs_6,1.428

hanmyenam iti saṃkleśād hiṃsakaś cet prakalpyate naivaṃ tvannītito yasmād ayam eva na yujyate // HSvs_6,1.429

saṃkleśo yad guṇotpādaḥ sa cākliṣṭān na kevalāt na cānyasacivasyāpi tasyānatiśayāt tataḥ // HSvs_6,1.430

taṃ prāpya tatsvabhāvatvāt tataḥ sa iti cen nanu nāśahetum avāpyaivaṃ nāśapakṣe 'pi na kṣatiḥ // HSvs_6,1.431

anye tu janyam āśritya satsvahbāvādyapekṣayā evam āhur ahetutvaṃ janakasyāpi sarvathā // HSvs_6,1.432

na satsvabhāvajanakas tadvaiphalyaprasaṃgataḥ janmāyogādidoṣāc ca netarasyāpi yujyate // HSvs_6,1.433

na cobhayādibhāvasya virodhāsaṃbhavāditaḥ svanivṛttyādibhāvādau kāryābhāvādito 'pare // HSvs_6,1.434

na cādhyakṣaviruddhatvaṃ janakatvasya mānataḥ asiddhes tatra nītyā tad vyavahāraniṣedhataḥ // HSvs_6,1.435

mānābhāve pareṇāpi vyavahāro niṣidhyate sajjñānaśabdaviṣayas tadvad atrāpi dṛśyatām // HSvs_6,1.436

(2) arthakriyākāritva se kṣaṇikavāda kī siddhi nahīṃ

arthakriyāsamarthatvaṃ kṣaṇike yac ca gīyate utpattyanantaraṃ nāśād vijñeyaṃ tadayuktimat // HSvs_6,2.437

arthakriyā yato 'sau vā tadanyā vā dvayī gatiḥ tattve na tatra sāmarthyam anyatas tatsamudbhavāt // HSvs_6,2.438

na svasaṃdhāraṇe nyāyāt janmānantaranāśataḥ na ca nāśe 'pi sadyuktyā taddhetos tatsamudbhavāt // HSvs_6,2.439

anyatve 'nyasya sāmarthyam anyatreti na saṃgatam tato 'nyabhāva evaitan nāsau nyāyyo dalaṃ vinā // HSvs_6,2.440

nāsat sat jāyate yasmād anyasattvasthitāv api tasyaiva tu tathābhāve nanv asiddho 'nvayaḥ katham // HSvs_6,2.441

bhūtir yaiṣāṃ kriyā soktā na cāsau yujyate kvacit kartṛbhoktṛsvabhāvatvavirodhād iti cintyatām // HSvs_6,2.442

na cātītasya sāmarthyaṃ tasyām iti nidarśitam na cānyo laukikaḥ kaścic chabdārtho 'tretyayuktimat // HSvs_6,2.443

(3) rūparūpāntaraṇa se kṣaṇikavāda kī siddhi nahīṃ

pariṇāmo 'pi no hetuḥ kṣaṇikatvaprasādhane sarvadaivānyathātve 'pi tathābhāvopalabdhitaḥ // HSvs_6,3.444

nārthāntaragamo yasmāt sarvathaiva na cāgamaḥ pariṇāmaḥ pramāsiddhaḥ iṣṭaś ca khalu paṇḍitaiḥ // HSvs_6,3.445

yac cedam ucyate brūmo'tādavasthyamanityatām etat tad eva na bhavaty ato 'nyatve dhruvo 'nvayaḥ // HSvs_6,3.446

tad eva na bhavaty etat tac ca na bhavatīti ca viruddhaṃ hanta kiṃcānyad ādimat tat prasajyate // HSvs_6,3.447

kṣīranāśaś ca dadhy eva yad dṛṣṭaṃ gorasānvitam na tu tailādyataḥ siddha pariṇamo 'nvayāvahaḥ // HSvs_6,3.448

nāsat sajjāyate jātu sac cāsat sarvathaiva hi śaktyabhāvād ativyāpteḥ satsvabhāvatvahānitaḥ // HSvs_6,3.449

nityetaradato nyāyāt tat tathābhāvato hi tat pratītisacivāt samyak pariṇāmena gamyate // HSvs_6,3.450

(4)antatogāmī nāśa se kṣaṇikavāda kī siddhi nahīṃ

ante kṣayekṣaṇaṃ cādyakṣaṇakṣayaprasādhanam tasyaiva tatsvabhāvatvāt yujyate na kadācana // HSvs_6,4.451

ādau kṣayasvabhāvatve tatrānte darśanaṃ katham tulyāparāparotpattivipralambhād yathoditam // HSvs_6,4.452

ante kṣayekṣaṇād ādau kṣayo 'dṛṣṭo 'numīyate sadṛśenāvaruddhatvāt tadgrahād hi tadagrahaḥ // HSvs_6,4.453

etad apy asad eveti sadṛśo bhinna eva yat bhedāgrahe kathaṃ tasya tatsvabhāvatvato grahaḥ // HSvs_6,4.454

tadarthaniyato 'sau yad bhedam anyāgrahād hi tat na gṛhṇātīti cet tulyaḥ so 'pareṇa kuto gatiḥ // HSvs_6,4.455

tathāgater abhāve ca vacas tuccham idaṃ nanu sadṛśenāvaruddhatvāt tadgrahād hi tadagrahaḥ // HSvs_6,4.456

bhāve cāsyā balād ekam anekagrahaṇātmakam anvayi jñānam eṣṭavyaṃ sarvaṃ tat kṣaṇikaṃ kutaḥ // HSvs_6,4.457

jñānena gṛhyate cārtho na cāpi paradarśane tadabhāve tu tadbhāvāt kadācid api tattvataḥ // HSvs_6,4.458

grahaṇe 'pi yadā jñānam apaity utpattyanantaram tadā tat tasya jānāti kṣaṇikatvaṃ kathaṃ nanu // HSvs_6,4.459

tasyaiva tatsvabhāvatvāt svātmanaiva tadudbhavāt yathā nīlādi tādrūpyān naitan mithyātvasaṃśayāt // HSvs_6,4.460

na cāpi svānumānena dharmabhedasya saṃbhavāt liṅgadharmātipātāc ca tatsvabhāvādyayogataḥ // HSvs_6,4.461

nityasyārthakriyāyogo 'py evaṃ yuktyā na gamyate sarvam evāviśeṣeṇa vijñānaṃ kṣaṇikaṃ yataḥ // HSvs_6,4.462

tathā citrasvabhāvatvān na cārthasya na yujyate arthakriyā nanu nyāyāt kramākramavibhāvinī // HSvs_6,4.463

(5) kṣaṇikavāda tathā vijñānavāda ke pratipādana kā eka saṃbhava āśayaviśeṣa

anye tv abhidadhaty evam etad āsthānivṛttaye kṣaṇikaṃ sarvam eveti buddhenoktaṃ na tattvataḥ // HSvs_6,5.464

vijñānamātram apy evaṃ bāhyāsaṃganivṛttaye vineyān kāṃścid āśritya yad vā tad deśanārhataḥ // HSvs_6,5.465

na caitad api na nyāyyaṃ yato buddho mahāmuniḥ suvaidyavad vinā kāryaṃ dravyāsatyaṃ na bhāṣate // HSvs_6,5.466

(6) śūnyavāda khaṃḍana

bruvate śūnyam anye tu sarvam eva vicakṣaṇāḥ na nityaṃ nāpy anityaṃ yad vastu yuktyopapadyate // HSvs_6,6.467

nityam arthakriyābhāvāt kramākramavirodhataḥ anityam api cotpādavyayābhāvān na jātucit // HSvs_6,6.468

utpādavyayabuddhiś ca bhrāntānandādikāraṇam kumāryāḥ svapnavajjñeyā putrajanmādibuddhivat // HSvs_6,6.469

atrāpy abhidadhaty anye kim itthaṃ tattvasādhanam pramāṇaṃ vidyate kiñcid āhosvicchūnyam eva hi // HSvs_6,6.470

śūnyaṃ cet susthitaṃ tattvam asti cec chūnyatā katham tasyaiva nanu sadbhāvād iti samyag vicintyatām // HSvs_6,6.471

pramāṇam antareṇāpi syād evaṃ tattvasaṃsthitiḥ anyathā neti suvyaktam idam īśvaraceṣṭitam // HSvs_6,6.472

uktaṃ vihāya mānaṃ cec chūnyatāny asya vastunaḥ śūnyatve pratipādyasya nanu vyarthaḥ pariśramaḥ // HSvs_6,6.473

tasyāpy aśūnyatāyāṃ ca prāśnikānāṃ bahutvataḥ prabhūtāśūnyatāpattir aniṣṭā saṃprasajyate // HSvs_6,6.474

yāvatām asti tanmānaṃ pratipādyās tathā ca ye santi te sarva eveti prabhūtānām aśūnyatā // HSvs_6,6.475

evaṃ ca śūnyavādo 'pi tadvineyānuguṇyataḥ abhiprāyata ity ukto lakṣyate tattvavedinā // HSvs_6,6.476

sātavāṃ stabaka

(1) jainasammata nityānityatvavāda kā samarthana

anye tv āhur anādy eva jīvājīvātmakaṃ jagat sadutpādavyayadhrauvyayuktaṃ śāstrakṛtaśramāḥ // HSvs_7,1.477

ghaṭamaulisuvarṇārthī nāśotpādasthitiṣv ayam śokapramodamādhyasthyaṃ jano yāti sahetukam // HSvs_7,1.478

payovato na dadhyatti na payo 'tti dadhivrataḥ agorasavrato nobhe tasmāt tattvaṃ trayātmakam // HSvs_7,1.479

atrāpy abhidadhaty anye viruddhaṃ hi mithastrayam ekatraivaikadā naitad ghaṭāṃ prāñcati jātucid // HSvs_7,1.480

utpādo 'bhūtabhavanaṃ vināśas tadviparyayaḥ dhrauvyaṃ cobhayaśūnyaṃ yad ekadaikatra tat katham // HSvs_7,1.481

śokapramodamādhyasthyam uktaṃ yac cātra sādhanam tadapy asāmprataṃ yat tad vāsanāhetukaṃ matam // HSvs_7,1.482

kiñca syādvādino naiva yujyate niścayaḥ kvacit svatantrāpekṣayā tasya na mānaṃ mānam eva yat // HSvs_7,1.483

saṃsāry api na saṃsārī mukto 'pi na sa eva hi tadatadrūpabhāvena sarvam evāvyavasthitam // HSvs_7,1.484

ta āhur mukuṭotpādo na ghaṭānāśadharmakaḥ svarṇān na vānya eveti na viruddhaṃ mithastrayam // HSvs_7,1.485

na cotpādavyayau na sto dhrauvyavat taddhiyā gateḥ nāstitve tu tayor dhrauvyaṃ tattvato 'stīti na pramā // HSvs_7,1.486

na nāsti dhrauvyam apy evam avigānena tadgateḥ asyāś ca bhrāntatāyāṃ na jagaty abhrāntatāgatiḥ // HSvs_7,1.487

utpādo 'bhūtabhavanaṃ svahetvantaradharmakam tathāpratītiyogena vināśas tadviparyayaḥ // HSvs_7,1.488

tathaitad ubhayādhārasvabhāvaṃ dhrauvyam ity api anyathā tritayābhāva ekadaikatra kiṃ na tat // HSvs_7,1.489

ekatraivaikadaivaitad itthaṃ trayam api sthitam nyāyyaṃ bhinnanimittatvāt tadabhede na yujyate // HSvs_7,1.490

iṣyate ca parair mohāt tat kṣaṇasthitidharmiṇi abhāve 'nyatam asyāpi tatra tattvaṃ na yad bhavet // HSvs_7,1.491

bhāvamātraṃ tad iṣṭaṃ cet tad itthaṃ nirviśeṣaṇam kṣaṇasthitisvabhāvatvaṃ na hy utpādavyayau vinā // HSvs_7,1.492

taditthaṃ bhūtam eveti drāgnabhasto na jātucit bhūtvābhāvaś ca nāśo 'pi tad eveti na laukikam // HSvs_7,1.493

vāsanāhetukaṃ yac ca śokādi parikīrtitam tadayuktaṃ yataś citrā sā na jātvanibandhanā // HSvs_7,1.494

sadābhāvetarāpatter ekabhāvāc ca vastunaḥ tadbhāve 'tiprasaṃgādi niyamāt saṃprasajyate // HSvs_7,1.495

na mānaṃ mānam eveti sarvathāniścayaś ca yaḥ ukto na yujyate so 'pi yad ekāntanibandhanaḥ // HSvs_7,1.496

mānaṃ tanmānam eveti pratyakṣaṃ laiṅgikaṃ na tu tat tac cen mānam eveti syāt tadbhāvādṛte katham // HSvs_7,1.497

na svasattvaṃ parāsattvaṃ sadasattvavirodhataḥ svasattvāsattvavannyāyān na ca nāsty eva tatra tat // HSvs_7,1.498

parikalpitam etac cen na tv itthaṃ tattvato na tat tataḥ ka iha doṣaś cen na tu tadbhāvasaṃgatiḥ // HSvs_7,1.499

anekāntata evātaḥ samyag mānavyavasthiteḥ syādvādino niyogena yujyate niścayaḥ paraḥ // HSvs_7,1.500

etena sarvam eveti yad uktaṃ tan nirākṛtam śiṣyavyutpattaye kiñcit tathāpy aparam ucyate // HSvs_7,1.501

saṃsārī cet sa eveti kathaṃ muktasya saṃbhavaḥ mukto 'pi cet sa eveti vyapadeśo 'nibandhanaḥ // HSvs_7,1.502

saṃsārād vipramukto yan mukta ity abhidhīyate naitat tasyaiva tadbhāvam antareṇopapadyate // HSvs_7,1.503

tasyaiva ca tathābhāve tannivṛttītarātmakam dravyaparyāyavad vastu balād eva prasiddhyati // HSvs_7,1.504

lajjate bālyacaritair bāla eva na cāpi yat yuvā na lajjate cānyas tair āyatyaiva ceṣṭate // HSvs_7,1.505

yuvaiva na ca vṛddho 'pi nānyārthaṃ ceṣṭanaṃ ca tat anvayādimayaṃ vastu tadabhāvo 'nyathā bhavet // HSvs_7,1.506

anvayo vyatirekaś ca dravyaparyāyasaṃjñitau anyonyavyāptito bhedābhedavṛttyaiva vastu tau // HSvs_7,1.507

nānyonyavyāptir ekāntabhede 'bhede ca yujyate atiprasaṃgād aikyāc ca śabdārthānupapattitaḥ // HSvs_7,1.508

anyonyam iti yad bhedaṃ vyāptiś cāha viparyayam bhedābhede dvayos tasmād anyonyavyāptisaṃbhavaḥ // HSvs_7,1.509

evaṃ nyāyāviruddhe 'smin virodhodbhāvanaṃ nṛṇām vyasanaṃ dhījaḍatvaṃ vā prakāśayati kevalam // HSvs_7,1.510

nyāyāt khalu virodho yaḥ sa virodha ihocyate yadvadekāntabhedādau tayor evāprasiddhitaḥ // HSvs_7,1.511

mṛddravyaṃ yan na piṇḍādidharmāntaravivarjitam tad vā tena vinirmuktaṃ kevalaṃ gamyate kvacit // HSvs_7,1.512

tato 'sat tat tathā nyāyād ekaṃ cobhayasiddhitaḥ anyatrāto virodhas tadabhāvāpattilakṣaṇaḥ // HSvs_7,1.513

jātyantarātmake cāsmin nānavasthādidūṣaṇam niyatatvād viviktasya bhedādeś cāpy asaṃbhavāt // HSvs_7,1.514

nābhedo bhedarahito bhedo vābhedavarjitaḥ kevalo 'sti yatas tena kutas tatra vikalpanam // HSvs_7,1.515

yenākāreṇa bhedaḥ kiṃ tenāsāv eva vā dvayam asattvāt kevalasyeha sataś ca kathitatvataḥ // HSvs_7,1.516

yataś ca tat pramāṇena gamyate hy ubhayātmakam ato 'pi jātimātraṃ tad anavasthādikalpanam // HSvs_7,1.517

evaṃ hy ubhayadoṣādidoṣā api na dūṣaṇam samyag jātyantaratvena bhedābhedaprasiddhitaḥ // HSvs_7,1.518

etenaitat pratikṣiptaṃ yad uktaṃ pūrvasūribhiḥ vihāyānubhavaṃ mohāj jātiyuktyanusāribhiḥ // HSvs_7,1.519

dravyaparyāyayor bhede naikasyobhayarūpatā abhede 'nyatarasthānanivṛttī cintyatāṃ katham // HSvs_7,1.520

yannivṛttau na yasyeha nivṛttis tat tato yataḥ bhinnaṃ niyamato dṛṣṭaṃ yathā karkaḥ kramelakāt // HSvs_7,1.521

nivartate ca paryāyo na tu dravyaṃ tato na saḥ abhinno dravyato 'bhede'nivṛttis tatsvarūpavat // HSvs_7,1.522

pratikṣiptaṃ ca yad bhedābhedapakṣo 'nya eva hi bhedābhedavikalpābhyāṃ hanta jātyantarātmakaḥ // HSvs_7,1.523

jātyantarātmakaṃ cainaṃ doṣās te samiyuḥ katham bhedābhede ca ye 'tyantaṃ jātibhinne vyavasthitāḥ // HSvs_7,1.524

kiñcin nivartate 'vaśyaṃ tasyāpy anyat tathā na yat atas tadbheda evātra nivṛttyādyanyathā katham // HSvs_7,1.525

tasyeti yogasāmarthyād bheda eveti bādhitam abhinnadeśas tasyeti yat tadvyāptyā tathocyate // HSvs_7,1.526

atas tadbheda eveti pratītivimukhaṃ vacaḥ tasyaiva ca tathābhāvāt tannivṛttītarātmakam // HSvs_7,1.527

nānuvṛttinivṛttibhyāṃ vinā yad upapadyate tasyaiva hi tathābhāvaḥ sūkṣmabuddhyā vicintyatām // HSvs_7,1.528

tasyaiva tu tathābhāve tad eva hi yatas tathā bhavatyato na doṣo naḥ kaścid apy upapadyate // HSvs_7,1.529

ittham ālocanaṃ cedam anvayavyatirekavat vastunas tatsvabhāvatvāt tathābhāvaprasādhakam // HSvs_7,1.530

na ca bhedo 'pi bādhāyai tasyānekāntavādinaḥ jātyantarātmakaṃ vastu nityānityaṃ yato matam // HSvs_7,1.531

pratyabhijñābalāc caitad itthaṃ samavasīyate iyaṃ ca lokasiddhaiva tad evedam iti kṣitau // HSvs_7,1.532

na yujyate ca sannyāyād ṛte tatpariṇāmitām kālādibhedato vastvabhedataś ca tathāgateḥ // HSvs_7,1.533

ekāntaikye na nānā yan nānātve caikam apy adaḥ ataḥ kathaṃ nu tadbhāvaḥ tadetadubhayātmakam // HSvs_7,1.534

tasyaiva tu tathābhāve kathañcid bhedayogataḥ pramātur api tadbhāvāt yujyate mukhyavṛttitaḥ // HSvs_7,1.535

nityaikayogato vyaktibhede 'py eṣā na saṃgatā tad iheti prasaṃgena tad evedam ayogataḥ // HSvs_7,1.536

sādṛśyājñānato nyāyyā na vibhramabalād api etad dvayāgrahe yuktaṃ na ca sādṛśyakalpanam // HSvs_7,1.537

na ca bhrāntāpi sadbādhā'bhāvād eva kadācana yogipratyayatadbhāve pramāṇaṃ nāsti kiñcana // HSvs_7,1.538

nānā yogī vijānātyanānā nety atra na pramā deśanāyā vineyānuguṇyenāpi pravṛttitaḥ // HSvs_7,1.539

yā ca lūnapunarjātanakhakeśatṛṇādiṣu iyaṃ saṃlakṣyate sāpi tadābhāsā na saiva hi // HSvs_7,1.540

pratyakṣābhāsabhāve 'pi nāpramāṇaṃ yathaiva hi pratyakṣaṃ tadvad eveyaṃ pramāṇam avagamyatām // HSvs_7,1.541

matijñānavikalpatvān na cāniṣṭir iyaṃ yataḥ etad balāt tataḥ siddhaṃ nityānityādi vastunaḥ // HSvs_7,1.542

āṭhavāṃ stabaka

(1) brahmādvaitavādakhaṃḍana

anye tv advaitam icchanti sadbrahmādivyapeṣayā sato yad bhedakaṃ nānyat tac ca tanmātram eva hi // HSvs_8,1.543

yathā viśuddham ākāśaṃ timiropapluto janaḥ saṃkīrṇam iva mātrābhir bhinnābhir abhimanyate // HSvs_8,1.544

tathedam amalaṃ brahma nirvikalpam avidyayā kaluṣatvam ivāpannaṃ bhedarūpaṃ prakāśate // HSvs_8,1.545

atrāpy evaṃ vadanty anye avidyā na sataḥ pṛthak tac ca tanmātram eveti bhedābhāso 'nibandhanaḥ // HSvs_8,1.546

saivāthābhedarūpāpi bhedābhāsanibandhanam pramāṇam antareṇaitad avagantuṃ na śakyate // HSvs_8,1.547

bhāve 'pi ca pramāṇasya prameyavyatirekataḥ nanu nādvaitam eveti tadabhāve 'pramāṇakam // HSvs_8,1.548

vidyāvidyādibhedāc ca svatantreṇaiva bādhyate tatsaṃśayādiyogāc ca pratītyā ca vicintyatām // HSvs_8,1.549

anye vyākhyānayanty evaṃ samabhāvaprasiddhaye advaitadeśanā śāstre nirdiṣṭā na tu tattvataḥ // HSvs_8,1.550

na caitat bādhyate yuktyā sacchāstrādivyavasthiteḥ saṃsāramokṣabhāvāc ca tadarthaṃ yatnasiddhitaḥ // HSvs_8,1.551

anyathā tattvato 'dvaite hanta saṃsāramokṣayoḥ sarvānuṣṭhānavaiyarthyam aniṣṭaṃ samprasajyate // HSvs_8,1.552

navāṃ stabaka

(1)mokṣa kī saṃbhāvanā tathā mokṣa ke sādhana

anye punar vadanty evaṃ mokṣa eva na vidyate upāyābhāvataḥ kiṃ vā na sadā sarvadehinām // HSvs_9,1.553

karmādipariṇatyādisāpekṣo yady asau tataḥ anādimattvāt karmādipariṇatyādi kiṃ tathā // HSvs_9,1.554

tasyaiva citrarūpatvāt tat tatheti na yujyate utkṛṣṭā yā sthitis tasya yaj jātānekaśaḥ kila // HSvs_9,1.555

atrāpi varṇayanty anye vidyate darśanādikaḥ upāyo mokṣatattvasya paraḥ sarvajñabhāṣitaḥ // HSvs_9,1.556

darśanaṃ muktibījaṃ ca samyaktvaṃ tattvavedanam duḥkhāntakṛt sukhārambhaḥ paryāyās tasya kīrtitāḥ // HSvs_9,1.557

anādibhavyabhāvasya tatsvabhāvatvayogataḥ utkṛṣṭādyāsvatītāsu tathā karmasthitiṣv alam // HSvs_9,1.558

tad darśanam avāpnoti karmagranthiṃ sudāruṇam nirbhidya śubhabhāvena kadācit kaścid eva hi // HSvs_9,1.559

sati cāsminn asau dhanyaḥ samyagdarśanasaṃyutaḥ tattvaśraddhānapūtātmā ramate na bhavodadhau // HSvs_9,1.560

sa paśyaty asya yad rūpaṃ bhāvato buddhicakṣuṣā samyakśāstrānusāreṇa rūpaṃ naṣṭākṣirogavat // HSvs_9,1.561

tad dṛṣṭvā cintayaty evaṃ praśāntenāntarātmanā bhāvagarbhaṃ yathābhāvaṃ paraṃ saṃvegam āśritaḥ // HSvs_9,1.562

janmamṛtyujarāvyādhirogaśokādyupadrutaḥ kleśāya kevalaṃ puṃsām aho bhīmo mahodadhiḥ // HSvs_9,1.563

sukhāya tu paraṃ mokṣo janmādikleśavarjitaḥ bhayaśaktyā vinirmukto vyābādhāvarjitaḥ sadā // HSvs_9,1.564

hetur bhavasya hiṃsādir duḥkhādyanvayadarśanāt mukteḥ punar ahiṃsādir vyābādhāvinivṛttitaḥ // HSvs_9,1.565

buddhvaivaṃ bhavanairguṇyaṃ mukteś ca guṇarūpatām tad arthaṃ ceṣṭate nityaṃ viśuddhātmā yathāgamam // HSvs_9,1.566

duṣkaraṃ kṣudrasattvānām anuṣṭhānaṃ karoty asau muktau dṛḍhānurāgatvāt kāmīva vinitāntare // HSvs_9,1.567

upādeyaviśeṣasya na yat samyak prasādhanam dunoti ceto 'nuṣṭhānaṃ tadbhāvapratibandhataḥ // HSvs_9,1.568

tataś ca duṣkaraṃ tan na samyag ālocyate yadā ato 'nyad duṣkaraṃ nyāyād heyavastuprasādhakam // HSvs_9,1.569

vyādhigrasto yathārogyaleśam āsvādayan buddhaḥ kaṣṭe 'py upakrame dhīraḥ samyak prītyā pravartate // HSvs_9,1.570

saṃsāravyādhinā grastas tadvaj jñeyo narottamaḥ śamārogyalavaṃ prāpya bhāvatas tadupakrame // HSvs_9,1.571

pravartamāna evaṃ ca yathāśakti sthirāśayaḥ śuddhaṃ cāritram āsādya kevalaṃ labhate kramāt // HSvs_9,1.572

tataḥ sa sarvavid bhūtvā bhavopagrāhikarmaṇaḥ jñānayogāt kṣayaṃ kṛtvā mokṣam āpnoti śāśvatam // HSvs_9,1.573

jñānayogas tapaḥ śuddham ity ādi yad udīritam aidamparyeṇa bhāvārthas tasyāyam abhidhīyate // HSvs_9,1.574

jñānayogasya yogīndraiḥ parā kāṣṭhā prakīrtitā śaileśīsaṃjñitaṃ sthairyaṃ tato muktir asaṃśayam // HSvs_9,1.575

dharmas tac cātmadharmatvān muktidaḥ śuddhisādhanāt akṣayo 'pratipātitvāt sadā muktau tathā sthiteḥ // HSvs_9,1.576

cāritrapariṇāmasya nivṛttir na ca sarvathā siddha ukto yataḥ śāstre na cāritrī na cetaraḥ // HSvs_9,1.577

na cāvasthānivṛttyeha nivṛttis tasya yujyate samayātikrame yadvat siddhabhāvaś ca tatra vai // HSvs_9,1.578

jñānayogād ato muktir iti samyag vyavasthitam tantrāntarānurodhena gītaṃ cetthaṃ na doṣakṛt // HSvs_9,1.579

dasavāṃ stabaka

(1) mīmāṃsaka ke sarvajñatākhaṃḍana kā khaṃḍana

atrāpy abhidadhaty anye sarvajño naiva vidyate tadgrāhakapramābhāvād iti nyāyānusāriṇaḥ // HSvs_10,1.580

pratyakṣeṇa pramāṇena sarvajño naiva gṛhyate liṅgam apy avinābhāvi tena kiñcin na vidyate // HSvs_10,1.581

na cāgamena yad asau vidhyādipratipādakaḥ apratyakṣatvato naivopamānenāpi gamyate // HSvs_10,1.582

nārthāpattyāpi sarvo 'rthas taṃ vināpy upapadyate pramāṇapañcakāvṛttes tatrābhāvapramāṇatā // HSvs_10,1.583

dharmādharmavyavasthā tu vedākhyād āgamāt kila apauruṣeyo 'sau yasmād hetudoṣavivarjitaḥ // HSvs_10,1.584

āha cālokavad vede sarvasādhāraṇe sati dharmādharmaparijñātā kim arthaṃ kalpyate naraḥ // HSvs_10,1.585

īṣṭāpūrtādibhedo 'smāt sarvalokapratiṣṭhitaḥ vyavahāraprasiddhayaiva yathaiva divasādayaḥ // HSvs_10,1.586

ṛtvigbhir mantrasaṃskārair brāhmaṇānāṃ samakṣataḥ antarvedyāṃ tu yad dattam iṣṭaṃ tad abhidhīyate // HSvs_10,1.587

vāpīkūpataṅāgāni devatāyatanāni ca annapradānam ity etat pūrttam ity abhidhīyate // HSvs_10,1.588

ato 'pi śuklaṃ yad vṛttaṃ nirīhasya mahātmanaḥ dhyānādi mokṣaphaladaṃ śreyas tad abhidhīyate // HSvs_10,1.589

varṇāśramavyavasthāpi sarvā tatprabhavaiva hi atīndriyārthadraṣṭā tan nāsti kiñcit prayojanam // HSvs_10,1.590

atrāpi bruvate kecid itthaṃ sarvajñavādinaḥ pramāṇapañcakāvṛttiḥ kathaṃ tatropapadyate // HSvs_10,1.591

sarvārthaviṣayaṃ tac cet pratyakṣaṃ tan niṣedhakṛt abhāvaḥ katham etasya na ced atrāpy adaḥ samam // HSvs_10,1.592

dharmādayo 'pi cādhyakṣāḥ jñeyabhāvād ghaṭādivat kasyacit sarva eveti nānumānaṃ na vidyate // HSvs_10,1.593

āgamād api tatsiddhir yad asau codanāphalam prāmāṇyaṃ ca svatas tasya nityatvam ca śruter iva // HSvs_10,1.594

hṛdgatāśeṣasaṃśītinirṇayāt tadgrahe punaḥ upamānyagrahe tatra na cānyatrāpi cānyathā // HSvs_10,1.595

śāstrād atīndriyagater arthāpattyāpi gamyate anyathā tatra nāśvāsaś chadmasthasyopajāyate // HSvs_10,1.596

pramāṇapañcakāvṛttir evaṃ tatra na yujyate tathāpy abhāvaprāmāṇyam iti dhyāndhyavijṛmbhitam // HSvs_10,1.597

vedād dharmādisaṃsthāpi hantātīndriyadarśinam vihāya gamyate samyak kuta etad vicintyatām // HSvs_10,1.598

na vṛddhasampradāyena chinnamūlatvayogataḥ na cārvāgdarśinā tasyāt-īndriyārtho 'vasīyate // HSvs_10,1.599

prāmāṇyaṃ rūpaviṣaye saṃpradāye na yuktimat yathānādimadandhānāṃ tathātrāpi nirūpyatām // HSvs_10,1.600

na laukikapadārthena tatpadārthasya tulyatā niścetuṃ pāryate 'nyatra tadviparyayadarśanāt // HSvs_10,1.601

nityatvāpauruṣeyatvād yasti kiñcid alaukikam tatrānyatrāpy ataḥ śaṅkā viduṣo na nivartate // HSvs_10,1.602

tannivṛttau ca nopāyo vinātīndriyavedinam evaṃ ca kṛtvā sādhv etat kīrtitaṃ dharmakīrtinā // HSvs_10,1.603

svayaṃ rāgādimānnārthaṃ vetti vedasya nānyataḥ na vedayati vedo 'pi vedārthasya gatiḥ kutaḥ // HSvs_10,1.604

tenāgnihotraṃ juhuyāt svargakāma iti śrutau khādet śvamāṃsam ity eṣa nārtha ity atra kā pramā // HSvs_10,1.605

pradīpādivadiṣṭaś cet tacchabdo 'rthaprakāśakaḥ svata eva pramāṇaṃ na kiñcid atrāpi vidyate // HSvs_10,1.606

viparītaprakāśaś ca dhruvam āpadyate kvacit tathā hīndīvare dīpaḥ prakāśayati raktatām // HSvs_10,1.607

tasmān na cāviśeṣeṇa pratītir upajāyate saṅketasavyapekṣatve svata evetyayuktimat // HSvs_10,1.608

sādhur na veti saṅketo na cāśaṅkā nivartate tadvaicitryopalabdheś ca svāśayābhiniveśataḥ // HSvs_10,1.609

vyākhyāpy apauruṣeyyasya mānābhāvān na saṅgatā mitho viruddhabhāvāc ca tatsādhutvādyaniściteḥ // HSvs_10,1.610

nānyapramāṇasaṃvādāt tatsādhutvaviniścayaḥ so 'tīndriye na yannyāyyas tattadbhāvavirodhataḥ // HSvs_10,1.611

tasmād vyākhyānam asyedaṃ svābhiprāyanivedanam jaiminyāder na tulyaṃ kiṃ vacanenāpareṇa vaḥ // HSvs_10,1.612

eṣa sthāṇur ayaṃ mārga iti vaktīha kaścana anyaḥ svayaṃ bravīmīti tayor bhedaḥ parīkṣyatām // HSvs_10,1.613

na cāpy apauruṣeyo 'sau ghaṭate sūpapattitaḥ vaktṛvyāpāravaikalye tacchabdānupalabdhitaḥ // HSvs_10,1.614

vaktṛvyāpārabhāveti tadbhāve laukikaṃ na kim apauruṣeyam iṣṭaṃ vo vaco dravyavyapekṣayā // HSvs_10,1.615

dṛśyamāne 'pi cāśaṅkā-dṛśyakartṛsamudbhavā nātīndriyārthadraṣāram antareṇa nivartate // HSvs_10,1.616

pāpād atredṛśī buddhir na puṇyād iti na pramā na loko hi vigānatvāt tadbahutvādyaniściteḥ // HSvs_10,1.617

bahūnām api saṃmohabhāvān mithyāpravartanāt mānasaṃkhyāvirodhāc ca katham ittham idaṃ nanu // HSvs_10,1.618

atīndriyārthadraṣṭā tu pumān kaścid yadīṣyate saṃbhavadviṣayāpi syād evaṃbhūtārthakalpanā // HSvs_10,1.619

apauruṣeyatāpy asya nānyato hy avagamyate kartur asmaraṇādīnāṃ vyabhicārādidoṣataḥ // HSvs_10,1.620

nābhyāsa evam ādīnām api kartāvigānataḥ smaryate ca vigānena hantehāpy aṣṭakādayaḥ // HSvs_10,1.621

abhyāsaḥ karmaṇāṃ satyam utpādayati kauśalam svakṛtādhyayanasyāpi tadbhāvo na virudhyate gauravāpādanārthaṃ ca tathā syād anivedanam // HSvs_10,1.622

mantrādīnāṃ ca sāmarthyaṃ śābarāṇām api sphuṭam pratītaṃ sarvaloke 'pi na cāpy avyabhicāri tat // HSvs_10,1.623

vede 'pi paṭhyate hy eṣa mahātmā tatra tatra yat sa ca mānamato 'py asyā-sattvaṃ vaktuṃ na yujyate // HSvs_10,1.624

na cāpy atīndriyārthatvāj jyāyo viṣayakalpanam asākṣāddarśinas tatra rūpe 'ndhasy eva sarvathā // HSvs_10,1.625

sarvajñena hy abhivyaktāt sarvārthādāgamāt parā dharmādharmavyavastheyaṃ yujyate nānyataḥ kvacit // HSvs_10,1.626

2. bauddha ke sarvajñatākhaṃḍana kā khaṃḍana

atrāpi prājña ity anya ittham āha subhāṣitam iṣṭo 'yam arthaḥ śakyeta jñātuṃ so 'tiśayo yadi // HSvs_10,2.627

ayam evaṃ na vety anyadoṣo nirdoṣatāpi vā durlabhatvāt pramāṇānāṃ durbodhety apare viduḥ // HSvs_10,2.628

atrāpi bruvate vṛddhāḥ siddham avyabhicāry api loke guṇādivijñānaṃ sāmānyena mahātmanām // HSvs_10,2.629

tannītipratipattyāder anyathā tan na yuktimat viśeṣajñānam apy evaṃ tadvad abhyāsato na kim // HSvs_10,2.630

doṣāṇāṃ hrāsadṛṣṭyeha tatsarvakṣayasaṃbhavāt tatsiddhau jñāyate prājñais tasyātiśaya ity api // HSvs_10,2.631

hṛdgatāśeṣasaṃśītinirṇayādiprabhāvataḥ tadātve vartamāne tu tadvyaktārthāvirodhataḥ // HSvs_10,2.632

na cāsyādarśane 'py adya sāmrājyasy eva nāstitā saṃbhavo nyāyayuktas tu pūrvam eva nidarśitaḥ // HSvs_10,2.633

pratibhālocanaṃ tāvad idānīm apy atīndriye suvaidyasaṃyatādīnām avisaṃvādi dṛśyate // HSvs_10,2.634

evaṃ tatrāpi tadbhāve na virodho 'sti kaścana tadvyaktārthāvirodhādau jñānabhāvāc ca sāmpratam // HSvs_10,2.635

sarvatra dṛṣṭe saṃvādād adṛṣṭe nopajāyate jñātur visaṃvādāśaṅkā tadvaiśiṣṭyopalabdhitaḥ // HSvs_10,2.636

vastusthityāpi tat tādṛg na visaṃvādakaṃ bhavet yathottaraṃ tathā dṛṣṭer iti caitan na sāṃpratam // HSvs_10,2.637

siddhyet pramāṇaṃ yady evam apramāṇam atheha kim na hy ekaṃ nāsti satyārthaṃ puruṣe bahubhāṣiṇi // HSvs_10,2.638

yata ekaṃ na satyārthaṃ kintu sarvaṃ yathāśrutam yatrāgame pramāṇaṃ sa iṣyate paṇḍitair janaiḥ // HSvs_10,2.639

ātmā nāmī pṛthak karma tatsaṃyogād bhavo 'nyathā muktir hiṃsādayo mukhyās tannivṛttiḥ sasādhanā // HSvs_10,2.640

atīndriyārthasaṃvādo viśuddho bhāvanāvidhiḥ yatredaṃ yujyate sarvaṃ yogivyaktaṃ sa āgamaḥ // HSvs_10,2.641

adhikāry api cāsyeha svayam ajño 'pi yaḥ pumān kathitajñaḥ punar dhīmāṃs tadvaiyarthyamato 'nyathā // HSvs_10,2.642

paricittādidharmāṇāṃ gatyupāyābhidhānataḥ sarvārthaviṣayo 'py eṣa iti tadbhāvasaṃsthitiḥ // HSvs_10,2.643

gyārahavāṃ stabaka

1. śabdārthasaṃbaṃdhakhaṃḍana kā khaṃḍana

anye tv abhidadhaty atra yuktimārgakṛtaśramāḥ śabdārthayor na saṃbandho vastusthityeha vidyate // HSvs_11,1.644

na tādātmyaṃ dvayābhāvaprasaṃgād buddhibhedataḥ śastrādyuktau mukhacchedā-disaṃgāt samayasthiteḥ // HSvs_11,1.645

arthāsaṃnidhibhāvena taddṛṣṭāvanyathoktitaḥ anyābhāvaniyogāc ca na tadutpattir apy alam // HSvs_11,1.646

paramārthaikatānatve śabdānām anibandhanā na syāt pravṛttir artheṣu darśanāntarabhediṣu // HSvs_11,1.647

atītājātayor vāpi na ca syād anṛtārthatā vācaḥ kasyāścid ity eṣā bauddhārthaviṣayā matā // HSvs_11,1.648

vācya ittham apohas tu na jātiḥ pāramārthikī tadayogād vinā bhedaṃ tadanyebhyas tathāsthiteḥ // HSvs_11,1.649

sati cāsmin kim anyena śabdāt tadvatpratītitaḥ tadabhāve na tadvattvaṃ tadbhrāntatvāt tathā na kim // HSvs_11,1.650

abhrāntajātivāde tu na daṇḍād daṇḍivad gatiḥ tadvaty ubhayasāṅkarye na bhedād vo 'pi tādṛśam // HSvs_11,1.651

anye tv abhidadhaty evaṃ vācyavācakalakṣaṇaḥ asti śabdārthayor yogas tatpratītyāditas tataḥ // HSvs_11,1.652

naitad dṛśyavikalpyarthai-kīkaraṇena bhedataḥ ekapramātrabhāvāc ca tayos tattvāprasiddhitaḥ // HSvs_11,1.653

śabdāt tadvāsanābodho vikalpasya tato hi yat tad ittham ucyate 'smābhir na tatas tadasiddhitaḥ // HSvs_11,1.654

viśiṣṭaṃ vāsanājanma bodhas tac ca na jātucit anyatas tulyakālāder viśeṣo 'nyasya no yataḥ // HSvs_11,1.655

niṣpannatvād asattvāc ca dvābhyām anyodayo na saḥ upādānāviśeṣeṇa tatsvabhāvaṃ tu tatkutaḥ // HSvs_11,1.656

na hy uktavat svahetos tu syāc ca nāśaḥ sahetukaḥ itthaṃ prakalpane nyāyād ata eva na yuktimat // HSvs_11,1.657

anabhyupagamāc ceha tādātmyādisamudbhavāḥ na doṣā no na cānye 'pi tadbhedād hetubhedataḥ // HSvs_11,1.658

vandhyetarādiko bhedo rāmādīnāṃ yathaiva hi mṛṣāsatyādiśabdānāṃ tadvat taddhetubhedataḥ // HSvs_11,1.659

paramārthaikatānatve 'py anyadoṣopavarṇanam pratyākhyātaṃ hi śabdānām iti samyag vicintyatām // HSvs_11,1.660

anyadoṣo yad anyasya yuktyā yukto na jātucit vaktyavarṇaṃ na buddhānāṃ bhikṣvādiḥ śabarādivat // HSvs_11,1.661

jñāyate tadviśeṣas tu pramāṇetarayor iva svarūpālocanādibhyas tathā darśanato bhuvi // HSvs_11,1.662

samayopekṣaṇaṃ ceha tatkṣayopaśamaṃ vinā tatkartṛtvena saphalaṃ yogināṃ tu na vidyate // HSvs_11,1.663

sarvavācakabhāvatvāc chabdānāṃ citraśaktitaḥ vācyasya ca tathānyatra nāgo 'sya samaye 'pi hi // HSvs_11,1.664

anantadharmakaṃ vastu taddharmaḥ kaścid eva ca vācyo na sarva eveti tataś caitan na bādhakam // HSvs_11,1.665

anyad evendriyagrāhyam anyac chabdasya gocaraḥ śabdāt pratyeti bhinnākṣaḥ na tu pratyakṣam īkṣate // HSvs_11,1.666

anyathā dāhasambandhād dāhaṃ dagdho 'bhimanyate anyathā dāhaśabdena dāhārthaḥ saṃpratīyate // HSvs_11,1.667

indriyagrāhyato 'nyo 'pi vācyo 'sau na ca dāhakṛt tathāpratītito bhedā-bhedasiddhyaiva vastu naḥ // HSvs_11,1.668

apohasyāpi vācyatvam upapattyā na yujyate asattvād vastubhedena buddhyā tasyāpi bodhataḥ // HSvs_11,1.669

kṣaṇikāḥ sarvasaṃskārā anyathaitad virudhyate apoho yan na saṃskāro na ca kṣaṇika iṣyate // HSvs_11,1.670

evaṃ ca vastunas tattvaṃ hanta śāstrād aniścitam tadabhāve ca suvyaktaṃ tad etat tuṣakhaṇḍanam // HSvs_11,1.671

buddhāvarṇe 'pi cādoṣaḥ saṃstave 'py aguṇas tathā āhvānāpratipattyādi śabdārthāyogato dhruvam // HSvs_11,1.672

(2) jñāna tathā kiryā ke bīca prādhānya-aprādhānya kā praśna

jñānād eva niyogena siddhim icchanti kecana anye kriyāta eveti dvābhyām anye vicakṣaṇāḥ // HSvs_11,2.673

jñānaṃ hi phaladaṃ puṃsāṃ na kiryā phaladā matā mithyājñānāt pravṛttasya phalaprāpter asaṃbhavāt // HSvs_11,2.674

jñānahīnāś ca yal loke dṛśyante hi mahākriyāḥ tāmyante 'ticiraṃ kālaṃ kleśāyāsaparāyaṇāḥ // HSvs_11,2.675

jñānavantaś ca tadvīryāt tatra tatra svakarmaṇi viśiṣṭaphalayogena sukhino 'lpakriyā api // HSvs_11,2.676

kevalajñānabhāve ca muktir apy anyathā na yat kriyayāvato 'pi yatnena tasmāt jñānād asau matā // HSvs_11,2.677

kriyaiva phaladā puṃsāṃ na jñānaṃ phaladaṃ matam yataḥ strībhakṣyabhogajño na jñānāt sukhino bhavet // HSvs_11,2.678

kriyāhīnāś ca yal loke dṛśyante jñānino 'pi hi kṛpāyatanam anyeṣāṃ sukhasampadvivarjitāḥ // HSvs_11,2.679

kriyopetāś ca tadyogād udagraphalabhāvataḥ mūrkhā api hi bhūyāṃso vipaścitsvāmino 'naghāḥ // HSvs_11,2.680

kriyātiśayayogāc ca muktiḥ kevalino 'pi hi nānyathā kevalitve 'pi tad asau tannibandhanā // HSvs_11,2.681

phalaṃ jñānakriyāyoge sarvam evopapadyate tayor api ca tadbhāvaḥ paramārthena nānyathā // HSvs_11,2.682

sādhyam arthaṃ parijñāya yadi samyak pravartate tatas tat sādhayatv eva tathā cāha bṛhaspatiḥ // HSvs_11,2.683

samyak pravṛttiḥ sādhyasya prāptyupāyo 'bhidhīyate tadaprāptāv upāyatvaṃ na tasyā upapadyate // HSvs_11,2.684

asādhyārambhiṇas tena samyag jñānaṃ na jātucit sādhyānārambhiṇaś ceti dvayam anyo'nysaṃgatam // HSvs_11,2.685

ata evāgamajñasya yā kriyā sā kriyocyate āgamajño 'pi yas tasyāṃ yathāśakti pravartate // HSvs_11,2.686

cintāmaṇisvarūpajño daurgatyopahato na hi tatprāptyupāyavaicitrye muktvānyatra pravartate // HSvs_11,2.687

na cāsau tatsvarūpajño yo 'nyatrāpi pravartate mālatīgandhagaṇavid darbhe na ramate hy aliḥ // HSvs_11,2.688

muktiś ca kevalajñānakriyātiśayajaiva hi tadbhāva eva tadbhāvāt tadabhāve 'py abhāvataḥ // HSvs_11,2.689

na viviktaṃ dvayaṃ samyag etad anyair apīṣyate svakāryasādhanābhāvād yathāha vyāsamaharṣiḥ // HSvs_11,2.690

baṭharaś ca tapasvī ca śūraś cāpy akṛtavraṇaḥ madyapā strī satītvaṃ ca rājan na śraddadhāmy aham // HSvs_11,2.691

(3) mokṣa kā svarūpa

mṛtyādivarjitā ceha muktiḥ karmaparikṣayāt nākarmaṇaḥ kvacij janma yathoktaṃ pūrvasūribhiḥ // HSvs_11,3.692

dagdhe bīje yathātyantaṃ prādurbhavati nāṅkuraḥ karmabīje tathā dagdhe na rohati bhavāṅkuraḥ // HSvs_11,3.693

janmābhāve jarāmṛtyor abhāvo hetvabhāvataḥ tadabhāve ca niḥśeṣaduḥkhābhāvaḥ sadaiva hi // HSvs_11,3.694

paramānandabhāvaś ca tadabhāve hi śāśvataḥ vyābādhābhāvasaṃsiddhaḥ sidhānāṃ sukham iṣyate // HSvs_11,3.695

sarvadvandvavinirmuktāḥ sarvābādhāvivarjitāḥ sarvasaṃsiddhasatkāryāḥ sukhaṃ teṣāṃ kimucyate // HSvs_11,3.696

amūrtāḥ sarvabhāvajñās trailokyoparivartinaḥ kṣīṇasaṅgā mahātmānas te sadā sukham āsate // HSvs_11,3.697

etā vārtā upaśrutya bhāvayan buddhimān naraḥ ihopanyastaśāstrāṇāṃ bhāvārtham adhigacchati // HSvs_11,4.698

śatāni sapta ślokānām anuṣṭupchandasāṃ kṛtam ācāryaharibhadreṇa śāstravārtāsamuccayam // HSvs_11,4.699

kṛtvā prakaraṇam etad yad avāptaṃ kiñcid iha mayā kuśalam / bhavavirahabījam anaghaṃ labhatāṃ bhavyo janas tena // HSvs_11.4.700*

yaṃ buddhaṃ bodhayantaḥ śikhijalamarutas tuṣṭuvur lokavṛttyai jñānaṃ yatrodapādi pratihatabhuvanālokavandhyatvahetu sarvaprāṇisvabhāṣāpariṇatisubhagaṃ kauśalaṃ yasya vācāṃ tasmin devādhideve bhagavati bhavatādhīyatāṃ bhaktirāgaḥ // HSvs_11,4.701