This file is a plain text transformation of http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/sa_bhartRhari-vAkyapadIya.xml with a rudimentary header. For a more extensive header please refer to the source file.
## Data entry: Yves Ramseier ## Contribution: Yves Ramseier ## Date of this version: 2020-07-31
## Source: - .
## Publisher: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen
## Licence: This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed. If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de. The file will be immediately removed pending resolution of the claim. Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.
## Structure of references: A reference is assembled consisting of - a pragmatic abbreviation of the title: Vākyapadīya = BVaky, - the number of the in arabic numerals, - the number of the verse in arabic numerals.
## Notes: This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from vakyp1au.htm. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the note element below:
Bhartrhari: Vakyapadiya Input by Yves Ramseier TEXT WITH PADA MARKERS
## Revisions: - 2020-07-31: TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus
# Text
1st kāṇḍa
anādinidhanam brahma śabdatattvaṃ yad akṣaram vivartate 'rthabhāvena prakriyā jagato yataḥ // BVaky_1.1
ekam eva yad āmnātaṃ bhinnaśaktivyapāśrayāt apṛthaktve 'pi śaktibhyaḥ pṛthaktveneva vartate // BVaky_1.2
adhyāhitakalāṃ yasya kālaśaktim upāśritāḥ janmādayo vikārāḥ ṣaḍ bhāvabhedasya yonayaḥ // BVaky_1.3
ekasya sarvabījasya yasya ceyam anekadhā bhoktṛbhoktavyarūpeṇa bhogarūpeṇa ca sthitiḥ // BVaky_1.4
prāptyupāyo 'nukāraś ca tasya vedo maharṣibhiḥ eko 'py anekavartmeva samāmnātaḥ pṛthak pṛthak // BVaky_1.5
bhedānāṃ bahumārgatvaṃ karmaṇy ekatra cāṇgatā śabdānāṃ yataśaktitvaṃ tasya śākhāsu dṛṣyate // BVaky_1.6
smṛtayo bahurūpās ca dṛṣṭādṛṣṭaprayojanāḥ tam evāśritya liṅgebhyo vedavidbhiḥ prakalpitāḥ // BVaky_1.7
tasyārthavādarūpāṇi niśritāḥ svavikalpajāḥ ekatvināṃ dvaitināṃ ca pravādā bahudhāgatā // BVaky_1.8
satyā visuddhis tatroktā vidyaivekapadāgamā yuktā praṇavarūpeṇa sarvavādāvirodhinā // BVaky_1.9
vidhātus tasya lokānām aṅgopāṅganibandhanāḥ vidyābhedāḥ pratāyante jnānasaṃskārahetavaḥ // BVaky_1.10
āsannaṃ brahmaṇas tasya tapasām uttamaṃ tapaḥ prathamaṃ chandasām aṅgam āhur vyākaraṇaṃ budhāḥ // BVaky_1.11
prāptarūpavibhāgāyā yo vācaḥ paramo rasaḥ yat tat puṇyatamaṃ jyotis tasya mārgo 'yam ānjasasḥ // BVaky_1.12
arthapravṛttitattvānāṃ śabdā eva nibandhanam tattvāvabodjaḥ śabdānaṃ nāsti vyākaraṇād ṛte // BVaky_1.13
tad dvāram apavargasya vāṅmalānāṃ cikitsitam pavitraṃ sarvavidyānām adhividyaṃ prakāsate // BVaky_1.14
yathārthajātayaḥ sarvāḥ sabākṛtinibandhanāḥ tathaiva loke vidyānām esā vidyā parāyanam // BVaky_1.15
idam ādyaṃ padasthānaṃ siddhisopānaparvaṇām iyaṃ sā mokṣamāṇānām ajihmā rājapaddhatiḥ // BVaky_1.16
atrātītaviparyāsaḥ kevalām anupasyati chandasyas chandasāṃ yonim ātmā chandomayīṃ tanum // BVaky_1.17
pratyasthamitabhedāyā yad vāco rūpam uttamam yad asminn eva tamasi jyotiḥ suddhaṃ vivartate // BVaky_1.18
vaikṛtaṃ samati krāntā mūrtivyāpāradarśanam vyatītyālokatamasī prakāśaṃ yam upāsate // BVaky_1.19
yatra vāco nimettāni cihnānīvākṣarasmṛteḥ śabdapūrveṇa yogena bhāsante pratibimbavat // BVaky_1.20
atharvaṇām aṅgirasāṃ sāṃnām ṛgyajuṣasya ca yasminn uccāvacā varṇāḥ pṛthaksthitaparigrahāḥ // BVaky_1.21
yad ekaṃ prakriyābhedair bahudhā pravibhajyate tad vyākaraṇaṃ āgamya paraṃ brahmādhigamyate // BVaky_1.22
nityāḥ śabdārthasaṃbandhās tatrāmnātā maharṣibhiḥ sūtrāṇāṃ sānutantrāṇāṃ bhāṣyāṇāṃ ca praṇetṛbhiḥ // BVaky_1.23
apoddhārapadārthāḥ ye ye cārthāḥ sthitalakṣaṇāḥ anvākhyeyāś ca ye śabdā ye cāpi pratipādakāḥ // BVaky_1.24
kāryakāraṇabhāvena yogyabhāvena ca sthitāḥ dharme ye pratyaye cāṅgaṃ saṃbandhāḥ sādhvasādhuṣu // BVaky_1.25
te liṅgaiś ca svaśabdaiś ca śāstre 'sminn upavarṇitāḥ smṛtyartham anugamyante ke cid eva yathāgamam // BVaky_1.26
śiṣṭebhya āgamāt siddhāḥ sādhavo dharmasādhanam arthapratyāyanābhede viparītās tv asādhavaḥ // BVaky_1.27
nityatve kṛtakatve vā teṣām ādir na vidyate prāṇinām iva sā caiṣā vyavasthānityatocyate // BVaky_1.28
nānarthikām imāṃ kaś cid vyavasthāṃ kartum arhati tasmān nibadhyate śiṣṭaiḥ sādhutvaviṣayā smṛtiḥ // BVaky_1.29
na cāgamād ṛte dharmas tarkeṇa vyavatiṣṭhate ṛṣīṇām api yaj jñānaṃ tad apy āgamapūrvakam // BVaky_1.30
dharmasya cāvyavacchinnāḥ panthāno ye vyavasthitāḥ na tāṃl lokaprasiddhatvāt kaś cit tarkeṇa bādhate // BVaky_1.31
avasthādeśakālānāṃ bhedād bhinnāsu śaktiṣu bhāvānām anumānena prasiddhir atidurlabhā // BVaky_1.32
nirjñātaśakter dravyasya tāṃ tān arthakriyāṃ prati viśiṣṭadravyasaṃbandhe sā śaktiḥ pratibadhyate // BVaky_1.33
yatnenānumito 'py arthaḥ kuśalair anumātṛbhiḥ abhiyuktatarair anyair anyathaivopapādyate // BVaky_1.34
pareṣām asamākhyeyam abhyāsād eva jāyate maṇirūpyādivijñānaṃ tadvidāṃ nānumānikam // BVaky_1.35
pratyakṣam anumānaṃ ca vyatikramya vyavasthitāḥ pitṛrakṣaḥpiśācānāṃ karmajā eva siddhayaḥ // BVaky_1.36
āvirbhūtaprakāśānām anupaplutacetasām atītānāgatajñānaṃ pratyakṣān na viśiṣyate // BVaky_1.37
atīndriyān asaṃvedyān paśyanty ārṣeṇa cakṣuṣā ye bhāvān vacanaṃ teṣāṃ nānumānena bādhate // BVaky_1.38
yo yasya svam iva jñānaṃ darśanaṃ nātiśaṅkate sthitaṃ pratyakṣapakṣe taṃ katham anyo nivartayet // BVaky_1.39
idaṃ puṇyam idaṃ pāpam ity etasmin padadvaye ācaṇḍālamanuṣyāṇām alpaṃ śāstraprayojanam // BVaky_1.40
caitanyam iva yaś cāyam avicchedena vartate āgamas tam upāsīno hetuvādair na bādhyate // BVaky_1.41
hastasparśād ivāndhena viṣame pathi dhāvatā anumānapradhānena vinipāto na durlabhaḥ // BVaky_1.42
tasmād akṛtakaṃ śāstraṃ smṛtiṃ ca sanibandhanām āśrityārabhyate śiṣṭaiḥ sādhutvaviṣayā smṛtiḥ // BVaky_1.43
dvāv upādānaśabdeṣu śabdau śabdavido viduḥ eko nimittaṃ śabdānām aparo 'rthe prayujyate // BVaky_1.44
avibhakto vibhaktebhyo jāyate 'rthasya vācakaḥ śabdas tatrārtharūpātmā saṃbandham upagacchati // BVaky_1.45
ātmabhedaṃ tayoḥ ke cid astīty āhuḥ purāṇagāḥ buddhibhedād abhinnasya bhedam eke pracakṣate // BVaky_1.46
araṇisthaṃ yathā jyotiḥ prakāśāntarakāraṇam tadvac chabdo 'pi buddhisthaḥ śrutīnāṃ kāraṇaṃ pṛthak // BVaky_1.47
vitarkitaḥ purā buddhyā kva cid arthe niveśitaḥ karaṇebhyo vivṛttena dhvaninā so 'nugṛhyate // BVaky_1.48
nādasya kramajātatvān na pūrvo na paraś ca saḥ akramaḥ kramarūpeṇa bhedavān iva jāyate // BVaky_1.49
pratibimbaṃ yathānyatra sthitaṃ toyakriyāvaśāt tatpravṛttim ivānveti sa dharmaḥ sphoṭanādayoḥ // BVaky_1.50
ātmarūpaṃ yathā jñāne jñeyarūpaṃ ca dṛśyate artharūpaṃ tathā śabde svarūpaṃ ca prakāśate // BVaky_1.51
āṇḍabhāvam ivāpanno yaḥ kratuḥ śabdasaṃjñakaḥ vṛttis tasya kriyārūpā bhāgaśo bhajate kramam // BVaky_1.52
yathaikabuddhiviṣayā mūrtir ākriyate paṭe mūrtyantarasya tritayam evaṃ śabde 'pi dṛśyate // BVaky_1.53
yathā prayoktuḥ prāg buddhiḥ śabdeṣv eva pravartate vyavasāyo grahītṝṇām evaṃ teṣv eva jāyate // BVaky_1.54
arthopasarjanībhūtān abhidheyeṣu keṣu cit caritārthān parārthatvān na lokaḥ pratipadyate // BVaky_1.55
grāhyatvaṃ grāhakatvaṃ ca dve śaktī tejaso yathā tathaiva sarvaśabdānām ete pṛthag avasthite // BVaky_1.56
viṣayatvam anāpannaiḥ śabdair nārthaḥ prakāśyate na sattayaiva te 'rthānām agṛhītāḥ prakāśakāḥ // BVaky_1.57
ato 'nirjñātarūpatvāt kim āhety abhidhīyate nendriyāṇāṃ prakāśye 'rthe svarūpaṃ gṛhyate tathā // BVaky_1.58
bhedenāvagṛhītau dvau śabdadharmāv apoddhṛtau bhedakāreṣu hetutvam avirodhena gacchataḥ // BVaky_1.59
vṛddhyādayo yathā śabdāḥ svarūpopanibandhanāḥ ādaicpratyāyitaiḥ śabdaiḥ saṃbandhaṃ yānti saṃjñibhiḥ // BVaky_1.60
agniśabdas tathaivāyam agniśabdanibandhanaḥ agniśrutyaiti saṃbandham agniśabdābhidheyayā // BVaky_1.61
yo ya uccāryate śabdo niyataṃ na sa kāryabhāk anyapratyāyane śaktir na tasya pratibadhyate // BVaky_1.62
uccaran paratantratvād guṇaḥ kāryair na yujyate tasmāt tadarthaiḥ kāryāṇāṃ saṃbandhaḥ parikalpyate // BVaky_1.63
sāmānyam āśritaṃ yad yad upamānopameyayoḥ tasya tasyopamāneṣu dharmo 'nyo vyatiricyate // BVaky_1.64
guṇaḥ prakarṣahetur yaḥ svātantryeṇopadiśyate tasyāśritād guṇād eva prakṛṣṭatvaṃ pratīyate // BVaky_1.65
tasyābhidheyabhāvena yaḥ śabdaḥ samavasthitaḥ tasāpy uccāraṇe rūpam anyat tasmād vivicyate // BVaky_1.66
prāk samjñinābhisaṃbandhāt saṃjñā rūpapadārthikā ṣaṣṭyāś ca prathamāyāś ca nimittatvāya kalpate // BVaky_1.67
tatrārthavattvāt prathamā saṃjñāśabdād vidhīyate asyete vyatirekaś ca tadarthād eva jāyate // BVaky_1.68
svaṃ rūpam iti kaiś cit tu vyaktiḥ saṃjñopadiśyate jāteḥ kāryāṇi saṃsṛṣṭā jātis tu pratipadyate // BVaky_1.69
saṃjñinīṃ vyaktim icchanti sūtre grāhyām athāpare jātipratyāyitā vyaktiḥ pradeśeṣūpatiṣṭhate // BVaky_1.70
kāryatve nityatāyāṃ vā ke cid ekatvavādinaḥ kāryatve nityatāyāṃ vā ke cin nānātvavādinaḥ // BVaky_1.71
padabhede 'pi varṇānām ekatvaṃ na nivartate vākyeṣu padam ekaṃ ca bhinneṣv apy upalabhyate // BVaky_1.72
na varṇavyatirekeṇa padam anyac ca vidyate vākyaṃ varṇapadābhyāṃ ca pravibhāgo na kaś cana // BVaky_1.73
pade na varṇā vidyante varṇeṣv avayavā na ca vākyāt padānām atyantaṃ pravibhāgo na kaś cana // BVaky_1.74
bhinnadarśanam āśritya vyavahāro 'nugamyate tatra yan mukhyam ekeṣāṃ tatrānyeṣāṃ viparyayaḥ // BVaky_1.75
sphotasyābhinnakālasya dhvanikālānupātinaḥ grahaṇopādhibhedena vṛttibhedaṃ pracakṣate // BVaky_1.76
svabhāvabhedān nityatve hrasvadīrghaplutādiṣu prākṛtasya dhvaneḥ kālaḥ śabdasyety upacaryate // BVaky_1.77
śabdasya grahaṇe hetuḥ prākṛto dhvanir iṣyate sthitibhedanimittatvaṃ vaikṛtaḥ pratipadyate // BVaky_1.78
śabdasyordhvam abhivyakter vṛttibhedaṃ tu vaikṛtaḥ dhvanayaḥ samupohante sphoṭātmā tair na bhidyate // BVaky_1.79
indriyasyaivasaṃskāraḥ śabdasyaivobhavasya vā kriyate dhvanibhir vādās trayo 'bhivyaktivādinām // BVaky_1.80
indriyasyaiva saṃskāraḥ samādhānāñjanādibhiḥ viṣayasya tu saṃskāraḥ tadgandhapratipattaye // BVaky_1.81
cakṣuṣaḥ prāpyakāritve tejasā tu dvayor api viṣayendriyayor iṣṭā saṃskāraḥ sa kramo dhvaneḥ // BVaky_1.82
sphoṭarūpāvibhāgena dhvaner grahaṇam iṣyate kaiś cit dhvanir asaṃvedyaḥ svatantro 'nyaiḥ prakalpitaḥ // BVaky_1.83
yathānuvākaḥ śloko vā soḍhatvam upagacchate āvṛttyā na tu sa granthaḥ pratyāvṛtti nirūpyate // BVaky_1.84
pratyayair anupākhyeyair grahaṇānuguṇais tathā dhvaniprakāśite śabde svarūpam avadhāryate // BVaky_1.85
nādair āhitabījāyām antyena dhvaninā saha āvṛttaparipākāyāṃ buddhau śabdo 'vadhāryate // BVaky_1.86
asataś cāntarāle yāñ chabdān astīti manyate pratipattur aśaktiḥ sā grahaṇopāya eva saḥ // BVaky_1.87
bhedānukāro jñānasya vācaś copaplavo dhruvaḥ kramopasṛṣṭarūpā vāg jñānaṃ jñeyavyapāśrayam // BVaky_1.88
*jñeyena na vinā jñānaṃ vyavahāre 'vatiṣṭhate nālabdhakramayā vācā kaś cid artho 'bhidhīyate // BVaky_1.89*
yathādyasaṃkhyāgrahaṇam upāyaḥ pratipattaye saṃkhyāntarāṇāṃ bhede 'pi tathā śabdāntaraśrutiḥ // BVaky_1.90
pratyekaṃ vyañjakā bhinna varṇavākyapadeṣu ye teṣām atyantabhede 'pi saṃkīrṇā iva śaktayaḥ // BVaky_1.91
yathaiva darśanaiḥ pūrvair dūrāt saṃtamase 'pi vā anyathākṛtya viṣayam anyathaivādhyavasyati // BVaky_1.92
vyajyamāne tathā vākye vākyābhivyaktihetubhiḥ bhāgāvagraharūpeṇa pūrvaṃ buddhiḥ pravartate // BVaky_1.93
yathānupūrvīniyamo vikāre kṣīrabījayoḥ tathaiva pratipattṝṇāṃ niyato buddhiṣu kramaḥ // BVaky_1.94
bhāgavatsv api teṣv eva rūpabhedo dhvaneḥ kramāt nirbhāgeṣv abhyupāyo vā bhāgabhedaprakalpanam // BVaky_1.95
anekavyaktyabhivyaṅgyā jātiḥ sphoṭa iti smṛtā kaiś cit vyaktaya evāsya dhvanitvena prakalpitāḥ // BVaky_1.96
avikārasya śabdasya nimittair vikṛto dhvaniḥ upalabdhau nimittatvam upayāti prakāśavat // BVaky_1.97
na cānityeṣv abhivyaktir niyamena vyavasthitā āśrayair api nityānāṃ jātīnāṃ vyaktir iṣyate // BVaky_1.98
deśādibhiś ca saṃbandho dṛṣṭaḥ kāyavatām api deśabhedavikalpe 'pi na bhedo dhvaniśabdayoḥ // BVaky_1.99
grahaṇagrāhyayoḥ siddhā yogyatā niyatā yathā vyaṅgyavyañjakabhāve 'pi tathaiva sphoṭanādayoḥ // BVaky_1.100
sadṛśagrahaṇānāṃ ca gandhādīnāṃ prakāśakam nimittaṃ niyataṃ loke pratidravyam avasthitam // BVaky_1.101
prakāśakānāṃ bhedāṃś ca prakāśyo 'rtho 'nuvartate tailodakādibhede tat pratyakṣaṃ pratibimbake // BVaky_1.102
viruddhaparimāṇeṣu vajrādarśatalādiṣu parvatādisarūpāṇāṃ bhāvānāṃ nāsti saṃbhavaḥ // BVaky_1.103
tasmād abhinnakāleṣu varṇavākyapadādiṣu vṛttikālaḥ svakālaś ca nādabhedād vibhajyate // BVaky_1.104
yaḥ saṃyogavibhāgābhyāṃ karaṇair upajanyate sa sphoṭaḥ śabdajāḥ śabdā dhvanayo 'nyair udāhṛtāḥ // BVaky_1.105
alpe mahati vā śabde sphoṭakālo na bhidyate paras tu śabdasaṃtānaḥ pracayāpacayātmakaḥ // BVaky_1.106
dūrāt prabheva dīpasya dhvanimātraṃ tu lakṣyate ghaṇṭādūnāṃ ca śabdeṣu vyakto bhedaḥ sa dṛśyate // BVaky_1.107
dravyābhighātāt pracitau bhinnau dīrghaplutāv api kampe tūparate jātā nādā vṛtter viśeṣakāḥ // BVaky_1.108
anavasthitakampe 'pi karaṇe dhvanayo 'pare sphoṭād evopajāyante jvālā jvālāntarād iva // BVaky_1.109
vāyor aṇūnāṃ jñānasya śabdatvāpattir iṣyate kaiś cid darśanabhedo hi pravādeṣv anavasthitaḥ // BVaky_1.110
*labdhakriyāḥ prayatnena vaktur icccānuvartinā sthāneṣv abhihato vāyuḥ śabdatvaṃ pratipadyate // BVaky_1.111*
*tasya kāraṇasāmarthyād vegapracayadharmaṇaḥ saṃnipātād vibhajyante sāravatyo 'pi mūrtayaḥ // BVaky_1.112*
*aṇavaḥ sarvaśaktitvād bhedasaṃsargavṛttayaḥ chāyātapatamaḥśabdabhāvena pariṇāminaḥ // BVaky_1.113*
*svaśaktau vyajyamānāyāṃ prayatnena samīritāḥ abhrāṇīva pracīyante śabdākhyāḥ paramāṇavaḥ // BVaky_1.114*
*athāyam āntaro jñātā sūkṣmavāgātmani sthitaḥ vyaktaye svasya rūpasya śabdatvena vivartate // BVaky_1.115*
*sa manobhāvam āpadya tejasā pākam āgataḥ vāyum āviśati prāṇam athāsau samudīryate // BVaky_1.116*
*antaḥkaraṇatattvasya vāyur āśrayatāṃ gataḥ taddharmeṇa samāviṣṭas tejasaiva vivartate // BVaky_1.117*
*vibhajan svātmano granthīñ chrutirūpaiḥ pṛthagvidhaiḥ prāṇo varṇān abhivyajya varṇeṣv evopalīyate // BVaky_1.118*
*ātmā buddhyā samarthyārthān mano yuṅkte vivakṣayā manaḥ kāyāgnim āhanti sa prerayati mārutam // BVaky_1.119*
ajasravṛttir yaḥ śabdaḥ sūkṣmatvān nopalabhyate vyajanād vāyur iva sa svanimittāt pratīyate // BVaky_1.120
tasya prāṇe ca yā śaktir yā ca buddhau vyavasthitā vivartamānā sthāniṣu saiṣā bhedaṃ prapadyate // BVaky_1.121
śabdeṣv evāśritā śaktir viśvasyāsya nibandhanī yannetraḥ pratibhātmāyaṃ bhedarūpaḥ pratāyate // BVaky_1.122
śabdādibhedaḥ śabdena vyākhyāto rūpyate yataḥ tasmād arthavidhāḥ sarvāḥ śabdamātrāsu niśritāḥ // BVaky_1.123 (ṣaḍgādibhedaḥ a) śabdasyapariṇāmo 'yam ity āmnāyavido viduḥ chandobhya eva prathamam etad viśvaṃ pravartate // BVaky_1.124
vibhajya bahudhātmānaṃ sa cchandasyaḥ prajāpatiḥ chandomayībhir mātrābhir bahudhaiva viveśa tam // BVaky_1.125
sādhvī vāg bhūyasī yeṣu puruṣeṣu vyavasthitā adhikaṃ vartate teṣu puṇyaṃ rūpaṃ prajāpateḥ // BVaky_1.126
prājāpatyaṃ mahat tejas tatpātrair iva saṃvṛttam śarīrabhede viduṣāṃ svāṃ yonim upadhāvati // BVaky_1.127
yad etan maṇḍalaṃ bhāsvad dhāma citrasya rādhasaḥ tadbhāvam abhisaṃbhūya vidyāyāṃ pravilīyate // BVaky_1.128
itikartavyatā loke sarvā śabdavyapāśrayā yāṃ pūrvāhitasaṃskāro bālo 'pi pratipadyate // BVaky_1.129
ādyaḥ kāraṇavinyāsaḥ prāṇasyordhvaṃ samīraṇam sthānānām abhighātaś ca na vinā śabdabhāvanām // BVaky_1.130
na so 'sti pratyayo loke yaḥ śabdānugamād ṛte anuviddham iva jñānaṃ sarvaṃ śabdena bhāsate // BVaky_1.131
vāgrūpatā cet utkrāmed avabodhasya śāśvatī na prakāśaḥ prakāśeta sā hi pratyavamarśinī // BVaky_1.132
sā sarvavidyāśilpānāṃ kalānāṃ copabandhanī tadvaśād abhiniṣpannaṃ sarvaṃ vastu vibhajyate // BVaky_1.133
saiṣā saṃsāriṇāṃ saṃjñā bahir antaś ca vartate tanmātrām avyatikrāntaṃ caitanyaṃ sarvajātiṣu // BVaky_1.134
arthakriyāsu vāk sarvān samīhayati dehinaḥ tadutkrāntau visaṃjño 'yaṃ dṛśyate kāṣṭakuḍyavat // BVaky_1.135
*bhedodgrāhavivartena labdhākāraparigrahā āmnātā sarvavidyāsu vāg eva prakṛtiḥ parā // BVaky_1.136*
*ekatvam anatikrāntā vāṅnetrā vāṅnibandhanāḥ pṛthak pratyavabhāsante vāgvibhāgā gavādayaḥ // BVaky_1.137*
*ṣaḍdvāraṃ ṣaḍadhiṣṭhānāṃ [ṣaṭpra]bodhāṃ ṣaḍavyayām te mṛtyum ativartante ye vai vācam upāsate // BVaky_1.138*
pravibhāge yathā kartā tayā kārye pravartate avibhāge tathā saiva kāryatvenāvatiṣṭhate // BVaky_1.139
*pravibhajyātmanātmānaṃ sṛṣṭvā bhāvān pṛthagvidhān sarveśvaraḥ sarvamayaḥ svapne bhoktā pravartate // BVaky_1.140*
svamātrā paramātrā vā śrutyā prakramyate yathā tathaiva rūḍhatām eti tayā hy artho vidhīyate // BVaky_1.141
atyantam atathābhūte nimitte śrutyapāśrayāt dṛśyate 'lātacakrādau vastvākāranirūpaṇā // BVaky_1.142
api prayoktur ātmānaṃ śabdam antar avasthitam prāhur mahāntam ṛṣabhaṃ yena sāyujyam iṣyate // BVaky_1.143
tasmād yaḥ śabdasaṃskāraḥ sā siddhiḥ paramātmanaḥ tasya pravṛttitattvajñas tad brahmāmṛtam aśnute // BVaky_1.144
*prāṇavṛttim atikrānte vācas tattve vyavasthitaḥ kramasaṃhārayogena saṃhṛtyātmānam ātmani // BVaky_1.145*
*vācaḥ saṃskāram ādhāya vācaṃ jñāne niveśya ca vibhajya bandhanāny asyāḥ kṛtvā tāṃ chinnabandhanām // BVaky_1.146*
*jyotir āntaram āsādya cchinnagranthiparigrahaḥ kāraṇajyotiṣaikatvaṃ chittvā granthīn pravartate // BVaky_1.147*
na jātv akartṛkam kaś cid āgamaṃ pratipadyate bījaṃ sarvāgamāpāye trayy evāto vyavasthitā // BVaky_1.148
astaṃ yāteṣu vādeṣu kartṛṣv anyeṣv asatsv api śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ loko na vyativartate // BVaky_1.149
jñāne svābhāvike nārthaḥ śāstraiḥ kaś cana vidyate dharmo jñānasya hetuś cet tasyāmnāyo nibandhanam // BVaky_1.150
vedaśāstrāvirodhī ca tarkaś cakśur apaśyatām rūpamātrād dhi vākyārthaḥ kevalaṃ nātitiṣṭhati // BVaky_1.151
sato 'vivakṣā pārārthyaṃ vyaktir arthasya laiṅgikī iti nyāyo bahuvidhas tarkeṇa pravibhajyate // BVaky_1.152
śabdānām eva sā śaktis tarko yaḥ puruṣāśrayaḥ sa śabdānugato nyāyo 'nāgameṣv anibandhanaḥ // BVaky_1.153
*yad udumbaravarṇānāṃ ghaṭīnāṃ maṇḍalaṃ mahat pītaṃ na gamayet svargaṃ kiṃ tat kratugataṃ nayet // BVaky_1.154*
rūpādayo yathā dṛṣṭāḥ paryarthaṃ yataśaktayaḥ śabdās tathaiva dṛśyante viṣāpaharaṇādiṣu // BVaky_1.155
yathaiṣāṃ tatra sāmarthyaṃ dharme 'py evaṃ pratīyatām sādhūnāṃ sādhubhis tasmād vācyam abhyudayārthinām // BVaky_1.156
sarvo 'dṛṣṭaphalān arthān āgamāt pratipadyate viparītaṃ ca sarvatra śakyate vaktum āgame // BVaky_1.157
sādhutvajñānaviṣayā seyaṃ vyākaraṇasmṛtiḥ avicchedena śiṣṭānām idaṃ smṛtinibandhanam // BVaky_1.158
vaikharyā madhyamāyāś ca paśyantyāś caitad adbhutam anekatīrthabhedāyās trayyā cācaḥ paraṃ param // BVaky_1.159
*gaur iva prakṣaraty ekā rasam uttamaśālinī divyādivyena rūpeṇa bhāratī gauḥ śucismitā // BVaky_1.160*
*etayor antaraṃ paśya sūkṣmayoḥ spandamānayoḥ prāṇāpānāntare nityam ekā sarvasya tiṣṭhati // BVaky_1.161*
*anyā tv apreryamāṇaiva vinā prāṇena vartate jāyate hi tataḥ prāṇo vācam āpyāyayan punaḥ // BVaky_1.162*
*prāṇenāpyāyitā saivaṃ vyavahāranibandhanī sarvasyocchvāsam āsādya na vāg vadati karhi cit // BVaky_1.163*
*ghoṣiṇī jātanirghoṣā aghoṣā ca pravartate tayor api ca ghoṣiṇyā nirghoṣaiva garīyasī // BVaky_1.164*
*sthāneṣu vivṛte vāyau kṛtavarṇaparigrahā vaikharī vāk prayoktṝṇāṃ prāṇavṛttinibandhanā // BVaky_1.165*
*kevalaṃ buddhyupādānakramarūpānupātinī prāṇavṛttim atikramya madhyamā vāk pravartate // BVaky_1.166*
*avibhāgā tu paśyantī sarvataḥ saṃhṛtakramā svarūpajyotir evāntaḥ sūkṣmā vāg anapāyinī // BVaky_1.167*
*pīyūṣāpūryamāṇāpi nityam āgantubhir malaiḥ antyā kaleva somasya nātyantam abhidhīyate // BVaky_1.168*
*yasyāṃ dṛṣṭasvarūpāyām adhikāro nivartate puruṣe ṣoḍaśakale tām āhur amṛtāṃ kalām // BVaky_1.169*
*prāptoparāgarūpā sā viplavair anuṣaṅgibhiḥ vaikharī sattvamātreva guṇair na vyavakīryate // BVaky_1.170*
tadvibhāgāvibhāgābhyāṃ kriyamāṇām avasthitam svabhāvajñais tu bhāvānāṃ dṛśyante śabdaśaktayaḥ // BVaky_1.171
anādim avyavacchinnāṃ śrutim āhur akartṛkām śiṣṭair nibadhyamānā tu na vyavacchidyate smṛtiḥ // BVaky_1.172
avibhāgād vivṛttānām abhikhyā svapnavac chrutau bhāvatattvaṃ tu vijñāya liṅgebhyo vihitā smṛtiḥ // BVaky_1.173
kāyavāgbuddhiviṣayā ye malāḥ samavasthitāḥ cikitsālakṣaṇādhyātmaśāstrais teṣāṃ viśuddhayaḥ // BVaky_1.174
śabdaḥ saṃskārahīno yo gaur iti prayuyukṣyate tam apabhraṃśam icchanti viśiṣṭārthaniveśinam // BVaky_1.175
asvagoṇyādayaḥ śabdāḥ sādhavo viṣayāntare nimittabhedāt sarvatra sādhutvaṃ ca vyavasthitam // BVaky_1.176
te sādhuṣv anumānena pratyayotpattihetavaḥ tādātmyam upagamyeva śabdārthasya prakāśakāḥ // BVaky_1.177
na śiṣṭair anugamyante paryāyā iva sādhavaḥ te yataḥ smṛtiśāstreṇa tasmāt sākṣād avācakāḥ // BVaky_1.178
aṃbvaṃbv iti yathā bālaḥ śikṣamāṇo 'pabhāṣate avyaktaṃ tadvidāṃ tena vyaktau bhavati niścayaḥ // BVaky_1.179
evaṃ sādhau prayoktavye yo 'pabhraṃśaḥ prayujyate tena sādhuvyavahitaḥ kaś cid artho 'bhidhīyate // BVaky_1.180
pāraṃparyād apabhraṃśā viguṇeṣv abhidhātṛṣu prasiddhim āgatā yena teṣāṃ sādhur avācakaḥ // BVaky_1.181
daivī vāg vyatikīrṇeyam aśaktair abhidhātṛbhiḥ anityadarśināṃ tv asmin vāde buddhiviparyayaḥ // BVaky_1.182
ubhayeṣām avicchedād anyaśabdavivakṣayā yo 'nyaḥ prayujyate śabdo na so 'rthasyābhidhāyakaḥ // BVaky_1.183
ākhyātaṃ śabdasaṃghāto jātiḥ saṃghātavartinī eko 'navayavaḥ śabdaḥ kramo buddhyanusaṃhṛtiḥ // BVaky_2.1
padam ādyaṃ pṛthak sarvaṃ padaṃ sāpekṣam ity api vākyaṃ prati matir bhinnā bahudhā nyāyadarśinām // BVaky_2.2
nighātādivyavasthārthaṃ śāstre yat paribhāṣitam sākāṅkṣāvayavaṃ tena na sarvaṃ tulyalakṣaṇaṃ // BVaky_2.3
sākāṅkṣāvayavaṃ bhede parānākāṅkṣaśabdakam karmapradhānaṃ guṇavad ekārthaṃ vākyam ucyate // BVaky_2.4
saṃbodhanapadaṃ yac ca tat kriyāyā viśeṣakam tathā tiṅantaṃ tatrāhus tiṅantasya viśeṣakam // BVaky_2.5
yathānekam api ktvāntaṃ tiṅantasya viśeṣakam tathā tiṅantaṃ tatrāhus tiṅantasya viśeṣakam // BVaky_2.6
yathaika eva sarvārthaprakāśaḥ pravibhajyate dṛśyabhedānukāreṇa vākyārthāvagamas tathā // BVaky_2.7
citrasyaikasya rūpasya yathā bhedanidarśanaiḥ nīlādibhiḥ samākhyānaṃ kriyate bhinnalakṣaṇaiḥ // BVaky_2.8
tathaivaikasya vākyasya nirākāṅkṣasya sarvataḥ śabdāntaraiḥ samākhyānaṃ sākāṅkṣair anugamyate // BVaky_2.9
yathā pade vibhajyante prakṛtipratyayādayaḥ apoddhāras tathā vākye padānām upapadyate // BVaky_2.10
varṇāntarasarūpatvaṃ varṇabhāgeṣu dṛṣyate padāntarasarūpāś ca padabhāgā iva sthitāḥ // BVaky_2.11
bhāgair anarthakair yuktā vṛṣabhodakayāvakāḥ anvayavyatirekau tu vyavahāranibandhanam // BVaky_2.12
śabdasya na vibhāgo 'sti kuto 'rthasya bhaviṣyati vibhāgaiḥ prakriyābhedam avidvān pratipadyate // BVaky_2.13
brāhmaṇārtho yathā nāsti kaś cid brāhmaṇakambale devadattādayo vākye thataiva syur anarthakāḥ // BVaky_2.14
sāmānyārthas tirobhūto na viśeṣe 'vatiṣṭhate upāttasya kutas tyāgo nivṛttaḥ kvāvatiṣṭhatām // BVaky_2.15
aśābdo yadi vākyārthaḥ padārtho 'pi tathā bhavet evaṃ sati ca saṃbandhaḥ śabdasyārthena hīyate // BVaky_2.16
viśeśaśabdāḥ keṣāṃ cit sāmānyapratirūpakāḥ śabdāntarābhisaṃbandhād vyajyante pratipattṛṣu // BVaky_2.17
teṣāṃ tu kṛtsno vākyārthaḥ pratibhedaṃ samāpyate vyaktopavyañjanā siddhir arthasya pratipatṛṣu // BVaky_2.18
sa vyaktaḥ kramavāñ chabda upāṃśu yam adhīyate akramas tu vitatyeva buddhir yatrāvatiṣṭhate // BVaky_2.19
yathotkṣepaviśeṣe 'pi karmabhedo na gṛhyate āvṛttau vyajyate jātiḥ karmabhir bhramaṇādibhiḥ // BVaky_2.20
varṇavākyapadeṣv evaṃ tulyopavyañjanā śrutiḥ atyantabhede tattvasya sarūpeva pratīyate // BVaky_2.21
nityeṣu ca kutaḥ pūrvaṃ paraṃ vā paramārthataḥ ekasyaiva tu sā śaktir yad evam avabhāsate // BVaky_2.22
ciraṃ kṣipram iti jñāne kālabhedād ṛte yathā bhinnakāle prakāśete sa dharmo hrasvadīrghayoḥ // BVaky_2.23
na nityaḥ kramamātrābhiḥ kālo bhedam ihārhati vyāvartinīnāṃ mātrāṇām abhāve kīdṛśaḥ kramaḥ // BVaky_2.24
tābhyo yā jāyate buddhir ekā sā bhāgavarjitā sā hi svaśaktyā bhinneva kramapratyavamarśinī // BVaky_2.25
kramollekhānuṣaṅgeṇa tasyāṃ yad bījam āhitam tattvanānātvayos tasya niruktir nāvatiṣṭhate // BVaky_2.26
bhāvanāsamaye tv etat kramasāmarthyam akramam vyāvṛttabhedo yenārtho bhedavān upalabhyate // BVaky_2.27
padāni vākye tāny eva varṇās te ca pade yadi varṇeṣu varṇabhāgānāṃ bhedaḥ syāt paramāṇuvat // BVaky_2.28
bhāgānām anupaśleṣān na varṇo na padaṃ bhavet teṣām avyapadeśyatvāt kim anyad vyapadiśyatām // BVaky_2.29
yad antaḥśabdatattvaṃ tu bhāgair ekaṃ prakāśitam tam āhur apare śabdaṃ tasya vākye tathaikatām // BVaky_2.30
arthabhāgais tathā teṣām antaro 'rthaḥ prakāśyate ekasyaivātmano bhedau śabdārthāv apṛthaksthitau // BVaky_2.31
prakāśakaprakāśyatvaṃ kāryakāraṇarūpatā antarmātrātmanas tasya śabdatattvasya sarvadā // BVaky_2.32
tasyaivāstitvanāstitve sāmarthye samavasthite akrame kramanirbhāse vyavahāranibandhane // BVaky_2.33
saṃpratyayapramāṇatvāt padārthāstitvakalpane padārthābhyuccaye tyāgād ānarthakyaṃ prasajyate // BVaky_2.34
rājaśabdena rājārtho bhinnarūpeṇa gamyate vṛttāv ākhyātasadṛśaṃ padam anyat prayujyate // BVaky_2.35
yathāśvakarṇa ity ukte vinaivāśvena gamyate kaś cid eva viśiṣṭo 'rthaḥ sarveṣu pratyayas tathā // BVaky_2.36
vākyeṣu arthāntaragataḥ sādṛśyaparikalpane keṣāṃ cit rūḍhiśabdatvaṃ śāstra evānugamyate // BVaky_2.37
upādāyāpi ye heyās tān upāyān pracakṣate upāyānāṃ ca niyamo nāvaśyam avatiṣṭhate // BVaky_2.38
arthaṃ kathaṃ cit puruṣaḥ kaś cit saṃpratipadyate saṃsṛṣṭā vā vibhaktā cā bhedā vākyanibandhanāḥ // BVaky_2.39
so 'yam ity abhisaṃbandho buddhyā prakramyate yadā vākyārthasya tadaiko 'pi varṇaḥ pratyāyakaḥ kva cit // BVaky_2.40
kevalena padenārtho yāvān evābhidhīyate vākyasthaṃ tāvato 'rthasya tad āhur abhidhāyakam // BVaky_2.41
saṃbandhe sati yat tv anyad ādhikyam upajāyate vākyārtam eva taṃ prāhur anekapadasaṃśrayam // BVaky_2.42
sa tv anekapadastho 'pi pratibhedaṃ samāpyate jātivat samudāye 'pi saṃkhyāvat kalpyate 'paraiḥ // BVaky_2.43
sarvabhedānuguṇyaṃ tu sāmānyam apare viduḥ tad arthāntarasaṃsargād bhajate bhedarūpatām // BVaky_2.44
bhedān ākāṅkṣatas tasya yā pariplavamāmatā avacchinatti saṃbandhas tāṃ viśeṣe niveśayan // BVaky_2.45
kāryānumeyaḥ saṃbandho rūpaṃ tasya na vidyate asattvabhūtam atyantam atas taṃ pratijānate // BVaky_2.46
niyataṃ sādhane sādhyaṃ kriyā niyatasādhanā sa saṃnidhānamātreṇa niyamaḥ saṃprakāśate // BVaky_2.47
guṇabhāvena sākāṅkṣaṃ tatra nāma pravartate sādhyatvena nimittāni kriyāpadam apekṣate // BVaky_2.48
santa eva viśeṣā ye padārtheṣv avibhāvitāḥ te kramād anugamyante na vākyam abhidhāyakam // BVaky_2.49
śabdānāṃ kramamātre ca nānyaḥ śabdo 'sti vācakaḥ kramo hi dharmaḥ kālasya tena vākyaṃ na vidyate // BVaky_2.50
ye ca saṃbhavino bhedāḥ padārtheṣv avibhāvitāḥ te saṃnidhāne vyajyante na tu varṇeṣv ayaṃ kramaḥ // BVaky_2.51
varṇānāṃ ca padānāṃ ca kramamātraniveśinī padākhyā vākyasaṃjñā ca śabdatvaṃ neṣyate tayoḥ // BVaky_2.52
samāne 'pi tu śabdatve dṛṣṭaḥ saṃpratyayaḥ padāt prativarṇaṃ tv asau nāsti padasyārtham ato viduḥ // BVaky_2.53
yathā sāvayavā varṇā vinā vācyena kena cit arthavantaḥ samuditā vākyam apy evam iṣyate // BVaky_2.54
anarthakāny apāyatvāt padārthenārthavanti vā krameṇoccaritāny āhur vākyārthaṃ bhinnalakṣaṇam // BVaky_2.55
nityatve samudāyānāṃ jāter vā parikalpane ekasyaikārthatām āhur vākyasyāvyabhicāriṇīm // BVaky_2.56
abhedapūrvakābhedāḥ kalpitā vākyavādibhiḥ bhedapūrvān abhedāṃs tu manyante padadarśinaḥ // BVaky_2.57
padaprakṛtibhāvaś ca vṛttibhedena varṇyate padānāṃ saṃhitā yoniḥ saṃhitā vā padāśrayā // BVaky_2.58
padāmnāyaś ca yady anyaḥ saṃhitāyā nidarśakaḥ nityas tatra kathaṃ kāryaṃ padaṃ lakṣaṇadarśanāt // BVaky_2.59
prativarṇam asaṃvedyaḥ padārthapratyayo yathā padeśv evam asaṃvedyaṃ vākyārthasya nirūpaṇam // BVaky_2.60
vākyārthaḥ saṃniviśate padeṣu sahavṛttiṣu yathā tathaiva varṇeṣu padārthaḥ sahavṛttiṣu // BVaky_2.61
sūkṣmaṃ grāhyaṃ yathānyena saṃsṛṣṭaṃ saha gṛhyate varṇo 'py anyena varṇena saṃbaddho vācakas tathā // BVaky_2.62
padasyoccāraṇād artho yathā kaś cin nirūpyate varṇānām api sāṃnidhyāt tathā so 'rthaḥ pratīyate // BVaky_2.63
prāptasya yasya sāmarthyān niyamārthā punaḥ śrutiḥ tenātyantaṃ viśeṣeṇa sāmānyaṃ yadi bādhyate // BVaky_2.64
yajeteti tato dravyaṃ prāptaṃ sāmarthyalakṣaṇam vrīhiśrutyā nivarteta na syāt pratinidhis tathā // BVaky_2.65
tasmād vrīhitvam adhikaṃ vrīhiśabdaḥ prakalpayet dravyatvam aviruddhatvāt prāptyarthaḥ san na bādhate // BVaky_2.66
tena cāpi vyavacchinne dravyatve sahacāriṇi asaṃbhavād viśeṣāṇāṃ tatrānyeṣām adarśanam // BVaky_2.67
na ca sāmānyavat sarve kriyāśabdena lakṣitāḥ viśeṣā na hi sarveṣāṃ satāṃ śabdo 'bhidhāyakaḥ // BVaky_2.68
śuklādayo guṇāḥ santo yathā tatrāvivakṣitāḥ tathāvivakṣā bhedānāṃ dravyatvasahacāriṇām // BVaky_2.69
asaṃnidhau pratinidhir mā bhūn nityasya karmaṇaḥ kāmyasya vā pravṛttasya lopa ity upapadyate // BVaky_2.70
viśiṣṭaiva kriyā yena vākyārthaḥ parikalpyate dravyābhāve pratinidhau tasya tat syāt kriyāntaram // BVaky_2.71
nirjñātārthaṃ padaṃ yac ca tadarthe pratipādite pikādi yad avijñātaṃ tat kim ity anuyujyate // BVaky_2.72
sāmarthyaprāpitaṃ yac ca vyaktyartham anuṣajyate śrutir evānuṣaṅgeṇa bādhikā liṅgavākyayoḥ // BVaky_2.73
aprāpto yas tu śuklādiḥ saṃnidhānena gamyate sa yatnaprāpito vākye śrutidharmavilakṣaṇaḥ // BVaky_2.74
abhinnam eva vākyaṃ tu yady abhinnārtham iṣyate tat sarvaṃ śrutibhūtatvān na śrutyaiva virotsyate // BVaky_2.75
vākyānāṃ samudāyaś ca ya ekārthaprasiddhaye sākāṅkṣāvayavas tatra vākyārtho 'pi na vidyate // BVaky_2.76
prāsaṅgikam idaṃ kāryam idaṃ tantreṇa labhyate idam āvṛttibhedābhyām atra bādhasamuccayau // BVaky_2.77
ūho 'smin viṣaye nyāyyaḥ saṃbandho 'sya na bādhyate sāmānyasyātideśo 'yaṃ viśeṣo 'trātidiśyate // BVaky_2.78
arthitvam atra sāmarthyam asminn artho na bhidyate śāstrāt prāptādhikāro 'yaṃ vyudāso 'sya kriyāntare // BVaky_2.79
iyaṃ śrutyā kramaprāptir iyam uccāraṇād iti kramo 'yam atra balavān asmiṃs tu na vivakṣitaḥ // BVaky_2.80
idaṃ parāṅgaiḥ saṃbaddham aṅgānām aprayojakam prayojakam idaṃ teṣām atredaṃ nāntarīyakam // BVaky_2.81
idaṃ pradhānaṃ śeṣo 'yaṃ viniyogakramas tv ayam sākṣād asyopakārīdam idam ārād viśeṣakam // BVaky_2.82
śaktivyāpārabhedo 'smin phalam atra tu bhidyate saṃbandhāj jātabhedo 'yaṃ bhedas tatrāvivakṣitaḥ // BVaky_2.83
prasajyapratiṣedho 'yaṃ paryudāso 'yam atra tu idaṃ gauṇam idaṃ mukhyaṃ vyāpīdaṃ guru laghv idam // BVaky_2.84
bhedenāṅgāṅgibhāvo 'sya bahubhedaṃ vikalpyate idaṃ niyamyate 'syātra yogyatvam upajāyate // BVaky_2.85
asya vākyāntare dṛṣṭāl liṅgād bhedo 'numīyate ayaṃ śabdair apoddhṛtya padārthaḥ pravibhajyate // BVaky_2.86
iti vākyeṣu ye dharmāḥ padārthopanibandhanāḥ sarve tena prakalperan padaṃ cet syad avācakam // BVaky_2.87
avibhakte 'pi vākyārthe śaktibhedād apoddhṛte vākyāntaravibhāgena yathoktaṃ na virudhyate // BVaky_2.88
yathaivaikasya gandhasya bhedena parikalpanā puṣpādiṣu tathā vākye 'py arthabhedo 'bhidhīyate // BVaky_2.89
gavaye narasiṃhe vāpy ekajñānāvṛte yathā bhāgaṃ jātyantarasyaiva sadṛśaṃ pratipadyate // BVaky_2.90
aprasiddhaṃ tu yaṃ bhāgam adṛṣṭam anupaśyati tāvaty asaṃvidaṃ mūḍhaḥ sarvatra pratipadyate // BVaky_2.91
tathā pikādiyogena vākye 'tyantavilakṣaṇe sadṛśasyeva saṃjñānam asato 'rthasya manyate // BVaky_2.92
ekasya bhāge sādṛśyaṃ bhāge bhedaś ca lakṣyate nirbhāgasya prakāśasya nirbhāgeṇaiva cetasā // BVaky_2.93
tathaiva bhāge sādṛśyaṃ bhāge bhedo 'vasīyate bhāgābhāve 'pi vākyānām atyantaṃ bhinnadharmaṇām // BVaky_2.94
rūpanāśe padānāṃ syāt kathaṃ cāvadhikalpanā agṛhītāvadhau śabde kathaṃ cārtho vivicyate // BVaky_2.95
saṃsarga iva rūpāṇāṃ śabde 'nyatra vyavasthitaḥ nānārūpeṣu tadrūpaṃ tantreṇāparam iṣyate // BVaky_2.96
tasminn abhede bhedānāṃ saṃsarga iva vartate rūpaṃ rūpāntarāt tasmād ananyat pravibhajyate // BVaky_2.97
śāstre pratyāyakasyāpi kvacid ekatvam āśritam pratyāyyena kvacid bhedo grahaṇagrāhyayoḥ sthitaḥ // BVaky_2.98
ū ity abhedam āśritya yathāsaṃkhyaṃ prakalpitam lṛluṭor grahaṇe bhedo grāhyābhyāṃ parikalpitaḥ // BVaky_2.99
yasyety etad aṇo rūpaṃ saṃjñinām abhidhāyakam na hi pratīyamānena grahaṇasyāsti saṃbhavaḥ // BVaky_2.100
ū ity etad abhinnaṃ ca bhinnavākyanibandhanam bhedena grahaṇaṃ yasya pararūpam iva dvayoḥ // BVaky_2.101
plutasyāṅgavivṛddhiṃ ca samāhāram acos tathā vyudasyatā punar bhedaḥ śabdeṣv atyantam āśritaḥ // BVaky_2.102
ardharcādiṣu śabdeṣu rūpabhedaḥ kramād yathā tantrāt tathaikaśabdatve bhinnānāṃ śrutir anyathā // BVaky_2.103
saṃhitāviṣaye varṇāḥ svarūpeṇāvikāriṇaḥ śabdāntaratvaṃ yāntīva śaktyantaraparigrahāt // BVaky_2.104
indriyādivikāreṇa dṛṣṭaṃ grāhyeṣu vastuṣu ātmatyāgād ṛte bhinnaṃ grahaṇaṃ sa kramaḥ śrutau // BVaky_2.105
abhidhānakriyābhedāc chabdeṣv avikṛteṣv api rūpam atyantabhedena tad evaikaṃ prakāśate // BVaky_2.106
ṛco vā gītimātraṃ vā sāma dravyāntaraṃ na tu gītibhedāt tu gṛhyante tā eva vikṛtā ṛcaḥ // BVaky_2.107
upāyāc chrutisaṃhāre bhinnānām ekaśeṣiṇām tantreṇoccāraṇe teṣāṃ śāstre sādhutvam ucyate // BVaky_2.108
parigṛhya śrutiṃ caikāṃ rūpabhedavatām api tantreṇoccāraṇaṃ kāryam anyathā te na sādhavaḥ // BVaky_2.109
sarūpāṇāṃ ca vākyānāṃ śāstreṇāpratipāditam tantreṇoccāraṇād ekaṃ rūpaṃ sādhūpalabhyate // BVaky_2.110
ekasyānekarūpatvaṃ nālikādiparigrahāt yathā tathaiva tantrāt syād bahūnām ekarūpatā // BVaky_2.111
yathā padasarūpāṇāṃ vākyānāṃ saṃbhavaḥ pṛthak tathā vākyāntarābhāve syād eṣāṃ pṛthagarthatā // BVaky_2.112
abhidheyaḥ padasyārtho vākyasyārthaḥ prayojanam yasya tasya na saṃbandho vākyānām upapadyate // BVaky_2.113
tatra kriyāpadāny eva vyapekṣante parasparam kriyāpadānuṣaktas tu saṃbandho 'tha pratīyate // BVaky_2.114
āvṛttir anuvādo vā padārthavyaktikalpane pratyekaṃ tu samāpto 'rthaḥ sahabhūteṣu vartate // BVaky_2.115
avikalpitavākyārthe vikalpā bhāvanāśrayāḥ atrādhikaraṇe vādāḥ pūrveṣāṃ bahudhā matāḥ // BVaky_2.116
abhyāsāt pratibhāhetuḥ sarvaḥ śabdo 'paraiḥ smṛtaḥ bālānāṃ ca tiraścāṃ ca yathārthapratipādane // BVaky_2.117
anāgamaś ca so 'bhyāsaḥ samayaḥ kaiś cid iṣyate anantaram idaṃ kāryam asmād ity upadarśakaḥ // BVaky_2.118
asty arthaḥ sarvaśabdānāṃ iti pratyāyyalakṣaṇam apūrvadevatāsvargaiḥ samam āhur gavādiṣu // BVaky_2.119
prayogadarśanābhyāsād ākārāvagrahas tu yaḥ na sa śabdasya viṣayaḥ sa hi yatnāntarāśrayaḥ // BVaky_2.120
ke cid bhedāḥ prakāśyante śabdais tadabhidhāyibhiḥ anuniṣpādinaḥ kāṃś cic chabdārthān iti manyate // BVaky_2.121
jāteḥ pratyāyake śabde yā vyaktir anuṣaṅgiṇī na tadvyaktigatān bhedāñ jātiśabdo 'valambate // BVaky_2.122
ghaṭādīnāṃ na cākārān pratyāyayati vācakaḥ vastumātraniveśitvāt tadgatir nāntarīyakā // BVaky_2.123
kriyā vinā prayogeṇa na dṛṣṭā śabdacoditā prayogas tv anuniṣpādī śabdārtha iti gamyate // BVaky_2.124
niyatās tu prayogā ye niyataṃ yac ca sādhanam teṣāṃ śabdābhidheyatvam aparair anugamyate // BVaky_2.125
samudāyo 'bhidheyo vāpy avikalpasamuccayaḥ asatyo vāpi saṃsargaḥ śabdārthaḥ kaiś cid iṣyate // BVaky_2.126
asatyopādhi yat satyaṃ tad vā śabdanibandhanām śabdo vāpy abhijalpatvam āgato yāti vācyatām // BVaky_2.127
so 'yam ity abhisaṃbandhād rūpam ekīkṛtaṃ yatā śabdasyārthena taṃ śabdam abhijalpaṃ pracakṣate // BVaky_2.128
tayor apṛthagātmatve rūḍhir avyabhicāriṇī kiṃ cid eva kva cid rūpaṃ prādhānyenāvatiṣṭhate // BVaky_2.129
loke 'rtharūpatāṃ śabdaḥ pratipannaḥ pravartate śāstre tūbhayarūpatvaṃ pravibhaktaṃ vivakṣayā // BVaky_2.130
aśakteḥ sarvaśakter vā śabdair eva prakalpitā ekasyārthasya niyatā kriyādiparikalpanā // BVaky_2.131
yo vārtho buddhiviṣayo bāhyavastunibandhanaḥ sa bāhyaṃ vastv iti jñātaḥ śabdārtha iti gamyate // BVaky_2.132
ākāravantaḥ saṃvedyā vyaktismṛtinibandhanāḥ ete pratyavabhāsante saṃvinṃātraṃ tv ato 'nyathā // BVaky_2.133
yathendriyaṃ saṃnipatad vaicitreṇopadarśakaṃ tathaiva śabdād arthasya pratipattir anekadhā // BVaky_2.134
vaktrānyathaiva prakrānto bhinneṣu pratipattṛṣu svapratyayānukāreṇa śabdārthaḥ pravibhajyate // BVaky_2.135
ekasminn api dṛśye 'rthe darśanaṃ bhidyate pṛthak kālāntareṇa caiko 'pi taṃ paśyaty anyathā punaḥ // BVaky_2.136
ekasyāpi ca śabdasya nimittair avyavasthitaiḥ ekena bahubhiś cārtho bahudhā parikalpyate // BVaky_2.137
tasmād adṛṣṭatattvānāṃ sāparādhaṃ bahucchalaṃ darśanaṃ vacanaṃ vāpi nityam evānavasthitam // BVaky_2.138
ṛṣīṇāṃ darśanaṃ yac ca tattve kiṃ cid avasthitam na tena vyavahāro 'sti na tac chabdanibandhanaṃ // BVaky_2.139
talavad dṛśyate vyoma khadyoto havyavāḍ iva naiva cāsti talaṃ vyomni na khadyote hutāśanaḥ // BVaky_2.140
tasmāt pratyakṣam apy arthaṃ vidvān īkṣeta yuktitaḥ na darśanasya prāmāṇyād dṛśyam arthaṃ prakalpayet // BVaky_2.141
asamākhyeyatattvānām arthānāṃ laukikair yathā vyavahāre samākhyānaṃ tat prajño na vikalpayet // BVaky_2.142
vicchedagrahaṇe 'rthānāṃ pratibhānyaiva jāyate vākyārtha iti tām āhuḥ padārthair upapāditām // BVaky_2.143
idaṃ tad iti sānyeṣām anākyeyā kathaṃ cana pratyātmavṛtti siddhā sā kartrāpi na nirūpyate // BVaky_2.144
upaśleṣam ivārthānāṃ sā karoty avicāritā sārvarūpyam ivāpannā viṣayatvena vartate // BVaky_2.145
sākśāc chabdena janitāṃ bhāvanānugamena vā itikartavyatāyāṃ tāṃ na kaś cid ativartate // BVaky_2.146
pramāṇatvena tāṃ lokaḥ sarvaḥ samanugacchati samārambhāḥ pratāyante tiraścām api tadvaśāt // BVaky_2.147
yathā dravyaviśeṣāṇāṃ paripākair ayatnajāḥ madādiśaktayo dṛṣṭāḥ pratibhās tadvatāṃ tathā // BVaky_2.148
svaravṛttiṃ vikurute madhau puṃskokilasya kaḥ jantvādayaḥ kulāyādikaraṇe śikṣitāḥ katham // BVaky_2.149
āhāraprītyapadveṣaplavanādikriyāsu kaḥ jātyanvayaprasiddhāsu prayoktā mṛgapakṣiṇām // BVaky_2.150
bhāvanānugatād etad āgamād eva jāyate āsattiviprakarṣābhyām āgamas tu viśiṣyate // BVaky_2.151
svabhāvavaraṇābhāsayogādṛṣṭopapāditām viśiṣṭopahitāṃ ceti pratibhāṃ ṣaḍvidhāṃ viduḥ // BVaky_2.152
yathā saṃyogibhir dravyair lakṣite 'rthe prayujyate gośabdo na tv asau teṣāṃ viśeśāṇāṃ prakāśakaḥ // BVaky_2.153
ākāravarṇāvayavaiḥ saṃsṛṣṭeṣu gavādiṣu śabdaḥ pravartamāno 'pi na tān aṅgīkaroty asau // BVaky_2.154
saṃsthānavarṇāvayavair viśiṣṭe 'rthe prayujyate śabdo na tasyāvayave pravṛttir upalabhyate // BVaky_2.155
durlabhaṃ kasya cil loke sarvāvayavadarśanaṃ kaiś cit tv avayavair dṛṣṭair arthaḥ kṛtso 'numīyate // BVaky_2.156
tathā jātyutpalādīnāṃ gandhena sahacāriṇām nityasaṃbandhināṃ dṛṣṭaṃ guṇānām avadhāraṇam // BVaky_2.157
saṃkhyāpramāṇasaṃsthānanirapekṣaḥ pravartate bindau ca samudāye ca vācakaḥ salilādiṣu // BVaky_2.158
saṃskārādiparicchinne tailādau yo vyavasthitaḥ āhaikadeśaṃ tattvena tasyāvayavavartinā // BVaky_2.159
yenārthenābhisaṃbaddham abhidhānaṃ prayujyate tadarthāpagame tasya prayogo vinivartate // BVaky_2.160
yāṃs tu saṃbhavino dharmān antarṇīya prayujyate śabdas teṣāṃ na sāṃnidhyaṃ niyamena vyapekṣate // BVaky_2.161
yathā romaśaphādīnāṃ vyabhicāre 'pi dṛśyate gośabdo na tathā jāter viprayoge pravartate // BVaky_2.162
tasmāt saṃbhavino 'rthasya śabdāt saṃpratyaye sati adṛṣṭaviprayogārthaḥ saṃbandhitvena gamyate // BVaky_2.163
vācikā dyotikā va syur dvitvādīnāṃ vibhaktayaḥ syād vā saṃkhyāvato 'rthasya samudāyo 'bhidhāyakaḥ // BVaky_2.164
vinā saṃkhyābhidhānād vā saṃkhyābhedasamanvitān arthān svarūpabhedena kāmś cid āhur gavādayaḥ // BVaky_2.165
ye śabdā nityasaṃbandhā viveke jñātaśaktayaḥ anvayavyatirekābhyāṃ teṣām artho vibhajyate // BVaky_2.166
yāvac cāvyabhicāreṇa tayoḥ śakyaṃ prakalpanam niyamas tatra na tv evaṃ niyamo nuṭśabādiṣu // BVaky_2.167
saṃbhave nābhidhānasya lakṣaṇatvaṃ prakalpate āpekṣikyo hi saṃsarge niyatāḥ śabdaśaktayaḥ // BVaky_2.168
na kūpasūpayūpānām anvayo 'rthasya dṛśyate ato 'rthāntaravācitvaṃ saṃghātasyaiva gamyate // BVaky_2.169
anvākhyānāni bhidyante śabdavyutpattikarmasu bahūnāṃ saṃbhave 'rthānāṃ nimittaṃ kiṃ cid iṣyate // BVaky_2.170
vairavāsiṣṭhagiriśās tathaikāgārikādayaḥ kaiś cit kathaṃ cid ākhyātā nimittāvadhisaṃkaraiḥ // BVaky_2.171
yathā pathaḥ samākhyānaṃ vṛkṣavalmīkaparvataiḥ aviruddhaṃ gavādīnāṃ bhinnaiś ca sahacāribhiḥ // BVaky_2.172
anyathā ca samākhyānam avasthābhedadarśibhiḥ kriyate kiṃśukādīnām ekadeśāvadhāraṇaṃ // BVaky_2.173
kaiś cin nirvacanaṃ bhinnaṃ girater garjater gameḥ gavater gadater vāpi gaur ity atrānudarśitam // BVaky_2.174
gaur ity eva svarūpād vā gośabdo goṣu vartate vyutpādyate na vā sarvaṃ kaiś cic cobhayatheṣyate // BVaky_2.175
sāmānyenopadeśaś ca śāstre laghvartham āśritaḥ jātyantaravad anyasya viśeṣāḥ pratipādakāḥ // BVaky_2.176
arthāntare ca yad vṛttaṃ tat prakṛtyantaraṃ viduḥ tulyarūpaṃ na tad rūḍhāv anyasminn anuṣajyate // BVaky_2.177
bhinnāv ijiyajī dhātū niyatau viṣayāntare kaiś cit kathaṃ cid uddiṣṭau citraṃ hi pratipādanam // BVaky_2.178
evaṃ ca vālavāyādi jitvarīvad upācaret bhedābhedābhyupagame na virodho 'sti kaś cana // BVaky_2.179
aḍādīnāṃ vyavasthārthaṃ pṛthaktvena prakalpanam dhātūpasargayoḥ śāstre dhātur eva tu tādṛśaḥ // BVaky_2.180
tathā hi saṃgrāmayateḥ sopasargād vidhiḥ smṛtaḥ kriyāviśeṣāḥ samghāte prakramyante tathāvidhāḥ // BVaky_2.181
kāryāṇām antaraṅgatvam evaṃ dhātūpasargayoḥ sādhanair yāti saṃbandhaṃ tathābhūtaiva sā kriyā // BVaky_2.182
prayogārtheṣu siddhaḥ san bhettavyo 'rtho viśiṣyate prāk ca sādhanasaṃbandhāt kriyā naivopajāyate // BVaky_2.183
dhātoḥ sādhanayogasya bhāvinaḥ prakramād yathā dhātutvaṃ karmabhāvaś ca tathānyad api dṛśyatām // BVaky_2.184
bījakāleṣu saṃbandhād yathā lākṣārasādayaḥ varṇādipariṇāmena phalānām upakurvate // BVaky_2.185
buddhisthād abhisaṃbandhāt tathā dhātūpasargayoḥ abhyantarīkṛtād bhedaḥ padakāle prakāśate // BVaky_2.186
kva cit saṃbhavino bhedāḥ kevalair anidarśitāḥ upasargeṇa saṃbandhe vyajyante pranirādinā // BVaky_2.187
sa vācako viśeṣāṇāṃ saṃbhavād dyotako 'pi vā śaktyādhānāya vā dhātoḥ sahakārī prayujyate // BVaky_2.188
sthādibhiḥ kevalair yac ca gamanādi na gamyate tatrānumānād dvividhāt taddharmā prādir ucyate // BVaky_2.189
aprayoge 'dhiparyoś ca yāvad dṛṣṭaṃ kriyāntaram tasyābhidhāyako dhātuḥ saha tābhyām anarthakaḥ // BVaky_2.190
tathaiva svārthikāḥ ke cit saṃghātāntaravṛttayaḥ anarthakena saṃsṛṣṭāḥ prakṛtyarthānuvādinaḥ // BVaky_2.191
nipātā dyotakāḥ ke cit pṛthagarthaprakalpane āgamā iva ke cit tu saṃbhūyārthasya sādhakāḥ // BVaky_2.192
upariṣṭāt purastād vā dyotakatvaṃ na bhidyate teṣu prayujyamāneṣu bhinnārtheṣv api sarvathā // BVaky_2.193
cādayo na prayujyante padatve sati kevalāḥ pratyayo vācakatve 'pi kevalo na prayujyate // BVaky_2.194
samuccitābhidhāne tu vyatireko na vidyate asattvabhūto bhāvaś ca tiṅpadair abhidhīyate // BVaky_2.195
samuccitābhidhāne 'pi viśiṣṭārthābhidhāyinām guṇair padānāṃ saṃbandhaḥ paratantrās tu cādayaḥ // BVaky_2.196
janayitvā kriyā kā cit saṃbandhaṃ vinivartate śrūyamāṇe kriyāśabde saṃbandho jāyate kva cit // BVaky_2.197
tatra ṣaṣṭhī pratipadaṃ samāsasya nivṛttaye vihitā darśanārthaṃ tu kārakaṃ pratyudāhṛtam // BVaky_2.198
sa copajātaḥ saṃbandho vinivṛtte kriyāpade karmapravacanīyena tatra tatra niyamyate // BVaky_2.199
yena kriyāpadākṣepaḥ sa kārakavibhaktibhiḥ yujyate vir yathā tasya likhāv anupasargatā // BVaky_2.200
tiṣṭhater aprayogaś ca dṛṣṭo 'praty ajayann iti sunv abhīty ābhimukhye ca kevalo 'pi prayujyate // BVaky_2.201
karmapravacanīyatvaṃ kriyāyoge vidhīyate ṣatvādivinivṛttyarthaṃ svatyādīnāṃ vidharmaṇām // BVaky_2.202
hetuhetumator yogaparicchede 'nunā kṛte ārambhād bādhyate prāptā tṛtīyā hetulakṣaṇā // BVaky_2.203
kriyāyā dyotako nāyaṃ na saṃbandhasya vācakaḥ nāpi kriyāpadākṣepi saṃbandhasya tu bhedakaḥ // BVaky_2.204
anarthakānāṃ saṃghātaḥ sārthako 'narthakas tathā varṇānāṃ padam arthena yuktaṃ nāvayavāḥ pade // BVaky_2.205
padānām arthayuktānāṃ saṃghāto bhidyate punaḥ arthāntarāvabodhena saṃbandhavigamena ca // BVaky_2.206
sārthakānarthakau bhede saṃbandhaṃ nādhigacchataḥ adhigacchata ity eke kuṭīrādinidarśanāt // BVaky_2.107
arthavadbhyo viśiṣṭārthaḥ saṃghāta upajāyate nopajāyata ity eke samāsasvārthikādiṣu // BVaky_2.208
ke cid dhi yutasiddhārthā bhede nirjñātaśaktayaḥ anvayavyatirekābhyāṃ ke cit kalpitaśaktayaḥ // BVaky_2.209
śāstrārtha eva varṇānām arthavattve pradarśitaḥ dhātvādīnāṃ hi śuddhānāṃ laukiko 'rtho na vidyate // BVaky_2.210
kṛttaddhitānām arthaś ca kevalānām alaukikaḥ prāg vibhaktes tadantasya tathaivārtho na vidyate // BVaky_2.211
abhivyaktataro yo 'rthaḥ pratyayānteṣu lakṣyate arthavattāprakaraṇād āśritaḥ sa tathāvidhaḥ // BVaky_2.212
ātmabhedo na cet kaś cid varṇebhyaḥ padavākyayoḥ anyonyāpekṣayā śaktyā varṇaḥ syād abhidhāyakaḥ // BVaky_2.213
varṇena kena cin nyūnaḥ saṃghāto yo 'bhidhāyakaḥ na cec chabdāntaram asāv anyūnas tena gamyate // BVaky_2.214
sa tasmin vācake śabde nimittāt smṛtim ādadhat sākṣād iva vyavahitaṃ śabdenārtham upohate // BVaky_2.215
padavācyo yathā nārthaḥ kaś cid gaurakharādiṣu saty api pratyaye 'tyantaṃ samudāye na gamyate // BVaky_2.216
samanvita ivārthātmā padārthair yaḥ pratīyate padārthadarśanaṃ tatra tathaivānupakārakam // BVaky_2.217
samudāyāvayavayor bhinnārthatve ca vṛttiṣu yugapad bhedasaṃsargau viruddhāv anuṣaṅgiṇau // BVaky_2.218
kaś ca sādhanamātrārthān adhyādīn parikalpayet aprayuktapadaś cārtho bahuvrīhau kathaṃ bhavet // BVaky_2.219
prajñusaṃjñvādyavayavair na cāsty arthāvadhāraṇam tasmāt saṃghāta evaiko viśiṣṭārthanibandhanam // BVaky_2.220
gargā ity eka evāyaṃ bahuṣv artheṣu vartate dvandvasaṃjño 'pi saṃghāto bahūnām abhidhāyakaḥ // BVaky_2.221
yathaikaśeṣe bhujyādiḥ pratyekam avatiṣṭhate kriyaivaṃ dvandvavācye 'rthe pratyekaṃ pravibhajyate // BVaky_2.222
yac ca dvandvapadārthasya tacchabdena vyapekṣaṇam sāpi vyāvṛttarūpe 'rthe sarvanāmasarūpatā // BVaky_2.223
yathā ca khadiracchede bhāgeṣu kramavāṃs chidiḥ tathā dvandvapadārthasya bhāgeṣu kramadarśanam // BVaky_2.224
saṅghaikadeśe prakrāntān yathā saṅghānupātinaḥ kriyāviśeṣān manyante sa dvandvāvayave kramaḥ // BVaky_2.225
pratipādayatā vṛttim abuddhān vākyapūrvikām vṛttau padārthabhedena prādhānyam upadarśitam // BVaky_2.226
abhedād abhidheyasya nañsamāse vikalpitam prādhānyaṃ bahudhā bhāṣye doṣās tu prakriyāgatāḥ // BVaky_2.227
jahatsvārthavikalpe ca sarvārthatyāgam icchatā bahuvrīhipadārthasya tyāgaḥ sarvasya darśitaḥ // BVaky_2.228
śāstre kva cit prakṛtyarthaḥ pratyayenābhidhīyate prakṛtau vinivṛttāyāṃ pratyayārthaś ca dhātubhiḥ // BVaky_2.229
yam artham āhatur bhinnau pratyayāv eka eva tam kva cid āha pacantīti dhātus tābhyāṃ vinā kva cit // BVaky_2.230
anvākhyānasmṛter ye ca pratyayārthā nibandhanam nirdiṣṭās te prakṛtyarthāḥ smṛtyantara udāhṛtāḥ // BVaky_2.231
prasiddher udvamikarīty evaṃ śāstre 'bhidhīyate vyavahārāya manyante śāstrārthaprakriyā yataḥ // BVaky_2.232
śāstreṣu prakriyābhedair avidyaivopavarṇyate anāgamavikalpā tu svayaṃ vidyopavartate // BVaky_2.233
anibaddhaṃ nimitteṣu nirupākhyaṃ phalaṃ yathā tathā vidyāpy anākhyeyā śāstropāyeva lakṣyate // BVaky_2.234
yathābhyāsaṃ hi vāg arthe pratipattiṃ samīhate svabhāva iva cānādir mithyābhyāso vyavasthitaḥ // BVaky_2.235
utprekṣate sāvayavaṃ paramāṇum apaṇḍitaḥ tathāvayavinaṃ yuktam anyair avayavaiḥ punaḥ // BVaky_2.236
ghaṭādidarśanāl lokaḥ paricchinno 'vasīyate samārambhāc ca bhāvānām ādimad brahma śāśvatam // BVaky_2.237
upāyāḥ śikṣamāṇānāṃ bālānām upalāpanāḥ asatye vartmani sthitvā tataḥ satyaṃ samīhate // BVaky_2.238
anyathā pratipadyārthaṃ padagrahaṇapūrvakam punar vākye tam evārtham anyathā pratipadyate // BVaky_2.239
upāttā bahavo 'py arthā yeṣv ante pratiṣedhanam kriyate te nivartante tasmāt tāṃs tatra nāśrayet // BVaky_2.240
vṛkṣo nāstīti vākyaṃ ca viśiṣṭābhāvalakṣaṇam nārthe na buddhau saṃbandho nivṛtter avatiṣṭhate // BVaky_2.241
vicchedapratipattau ca yady astīty avadhāryate aśabdavācyā sā buddhir nivartyeta sthitā katham // BVaky_2.242
atha yaj jñānam utpannaṃ tan mithyeti nañā kṛtam naño vyāpārabhede 'sminn abhāvāvagatiḥ katham // BVaky_2.243
nirādhārapravṛttau ca prākpravṛttir naño bhavet athādhāraḥ sa evāsya niyamārthā śrutir bhavet // BVaky_2.244
niyamadyotanārthā vāpy anuvādo yathā bhavet kaś cid evārthavāṃs tatra śabdaḥ śeṣās tv anarthakāḥ // BVaky_2.245
viruddhaṃ cābhisaṃbandham udāhāryādibhiḥ kṛtam vākye samāpte vākyārtham anyathā pratipadyate // BVaky_2.246
stutinindāpradhāneṣu vākyeṣv artho na tādṛśaḥ padānāṃ pravibhāgena yādṛśaḥ parikalpyate // BVaky_2.247
athāsaṃsṛṣṭa evārthaḥ padeṣu samavasthitaḥ vākyārthasyābhyupāyo 'sāv ekasya pratipādane // BVaky_2.248
pūrvaṃ padeṣv asaṃsṛṣṭo yaḥ kramād upacīyate chinnagrathitakalpatvāt tad viśiṣṭataraṃ viduḥ // BVaky_2.249
ekam āhur anekārthaṃ śabdam anye parīkṣakāḥ nimittabhedād ekasya sārvārthyaṃ tasya bhidyate // BVaky_2.250
yaugapadyam atikramya paryāye vyavatiṣṭhate arthaprakaraṇābhyāṃ vā yogāc chabdāntareṇa vā // BVaky_2.251
yathā sāsnādimān piṇḍo gośabdenābhidhīyate tathā sa eva gośabdo vāhīke 'pi vyavasthitaḥ // BVaky_2.252
sarvaśaktes tu tasyaiva śabdasyānekadharmaṇaḥ prasiddhibhedād gauṇatvaṃ mukhyatvaṃ copajāyate // BVaky_2.253
eko mantras tathādhyātmam adhidaivam adhikratu asaṃkareṇa sarvārtho bhinnaśaktir avasthitaḥ // BVaky_2.254
gotvānuṣaṅgo vāhīke nimittāt kaiś cid iṣyate arthamātraṃ viparyastaṃ śabdaḥ svārthe vyavasthitaḥ // BVaky_2.255
tathā svarūpaṃ śabdānāṃ sarvārtheṣv anuṣajyate arthamātraṃ viparyastaṃ svarūpe tu śrutiḥ sthitā // BVaky_2.256
ekatvaṃ tu sarūpatvāc chabdayor gauṇamukhyayoḥ prāhur atyantabhede 'pi bhedamārgānudarśinaḥ // BVaky_2.257
sāmidhenyantaraṃ caivam āvṛttāv anuṣajyate mantrās ca viniyogena labhante bhedam ūhavat // BVaky_2.258
tāny āmnāyāntarāṇy eva paṭhyate kiṃ cid eva tu anarthakānāṃ pāṭho vā śeṣas tv anyaḥ pratīyate // BVaky_2.259
śabdasvarūpam arthas tu pāṭhe 'nyair upavarṇyate atyantabhedaḥ sarveṣāṃ tatsaṃbandhāt tu tadvatām // BVaky_2.260
anyā saṃskārasāvitrī karmaṇy anyā prayujyate anyā japaprabandheṣu sā tv ekaiva pratīyate // BVaky_2.261
arthasvarūpe śabdānāṃ svarūpād vṛttim icchataḥ vākyarūpasya vākyārthe vṛttir anyānapekṣayā // BVaky_2.262
anekārthatvam ekasya yaiḥ śabdasyānugamyate siddhyasiddhikṛtā teṣāṃ gauṇamukhyaprakalpanā // BVaky_2.263
arthaprakaraṇāpekṣo yo vā śabdāntaraiḥ saha yuktaḥ pratyāyayaty arthaṃ taṃ gauṇam apare viduḥ // BVaky_2.264
śuddhasyoccāraṇe svārthaḥ prasiddho yasya gamyate sa mukhya iti vijñeyo rūpamātranibandhanaḥ // BVaky_2.265
yas tv anyasya prayogeṇa yatnād iva niyujyate tam aprasiddhaṃ manyante gauṇārthābhiniveśinam // BVaky_2.266
svārthe pravartamāno 'pi yasyārthaṃ yo 'valambate nimittaṃ tatra mukhyaṃ syān nimittī gauṇa iṣyate // BVaky_2.267
purārād iti bhinne 'rthe yau vartete virodhini arthaprakaraṇāpekṣaṃ tayor apy avadhāraṇam // BVaky_2.268
vākyasyārthāt padārthānām apoddhāre prakalpite śabdāntareṇa saṃbandhaḥ kasyaikasyopapadyate // BVaky_2.269
yac cāpy ekaṃ padaṃ dṛṣṭaṃ caritāstikriyaṃ kva cit tad vākyāntaram evāhur na tad anyena yujyate // BVaky_2.270
yac ca ko 'yam iti praśne gaur aśva iti cocyate praśna eva kriyā tatra prakrāntā darśanādikā // BVaky_2.271
naivādhikatvaṃ dharmāṇāṃ nyūnatā vā prayojikā ādhikyam api manyante prasiddher nyūnatāṃ kva cit // BVaky_2.272
jātiśabdo 'ntareṇāpi jātiṃ yatra prayujyate saṃbandhisadṛśād dharmāt taṃ gauṇam apare viduḥ // BVaky_2.273
viparyāsād ivārthasya yatrārthāntaratām iva manyante sa gavādis tu gauṇa ity ucyate kva cit // BVaky_2.274
niyatāḥ sādhanatvena rūpaśaktisamanvitāḥ yathā karmasu gamyante sīrāsimusalādayaḥ // BVaky_2.275
kriyāntare na caiteṣāṃ vibhavanti na śaktayaḥ rūpād eva tu tādarthyaṃ niyamena pratīyate // BVaky_2.276
tathaiva rūpaśaktibhyām utpattyā samavasthitaḥ śabdo niyatatādarthyaḥ śaktyānyatra prayujyate // BVaky_2.277
śrutimātreṇa yatrāsya sāmarthyam avasīyate taṃ mukhyam arthaṃ manyante gauṇaṃ yatnopapāditam // BVaky_2.278
goyuṣmanmahatāṃ cvyarthe svārthād arthāntare sthitau arthāntarasya tadbhāvas tatra mukhyo 'pi dṛśyate // BVaky_2.279
mahattvaṃ śuklabhāvaṃ ca prakṛtiḥ pratipadyate bhedenāpekṣitā sā tu gauṇatvasya prasādhikā // BVaky_2.280
agnisomādayaḥ śabdā ye svarūpapadārthakāḥ saṃjñibhiḥ saṃprayujyante 'prasiddhes teṣu gauṇatā // BVaky_2.281
agnidattas tu yo 'gniḥ syāt tatra svārthopasarjanaḥ śabdo dattārthavṛttitvād gauṇatvaṃ pratipadyate // BVaky_2.282
nimittabhedāt prakrānte śabdavyutpattikarmaṇi hariścandrādiṣu suṭo bhāvābhāvau vyavasthitau // BVaky_2.283
ṛṣyādau prāptasaṃskāro yaḥ śabdo 'nyena yujyate tatrāntaraṅgasaṃskāro bāhye 'rthe na nivartate // BVaky_2.284
atyantaviparīto 'pi yathā yo 'rtho 'vadhāryate yathāsaṃpratyayaṃ śabdas tatra mukhyaḥ prayujyate // BVaky_2.285
yady api pratyayādhīnam arthatattvāvadhāraṇam na sarvaḥ pratyayas tasmin prasiddha iva jāyate // BVaky_2.286
darśanaṃ salile tulyaṃ mṛgatṛṣṇādidarśanaiḥ bhedāt tu sparśanādīnāṃ na jalaṃ mṛgatṛṣṇikā // BVaky_2.287
yad asādhāraṇaṃ kāryaṃ prasiddhaṃ rajjusarpayoḥ tena bhedaparicchedas tayos tulye 'pi darśane // BVaky_2.288
prasiddhārthaviparyāsanimittaṃ yac ca dṛśyate yas tasmāl lakṣyate bhedas tam asatyaṃ pracakṣate // BVaky_2.289
yac ca nimnonnataṃ citre sarūpaṃ parvatādibhiḥ na tatra pratighātādi kāryaṃ tadvat pravartate // BVaky_2.290
sparśaprabandho hastena yathā cakrasya saṃtataḥ na tathālātacakrasya vicchinnaṃ spṛśyate hi tat // BVaky_2.291
vapraprākārakalpaiś ca sparśanāvaraṇe yathā nagareṣu na te tadvad gandharvanagareṣv api // BVaky_2.292
mṛgapaśvādibhir yāvān mukhyair arthaḥ prasādhyate tāvān na mṛnmayeṣv asti tasmāt te viṣayaḥ kanaḥ // BVaky_2.293
mahān āvriyate deśaḥ prasiddhaiḥ parvatādibhiḥ alpadeśāntarāvasthaṃ pratibimbaṃ tu dṛśyate // BVaky_2.294
maraṇādinimittaṃ ca yathā mukhyā viṣādayaḥ na te svapnādiṣu svasya tadvad arthasya sādhakāḥ // BVaky_2.295
deśakālendriyagatair bhedair yad dṛśyate 'nyathā yathā prasiddhir lokasya tathā tad avasīyate // BVaky_2.296
yac copaghātajaṃ jñānaṃ yac ca jñānam alaukikam na tābhyāṃ vyavahāro 'sti śabdā lokanibandhanāḥ // BVaky_2.297
ghaṭādiṣu yathā dīpo yenārthena prayujyate tato 'nyasyāpi sāṃnidhyāt sa karoti prakāśanam // BVaky_2.298
saṃsargiṣu tathārtheṣu śabdo yena prayujyate tasmāt prayojakād anyān api pratyāyayaty asau // BVaky_2.299
nirmanthanaṃ yathāraṇyor agnyartham upapāditam dhūmam apy anabhipretaṃ janayaty ekasādhanam // BVaky_2.300
tathā śabdo 'pi kasmiṃś cit pratyāyye 'rthe vivakṣite avivakṣitam apy arthaṃ prakāśayate saṃnidheḥ // BVaky_2.301
yathaivātyantasaṃsṛṣṭas tyaktum artho na śakyate tathā śabdo 'pi saṃbandhī pravivaktuṃ na śakyate // BVaky_2.302
arthānāṃ saṃnidhāne 'pi sati caiṣāṃ prakāśane prayojako 'rthaḥ śabdasya rūpābhede 'pi gamyate // BVaky_2.303
kva cid guṇapradhānatvam arthānām avivakṣitam kva cit sāṃnidhyam apy eṣāṃ pratipattāv akāraṇam // BVaky_2.304
*yac cānupāttaṃ śabdena tat kasmiṃś cit pratīyate kva cit pradhānam evārtho bhavaty ayasya lakṣaṇam // BVaky_2.305*
*ākhyātaṃ taddhitārthasya yat kiṃ cid upadarśakam guṇapradhānabhāvasya tatra dṛṣṭo viparyayaḥ // BVaky_2.306*
*nirdeśe liṅgasaṃkhyānāṃ saṃnidhānam akāraṇam pramāṇam ardhahrasādāv anupāttaṃ pratīyate // BVaky_2.307
hrasvasyārdhaṃ ca yad dṛṣṭaṃ tat tasyāsaṃnidhāv api hrasvasya lakṣaṇārthatvāt tadvad evābhidhīyate // BVaky_2.308
dīrghaplutābhyāṃ tasya syān mātrayā vā viśeṣaṇam jāter vā lakṣaṇāya syāt sarvathā saptaparṇavat // BVaky_2.309
gantavyaṃ dṛśyatāṃ sūrya iti kālasya lakṣaṇe jñāyatāṃ kāla ity etat sopāyam abhidhīyate // BVaky_2.310
vidhyaty adhanuṣety atra viśeṣeṇa nidarśyate sāmānyam āśrayaḥ śakter yaḥ kaś cit pratipādakaḥ // BVaky_2.311
kākebhyo rakṣyatāṃ sarpir iti bālo 'pi coditaḥ upaghātapare vākye na śvādibhyo na rakṣati // BVaky_2.312
prakṣālane śarāvāṇāṃ sthānanirmārjanaṃ tathā anuktam api rūpeṇa bhujyaṅgatvāt pratīyate // BVaky_2.313
vākyāt prakaraṇād arthād aucityād deśakālataḥ śabdārthāḥ pravibhajyante na rūpād eva kevalāt // BVaky_2.314
saṃsargo viprayogaś ca sāhacaryaṃ virodhitā arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya saṃnidhiḥ // BVaky_2.315
sāmarthyam aucitī deśaḥ kālo vyaktiḥ svarādayaḥ śabdārthasyānavacchede viśeṣasmṛtihetavaḥ // BVaky_2.316
bhedapakṣe 'pi sārūpyād bhinnārthāḥ pratipattṛṣu niyatā yānty abhivyaktiṃ śabdāḥ prakaraṇādibhiḥ // BVaky_2.317
nāmākhyātasarūpā ye kāryāntaranibandhanāḥ śabdā vākyasya teṣv artho na rūpād adhigamyate // BVaky_2.318
yā pravṛttinivṛttyarthā stutinindāprakalpanā kuśalaḥ pratipattā tām ayathārthāṃ samīhate // BVaky_2.319
vidhīyamānaṃ yat krarma dṛṣṭādṛṣṭaprayojanam stūyate sā stutis tasya kartur eva prayojikā // BVaky_2.320
vyāghrādivyapadeśena yathā bālo nivartyate asatyo 'pi tathā kaś cit pratyavāyo 'bhidhīyate // BVaky_2.321
na saṃvidhānāṃ kṛtvāpi pratyavāye tathāvidhe śāstreṇa pratiṣiddhe 'rthe vidvān kaś cit pravartate // BVaky_2.322
sarpeṣu saṃvidhāyāpi siddhair mantrauṣadhādibhiḥ nānyathā pratipattavyaṃ na dato gamayed iti // BVaky_2.323
kva cit tattvasamākhyānaṃ kriyate stutinindayoḥ tatrāpi ca pravṛttiś ca nivṛttiś copadiśyate // BVaky_2.324
rūpaṃ sarvapadārthānāṃ vākyārthopanibandhanam sāpekṣā ye tu vākyārthāḥ padārthair eva te samāḥ // BVaky_2.325
vākyaṃ tad api manyante yat padaṃ caritakriyam antareṇa kriyāśabdaṃ vākyāder dvitvadarśanāt // BVaky_2.326
ākhyātaśabde niyataṃ sādhanaṃ yatra gamyate tad apy ekaṃ samāptārthaṃ vākyam ity abhidhīyate // BVaky_2.327
śabdavyavahitā buddhir aprayuktapadāśrayā anumānaṃ tadarthasya pratyaye hetur ucyate // BVaky_2.328 [this verse is only in rau] apare tu padasyaiva tam arthaṃ pratijānate śabdāntarābhisaṃbandham antareṇa vyavasthitam // BVaky_2.329
yasminn uccarite śabde yadā yo 'rthaḥ pratīyate tam āhur arthaṃ tasyaiva nānyad arthasya lakṣaṇam // BVaky_2.330
kriyārthopapadeśv evaṃ sthānināṃ gamyate kriyā vṛttau nirādibhiś caivaṃ krāntādyarthaḥ pratīyate // BVaky_2.331
tāni śabdāntarāṇy eva paryāyā iva laukikāḥ arthaprakaraṇābhyāṃ tu teṣāṃ svārtho niyamyate // BVaky_2.332
pratibodhābhyupāyās tu ye taṃ taṃ puruṣaṃ prati nāvaśyaṃ te 'bhisaṃbaddhāḥ śabdā jñeyena vastunā // BVaky_2.333
asatyāṃ pratipattau vā mithyā vā pratipādane svair arthair nityasaṃbandhās te te śabdā vyavasthitāḥ // BVaky_2.334
yathāprakaraṇaṃ dvāram ity asyāṃ karmaṇaḥ śrutau badhāna dehi vety etad upāyād avagamyate // BVaky_2.335
tatra sādhanavṛttir yaḥ śabdaḥ sattvanibandhanaḥ na sa pradhānabhūtasya sādhyasyārthasya vācakaḥ // BVaky_2.336
svārthamātraṃ prakāśyāsau sāpekṣo vinivartate arthas tu tasya saṃbandhī prakalpayati saṃnidhim // BVaky_2.337
pārārthyasyāviśiṣṭatvān na śabdāc chabdasaṃnidhiḥ nārthāc chabdasya sāṃnidhyaṃ na śabdād arthasaṃnidhiḥ // BVaky_2.338
naṣṭarūpam ivākhyātam ākṣiptaṃ karmavācinā yadi prāptaṃ pradhānatvaṃ yugapad bhāvasattvayoḥ // BVaky_2.339
tais tu nāmasarūpatvam ākhyātasyāsya varṇyate anvayavyatirekābhyāṃ vyavahāro vibhajyate // BVaky_2.340
na cāpi rūpāt saṃdehe vācakatvaṃ nivartate ardhaṃ paśor iti yathā sāmarthyāt tad dhi kalpate // BVaky_2.341
sarvaṃ sattvapadaṃ śuddhaṃ yadi bhāvanibandhanam saṃsarge ca vibhakto 'sya tasyārtho na pṛthag yadi // BVaky_2.342
kriyāpradhānam ākhyātaṃ nāmnāṃ sattvapradhānatā catvāri padajātāni sarvam etad virudhyate // BVaky_2.343
vākyasya buddhau nityatvam arthayogaṃ ca laukikam dṛṣṭvā catuṣṭvaṃ nāstīti vadaty audumbarāyaṇaḥ // BVaky_2.344
vyāptimāṃś ca laghuś caiva vyavahāraḥ padāśrayaḥ loke śāstre ca kāryārthaṃ vibhāgenaiva kalpitaḥ // BVaky_2.345
na loke pratipattṝṇām arthayogāt prasiddhayaḥ tasmād alaukiko vākyād anyaḥ kaś cin na vidyate // BVaky_2.346
anyatra śrūyamāṇaiś ca liṅgair vākyaiś ca sūcitāḥ svārthā eva pratīyante rūpābhedād alakṣitāḥ // BVaky_2.347
utsargavākye yat tyaktam aśabdam iva śabdavat tad bādhakeṣu vākyeṣu śrutam anyatra gamyate // BVaky_2.348
brāhmaṇānāṃ śrutir dadhni prakrāntā māṭharād vinā māṭharas takrasaṃbandhāt tatrācaṣṭe yathārthatām // BVaky_2.349
anekākhyātayoge 'pi vākyaṃ nyāyāpavādayoḥ ekam eveṣyate kaiś cid bhinnarūpam iva sthitam // BVaky_2.350
niyamaḥ pratiṣedhaś ca vidhiśeṣas tathā sati dvitīye yo lug ākhyātas taccheṣam alukaṃ viduḥ // BVaky_2.351
nirākāṅkṣāṇi nirvṛttau pradhānāni parasparam teṣām anupakāritvāt kathaṃ syād ekavākyatā // BVaky_2.352
viśeṣavidhinārthitvād vākyaśeṣo 'numīyate vidheyavan nivartye 'rthe tasmāt tulyaṃ vyapekṣaṇam // BVaky_2.353
saṃjñāśabdaikadeśo yas tasya lopo na vidyate viśiṣṭarūpā sā saṃjñā kṛtā ca na nivartate // BVaky_2.354
saṃjñāntarāc ca dattāder nānyā saṃjñā pratīyate saṃjñinaṃ devadattākhyaṃ dattaśabdaḥ kathaṃ vadet // BVaky_2.355
sarvair avayavais tulyaṃ saṃbandhaṃ samudāyavat ke cic chabdasvarūpāṇāṃ manyante sarvasaṃjñibhiḥ // BVaky_2.356
varṇānām arthavattvaṃ tu saṃjñānāṃ saṃjñibhir bhavet saṃbaddho 'vayavaḥ saṃjñāpraviveke na kalpate // BVaky_2.357
sarvasvarūpair yugapat saṃbandhe sati saṃjñinaḥ naikadeśasarūpebhyas tatpratyāyanasaṃbhavaḥ // BVaky_2.358
ekadeśāt tu saṃghāte keṣāṃ cij jāyate smṛtiḥ smṛtes tu viṣayāc chabdāt saṃghātārthaḥ pratīyate // BVaky_2.359
ekadeśāt smṛtir bhinne saṃghāte niyatā katham kathaṃ pratīyamānaḥ syāc chabdo 'rthasyābhidhāyakaḥ // BVaky_2.360
ekadeśasarūpās tu tais tair bhedaiḥ samanvitāḥ anuniṣpādinaḥ śabdāḥ saṃjñāsu samavasthitāḥ // BVaky_2.361
sādhāraṇatvāt saṃdhigdhāḥ sāmarthyān niyatāśrayāḥ teṣāṃ ye sādhavas teṣu śāstre lopādi śiṣyate // BVaky_2.362
tulyāyām anuniṣpattau jye-drā-ghā ity asādhavaḥ na hy anvākhyāyake śāstre teṣu dattādivat smṛtiḥ // BVaky_2.363
kṛtaṇatvāś ca ye śabdā nityāḥ kharaṇasādayaḥ ekadravyopadeśitvāt tān sādhūn saṃpracakṣate // BVaky_2.364
gotrāṇy eva tu tāny āhuḥ saṃjñāśaktisamanvayāt nimittāpekṣaṇaṃ teṣu svārthe nāvaśyam iṣyate // BVaky_2.365
vyavahārāya niyamaḥ saṃjñānāṃ saṃjñini kva cit nitya eva tu saṃbandho ḍitthādiṣu gavādivat // BVaky_2.366
kṛtakatvād anityatvaṃ saṃbandhasyopapadyate saṃjñāyāṃ sā hi puruṣair yathākāmaṃ niyujyate // BVaky_2.367
yathā hi pāṃsulekhānāṃ bālakair madhukrādayaḥ saṃjñāḥ kriyante sarvāsu saṃjñāsv eṣaiva kalpanā // BVaky_2.368
vṛddhyādīnāṃ ca śāstre 'smiñ chaktyavacchedalakṣaṇaḥ akṛtrimo hi saṃbandho viśeṣaṇaviśeṣyavat // BVaky_2.369
saṃjñā svarūpam āśritya nimitte sati laukikī kā cit pravartate kā cin nimittāsaṃnidhāv api // BVaky_2.370
śāstre 'pi mahatī saṃjñā svarūpopanibandhanā anumānaṃ nimittasya saṃnidhāne pratīyate // BVaky_2.371
āvṛtter anumānaṃ vā sārūpyāt tatra gamyate śabdabhedānumānaṃ vā śaktibhedasya vā gatiḥ // BVaky_2.372
kva cid viṣayabhedena kṛtrimā vyavatiṣṭhate saṃkhyāyām ekaviṣayaṃ vyavasthānaṃ dvayor api // BVaky_2.373
viṣayaṃ kṛtrimasyāpi laukikaḥ kva cid uccaran vyāpnoti dūrāt saṃbuddhau tathā hi grahaṇaṃ dvayoḥ // BVaky_2.374
saṅghaikaśeṣadvandveṣu ke cit sāmarthyalakṣaṇam pratyāśrayam avasthānaṃ kriyāṇāṃ pratijānate // BVaky_2.375
bhojanaṃ phalarūpābhyām ekaikasmin samāpyate anyathā hi vyavasthāne na tadarthaḥ prakalpyate // BVaky_2.376
annādānādi rūpāṃ ca sarve tṛptiphalāṃ bhujim pratyekaṃ pratipadyante na tu nāṭyakriyām iva // BVaky_2.377
pādyavat sā vibhāgena sāmarthyād avatiṣṭhate bhujiḥ karoti bhujyarthaṃ na tantreṇa pradīpavat // BVaky_2.378
dṛśyādis tu kriyaikāpi tathābhūteṣu karmasu āvṛttim antareṇāpi samudāyāśrayā bhavet // BVaky_2.379
bhinnavyāpārarūpāṇāṃ vyavahārādidarśane kartṝṇāṃ darśanaṃ bhinnaṃ saṃbhūyārthasya sādhakam // BVaky_2.380
lakṣyasya lokasiddhatvāc chāstre liṅgasya darśanāt arthiṣv ādaikṣu bhedena vṛddhisaṃjñā samāpyate // BVaky_2.381
śatādānapradhānatvād daṇḍane śatakarmake arthināṃ guṇabhede 'pi saṃkhyeyo 'rtho na bhidyate // BVaky_2.382
saṅghasyaiva vidheyatvāt kāryavat pratipādane tatra tantreṇa saṃbandhaḥ samāsābhyastasaṃjñayoḥ // BVaky_2.383
lakṣaṇārthā śrutir yeṣāṃ kāṃ cid eva kriyāṃ prati tair vyastaiś ca samastaiś ca sa dharma upalakṣyate // BVaky_2.384
vṛṣalair na praveṣṭavyam ity etasmin gṛhe yathā pratyekaṃ saṃhatānāṃ ca praveśaḥ pratiṣidhyate // BVaky_2.385
saṃbhūya tv arthalipsādipratiṣedhopadeśane pṛthag apratiṣiddhatvāt pravṛttir na virudhyate // BVaky_2.386
vyavāyalakṣaṇārthātvād aṭkupvāṅādibhis tathā pratyekaṃ vā samastair vā ṇatvaṃ na pratiṣidhyate // BVaky_2.387
anugrahārthā bhoktṝṇāṃ bhujir ārabhyate yadā deśakālādyabhedena nānugṛhṇāti tān asau // BVaky_2.388
pātrādibhedān nānātvaṃ yasyaikasyopadiśyate viparyaye vā bhinnasya tasyaikatvaṃ prakalpyate // BVaky_2.389
saṃhatyāpi ca kurvāṇā bhedena pratipāditāḥ svaṃ svaṃ bhojyaṃ vibhāgena prāptaṃ saṃbhūya bhuñjate // BVaky_2.390
vīpsāyā viṣayābhāvād virodhād anyasaṃkhyayā dvidhā samāptyayogāc ca śatam saṅghe 'vatiṣṭhate // BVaky_2.391
bhujir dvandvaikaśeṣābhyāṃ yatrānyaiḥ saha śiṣyate tatrāpi lakṣaṇārthatvād dvidhā vākyaṃ samāpyate // BVaky_2.392
vākyāntarāṇāṃ pratyekaṃ samāptiḥ kaiś cid iṣyate rūpāntareṇa yuktānāṃ vākyanāṃ tena saṃgrahaḥ // BVaky_2.393
na vākyasyābhidheyāni bhedavākyāni kāni cit tasmiṃs tūccarite bhedāṃs tathānyān pratipadyate // BVaky_2.394
yeṣāṃ samasto vākyārthaḥ pratibhedaṃ samāpyate teṣāṃ tadānīṃ bhinnasya kiṃ padārthasya sattayā // BVaky_2.395
atha tair eva janitaḥ so 'rtho bhinneṣu vartate pūrvasyārthasya tena syād virodhaḥ saha vā sthitiḥ // BVaky_2.396
sahasthitau virodhitvaṃ syād viśiṣṭāviśiṣṭayoḥ vyabhicārī tu saṃbandhas tyāge 'rthasya prasajyate // BVaky_2.397
ekaḥ sādhāraṇo vācyaḥ pratiśabdam avasthitaḥ saṅghe saṅghiṣu cārthātmā samnidhānanideśakaḥ // BVaky_2.398
yathā sādhāraṇe svatvaṃ tyāgasya ca phalaṃ dhane prītiś cāvikalā tadvat saṃbandho 'rthena tadvatām // BVaky_2.399
varṇānām arthavattāyāṃ tenaivārthena tadvati samudāye na caikatvaṃ bhedena vyavatiṣṭhate // BVaky_2.400
ekenaiva pradīpena sarve sādhāraṇaṃ dhanam paśyanti tadvad ekena supā saṃkhyābhidhīyate // BVaky_2.401
nārthavattā pade varṇe vākye caivaṃ viśiṣyate abhyāsāt prakramo 'nyas tu viruddha iva dṛśyate // BVaky_2.402
viniyogād ṛte śabdo na svārthasya prakāśakaḥ arthābhidhānasaṃbandham uktidvāraṃ pracakṣate // BVaky_2.403
yathā praṇihitaṃ cakṣur darśanāyopakalpate tathābhisaṃhitaḥ śabdo bhavaty arthasya vācakaḥ // BVaky_2.404
kriyāvyavetaḥ saṃbandho dṛṣṭaḥ karaṇakarmabhiḥ abhidhāniyamas tasmād abhidhānābhidheyayoḥ // BVaky_2.405
bahuṣv ekābhidhāneṣu sarveṣv ekārthakāriṣu yat prayoktābhisaṃdhatte śabdas tatrāvatiṣṭhate // BVaky_2.406
āmnāyaśabdān abhyāse ke cid āhur anarthakān svarūpamātravṛttīṃś ca pareṣāṃ pratipādane // BVaky_2.407
abhidhānakriyāyogād arthasya pratipādakān niyogabhedān manyante tān evaikatvadarśinaḥ // BVaky_2.408
teṣām atyantanānātvaṃ nānātvavyavahāriṇaḥ akṣādīnām iva prāhur ekajātisamanvayāt // BVaky_2.409
prayogād abhisaṃdhānam anyad eṣu na vidyate viṣaye yataśaktitvāt sa tu tatra vyavasthitaḥ // BVaky_2.410
nānātvasyaiva saṃjñānam arthaprakaraṇādibhiḥ na jātv arthāntare vṛttir anyārthānāṃ kathaṃ cana // BVaky_2.411
padarūpam ca yad vākyam astitvopanibandhanam kāmaṃ vimarśas tatrāyaṃ na vākyāvayave pade // BVaky_2.412
yathaivānarthakair varṇair viśiṣṭo 'rtho 'bhidhīyate padair anarthakair evaṃ viśiṣṭo 'rtho 'bhidhīyate // BVaky_2.413
yad antarāle jñānaṃ tu padārtheṣūpajāyate pratipatter upāyo 'sau prakramānavadhāraṇāt // BVaky_2.414
pūrvair arthair anugato yathārthātmā paraḥ paraḥ saṃsarga eva prakrāntas tathānyeṣv arthavastuṣu // BVaky_2.415
aṅgīkṛte tu keṣāṃ cit sādhyenārthena sādhane ārādhaniyamārthaiva sādhanānāṃ punaḥ śrutiḥ // BVaky_2.416
ādhāre niyamābhāvāt tadākṣepo na vidyate sāmarthyāt saṃbhavas tasya śrutis tv anyanivṛttaye // BVaky_2.417
kriyā kriyāntarād bhinnā niyatādhārasādhanā prakrāntā pratipattṝṇāṃ bhedāḥ saṃbodhahetavaḥ // BVaky_2.418
avibhāgaṃ tu śabdebhyaḥ kramavadbhyo 'padakramam prakāśate tadanyeṣāṃ vākyaṃ vākyārtha eva ca // BVaky_2.419
svarūpaṃ vidyate yasya tasyātmā na nirūpyate nāsti yasya svarūpaṃ tu tasyaivātmā nirūpyate // BVaky_2.420
aśabdam apare 'rthasya rūpanirdhāraṇaṃ viduḥ arthāvabhāsarūpā ca śabdebhyo jāyate smṛtiḥ // BVaky_2.421
anyathaivāgnisaṃbandhād dāhaṃ dagdho 'bhimanyate anyathā dāhaśabdena dāhārthaḥ saṃpratīyate // BVaky_2.422
pṛthaṅniviṣṭatattvānāṃ pṛthagarthānupātinām indriyāṇāṃ yathā kāryam ṛte dehān na kalpate // BVaky_2.423
tathā padānāṃ sarveṣāṃ pṛthagarthaniveśinām vākyebhyaḥ pravibhaktānām arthavattā na vidyate // BVaky_2.424
saṃsargarūpaṃ saṃsṛṣṭeṣv arthavastuṣu gṛhyate nātropākhyāyate tattvam apadārthasya darśanāt // BVaky_2.425
darśanasyāpi yat satyaṃ na tathā darśanaṃ sthitam vastu saṃsargarūpeṇa tad arūpaṃ nirūpyate // BVaky_2.426
astitvenānuṣakto vā nivṛttyātmani vā sthitaḥ artho 'bhidhīyate yasmād ato vākyaṃ prayujyate // BVaky_2.427
kriyānuṣaṅgeṇa vinā na padārthaḥ pratīyate satyo vā viparīto vā vyavahāre na so 'sty ataḥ // BVaky_2.428
sad ity etat tu yad vākyaṃ tad abhūd asti neti vā kriyābhidhānasaṃbandham antareṇa na gamyate // BVaky_2.429
ākhyātapadavācye 'rthe sādhanopanibandhane vinā sattvābhidhānena nākāṅkṣā vinivartate // BVaky_2.430
prādhānyāt tu kriyā pūrvam arthasya pravibhajyate sādhyaprayuktāny aṅgāni phalaṃ tasya prayojakam // BVaky_2.431
prayoktaivābhisaṃdhatte sādhyasādhanarūpatām arthasya cābhisaṃbandhakalpanāṃ prasamīhate // BVaky_2.432
pacikriyāṃ karotīti karmatvenābhidhīyate paktiḥ karaṇarūpaṃ tu sādhyatvena pratīyate // BVaky_2.433
yo 'ṃśo yenopakāreṇa prayoktṝṇāṃ vivakṣitaḥ arthasya sarvaśaktitvāt sa tathaiva vyavasthitaḥ // BVaky_2.434
ārādvṛttiṣu saṃbandhaḥ kadā cid abhidhīyate āśliṣṭo yo 'nupaśliṣṭaḥ sa kadā cit pratīyate // BVaky_2.435
saṃsṛṣṭānāṃ vibhaktatvaṃ saṃsargaś ca vivekinām nānātmakānām ekatvaṃ nānātvaṃ ca viparyaye // BVaky_2.436
sarvātmakatvād arthasya nairātmyād vā vyavasthitam atyantayataśaktitvāc chabda eva nibandhanam // BVaky_2.437
vastūpalakṣaṇaḥ śabdo nopakārasya vācakaḥ na svaśaktiḥ padārthānāṃ saṃspraṣṭuṃ tena śakyate // BVaky_2.438
saṃbandhidharmā saṃyogaḥ svaśabdenābhidhīyate saṃbandhaḥ samavāyas tu saṃbandhitvena gamyate // BVaky_2.439
lakṣaṇād vyavatiṣṭhante padārthā na tu vastutaḥ upakārāt sa evārthaḥ kathaṃ cid anugamyate // BVaky_2.440
vākyārtho yo 'bhisaṃbandho na tasyātmā kva cit sthitaḥ vyavahāre padārthānāṃ tam ātmānaṃ pracakṣate // BVaky_2.441
padārthe samudāye vā samāpto naiva vā kva cit padārtharūpabhedena tasyātmā pravibhajyate // BVaky_2.442
anvākhyānāya yo bhedaḥ pratipattinibandhanam sākāṅkṣāvayavaṃ bhede tenānyad upavarṇyate // BVaky_2.443
anekaśakter ekasya pravibhāgo 'nugamyate ekārthatvaṃ hi vākyasya mātrayāpi pratīyate // BVaky_2.444
saṃpratyayārthād bāhyo 'rthaḥ sann asan vā vibhajyate bāhyīkṛtya vibhāgas tu śaktyapoddhāralakṣaṇaḥ // BVaky_2.445
pratyayārthātmaniyatāḥ śaktayo na vyavasthitāḥ anyatra ca tato rūpaṃ na tāsām upalabhyate // BVaky_2.446
bahuśv api tiṅanteṣu sākāṅkṣeṣv ekavākyatā tiṅā tiṅbhyo nighātasya paryudāsas tathārthavān // BVaky_2.447
ekatiṅ yasya vākyaṃ tu śāstre niyatalakṣaṇam tasyātiṅgrahaṇenārtho vākyabhedān na vidyate // BVaky_2.448
tiṅantāntarayukteṣu yuktayukteṣu vā punaḥ mṛgaḥ paśyata yātīti bhedābhedau na tiṣṭhataḥ // BVaky_2.449
itikartavyatārthasya sāmarthyād yatra kāṅkṣyate aśabdalakṣaṇākāṅkṣaṃ samāptārthaṃ tad ucyate // BVaky_2.450
tattvānvākhyānamātre tu yāvān artho 'nuṣajyate vināpi tatprayogeṇa śruter vākyaṃ samāpyate // BVaky_2.451
ciṅkramyamāṇo 'dhīṣvātra japaṃś caṅkramaṇaṃ kuru tādarthyasyāviśeṣe 'pi śabdād bhedaḥ pratīyate // BVaky_2.452
phalavantaḥ kriyābhedāḥ kriyāntaranibandhanāḥ asaṃkhyātāḥ kramoddeśair ekākhyātanidarśitāḥ // BVaky_2.453
nivṛtabhedā sarvaiva kriyākhyāte 'bhidhīyate śruter aśakyā bhedānāṃ pravibhāgaprakalpanā // BVaky_2.454
aśvamedhena yakṣyante rājānaḥ sattram āsate brāhmaṇā iti nākhyātarūpād bhedaḥ pratīyate // BVaky_2.455
sakṛc chrutā saptadaśasv anāvṛttāpi yā kriyā prajāpatyeṣu sāmarthyāt sā bhedaṃ pratipadyate // BVaky_2.456
devadattādiṣu bhujiḥ pratyekam avatiṣṭhate pratisvatantraṃ vākyaṃ vā bhedena pratipadyate // BVaky_2.457
uccāraṇe tu vākyānām anyad rūpaṃ na gṛhyate pratipattau tu bhinnānām anyad rūpaṃ pratīyate // BVaky_2.458
ekaṃ grahaṇavākyaṃ ca sāmānyenābhidhīyate kartarīti yathā tac ca paśvādiṣu vibhajyate // BVaky_2.459
yadi ākāṅkṣā nivarteta tadbhūtasya sakṛc chrutau naivānyenābhisaṃbandhaṃ tad upeyāt kathaṃ cana // BVaky_2.460
ekarūpam anekārthaṃ tasmād upanibandhanam yonir vibhāgavākyānāṃ tebhyo 'nanyad iva sthitam // BVaky_2.461
kva cit kriyā vyaktibhāgair upakāre pravartate sāmānyabhāga evāsyāḥ kva cid arthasya sādhakaḥ // BVaky_2.462
kālabhinnāś ca ye bhedā ye cāpy uṣṭrāsikādiṣu prakrame jātibhāgasya śabdātmā tair na bhidyate // BVaky_2.463
ekasaṃkhyeṣu bhedeṣu bhinnā jātyādibhiḥ kriyāḥ bhedena viniyujyante tacchabdasya sakṛc chrutau // BVaky_2.464
akṣādeṣu yathā bhinnā bhakṣibhañjidivikriyāḥ prayogakālābhede 'pi pratibhedaṃ pṛthak sthitāḥ // BVaky_2.465
akṣiṇāṃ tantriṇāṃ tantram upāyas tulyarūpatā eṣāṃ kramo vibhaktānāṃ tannibaddhā sakṛc chrutiḥ // BVaky_2.466
dvāv apy upāyau śabdānāṃ prayoge samavasthitau kramo vā yaugapadyaṃ vā yau loko nātivartate // BVaky_2.467
krame vibhajyate rūpaṃ yaugapadye na bhidyate kriyā tu yaugapadye 'pi kramarūpānupātinī // BVaky_2.468
bhedasaṃsargaśaktī dve śabdād bhinne iva sthite yaugapadye 'py anekena prayoge bhidyate śrutiḥ // BVaky_2.469
abhinno rūpabhedena ya eko 'rtho vivakṣitaḥ tasyāvayavadharmeṇa samudāyo 'nugamyate // BVaky_2.470
bhedanirvacane tv asya pratyedaṃ vā samāpyate śrutir vacanabhinnā vā vākyabhede 'vatiṣṭhate // BVaky_2.471
tatraikavacanānto vā so 'kṣaśabdaḥ prayujyate pratyekaṃ vā bahutvena pravibhāgo yathāśruti // BVaky_2.472
dviṣṭhāni yāni vākyāni teṣv apy ekatvadarśinām anekaśakter ekasya svaśaktiḥ pravibhajyate // BVaky_2.473
atyantabhinnayor vā syāt prayoge tantralakṣaṇaḥ upāyas tatra saṃsargaḥ pratipattṛṣu bhidyate // BVaky_2.474
bhedenādhigatau pūrvaṃ śabdau tulyaśrutī punaḥ tantreṇa pratipattāraḥ prayoktrā pratipāditāḥ // BVaky_2.475
ekasyāpi vivakṣāyām anuniṣpadyate paraḥ vinābhisaṃdhinā śabdaḥ śaktirūpaḥ prakāśate // BVaky_2.476
anekā śaktir ekasya yugapac chrūyate kva cit agniḥ prakāśadāhābhyām ekatrāpi niyujyate // BVaky_2.477
āvṛttiśaktibhinnārthe vākye sakṛd api śrute liṅgād vā tantradharmād vā vibhāgo vyavatiṣṭhate // BVaky_2.478
saṃprasāraṇasaṃjñāyāṃ liṅgābhyāṃ varṇavākyayoḥ pravibhāgas tathā sūtra ekasminn eva jāyate // BVaky_2.479
tathā dvirvacane 'cīti tantropāyād alakṣaṇaḥ ekaśeṣeṇa nirdeśo bhāṣya eva pradarśitaḥ // BVaky_2.480
prāyeṇa saṃkṣeparucīn alpavidyāparigrahān saṃprāpya vaiyākaraṇān saṃgrahe 'stam upāgate // BVaky_2.481
kṛte 'tha pātañjalinā guruṇā tīrthadarśinā sarvesaṃ nyāyabījānāṃ mahābhāṣye nibandhane // BVaky_2.482
alabdhagādhe gāmbhīryād uttāna iva sauṣṭhavāt tasminn akṛtabuddhīnām naivāvāsthita niścayaḥ // BVaky_2.483
vaijisaubhavaharyakṣaiḥ śuṣkatarkānusāribhiḥ ārṣe viplāvite granthe saṃgrahapratikañcuke // BVaky_2.484
yaḥ pātañjaliśiṣyebhyo bhraṣṭo vyākaraṇāgamaḥ kālena dākṣiṇātyeṣu granthamātro vyavasthitaḥ // BVaky_2.485
parvatād āgamaṃ labdhvā bhāṣyabījānusāribhiḥ sa nīto bahuśākhatvaṃ cāndrācāryādibhiḥ punaḥ // BVaky_2.486
nyāyaprasthānamārgāṃs tān abhyasya svam ca darśanam praṇīto guruṇāsmākam ayam āgamasaṃgrahaḥ // BVaky_2.487
vartmanām atra keṣām cid vastumātram udāhṛtam kāṇḍe tṛtīye nyakṣena bhaviṣyati vicāraṇā // BVaky_2.488
prajñā vivekaṃ labhate bhinnair āgamadarśanaiḥ kiyad vā śakyam unnetuṃ svatarkam anudhāvatā // BVaky_2.489
tat tad utprekṣamāṇānāṃ purāṇair āgamair vinā anupāsitavṛddhānāṃ vidyā nātiprasīdati // BVaky_2.490
3,1: jātisamuddeśa
dvidhā kaiś cit padaṃ bhinnaṃ caturdhā pañcadhāpi vā apoddhṛtyaiva vākyebhyaḥ prakṛtipratyayādivat // BVaky_3,1.1
padārthānām apoddhāre jātir vā dravyam eva vā padārthau sarvaśabdānāṃ nityāv evopavarṇitau // BVaky_3,1.2
keṣāṃ cit sāhacaryeṇa jātiḥ śaktyupalakṣaṇam khadirādiṣv aśakteṣu śaktaḥ pratinidhīyate // BVaky_3,1.3
asvātantryaphalo bandhiḥ pramāṇādīva śiṣyate ato jātyabhidhāne 'pi śaktihīnaṃ na gṛhyate // BVaky_3,1.4
saṃśleṣamātraṃ badhnātir yadi syāt tu vivakṣitaḥ śaktyāśraye tato liṅgaṃ pramāṇādyanuśāsanam // BVaky_3,1.5
svā jātiḥ prathamaṃ śabdaiḥ sarvair evābhidhīyate tato 'rthajātirūpeṣu tadadhyāropakalpanā // BVaky_3,1.6
yathā rakte guṇe tattvaṃ kaṣāye vyapadiśyate saṃyogisannikarṣāc ca vastrādiṣv api gṛhyate // BVaky_3,1.7
tathā śabdārthasaṃbandhāc chabde jātir avasthitā vyapadeśe 'rthajātīnāṃ jātikāryāya kalpate // BVaky_3,1.8
jātiśabdaikaśeṣe sā jātīnāṃ jātir iṣyate śabdajātaya ity atra tajjātiḥ śabdajātiṣu // BVaky_3,1.9
yā śabdajātiḥ śabdeṣu śabdebhyo bhinnalakṣaṇā jātiḥ sā śabdajātitvam avyatikramya vartate // BVaky_3,1.10
arthajātyabhidhāne 'pi sarve jātyabhidhāyinaḥ vyāpāralakṣaṇā yasmāt padārthāḥ samavasthitāḥ // BVaky_3,1.11
jātau padārthe jātir vā viśeṣo vāpi jātivat śabdair apekṣyate yasmād atas te jātivācinaḥ // BVaky_3,1.12
dravyadharmā padārthe tu dravye sarvo 'rtha ucyate dravyadharmāśrayād dravyam ataḥ sarvo 'rtha iṣyate // BVaky_3,1.13
anupravṛttidharmo vā jātiḥ syāt sarvajātiṣu vyāvṛttidharmasāmānyaṃ viśeṣe jātir iṣyate // BVaky_3,1.14
saṃyogidharmabhedena deśe ca parikalpite teṣu deśeṣu sāmānyam ākāśasyāpi vidyate // BVaky_3,1.15
adeśānāṃ ghaṭādīnāṃ deśāḥ saṃbandhino yathā ākāśasyāpy adeśasya deśāḥ saṃbandhinas tathā // BVaky_3,1.16
bhinnavastvāśrayā buddhiḥ saṃyogiṣv anuvartate samavāyiṣu bhedasya grahaṇaṃ vinivartate // BVaky_3,1.17
ataḥ saṃyogideśānāṃ gauṇatvaṃ parikalpyate avivekāt pradeśebhyo mukhyatvaṃ samavāyinām // BVaky_3,1.18
anupravṛttirūpā yā prakhyā tām ākṛtiṃ viduḥ ke cid vyāvṛttirūpāṃ tu dravyatvena pracakṣate // BVaky_3,1.19
bhinnā iti paropādhir abhinnā iti vā punaḥ bhāvātmasu prapañco 'yaṃ saṃsṛṣṭeṣv eva jāyate // BVaky_3,1.20
naikatvaṃ nāpi nānātvaṃ na sattvam na ca nāstitā ātmatattveṣu bhāvānām asaṃsṛṣṭeṣu vidyate // BVaky_3,1.21
sarvaśaktyātmabhūtatvaṃ ekasyaiveti nirṇaye bhāvānām ātmabhedasya kalpanā syād anarthikā // BVaky_3,1.22
tasmād dravyādayaḥ sarvāḥ śaktayo bhinnalakṣaṇāḥ saṃsṛṣṭāḥ puruṣārthasya sādhikā na tu kevalāḥ // BVaky_3,1.23
yathaiva cendriyādīnām ātmabhūtā samagratā tathā saṃbandhisaṃbandhasaṃsarge 'pi pratīyate // BVaky_3,1.24
na tad utpadyate kiṃ cid yasya jātir na vidyate ātmābhivyaktaye jātiḥ kāraṇānāṃ prayojikā // BVaky_3,1.25
kāraṇeṣu padaṃ kṛtvā nityānityeṣu jātayaḥ kva cit kāryeṣv abhivyaktim upayānti punaḥ punaḥ // BVaky_3,1.26
nirvarttyamānaṃ yat karma jātis tatrāpi sādhanam svāśrayasyābhiniṣpattyai sā kriyāṇāṃ prayojikā // BVaky_3,1.27
vidhau vā pratiṣedhe vā brāhmaṇatvādi sādhanam vyaktyāśritāsritā jāteḥ saṃkhyājātir viśeṣikā // BVaky_3,1.28
yathā jalādibhir vyaktaṃ mukham evābhidhīyate tathā dravyair abhivyaktā jātir evābhidhīyate // BVaky_3,1.29
yathendriyagato bheda indriyagrahaṇād ṛte indriyārtheṣv adṛśyo 'pi jñānabhedāya kalpate // BVaky_3,1.30
tathātmarūpagrahaṇāt keṣāṃ cid vyaktayo vinā sāmānyajñānabhedānām upayānti nimittatām // BVaky_3,1.31
satyāsatyau tu yau bhāgau pratibhāvaṃ vyavasthitau satyaṃ yat tatra sā jātir asatyā vyaktayaḥ smṛtāḥ // BVaky_3,1.32
saṃbandhibhedāt sattaiva bhidyamānā gavādiṣu jātir ity ucyate tasyāṃ sarve śabdā vyavasthitāḥ // BVaky_3,1.33
tāṃ prātipadikārthaṃ ca dhātvarthaṃ ca pracakṣate sā nityā sā mahān ātmā tām āhus tvatalādayaḥ // BVaky_3,1.34
prāptakramā viśeṣeṣu kriyā saivābhidhīyate kramarūpasya saṃhāre tat sattvam iti kathyate // BVaky_3,1.35
saiva bhāvavikāreṣu ṣaḍ avasthāḥ prapadyate krameṇa śaktibhiḥ svābhir evaṃ pratyavabhāsate // BVaky_3,1.36
ātmabhūtaḥ kramo 'py asyā yatredaṃ kāladarśanam paurvāparyādirūpeṇa pravibhaktam iva sthitam // BVaky_3,1.37
tirobhāvābhyupagame bhāvānāṃ saiva nāstitā labdhakrame tirobhāve naśyatīti pratīyate // BVaky_3,1.38
pūrvasmāt pracyutā dharmād aprāptā cottaraṃ padam tadantarāle bhedānām āśrayāj janma kathyate // BVaky_3,1.39
āśrayaḥ svātmamātrā vā bhāvā vā vyatirekinaḥ svaśaktayo vā sattāyā bhedadarśanahetavaḥ // BVaky_3,1.40
pṛthivyādiṣv abhivyaktau na saṃsthānam apekṣate anucchinnāśrayāj jātir anitye 'py āśraye sthitā // BVaky_3,1.41
anucchedyāśrayām eke sarvāṃ jātiṃ pracakṣate na yaugapadyaṃ pralaye sarvasyeti vyavasthitāḥ // BVaky_3,1.42
prakṛtau pravilīneṣu bhedeṣv ekatvadarśinām dravyasattvaṃ prapadyante svāśrayā eva jātayaḥ // BVaky_3,1.43
brāhmaṇatvādayo bhāvāḥ sarvaprāṇiṣv avasthitāḥ abhivyaktāḥ svakāryāṇāṃ sādhakā ity api smṛtiḥ // BVaky_3,1.44
citrādiṣv apy abhivyaktir jātīnāṃ kaiścid iṣyate prāṇyāśritās tu tāḥ prāptau nimittaṃ puṇyapāpayoḥ // BVaky_3,1.45
jñānaṃ tv asmad viśiṣṭānāṃ tāsu sarvendriyam viduḥ ābhyāsān maṇirūpyādiviśeṣeṣv iva tadvidām // BVaky_3,1.46
jātyutpalādigandhādau bhedatattvaṃ yad āśritam tad bhāvapratyayair loke 'nityatvān nābhidhīyate // BVaky_3,1.47
asvaśabdābhidhānās tu narasiṃhādijātayaḥ sarūpāvayavevānyā tāsu śrutir avasthitā // BVaky_3,1.48
jātyavasthāparicchede saṃkhyā saṃkhyātvam eva vā viprakarṣe 'pi saṃsargād upakārāya kalpate // BVaky_3,1.49
lakṣaṇā śabdasaṃskāre vyāpāraḥ kāryasiddhaye saṃkhyākarmādiśaktīnāṃ śrutisāmye 'pi dṛśyate // BVaky_3,1.50
na vinā saṃkhyayā kaś cit sattvabhūto 'rtha ucyate ataḥ sarvasya nirdeśe saṃkhyā syād avivakṣitā // BVaky_3,1.51
ekatvaṃ vā bahutvaṃ vā keṣāṃ cid avivakṣitam tad dhi jātyabhidhānāya dvitvaṃ tu syād vivakṣitam // BVaky_3,1.52
yady etau vyādhitau syātāṃ deyaṃ syād idam auṣadham ity evaṃ lakṣaṇe 'rthasya dvitvaṃ syād avivakṣitam // BVaky_3,1.53
ekādiśabdavācyāyāḥ karmasv aṅgatvam iṣyate saṃkhyāyāḥ khanati dvābhyām iti rūpād dhi sāśritā // BVaky_3,1.54
yajeta paśunety atra saṃskārasyāpi saṃbhave yathā jātis tathaikatvaṃ sādhanatvena gamyate // BVaky_3,1.55
liṅgāt tu syāt dvitīyādes tad ekatvaṃ vivakṣitam ekārthaviṣayatve ca tal liṅgaṃ jātisaṃkhyayoḥ // BVaky_3,1.56
anyatrāvihitasyaiva sa vidhiḥ prathamaṃ paśoḥ kriyāyām aṅgabhāvaś ca tat tv etasmād vivakṣitam // BVaky_3,1.57
grahās tv anyatra vihitā bhinnasaṃkhyāḥ pṛthak pṛthak prājāpatyā navety evamādibhedasamanvitāḥ // BVaky_3,1.58
aṅgatvena pratītānāṃ saṃmārge tv aṅgināṃ punaḥ nirdeśaṃ prati yā saṃkhyā sā kathaṃ syād vivakṣitā // BVaky_3,1.59
nānyatra vidhir astīti saṃskāro nāpi cāṅgitā hetuḥ saṃkhyāvivakṣāyā yatnāt sā hi vivakṣitā // BVaky_3,1.60
saṃmārjane viśeṣaś ca na grahe kva cid āśritaḥ vihitās te ca saṃskāryāḥ sarveṣām āśrayas tataḥ // BVaky_3,1.61
pratyāśrayaṃ samāptāyāṃ jātāv ekena cet kriyā paśunā na prakalpeta tat syād eva prakalpanam // BVaky_3,1.62
ekena ca prasiddhāyāṃ kriyāyāṃ yadi saṃbhavāt paśvantaram upādeyam upādānam anarthakam // BVaky_3,1.63
yathaivāhitagarbhāyāṃ garbhādhānām anarthakam tathaikena prasiddhāyāṃ paśvantaram anarthakam // BVaky_3,1.64
tāvatārthasya siddhatvād ekatvasyāvyatikramam ke cid icchanti na tv atra saṃkhyāṅgatvena gṛhyate // BVaky_3,1.65
dvitīyādi tu yal liṅgam uktanyāyānuvādi tat na saṃkhyā sādhanatvena jātivat tena gamyate // BVaky_3,1.66
anvayavyatirekābhyāṃ saṃkhyābhyupagame sati yuktaṃ yat sādhanatvaṃ syān na tv anyārthopalakṣaṇaṃ // BVaky_3,1.67
sādhanatve padārthasya sāmarthyaṃ na prahīyate saṃkhyāvyāpāradharmo 'tas tena liṅgena gamyate // BVaky_3,1.68
apūrvasya vidheyatvāt prādhānyam avasīyate vihitasya parārthatvāc cheśabhāvaḥ pratīyate // BVaky_3,1.69
saṃmārgasya vidheyatvāt anyatra vihite grahe vidhivākye śrutā saṃkhyā lakṣaṇāyāṃ na bādhyate // BVaky_3,1.70
vidhivākyāntare saṃkhyā paśor nāsti virodhinī tasmāt saguṇa evāsau sahaikatvena gamyate // BVaky_3,1.71
nirjñātadravyasaṃbandhe yaḥ karmaṇy upadiśyate gunas tenārthitā tasya dravyeṇeva pratīyate // BVaky_3,1.72
kaścid eva guṇo dravye yathā sāmarthyalakṣaṇaḥ ādhāro 'pi guṇasyaivaṃ prāptaḥ sāmarthyalakṣaṇaḥ // BVaky_3,1.73
tayos tu pṛthagarthitve saṃbandho yaḥ pratīyate na tasminn upaghāto 'sti kalpyam anyan na cāśrutam // BVaky_3,1.74
kriyayā yo 'bhisaṃbandhaḥ sa śrutiprāpitas tayoḥ āśrayāśrayiṇor vākyān niyamas tv avatiṣṭhate // BVaky_3,1.75
tatra dravyaguṇābhāve pratyekaṃ syād vikalpanam śrutiprāpto hi saṃbandho balavān vākyalakṣaṇāt // BVaky_3,1.76
yadā tu jātiḥ śaktir vā kriyāṃ praty upadiśyate sāmarthyāt saṃnidhīyete tatra dravyaguṇau tadā // BVaky_3,1.77
jātīnāṃ ca guṇānāṃ ca tulye 'ṅgatve kriyāṃ prati guṇāḥ pratinidhīyante chāgādīnāṃ na jātayaḥ // BVaky_3,1.78
vyaktiśakteḥ samāsannā jātayo na tathā guṇāḥ sākṣād dravyaṃ kriyāyogi guṇas tasmād vikalpate // BVaky_3,1.79
sāmyenānyatarābhāve vikalpaḥ kaiścid iṣyate atadguṇo 'taś chāgaḥ syān meṣo vā tadguṇo bhavet // BVaky_3,1.80
jāter āśritasaṃkhyāyāḥ pravṛttir upalabhyate saṃkhyāviśeṣam utsṛjya kvacit saiva pravartate // BVaky_3,1.81
parāṅgabhūtaṃ sāmānyaṃ yujyate dravyasaṃkhyayā svārthaṃ pravartamānaṃ tu na saṃkhyām avalambate // BVaky_3,1.82
yajeta paśunety atra yajyarthāyāṃ paśuśrutau kṛtārthaikena paśunā pradhānaṃ bhavati kriyā // BVaky_3,1.83
yāvatāṃ saṃbhavo yasya sa kuryāt tāvatāṃ yadi ālambhanaṃ guṇais tena pradhānaṃ syāt prayojitam // BVaky_3,1.84
saṃmṛjyamānatantre tu grahe yatra kriyāśrutiḥ saṃkhyāviśeṣagrahaṇaṃ naiva tatrādriyāmahe // BVaky_3,1.85
śiṣyamāṇapare vākye yad ekagrahaṇaṃ kṛtam śeṣe viśiṣṭasaṃkhye 'pi vyaktaṃ tal liṅgadarśanam // BVaky_3,1.86
samāsapratyayavidhau yathā nipatitā śrutiḥ guṇānāṃ paratantrāṇāṃ nyāyenaivopapadyate // BVaky_3,1.87
guṇe 'pi nāṅgīkriyate pradhānāntarasiddhaye saṃkhyā kartā tathā karmaṇy aviśiṣṭaḥ pratīyate // BVaky_3,1.88
yasyānyasya prasaktasya niyamārthā punaḥ śrutiḥ nivṛttau caritārthatvāt saṃkhyā tatrāvivakṣitā // BVaky_3,1.89
sarūpasamudāyāt tu vibhaktir yā vidhīyate ekas tatrārthavān siddhaḥ samudāyasya vācakaḥ // BVaky_3,1.90
pratyayasya pradhānasya samāsasyāpi vā vidhau siddhaḥ saṃkhyāvivakṣāyāṃ sarvathānugraho guṇe // BVaky_3,1.91
abhedarūpaṃ sādṛśyam ātmabhūtāś ca śaktayaḥ jātiparyāyavācitvam eṣām apy upavarṇyate // BVaky_3,1.92
daṇḍopāditsayā daṇḍaṃ yady api pratipadyate na tasmād eva sāmarthyāt sa daṇḍīti pratīyate // BVaky_3,1.93
necchānimittād icchāvān iti jñānam pravartate tasmāt saty api sāmarthye buddhir arthāntarāśrayā // BVaky_3,1.94
svabhāvo vyapadeśyo vā sāmarthyaṃ vāvatiṣṭhate sarvasyānte yatas tasmād vyavahāro na kalpate // BVaky_3,1.95
yadā bhedān parityajya buddhyaika iva gṛhyate vyaktyātmaiva tadā tatra buddhir ekā pravartate // BVaky_3,1.96
bhedarūpair anusyūtaṃ yadaikam iva manyate samūhāvagrahā buddhir bahubhyo jāyate tadā // BVaky_3,1.97
*yadā sahavivakṣāyām ekabuddhinibandhanaḥ baddhāvayavavicchedaḥ samudāyo 'bhidhīyate // BVaky_3,1.98*
*pratikriyaṃ samāptatvād eko bhedasamanvitaḥ dvandve dvitvādibhedena tadāsāv upagamyate // BVaky_3,1.99*
sakṛtpravṛttāv ekatvam āvṛttau sadṛśātmatām bhinnātmakānāṃ vyaktīnāṃ bhedāpohāt prapadyate // BVaky_3,1.100
anupravṛtteti yathābhinnā buddhiḥ pratīyate artho vyāvṛttarūpo 'pi tathā tattvena gṛhyate // BVaky_3,1.101
sarūpāṇāṃ ca sarveṣāṃ na bhedopanipātinaḥ vidyante vācakāḥ śabdā nāpi bhedo 'vadhāryate // BVaky_3,1.102
jñānaśabdārthaviṣayā viśeṣā ye vyavasthitāḥ teṣāṃ duravadhāratvāj jñānādyekatvadarśanam // BVaky_3,1.103
jñāneṣv api yathārtheṣu tathā sarveṣu jātayaḥ saṃsargadarśane santi tāś cārthasya prasādhikāḥ // BVaky_3,1.104
jñeyastham eva sāmānyaṃ jñānānām upakārakam na jātu jñeyavaj jñānaṃ pararūpeṇa rūpyate // BVaky_3,1.105
yathā jyotiḥ prakāśena nānyenābhiprakāśyate jñānākāras tathānyena na jñānenopagṛhyate // BVaky_3,1.106
*na cātmasamavetasya sāmānyasyāvadhāraṇe jñānaśaktiḥ samarthā syāj jñātasyānyasya vastunaḥ // BVaky_3,1.107*
*ayaugapadye jñānānām asyety agrahaṇaṃ na ca yathopalabdhi smaraṇam upalabdhe ca jāyate // BVaky_3,1.108*
ghaṭajñānam iti jñānaṃ ghaṭajñānavilakṣaṇam ghaṭa ity api yaj jñānaṃ viṣayopanipāti tat // BVaky_3,1.109
yato viṣayarūpeṇa jñānarūpaṃ na gṛhyate artharūpaviviktaṃ ca svarūpaṃ nāvadhāryate // BVaky_3,1.110 3,2: dravyasamuddeśaḥ ātmā vastu svabhāvaś ca śarīraṃ tattvam ity api dravyam ity asya paryāyās tac ca nityam iti smṛtam // BVaky_3,2.1
satyaṃ vastu tadākārair asatyair avadhāryate asatyopādhibhiḥ śabdaiḥ satyam evābhidhīyate // BVaky_3,2.2
adhruveṇa nimittena devadattagṛhaṃ yathā gṛhītaṃ gṛhaśabdena śuddham evābhidhīyate // BVaky_3,2.3
suvarṇādi yathā yuktam svair ākārair apāyibhiḥ rucakādyabhidhānānāṃ śuddham evaiti vācyatām // BVaky_3,2.4
ākāraiś ca vyavacchedāt sārvārthyam avarudhyate yathaiva cakṣurādīnāṃ sāmarthyaṃ nālikādibhiḥ // BVaky_3,2.5
teṣv ākāreṣu yaḥ śabdas tathābhūteṣu vartate tattvātmakatvāt tenāpi nityam evābhidhīyate // BVaky_3,2.6
na tattvātattvayor bheda iti vṛddhebhya āgamaḥ atattvam iti manyante tattvam evāvicāritam // BVaky_3,2.7
vikalparūpaṃ bhajate tattvam evāvikalpitam na cātra kālabhedo 'sti kālabhedaś cagṛhyate // BVaky_3,2.8
yathā viṣayadharmāṇāṃ jñāne 'tyantam asaṃbhavaḥ tadātmeva ca tat siddham atyantam atadātmakam // BVaky_3,2.9
tathā vikārarūpāṇāṃ tattve 'tyantam asaṃbhavaḥ tadātmeva ca tat tattvam atyamntam atadātmakam // BVaky_3,2.10
satyam ākṛtisaṃhāre yad ante vyavatiṣṭhate tan nityaṃ śabdavācyaṃ tac chabdāt tac ca na bhidyate // BVaky_3,2.11
na tad asti na tan nāsti na tad ekaṃ na tat pṛthak na saṃsṛṣṭaṃ vibhaktaṃ vā vikṛtaṃ na ca nānyathā // BVaky_3,2.12
tan nāsti vidyate tac ca tad ekaṃ tat pṛthak pṛthak saṃsṛṣṭaṃ ca vibhaktaṃ ca vikṛtaṃ tat tad anyathā // BVaky_3,2.13
tasya śabdārthasaṃbandharūpam ekasya dṛśyate tad dṛśyaṃ darśanaṃ draṣṭā darśane ca prayojanam // BVaky_3,2.14
vikārāpagame satyaṃ suvarṇaṃ kuṇḍale yathā vikārāpagame satyāṃ tathāhuḥ prakṛtiṃ parām // BVaky_3,2.15
vācyā sā sarvaśabdānāṃ śabdāś ca na pṛthak tataḥ apṛthaktve ca saṃbandhas tayor nānātmanor iva // BVaky_3,2.16
ātmā paraḥ priyo dveṣyo vaktā vācyaṃ prayojanam viruddhāni yathaikasya svapne rūpāṇi cetasaḥ // BVaky_3,2.17
ajanmani tathā nitye paurvāparyavivarjite tattve janmādirūpatvaṃ viruddham upalabhyate // BVaky_3,2.18 3.3: saṃbandhasamuddeśa jñānaṃ prayoktur bāhyo 'rthaḥ svarūpaṃ ca pratīyate śabdair uccaritais teṣāṃ saṃbandhaḥ samavasthitaḥ // BVaky_3,3.1
pratipattur bhavaty arthe jñāne vā saṃśayaḥ kvacit svarūpeṣūpalabhyeṣu vyabhicāro na vidyate // BVaky_3,3.2
asyāyaṃ vācako vācya iti ṣaṣṭhyā pratīyate yogaḥ śabdārthayos tattvam apy ato vyapadiśyate // BVaky_3,3.3
nābhidhānaṃ svadharmeṇa saṃbandhasyāsti vācakam atyantaparatantratvād rūpaṃ nāsyāpadiśyate // BVaky_3,3.4
upakārāt sa yatrāsti dharmas tatrānugamyate śaktīnām api sā śaktir guṇānām apy asau guṇaḥ // BVaky_3,3.5
taddharmaṇos tu tācchabdyaṃ saṃyogasamavāyayoḥ tayor apy upakārārthā niyatās tadupādhayaḥ // BVaky_3,3.6
kā cid eva hi sāvasthā kāryaprasavasūcitā kasya cit kena cid yasyāṃ saṃyoga upajāyate // BVaky_3,3.7
nirātmakānām utpattau niyamaḥ kvacid eva yaḥ tenaivāvyapavargaś ca prāptabhede sa yatkṛtaḥ // BVaky_3,3.8
ātmāntarasya yenātmā tadātmevāvadhāryate yataś caikatvanānātvaṃ tattvaṃ nādhyavasīyate // BVaky_3,3.9
tāṃ śaktiṃ samavāyākhyāṃ śaktīnām upakāriṇīm hedābhedāv atikrāntām anyathaiva vyavasthitām // BVaky_3,3.10
dharmaṃ sarvapadārthānām atītaḥ sarvalakṣaṇaḥ anugṛhṇāti saṃbandha iti pūrvebhya āgamaḥ // BVaky_3,3.11
padārthīkṛta evānyaiḥ sarvatrābhyupagamyate saṃbandhas tena śabdārthaḥ pravibhaktuṃ na śakyate // BVaky_3,3.12
samavāyāt sva ādhāraḥ svā ca jātiḥ pratīyate ekārthasamavāyāt tu guṇāḥ svādhāra eva ye // BVaky_3,3.13
dravyatvasattāsaṃyogāḥ svānyādhāropabandhanāḥ tatpradeśavibhāgāś ca guṇā dvitvādayaś ca ye // BVaky_3,3.14
ke cit svāśrayasaṃyuktāḥ ke cit tatsamavāyinaḥ saṃyuktasamaveteṣu samavetās tathāpare // BVaky_3,3.15
svāśrayeṇa tu saṃyuktaiḥ saṃyuktaṃ vibhu gamyate samavāyasya saṃbandho nāparas tatra dṛśyate // BVaky_3,3.16
saṃbandhasyāviśiṣṭatvān na cātra niyamo bhavet tasmācchabdārthayor naivaṃ saṃbandhaḥ parikalpyate // BVaky_3,3.17
adṛṣṭavṛttilābhena yathā saṃyoga ātmanaḥ kva cit svasvāmiyogākhyo 'bhede 'nyatrāpi sa kramaḥ // BVaky_3,3.18
prāptiṃ tu samavāyākhyāṃ vācyadharmātivartinīm prayoktā pratipattā vā na śabdair anugacchati // BVaky_3,3.19
avācyam iti yad vācyaṃ tad avācyatayā yadā vācyam ityavasīyeta vācyam eva tadā bhavet // BVaky_3,3.20
athāpy avācyam ity evaṃ, na tad vācyaṃ pratīyate vivakṣitāsya yāvasthā saiva nādhyavasīyate // BVaky_3,3.21
tathānyathā sarvathā ca yasyāvācyatvam ucyate tatrāpi naiva sāvasthā taiḥ śabdaiḥ pratiṣidhyate // BVaky_3,3.22
na hi saṃśayarūpe 'rthe śeṣatvena vyavasthite avyudāse svarūpasya saṃśayo 'nyaḥ pravartate // BVaky_3,3.23
yadā ca nirṇayajñāne nirṇayatvena nirṇayaḥ prakramyate tadā jñānaṃ svadharme nāvatiṣṭhate // BVaky_3,3.24
sarvaṃ mithyā bravīmīti naitad vākyaṃ vivakṣyate tasya mithyābhidhāne hi prakrānto 'rtho na gamyate // BVaky_3,3.25
na ca vācakarūpeṇa pravṛttasyāsti vācyatā pratipādyaṃ na tat tatra yenānyat pratipādyate // BVaky_3,3.26
asādhikā pratijñeti neyam evābhidhīyate yathā, tathāsya dharmo 'pi nātra kaścit pratīyate // BVaky_3,3.27
vyāpārasyāparo yasmān na vyāpāro 'sti kaścana virodham anavasthāṃ vā tasmāt sarvatra nāśrayet // BVaky_3,3.28
indriyāṇāṃ svaviṣayeṣv anādir yogyatā yathā anādir arthaiḥ śabdānāṃ saṃbandho yogyatā tathā // BVaky_3,3.29
asādhur anumānena vācakaḥ kaiścid iṣyate vācakatvāviśeṣe vā niyamaḥ puṇyapāpayoḥ // BVaky_3,3.30
saṃbandhaśabde saṃbandho yogyatāñṃ prati yogyatā samayād yogyatāsaṃvin mātāputrādiyogavat // BVaky_3,3.31
śabdaḥ kāraṇam arthasya sa hi tenopajanyate tathā ca buddhiviṣayād arthāc chabdaḥ pratīyate // BVaky_3,3.32
bhojanādy api manyante buddhyarthe yad asaṃbhavi buddhyarthād eva buddhyarthe jāte tad api dṛśyate // BVaky_3,3.33
anityeṣv api nityatvam abhidheyātmanā sthitam anityatvaṃ svaśaktir vā sā ca nityān na bhidyate // BVaky_3,3.34
śabdenārthasya saṃskāro dṛṣṭādṛṣṭaprayojanaḥ kriyate so 'bhisaṃbandham antareṇa kathaṃ bhavet // BVaky_3,3.35
nāvaśyam abhidheyeṣu saṃskāraḥ sa tathāvidhaḥ dṛsyate na ca saṃbandhas tathābhūto vivakṣitaḥ // BVaky_3,3.36
sati pratyayahetutvaṃ saṃbandha upapadyate śabdasyārthe yatas tatra saṃbandho 'stīti gamyate // BVaky_3,3.37
nitye 'nitye 'pi vāpy arthe puruṣeṇa kathaṃcana saṃbandho 'kṛtasaṃbandhaiḥ śabdaiḥ kartuṃ na śakyate // BVaky_3,3.38
vyapadeśe padārthānām anyā sattaupacārikī sarvāvasthāsu sarveṣām ātmarūpasya darśikā // BVaky_3,3.39
sphaṭikādi yathā dravyaṃ bhinnarūpair upāśrayaiḥ svaśaktiyogāt saṃbandhaṃ tādrūpyeṇeva gacchati // BVaky_3,3.40
tadvac chabdo 'pi sattāyām asyāṃ pūrvaṃ vyavasthitaḥ dharmair upaiti saṃbandham avirodhivirodhibhiḥ // BVaky_3,3.41
evaṃ ca pratiṣedhyeṣu pratiṣedhaprakḷptaye āśriteṣūpacāreṇa pratiṣedhaḥ pravartate // BVaky_3,3.42
ātmalābhasya janmākhyā satā labhyaṃ ca labhyate yadi saj jāyate kasmād athāsaj jāyate katham // BVaky_3,3.43
sato hi gantur gamanaṃ, sati gamye pravartate gantṛvac cen na janmārtho, na cet tadvan na jāyate // BVaky_3,3.44
upacarya tu kartāram abhidhānapravṛttaye punaś ca karmabhāvena tāṃ kriyāṃ ca tadāśrayām // BVaky_3,3.45
athopacārasattaivaṃ vidheyas tatra lādayaḥ janmanā tu virodhitvān mukhyā sattā na vidyate // BVaky_3,3.46
ātmānam ātmanā bibhrad astīti vyapadiśyate antarbhāvāc ca tenāsau karmaṇā na sakarmakaḥ // BVaky_3,3.47
prāk ca sattābhisaṃbandhān mukhyā sattā kathaṃ bhavet asaṃś ca nāsteḥ kartā syād upacāras tu pūrvavat // BVaky_3,3.48
tasmād bhinneṣu dharmeṣu virodhiṣv avirodhinīm virodhikhyāpanāyaiva śabdais tais tair upāśritām // BVaky_3,3.49
abhinnakālām artheṣu bhinnakāleṣv avasthitām pravṛttihetuṃ sarveṣāṃ śabdānām aupacārikīm // BVaky_3,3.50
etāṃ sattāṃ padārtho hi na kaś cid ativartate sā ca saṃpratisattāyāḥ pṛthag bhāśye nidarśitā // BVaky_3,3.51
pradeśasyaikadeśaṃ vā parato vā nirūpaṇam viparyayam abhāvaṃ vā vyavahāro 'nuvartate // BVaky_3,3.52
yathendriyasya vaiguṇyān mātrādhyāropavān iva jāyate pratyayo 'rthebhyas tathaivoddeśajā matiḥ // BVaky_3,3.53
akṛtsnaviṣayābhāsaṃ śabdaḥ pratyayam āśritaḥ artham āhānyarūpeṇa svarūpeṇānirūpitam // BVaky_3,3.54
rūpaṇavyapadeśābhyāṃ laukike vartmani sthitau jñānaṃ praty abhilāpaṃ ca sadṛśau bālapaṇḍitau // BVaky_3,3.55
sarvārtharūpatā śuddhir jñānasya nirupāśrayā tato 'py asya parāṃ śuddhim eke prāhur arūpikām // BVaky_3,3.56
upaplavo hi jñānasya bāhyākārānupātitā kāluṣyam iva tat tasya saṃsarge vyatibhedajam // BVaky_3,3.57
yathā ca jñānam ālekhād aśuddhau vyavatiṣṭhate tathopāśrayavān arthaḥ svarūpād viprakṛṣyate // BVaky_3,3.58
evam arthasya śabdasya jñānasya ca viparyaye bhāvābhāvāv abhedena vyavahārānupātinau // BVaky_3,3.59
yathā bhāvam upāśritya tadabhāvo 'nugamyate tathābhāvam upāśritya tadbhāvo 'py anugamyate // BVaky_3,3.60
nābhāvo jāyate bhāvo naiti bhāvo 'nupākhyatām ekasmād ātmano 'nanyau bhāvābhāvau vikalpitau // BVaky_3,3.61
abhāvasyānupākhyatvāt kāraṇaṃ na prasādhakam sopākhyasya tu bhāvasya kāraṇaṃ kiṃ kariśyati // BVaky_3,3.62
tasmāt sarvam abhāvo vā bhāvo vā sarvam iṣyate na tv avasthāntaraṃ kiṃ cid ekasmāt satyataḥ sthitam // BVaky_3,3.63
tasmān nābhāvam icchanti ye loke bhāvavādinaḥ abhāvavādino vāpi na bhāvaṃ tattvalakṣaṇam // BVaky_3,3.64
advaye caiva sarvasmin svabhāvād ekalakṣaṇe parikalpeṣu maryādā vicitraivopalabhyate // BVaky_3,3.65
catasro hi yathāvasthā nirupākhye prakalpitāḥ evaṃ dvaividhyam apy etad bhāvābhāvavyapāśrayam // BVaky_3,3.66
avirodhī virodhī vā sann asan vāpi yuktitaḥ kramavān akramo vāpi nābhāva upapadyate // BVaky_3,3.67
avirodhī virodhī vā sann asan vāpi tattvataḥ kramavān akramo vāpi tena bhāvo na vidyate // BVaky_3,3.68
abhāve triṣu kāleṣu na bhedasyāsti saṃbhavaḥ tasminn asati bhāve 'pi traikālyaṃ nāvatiṣṭhate // BVaky_3,3.69
ātmatattvaparityāgaḥ parato nopapadyate ātmatattvaṃ tu parataḥ svato vā nopakalpate // BVaky_3,3.70
tattve virodho nānātva upakāro na kaś cana tattvānyatvaparityāge vyavahāro nivartate // BVaky_3,3.71
yatra draṣṭā ca dṛśyaṃ ca darśanaṃ cāvikalpitam tasyaivārthasya satyatvaṃ śritās trayyantavedinaḥ // BVaky_3,3.72
sāmānyaṃ vā viśeṣaṃ vā yasmād āhur viśeṣavat śabdās tasmād asatyeṣu bhedeṣv eva vyavasthitāḥ // BVaky_3,3.73
na hy abhāvasya sadbhāve bhāvasyātmā prahīyate na cābhāvasya nāstitve bhāvasyātmā prasūyate // BVaky_3,3.74
na śābaleyasyāstitvaṃ bāhuleyasya bādhakam na śābaleyo nāstīti bāhuleyaḥ prakalpate // BVaky_3,3.75
abhāvo yadi vastu syāt tatreyaṃ syāt vicāraṇā tataś ca tadabhāve 'pi syād vicāryam idaṃ punaḥ // BVaky_3,3.76
avastu syād atītaṃ yad vyavahārasya gocaram tatra vastugato bhedo na nirvacanam arhati // BVaky_3,3.77
apade 'rthe padanyāsaḥ kāraṇasya na vidyate atha ca prāgasadbhāvaḥ kāraṇe sati dṛṣyate // BVaky_3,3.78
kā tasya prāgavastheti vastvāśritam idaṃ punaḥ prāg avastheti na hy etad dvayam apy asty avastuni // BVaky_3,3.79
na cordhvam asti nāstīti vacanāyānibandhanam alaṃ syād apadasthānam etad vācaḥ pracakṣate // BVaky_3,3.80
atyadbhutā tv iyaṃ vṛttir yad abhāgaṃ yad akramam bhāvānāṃ prāg abhūtānām ātmatattvaṃ prakāśate // BVaky_3,3.81
vikalpotthāpitenaiva sarvo bhāvena laukikaḥ mukhyeneva padārthena vyavahāro vidhīyate // BVaky_3,3.82
bhāvaśaktim ataś caināṃ manyante nityavādinaḥ bhāvam eva kramam prāhur na bhāvād aparaḥ kramaḥ // BVaky_3,3.83
kramān na yaugapadyasya kaś cid bhedo 'sti tattvataḥ yathaiva bhāvān nābhāvaḥ kaś cid anyo 'vasīyate // BVaky_3,3.84
kālasyāpy aparaṃ kālaṃ nirdiśanty eva laukikāḥ na ca nirdeśamātreṇa vyatireko 'nugamyate // BVaky_3,3.85
ādhāraṃ kalpayan buddhyā nābhāve vyavatiṣṭhate avastuṣv api notprekṣā kasya cit pratibadhyate // BVaky_3,3.86
tasmāc chaktivibhāgena nityaḥ sadasadātmakaḥ eko 'rthaḥ śabdavācyatve bahurūpaḥ prakāśate // BVaky_3,3.87
vyavahāraś ca lokasya padārthaiḥ parikalpitaiḥ śāstre padārthaḥ kāryārthaṃ laukikaḥ pravibhajyate // BVaky_3,3.88 3,4: bhūyodravyasamuddeśaḥ saṃsargarūpāt saṃbhūtāḥ saṃvidrūpād apoddhṛtāḥ śāstre vibhaktā vākyārthāt prakṛtipratyayārthavat // BVaky_3,4.1
nimittabhūtāḥ sādhutve śāstrād anumitātmakāḥ ke cit padārthā vakṣyante saṃkśepeṇa yathāgamam // BVaky_3,4.2
vastūpalakṣaṇaṃ yatra sarvanāma prayujyate dravyam ity ucyate so 'rto bhedyatvena vivakśitaḥ // BVaky_3,4.3 3,5: guṇasamudeśa saṃsargi bhedakaṃ yad yat savyāpāraṃ pratīyate guṇatvaṃ paratantratvāt tasya śāstra udāhṛtam // BVaky_3,5.1
dravyasyāvyapadeśasya ya upādīyate guṇaḥ bhedako vyapadeśāya tatprakarṣo 'bhidhīyate // BVaky_3,5.2
sarvasyaiva pradhānasya na vinā bhedahetunā prakarṣo vidyate nāpi 'śabdasyopaiti vācyatām // BVaky_3,5.3
vidyamānāḥ pradhāneṣu na sarve bhedahetavaḥ viśeṣaśabdair ucyante vyāvṛttārthābhidhāyibhiḥ // BVaky_3,5.4
vastūpalakṣaṇe tatra viśeṣo vyāpṛto yadi prakarṣo niyamābhāvāt syād avijñātahetukaḥ // BVaky_3,5.5
sarvaṃ ca sarvato 'vaśyaṃ niyamena prakṛṣyate saṃsargiṇā nimittena nikṛṣṭenādhikena vā // BVaky_3,5.6
nāpekṣate nimittaṃ ca prakarṣe vyāpṛtaṃ yadi dravyasya syād upādānaṃ prakarṣaṃ praty anarthakaṃ // BVaky_3,5.7
savyāpāro guṇas tasmāt svaprakarṣanibandhanaḥ dravyātmānaṃ bhinatty eva svaprakarṣaṃ niveśayan // BVaky_3,5.8
arūpaṃ pararūpeṇa dravyam ākhyāyate yathā aprakarṣaṃ prakarṣeṇa guṇasyāviśyate tathā // BVaky_3,5.9 3,6: diksamuddeśa dik sādhanam kriyā kāla iti vastvabhidhāyinaḥ śaktirūpe padārthānām atyantam anavasthitāḥ // BVaky_3,6.1
vyatirekasya yo hetur avadhipratipādyayoḥ ṛjv ity evam yato 'nyena vinā buddhiḥ pravartate // BVaky_3,6.2
karmano jātibhedānām abhivyaktir yadāśrayā sā svair upādhibhir bhinnā śaktir dig iti kathyate // BVaky_3,6.3
parāparatve mūrtināṃ deśabhedanibandhane tata eva prakalpete kramarūpe tu kālataḥ // BVaky_3,6.4
ākāśasya pradeśena bhāgaiś cānyaiḥ pṛthak pṛthak sā saṃyogavibhāgānām upādhitvāya kalpate // BVaky_3,6.5
diśo vyavasthā deśānāṃ digvyavasthā na vidyate śaktayaḥ khalu bhāvānām upakāraprabhāvitāḥ // BVaky_3,6.6
pratyastarūpā bhāveṣu dik pūrvety abhidhīyate pūrvabuddhir yato dik sā samākhyāmātram anyathā // BVaky_3,6.7
svāṅgād vyavasthā yā loke na tasyām niyatā diśaḥ pratyaṅmukhasya yat paścāt tat purastād viparyaye // BVaky_3,6.8
deśavyavasthāniyamo dikṣu na vyavatiṣṭhate rūḍham apy aparatvena pūrvam ity abhidhīyate // BVaky_3,6.9
ato bhāṣitapuṃskatvāt puṃvadbhāvo na sidhyati asminn arthe na śabdena prasavaḥ kva cid ucyate // BVaky_3,6.10
dikśakter abhidhāne tu niyataṃ diśi darśanam pūrvādināṃ yathā ṣaṣṭer jīvitasyāvadhāraṇe // BVaky_3,6.11
chāyābhābhyāṃ nagādīnām bhāgabhedaḥ prakalpate ataddharmasu bhāveṣu bhāgabhedo na kalpate // BVaky_3,6.12
paramāṇor abhāgasya diśā bhāgo vidhīyate bhāgaprakalpanāśaktiṃ prathamāṃ tāṃ pracakṣate // BVaky_3,6.13
adeśāś cāpy abhāgāś ca niṣkramā nirupāśrayāḥ bhāvāḥ saṃsargirūpāt tu śaktibhedaḥ prakalpate // BVaky_3,6.14
nirbhāgātmakatā tulyā paramāṇor ghaṭasya ca bhāgaḥ śaktyantaraṃ tatra parimāṇaṃ ca yat tayoḥ // BVaky_3,6.15
yataḥ prakalpate bhedo bhedas tatrāpi dṛśyate adṛṣṭoparatiṃ bhedam ato 'yuktataraṃ viduḥ // BVaky_3,6.16
sarvatra tasya kāryasya darśanād vibhur iṣyate vibhutvam etad evāhur anyaḥ kāyavatāṃ vidhiḥ // BVaky_3,6.17
caitanyavat sthitā loke dikkālaparikalpanā prakṛtiṃ prāṇināṃ tāṃ hi ko 'nyathā sthāpayiṣyati // BVaky_3,6.18
saṃkaro vyavahārāṇāṃ prakṛteḥ syād viparyaye tasmāt tyajann imān bhāvān punar evāvalambate // BVaky_3,6.19
tasyās tu śakteḥ pūrvādibhedo bhāvāntarāśrayaḥ bhinnā dik tena bhedena bhedāyaivopakalpate // BVaky_3,6.20
avadhitvena cāpekṣāyoge diglakṣaṇo vidhiḥ pūrvam asyeti ṣaṣṭhy eva dṛṣṭā dharmāntarāśraye // BVaky_3,6.21
pūrvādināṃ viparyāso 'dṛṣṭaś cāvadhyasaṃkare ṛjv etad asyety etac ca liṅgaṃ na vyatikīryate // BVaky_3,6.22
antaḥkaraṇadharmo vā bahir evaṃ prakāśate asyāṃ tv antarbahirbhāvaḥ prakriyāyāṃ na vidyate // BVaky_3,6.23
ekatvam āsāṃ śaktīnāṃ nānātvaṃ veti kalpane avastupatite jñātvā satyato na parāmṛśet // BVaky_3,6.24
vikalpātītatattveṣu saṃketopanibandhanāḥ bhāveṣu vyavahārā ye lokas tatrānugamyate // BVaky_3,6.25
naikatvam asty anānātvaṃ vinaikatvena netarat paramārthe tayor eṣa bhedo 'tyantaṃ na vidyate // BVaky_3,6.26
na śaktīnāṃ tathā bhedo yathā śaktimatām sthitiḥ na ca laukikam ekatvaṃ tāsām ātmasu vidyate // BVaky_3,6.27
naikatvaṃ vyavatiṣṭheta nānātvaṃ cen na kalpayet nānātvaṃ cāvahīyeta yady ekatvaṃ na kalpayet // BVaky_3,6.28 3,7: sādhanasamuddeśa svāśraye samavetānāṃ tadvad evāśrayāntare kriyāṇām abhiniṣpattau sāmarthyaṃ sādhanaṃ viduḥ // BVaky_3,7.1
śaktimātrāsamūhasya viśvasyānekadharmaṇaḥ sarvadā sarvathā bhāvāt kva cit kiṃ cid vivakṣyate // BVaky_3,7.2
sādhanavyavahāraś ca buddhyavasthānibandhanaḥ sann asan vārtharūpeṣu bhedo buddhyā prakalpyate // BVaky_3,7.3
buddhyā samīhitaikatvān pañcālān kurubhir yadā punar vibhajate vaktā tadāpāyaḥ pratīyate // BVaky_3,7.4
śabdopahitarūpāṃś ca buddher viṣayatāṃ gatān pratyakṣam iva kaṃsādīn sādhanatvena manyate // BVaky_3,7.5
buddhipravṛttirūpaṃ ca samāropyābhidhātṛbhiḥ artheṣu śaktibhedānāṃ kriyate parikalpanā // BVaky_3,7.6
vyaktau padārthe śabdāder janyamānasya karmaṇaḥ sādhanatvaṃ tathā siddhaṃ buddhirūpaprakalpitam // BVaky_3,7.7
svatantraparatantratve kramarūpaṃ ca darśitam nirīheṣv api bhāveṣu kalpanopanibandhanam // BVaky_3,7.8
śaktayaḥ śaktimantaś ca sarve saṃsargavādinām bhāvās teṣv asvaśabdeṣu sādhanatvaṃ nirūpyate // BVaky_3,7.9
ghaṭasya dṛśikarmatve mahattvādīni sādhanam rūpasya dṛśikarmatve rūpatvādīni sādhanam // BVaky_3,7.10
svaiḥ sāmānyaviśeṣaiś ca śaktimanto rasādayaḥ niyatagrahaṇā loke śaktayas tās tathāśrayaiḥ // BVaky_3,7.11
indriyārthamanaḥkartṛsaṃbandhaḥ sādhanaṃ kva cit yad yadā yadanugrāhi tat tadā tatra sādhanam // BVaky_3,7.12
svaśabdair abhidhāne tu sa dharmo nābhidhīyate vibhaktyādibhir evāsāv upakāraḥ pratīyate // BVaky_3,7.13
nimittabhāvo bhāvānām upakārārtham āśritaḥ natir āvarjanety evaṃ siddhaḥ sādhanam iṣyate // BVaky_3,7.14
sa tebhyo vyatirikto vā teṣām ātmaiva vā tathā vyatirekam upāśritya sādhanatvena kalpyate // BVaky_3,7.15
saṃdarśanaṃ prārthanāyāṃ vyavasāye tv anantarā vyavasāyas tathārambhe sādhanatvāya kalpate // BVaky_3,7.16
pūrvasmin yā kriyā saiva parasmin sādhanaṃ matā saṃdarśane tu caitanyaṃ viśiṣṭaṃ sādhanaṃ viduḥ // BVaky_3,7.17
niṣpattimātre kartṛtvaṃ sarvatraivāsti kārake vyāpārabhedāpekṣāyāṃ karaṇatvādisaṃbhavaḥ // BVaky_3,7.18
putrasya janmani yathā pitroḥ kartṛtvam ucyate ayam asyām iyaṃ tv asmād iti bhedo vivakṣayā // BVaky_3,7.19
guṇakriyāṇāṃ kartāraḥ kartrā nyakkṛtaśaktayaḥ nyaktāyām api saṃpūrṇaiḥ svair vyāpāraiḥ samanvitāḥ // BVaky_3,7.20
karaṇatvādibhir jñātāḥ kriyābhedānupātibhiḥ svātantryam uttaraṃ labdhvā pradhāne yānti kartṛtām // BVaky_3,7.21
yathā rājñā niyukteṣu yoddhṛtvaṃ yoddhṛṣu sthitam teṣu vṛttau tu labhate rājā jayaparājayau // BVaky_3,7.22
tathā kartrā niyukteṣu sarveṣv ekārthakāriṣu kartṛtvaṃ karaṇatvāder uttaraṃ na virudhyate // BVaky_3,7.23
anāśrite tu vyāpāre nimittaṃ hetur iṣyate āśritāvadhibhāvaṃ tu lakṣaṇe lakṣaṇaṃ viduḥ // BVaky_3,7.24
dravyādiviṣayo hetuḥ kārakaṃ niyatakriyam kartā kartrantarāpekṣaḥ kriyāyāṃ hetur iṣyate // BVaky_3,7.25
kriyāyai karaṇaṃ tasya dṛṣṭaḥ pratinidhis tathā hetvarthā tu kriyā tasmān na sa pratinidhīyate // BVaky_3,7.26
prātilomyānulomyābhyāṃ hetur arthasya sādhakaḥ tādarthyam ānulomyena hetutvānugataṃ tu tat // BVaky_3,7.27
sarvatra sahajā śaktir yāvaddravyam avasthitā kriyākāle tv abhivyakter āśrayād upakāriṇī // BVaky_3,7.28
kuḍyasyāvaraṇe śaktir asyādīnāṃ vidāraṇe sarvadā sa tu san dharmaḥ kriyākāle nirūpyate // BVaky_3,7.29
svā"ngasaṃyoginaḥ pāśā daityānāṃ vāruṇā yathā vyajyante vijigīṣūṇāṃ dravyāṇāṃ śaktayas tathā // BVaky_3,7.30
taikṣṇyagauravakāṭhinyasaṃsthānaiḥ svair asir yadā chedyaṃ prati vyāpriyate śaktimān gṛhyate tadā // BVaky_3,7.31
prā"n nimittāntarodbhūtaṃ kriyāyāḥ kaiś cid iṣyate sādhanaṃ sahajaṃ kaiś cit kriyānyaiḥ pūrvam iṣyate // BVaky_3,7.32
pravṛttir eva prathamaṃ kva cid apy anapāśritā śaktīr ekādhikaraṇe srotovad apakarṣati // BVaky_3,7.33
apūrvaṃ kālaśaktiṃ vā kriyāṃ vā kālam eva vā tam evamlaksanam bhāvam ke cid āhuh katham ca na // BVaky_3,7.34
nityāḥ ṣaṭ śaktayo 'anyeṣāṃ bhedābhedasamanvitāḥ kriyāsaṃsiddhaye 'rtheṣu jātivat samavasthitāḥ // BVaky_3,7.35
dravyākārādibhedena tāś cāparimitā iva dṛśyante tattvam āsāṃ tu ṣaṭ śaktīr nātivartate // BVaky_3,7.36
nimittabhedād ekaiva bhinnā śaktiḥ pratīyate ṣoḍhā kartṛtvam evāhus tatpravṛtter nibandhanam // BVaky_3,7.37
tattve vā vyatireke vā vyatiriktaṃ tad ucyate śabdapramāṇako lokaḥ sa śāstreṇānugamyate // BVaky_3,7.38
paramārthe tu naikatvaṃ pṛthaktvād bhinnalakṣaṇam pṛthaktvaikatvarūpeṇa tattvam eva prakāśate // BVaky_3,7.39
yat pṛthaktvam asaṃdigdhaṃ tad ekatvān na bhidyate yad ekatvam asaṃdigdhaṃ tat pṛthaktvān na bhidyate // BVaky_3,7.40
dyauḥ kṣamā vāyur ādityaḥ sāgarāḥ sarito diśaḥ antaḥkaraṇatattvasya bhāgā bahir avasthitāḥ // BVaky_3,7.41
kālavicchedarūpeṇa tad evaikam avasthitam sa hy apūrvāparo bhāvaḥ kramarūpeṇa lakṣyate // BVaky_3,7.42
dṛṣṭo hy avyatireke 'pi vyatireko 'nvaye 'sati vṛkṣādyarthānvayas tasmād vibhaktyartho 'nya iṣyate // BVaky_3,7.43
sāmānyaṃ kārakaṃ tasya saptādyā bhedayonayaḥ ṣaṭ karmākhyādibhedena śeṣabhedas tu saptamī // BVaky_3,7.44 [atha karmādhikāraḥ] nirvartyaṃ ca vikāryaṃ ca prāpyaṃ ceti tridhā matam tatrepsitatamaṃ karma caturdhānyat tu kalpitam // BVaky_3,7.45
audāsīnyena yat prāpyaṃ yac ca kartur anīpsitam saṃjñāntarair anākhyātaṃ yad yac cāpy anyapūrvakam // BVaky_3,7.46
satī vāvidyamānā vā prakṛtiḥ pariṇāminī yasya nāśriyate tasya nirvartyatvaṃ pracakṣate // BVaky_3,7.47
prakṛtes tu vivakṣāyāṃ vikāryaṃ kaiś cid anyathā nirvartyaṃ ca vikāryaṃ ca karma śāstre pradarśitam // BVaky_3,7.48
yad asaj jāyate sad vā janmanā yat prakāśyate tan nirvartyaṃ vikāryaṃ ca karma dvedhā vyavasthitam // BVaky_3,7.49
prakṛtyucchedasaṃbhūtaṃ kiṃ cit kāṣṭhādibhasmavat kiṃ cid guṇāntarotpattyā suvarṇādivikāravat // BVaky_3,7.50
kriyākṛtā viśeṣāṇāṃ siddhir yatra na gamyate darśanād anumānād vā tat prāpyam iti kathyate // BVaky_3,7.51
viśeṣalābhaḥ sarvatra vidyate darśanādibhiḥ keṣāṃ cit tadabhivyaktisiddhir dṛṣṭiviṣādiṣu // BVaky_3,7.52
ābhāsopagamo vyaktiḥ soḍhatvam iti karmaṇaḥ viśeṣāḥ prāpyamāṇasya kriyāsiddhau vyavasthitāḥ // BVaky_3,7.53
nirvartyādiṣu tat pūrvam anubhūya svatantratām kartrantarāṇāṃ vyāpāre karma saṃpadyate tataḥ // BVaky_3,7.54
tadvyāpāraviveke 'pi svavyāpāre vyavasthitam karmāpadiṣṭāṃllabhate kva cic chāstrāśrayān vidhīn // BVaky_3,7.55
nivṛttapreṣaṇaṃ karma svakriyāvayave sthitam nivartamāne karmatve sve kartṛtve 'vatiṣṭhate // BVaky_3,7.56
tāni dhātvantarāṇy eva pacisidhyativad viduḥ bhede 'pi tulyarūpatvād ekatvaparikalpanā // BVaky_3,7.57
ekadeśe samūhe ca vyāpārāṇāṃ pacādayaḥ svabhāvataḥ pravartante tulyarūpasamanvitāḥ // BVaky_3,7.58
nyagbhāvanā nyagbhavanaṃ ruhau śuddhe pratīyate nyagbhāvanā nyagbhavanaṃ ṇyante 'pi pratipadyate // BVaky_3,7.59
avasthāṃ pañcamīm āhur ṇyante tāṃ karmakartari nivṛttapreṣaṇād dhātoḥ prākṛte 'rthe ṇij ucyate // BVaky_3,7.60
bravīti pacater arthaṃ sidhyatir na vinā ṇicā sa ṇyantaḥ pacater arthe prākṛte vyavatiṣṭhate // BVaky_3,7.61
keṣāṃ cid devadattāder vyāpāro yaḥ sakarmake sa vinā devadattādeḥ kaṭādiṣu vivakṣyate // BVaky_3,7.62
nivṛttapreṣaṇaṃ karma svasya kartuḥ prayojakam preṣaṇāntarasaṃbandhe ṇyante lenābhidhīyate // BVaky_3,7.63
sadṛśādiṣu yat karmakartṛtvaṃ pratipadyate āpattyāpādane tatra viṣayatvaṃ prati kriye // BVaky_3,7.64
kutaś cid āhṛtya padam evaṃ ca parikalpane karmasthabhāvakatvaṃ syād darśanādyabhidhāyinām // BVaky_3,7.65
viśeṣadarśanaṃ yatra kriyā tatra vyavasthitā kriyāvyavasthā tv anyeṣāṃ śabdair eva prakāśyate // BVaky_3,7.66
kālabhāvādhvadeśānām antarbhūtakriyāntaraiḥ sarvair akarmakair yoge karmatvam upajāyate // BVaky_3,7.67
ādhāratvam iva prāptās te punar dravyakarmasu kālādayo bhinnakakṣyaṃ yānti karmatvam uttaram // BVaky_3,7.68
atas taiḥ karmabhir dhātur yukto 'dravyair akarmakaḥ lasya karmaṇi bhāve ca nimittatvāya kalpate // BVaky_3,7.69
sarvaṃ cākathitaṃ karma bhinnakakṣyaṃ pratīyate dhātvarthoddeśabhedena tan nepsitatamaṃ kila // BVaky_3,7.70
pradhānakarma kathitaṃ yat kriyāyāḥ prayojakam tatsiddhaye kriyāyuktam anyat tv akathitaṃ smṛtam // BVaky_3,7.71
duhyādivan nayatyādau karmatvam akathāśrayam ākhyātānupayoge tu niyamāc cheṣa iṣyate // BVaky_3,7.72
antarbhūtaṇijarthānāṃ duhyādīnāṃ ṇijantavat siddhaṃ pūrveṇa karmatvaṃ ṇijantaniyamas tathā // BVaky_3,7.73
karaṇasya svakakṣyāyāṃ na prakarṣāśrayo yathā karmaṇo 'pi svakakṣyāyāṃ na syād atiśayas tathā // BVaky_3,7.74
karmaṇas tv āptum iṣṭatva āśrite 'tiśayo yataḥ āśrīyate tato 'tyantaṃ bhedaḥ pūrveṇa karmaṇā // BVaky_3,7.75
ṇijante ca yathā kartā sakriyaḥ san prayujyate na duhyādau tathā kartā niṣkriyo 'pi prayujyate // BVaky_3,7.76
bhedavākyaṃ tu yan ṇyante nīduhiprakṛtau ca yat śabdāntaratvān naivāsti saṃsparśas tasya dhātunā // BVaky_3,7.77
yathaivaikam apādānaṃ śāstre bhedena darśitam tathaikam eva karmāpi bhedena pratipāditam // BVaky_3,7.78
nirvartyo vā vikāryo vā prāpyo vā sādhanāśrayaḥ kriyāṇām eva sādhyatvāt siddharūpo 'bhidhīyate // BVaky_3,7.79
ahiteṣu yathā laulyāt kartur icchopajāyate viṣādiṣu bhayādibhyas tathaivāsau pravartate // BVaky_3,7.80
pradhānetarayor yatra dravyasya kriyayoḥ pṛthak śaktir guṇāśrayā tatra pradhānam anurudhyate // BVaky_3,7.81
pradhānaviṣayā śaktiḥ pratyayenābhidhīyate yadā guṇe tadā tadvad anuktāpi prakāśate // BVaky_3,7.82
pacāv anuktaṃ yat karma ktvānte bhāvābhidhāyini bhujau śaktyantare 'py ukte tat taddharma prakāśate // BVaky_3,7.83
iṣeś ca gamisaṃsparśād grāme yo lo vidhīyate tatreṣiṇaiva nirbhogaḥ kriyate gamikarmaṇaḥ // BVaky_3,7.84
paktvā bhujyata ity atra keṣāṃ cin na vyapekṣate odanaṃ pacatiḥ so 'sāv anumānāt pratīyate // BVaky_3,7.85
tathābhiniviśau karma yat ti"nante 'bhidhīyate ktvānte 'dhikaraṇatve 'pi na tatrecchanti saptamīm // BVaky_3,7.86
yan nirvṛttāśrayaṃ karma prāpter apracitaṃ punaḥ bhakṣyādiviṣayāpattyā bhidyamānaṃ tad īpsitam // BVaky_3,7.87
dhātor arthāntare vṛtter dhātvarthenopasaṃgrahāt prasiddher avivakṣātaḥ karmaṇo 'karmikā kriyā // BVaky_3,7.88
bhedā ya ete catvāraḥ sāmānyena pradarśitāḥ te nimittādibhedena bhidyante bahudhā punaḥ // BVaky_3,7.89 [iti karmādhikāraḥ] [atha karaṇādhikāraḥ] kriyāyāḥ pariniṣpattir yadvyāpārād anantaram vivakṣyate yadā tatra karaṇatvaṃ tadā smṛtam // BVaky_3,7.90
vastutas tad anirdeśyaṃ na hi vastu vyavasthitam sthālyā pacyata ity eṣā vivakṣā dṛśyate yataḥ // BVaky_3,7.91
karaṇeṣu tu saṃskāram ārabhante punaḥ punaḥ viniyogaviśeṣāṃś ca pradhānasya prasiddhaye // BVaky_3,7.92
svakakṣyāsu prakarṣaś ca karaṇānāṃ na vidyate āśritātiśayatvaṃ tu paratas tatra lakṣaṇam // BVaky_3,7.93
svātantrye 'pi prayoktāra ārād evopakurvate karaṇena hi sarveṣāṃ vyāpāro vyavadhīyate // BVaky_3,7.94
kriyāsiddhau prakarṣo 'yaṃ nyagbhāvas tv eva kartari siddhau satyāṃ hi sāmānyaṃ sādhakatvaṃ prakṛṣyate // BVaky_3,7.95
asyādīnāṃ tu kartṛtve taikṣṇyādi karaṇaṃ viduḥ taikṣṇyādīnāṃ svatantratve dvedhātmā vyavatiṣṭhate // BVaky_3,7.96
ātmabhede 'pi saty evam eko 'rthaḥ sa tathā sthitaḥ tadāśrayatvād bhede 'pi kartṛtvaṃ bādhakaṃ tataḥ // BVaky_3,7.97
yathā ca saṃnidhānena karaṇatvaṃ pratīyate tathaivāsaṃnidhāne 'pi kriyāsiddheḥ pratīyate // BVaky_3,7.98
stokasya vābhinirvṛtter anirvṛtteś ca tasya vā prasiddhiṃ karaṇatvasya stokādīnāṃ pracakṣate // BVaky_3,7.99
dharmāṇāṃ tadvatā bhedād abhedāc ca viśiṣyate kriyāvadher avacchedaviśeṣād bhidyate yathā // BVaky_3,7.100 [iti karaṇādhikāraḥ] [atha kartradhikāraḥ] prāg anyataḥ śaktilābhān nyagbhāvāpādanād api tadadhīnapravṛttitvāt pravṛttānāṃ nivartanāt // BVaky_3,7.101
adṛṣṭatvāt pratinidheḥ praviveke ca darśanāt ārād apy upakāritve svātantryaṃ kartur ucyate // BVaky_3,7.102
dharmair abhyuditaiḥ śabde niyamo na tu vastuni kartṛdharmavivakṣāyāṃ śabdāt kartā pratīyate // BVaky_3,7.103
ekasya buddhyavasthābhir bhede ca parikalpite kartṛtvaṃ karaṇatvaṃ ca karmatvaṃ copajāyate // BVaky_3,7.104
utpatteḥ prāg asadbhāvo buddhyavasthānibandhanaḥ aviśiṣṭaḥ satānyena kartā bhavati janmanaḥ // BVaky_3,7.10@
kāraṇaṃ kāryabhāvena yadā vāvyavatiṣṭhate kāryaśabdaṃ tadā labdhvā kāryatvenopajāyate // BVaky_3,7.106
yathāheḥ kuṇḍalībhāvo vyagrāṇāṃ vā samagratā tathaiva janmarūpatvaṃ satām eke pracakṣate // BVaky_3,7.107
vibhaktayoni yat kāryaṃ kāraṇebhyaḥ pravartate svā jātir vyaktirūpeṇa tasyāpi vyavatiṣṭhate // BVaky_3,7.108
bhāveṣv eva padanyāsaḥ prajñāyā vāca eva vā nāstīty apy apade nāsti na ca sad bhidyate tataḥ // BVaky_3,7.109
buddhiśabdau pravartete yathābhūteṣu vastuṣu teṣām anyena tattvena vyavahāro na vidyate // BVaky_3,7.110
ākāśasya yathā bhedaś chāyāyāś calanaṃ yathā janmanāśāv abhede 'pi tathā kaiś cit prakalpitau // BVaky_3,7.111
yathaivākāśanāstitvam asan mūrtinirūpitam tathaiva mūrtināstitvam asadākāśaniśrayam // BVaky_3,7.112
yathā tadarthair vyāpāraiḥ kriyātmā vyapadiśyate abhedagrahaṇād eṣa kāryakāraṇayoḥ kramaḥ // BVaky_3,7.113
vikāro janmanaḥ kartā prakṛtir veti saṃśaye bhidyate pratipattṛṇāṃ darśanaṃ li"ngadarśanaiḥ // BVaky_3,7.114
kḷpi saṃpadyamāne yā caturthī sā vikārataḥ suvarṇapiṇḍe prakṛtau vacanaṃ kuṇḍalāśrayam // BVaky_3,7.115
vākye saṃpadyateḥ kartā sa"nghaś cvyantasya kathyate vṛttau saṅghībhavantīti brāhmaṇānāṃ svatantratā // BVaky_3,7.116
atvaṃ saṃpadyate yas tvaṃ na tasmin yuṣmadāśrayā pravṛttiḥ puruṣasyāsti prākṛtaḥ sa vidhīyate // BVaky_3,7.117
pūrvāvasthām avijahat saṃspṛśan dharmam uttaram saṃmūrchita ivārthātmā jāyamāno 'bhidhīyate // BVaky_3,7.118
savyāpārataraḥ kaś cit kva cid dharmaḥ pratīyate saṃsṛjyante ca bhāvānāṃ bhedavatyo 'pi śaktayaḥ // BVaky_3,7.119
viparītārthavṛttitvaṃ puruṣasya viparyaye gamyeta sādhanaṃ hy atra savyāpāraṃ pratīyate // BVaky_3,7.120
tvam anyo bhavasīty eṣā tatra syāt parikalpanā rājñi bhṛtyatvamāpanne yathā tadvad gatir bhavet // BVaky_3,7.121
saṃbhāvanāt kriyāsiddhau kartṛtvena samāśritaḥ kriyāyām ātmasādhyāyāṃ sādhanānāṃ prayojakaḥ // BVaky_3,7.122
prayogamātre nyagbhāvaṃ svātantryād eva niśritaḥ aviśiṣṭo bhavaty anyaiḥ svatantrair muktasaṃśayaiḥ // BVaky_3,7.123
nimittebhyaḥ pravartante sarva eva svabhūtaye abhiprāyānurodho 'pi svārthasyaiva prasiddhaye // BVaky_3,7.124 [iti kartradhikāraḥ][atha hetvadhikāraḥ] preṣaṇādhyeṣaṇe kurvaṃs tatsamarthāni cācaran kartaiva vihitāṃ śāstre hetusaṃjñāṃ prapadyate // BVaky_3,7.125
dravyamātrasya tu praiṣe pṛcchyāder loḍ vidhīyate sakriyasya prayogas tu yadā sa viṣayo ṇicaḥ // BVaky_3,7.126
guṇakriyāyāṃ svātantryāt preṣaṇe karmatāṃ gataḥ niyamāt karmasaṃjñāyāḥ svadharmeṇābhidhīyate // BVaky_3,7.127
kriyāyāḥ prerakaṃ karma hetuḥ kartuḥ prayojakaḥ karmārthā ca kriyotpattisaṃskārapratipattibhiḥ // BVaky_3,7.128 [iti hetvadhikāraḥ] [atha saṃpradānādhikāraḥ] anirākaraṇāt kartus tyāgā"ngaṃ karmaṇepsitam preraṇānumatibhyāṃ ca labhate saṃpradānatām // BVaky_3,7.129
hetutve karmasaṃjñāyāṃ śeṣatve vāpi kārakam rucyarthādiṣu śāstreṇa saṃpradānākhyam ucyate // BVaky_3,7.130
bhedasya ca vivakṣāyāṃ pūrvāṃ pūrvāṃ kriyāṃ prati parasyā"ngasya karmatvān na kriyāgrahaṇaṃ kṛtam // BVaky_3,7.131
kriyāṇāṃ samudāye tu yadaikatvaṃ vivakṣitam tadā karma kriyāyogāt svākhyayaivopacaryate // BVaky_3,7.132
bhedābhedavivakṣā ca svabhāvena vyavasthitā tasmād gatyarthakarmatve vyabhicāro na dṛśyate // BVaky_3,7.133
vikalpenaiva sarvatra saṃjñe syātām ubhe yadi ārambheṇa na yogasya pratyākhyānaṃ samaṃ bhavet // BVaky_3,7.134
tyāgarūpaṃ prahātavye prāpye saṃsargadarśanam āsthitaṃ karma yat tatra dvairūpyaṃ bhajate kriyā // BVaky_3,7.135 [iti saṃpradānādhikāraḥ] [athāpādānādhikāraḥ] nirdiṣṭaviṣayaṃ kiṃ cid upāttaviṣayaṃ tathā apekṣitakriyaṃ ceti tridhāpādānam ucyate // BVaky_3,7.136
saṃyogabhedād bhinnātmā gamir eva bhramir yathā dhruvāvadhir apāyo 'pi samavetas tathādhruve // BVaky_3,7.137
dravyasvabhāvo na dhrauvyam iti sūtre pratīyate apāyaviṣayaṃ dhrauvyaṃ yat tu tāvad vivakṣitam // BVaky_3,7.138
saraṇe devadattasya dhrauvyaṃ pāte tu vājinaḥ āviṣṭaṃ yad apāyena tasyādhrauvyaṃ pracakṣate // BVaky_3,7.139
ubhāv apy adhruvau meṣau yady apy ubhayakarmaje vibhāge pravibhakte tu kriye tatra vivakṣite // BVaky_3,7.140
meṣāntarakriyāpekṣam avadhitvaṃ pṛthak pṛthak meṣayoḥ svakriyāpekṣaṃ kartṛtvaṃ ca pṛthak pṛthak // BVaky_3,7.141
abhedena kriyaikā tu dvisādhyā ced vivakṣitā meṣāv apāye kartārau yady anyo vidyate 'vadhiḥ // BVaky_3,7.142
gatir vinā tv avadhinā nāpāya iti gamyate vṛkṣasya parṇaṃ patatīty evaṃ bhāṣye nidarśitam // BVaky_3,7.143
bhedābhedau pṛthagbhāvaḥ sthitiś ceti virodhinaḥ yugapan na vivakṣyante sarve dharmā balāhake // BVaky_3,7.144
dhanuṣā vidhyatīty atra vināpāyavivakṣayā karaṇatvaṃ yato nāsti tasmāt tad ubhayaṃ saha // BVaky_3,7.145
ekaiva vā satī śaktir dvirūpā vyavatiṣṭhate nimittaṃ saṃjñayos tatra parayā bādhyate 'parā // BVaky_3,7.146
nirdhāraṇe vibhakte yo bhītrādīnāṃ ca yo vidhiḥ upāttāpekṣitāpāyaḥ so 'budhapratipattaye // BVaky_3,7.147 [ity apādānādhikāraḥ] [athādhikaraṇādhikāraḥ] kartṛkarmavyavahitām asākṣād dhārayat kriyām upakurvat kriyāsiddhau śāstre 'dhikaraṇaṃ smṛtam // BVaky_3,7.148
upaśleṣasya cābhedas tilākāśakaṭādiṣu upakārās tu bhidyante saṃyogisamavāyinām // BVaky_3,7.149
avināśo gurutvasya pratibandhe svatantratā digviśeṣād avaccheda ityādyā bhedahetavaḥ // BVaky_3,7.150
ākāśam eva keṣāṃ cid deśabhedaprakalpanāt ādhāraśaktiḥ prathamā sarvasaṃyogināṃ matā // BVaky_3,7.151
idam atreti bhāvānām abhāvān na prakalpate vyapadeśas tam ākāśanimittaṃ saṃpracakṣate // BVaky_3,7.152
kālāt kriyā vibhajyanta ākāśāt sarvamūrtayaḥ etāvāṃś caiva bhedo 'yam abhedopanibandhanaḥ // BVaky_3,7.153
yady apy upavasir deśaviśeṣam anurudhyate śabdapravṛttidharmāt tu kālam evāvalambate // BVaky_3,7.154
vasatāv aprayukte 'pi deśo 'dhikaraṇaṃ tataḥ aprayuktaṃ trirātrādi karma copavasau smṛtam // BVaky_3,7.155 [ity adhikaraṇādhikāraḥ] [atha śeṣādhikāraḥ] saṃbandhaḥ kārakebhyo 'nyaḥ kriyākārakapūrvakaḥ śrutāyām aśrutāyāṃ vā kriyāyāṃ so 'bhidhīyate // BVaky_3,7.156
dviṣṭho 'py asau parārthatvād guṇeṣu vyatiricyate tatrābhidhīyamānaḥ san pradhāne 'py upayujyate // BVaky_3,7.157
nimittaniyamaḥ śabdāt saṃbandhasya na gṛhyate karmapravacanīyais tu sa viśeṣo 'varudhyate // BVaky_3,7.158
sādhanair vyapadiṣṭe ca śrūyamāṇakriye punaḥ proktā pratipadaṃ ṣaṣṭhī samāsasya nivṛttaye // BVaky_3,7.159
niṣṭhāyāṃ karmaviṣayā ṣaṣthī ca pratiṣidhyate śeṣalakṣaṇayā ṣaṣṭhyā samāsastatra neṣyate // BVaky_3,7.160
anyena vyapadiṣṭasya yasyānyatropajāyate vyatirekaḥ sa dharmau dvau labhate viṣayāntare // BVaky_3,7.161
prādhānyaṃ svaguṇe labdhvā pradhāne yāti śeṣatām sahayoge svayoge 'taḥ pradhānatvaṃ na hīyate // BVaky_3,7.162 [iti śeṣādhikāraḥ] siddhasyābhimukhībhāvamātraṃ saṃbodhanaṃ viduḥ prāptābhimukhyo hy arthātmā kriyāsu viniyujyate // BVaky_3,7.163
saṃbodhanaṃ na vākyārtha iti pūrvebhya āgamaḥ uddeśena vibhaktyarthā vākyārthāt samapoddhṛtāḥ // BVaky_3,7.164
vibhaktyarthe 'vyayībhāvavacanād avasīyatām anyo dravyād vibhaktyarthaḥ so 'vyayenābhidhīyate // BVaky_3,7.165
dravyaṃ tu yad yathābhūtaṃ tad atyantaṃ tathā bhavet kriyāyoge 'pi tasyāsau dravyātmā nāpahīyate // BVaky_3,7.166
tasmād yat karaṇaṃ dravyaṃ tat karma na punar bhavet sarvasya vānyathābhāvas tasya dravyātmano bhavet // BVaky_3,7.167 3,8: kriyāsamuddeśa yāvat siddham asiddhaṃ vā sādhyatvenābhidhīyate āśritakramarūpatvāt tat kriyeti pratiyate // BVaky_3,8.1
kāryakāraṇabhāvena dhvanatīty āśritakramaḥ dhvaniḥ kramanivṛttau tu dhvanir ity eva kathyate // BVaky_3,8.2
śvete śvetata ity etac chvetatvena prakāśate āśritakramarūpatvād abhidhānaṃ pravartate // BVaky_3,8.3
guṇabhūtair avayavaiḥ samūhaḥ kramajanmanām buddhyā prakalpitābhedaḥ kriyeti vyapadiśyate // BVaky_3,8.4
samūhaḥ sa tatbābhūtaḥ pratibhedam samūhisu samāpyate tato bhede kālabhedasya saṃbhavaḥ // BVaky_3,8.5
kramāt sadasatāṃ teṣām ātmāno na samūhinām sadvastuviṣayair yānti saṃbandhaṃ cakṣurādibhiḥ // BVaky_3,8.6
yathā gaur iti samghātaḥ sarvo nendriyagocaraḥ bhāgaśas tūpalabdhasya buddhau rūpaṃ nirūpyate // BVaky_3,8.7
indriyair anyathāprāptau bhedāmśopanipātibhiḥ alātacakravad rūpaṃ kriyāṇāṃ parikalpyate // BVaky_3,8.8
yathā ca bhāgāḥ pacater udakāsecanādayaḥ udakāsecanādināṃ jñeyā bhāgās tathāpare // BVaky_3,8.9
yaś cāpakarṣaparyantam anuprāptaḥ pratīyate tatraikasmin kriyāśabdaḥ kevale na prayujyate // BVaky_3,8.10
pūrvottarais tathā bhāgaiḥ samavasthāpitakramaḥ ekaḥ so 'py asadadhyāsād ākhyātair abhidhīyate // BVaky_3,8.11
kālānupāti yad rūpaṃ tad astīty anugamyate paritas tu paricchinnaṃ bhāva ity eva kathyate // BVaky_3,8.12
vyavahārasya siddhatvān na ceyaṃ guṇakalpanā upacāro hi mukhyasya saṃbhavād avatiṣṭhate // BVaky_3,8.13
āhitottaraśaktitvāt pratyekaṃ vā samūhinaḥ anekarūpā lakṣyante kramavanta ivākramāḥ // BVaky_3,8.14
anantaraṃ phalaṃ yasyāḥ kalpate tām kriyām viduḥ pradhānabhūtāṃ tādarthyād anyāsāṃ tu tadākhyatā // BVaky_3,8.15
*kriyāpravṛttau yo hetus tadarthaṃ yad viceṣṭitam anapekṣya prayuñjīta gacchatīty avadhārayan // BVaky_3,8.16*
satsu pratyayarūpo 'sau bhāvo yāvan na jāyate tāvat pareṣāṃ rūpeṇa sādhyaḥ sann abhidhīyate // BVaky_3,8.17
siddhe tu sādhanākāṅkṣā kṛtārthatvān nivartate na kriyāvācināṃ tasmāt prayogas tatra vidyate // BVaky_3,8.18
sa cāpūrvāparibhūta ekatvād akramātmakaḥ pūrvāparāṇāṃ dharmeṇa tadarthenānugamyate // BVaky_3,8.19
asan nivartate tasmād yat sat tad upalabhyate tayoḥ sadasatoś cāsāv ātmaika iva gṛhyate // BVaky_3,8.20
jātim anye kriyām āhur anekavyaktivartinīm asādhyā vyaktirūpeṇa sā sādhyevopalabhyate // BVaky_3,8.21
ante yā vā kriyābhāge jātiḥ saiva kriyā smṛtā sā vyakter anuniṣpāde jāyamāneva gamyate // BVaky_3,8.22
svavyāpāraviśiṣṭānām sattā vā, kartṛkarmanām kriyā vyāpārabhedeṣu sattā vā samavāyinī // BVaky_3,8.23
antye vātmani yā sattā sā kriyā kaiś cid iṣyate bhāva eva hi dhātvartha ity avicchinna āgamaḥ // BVaky_3,8.24
buddhiṃ tajjātim anye tu buddhisattām athāpare pratyastarūpāṃ bhāveṣu kriyeti pratijānate // BVaky_3,8.25
āvirbhāvatirobhāvau janmanāśau tathāparaiḥ ṣaṭsu bhāvavikāreṣu kalpitau vyāvahārikau // BVaky_3,8.26
tābhyāṃ sarvapravṛttīnām abhedenopasamgrahaḥ janmaivāśritasārūpyaṃ sthitir ity abhidhīyate // BVaky_3,8.27
*jāyamānān na janrnānyad vināśe 'py apadārthatā ato bhāvavikāreṣu sattaikā vyavatiṣṭhate // BVaky_3,8.28*
*pūrvabhāgas tu yaj jātāt taj janmety apadiśyate āśritakramarūpeṇa nimittatve vivakṣite // BVaky_3,8.29
ākhyātaśabdair artho 'sāv evaṃbhūto 'bhidhīyate nāmaśabdāḥ pravartante saṃharanta iva kramam // BVaky_3,8.30
phalaṃ phalāpadeśo vā vastu vā tadvirodhi yat tad anyad eva pūrveṣāṃ nāga ity apadiśyate // BVaky_3,8.31
naivāsti naiva nāstīti vastuno grahanād vinā kalpate pararūpeṇa vastv anyad anugamyate // BVaky_3,8.32
bhāvābhāvau ghaṭādinām aspṛśann api pāṇinā kaś cid vedāprakāśe 'pi prakāśe tata eva vā // BVaky_3,8.33
vyāpi saukṣmyaṃ kva cid yāti kva cit saṃhanyate punaḥ akurvāṇo 'tha vā kiṃ cit svaśaktyaivaṃ prakāśate // BVaky_3,8.34
sarvarūpasya tattvasya yat krameṇeva darśanam bhāgair iva prakḷptiś ca tāṃ kriyām apare viduḥ // BVaky_3,8.35
sattā svaśaktiyogena sarvarūpā vyavasthitā sādhyā ca sādhanaṃ caiva phalaṃ bhoktā phalasya ca // BVaky_3,8.36
kriyām anye tu manyante kva cid apy anapāśritām sādhanaikārthakāritve pravṛttim anapāyinīm // BVaky_3,8.37
sāmānyabhūtā sā pūrvaṃ bhāgaśaḥ pravibhajyate tato vyāpārarūpeṇa sādhyeva vyavatiṣṭhate // BVaky_3,8.38
prakṛtiḥ sādhanānāṃ sā prathamaṃ tac ca kārakam vyāpārāṇāṃ tato 'nyatvam aparair upavarṇyate // BVaky_3,8.39
bahūnāṃ saṃbhave 'rthānāṃ ke cid evopakārinaḥ saṃsarge kaś cid esāṃ tu prādhānyena pratīyate // BVaky_3,8.40
sādhyatvāt tatra cākhyātair vyāpārāḥ siddhasādhanāḥ prādhānyenābhidhīyante phalenāpi pravartitāḥ // BVaky_3,8.41
ekatvāvṛttibhāvābhyāṃ bhedābhedasamanvaye saṃkhyās tatropalabhyante saṃkhyeyāvayavakriyāḥ // BVaky_3,8.42
siddhasyārthasya pākādeḥ kathaṃ sādhanayogitā sādhyatve vā tiṅantena kṛtāṃ bhedo na kaś cana // BVaky_3,8.43
tatra kārakayogāyā yady ākhyātaṃ nibandhanam ṣaṣṭhvāḥ sā lena saṃbandhe vyudastā kartṛkarmanoḥ // BVaky_3,8.44
ekābhidhāna eko 'rtho yugapac ca dvidharmabhāk na saṃbhavati siddhatve sa sādhyaḥ syāt kathaṃ punaḥ // BVaky_3,8.45
etāvat sādhanaṃ sādhyam etāvad iti kalpanā śāstra eva na vākye 'sti vibhāgaḥ paramārthataḥ // BVaky_3,8.46
ākhyātaśabde bhāgābhyāṃ sādhyasādhanavartitā prakalpitā yathā śāstre sa ghañādisv api kramaḥ // BVaky_3,8.47
sādhyatvena kriyā tatra dhāturūpanibandhanā sattvabhāvas tu yas tasyāḥ sa ghañādinibandhanaḥ // BVaky_3,8.48
bandhutābhedarūpeṇa bandhuśabde vyavasthitā samūho bandhvavasthā tu pratyayenābhidhīyate // BVaky_3,8.49
tatra yam prati sādhyatvam asiddhā taṃ prati kriyā siddhā tu yasmin sādhyatvaṃ na tam eva punaḥ prati // BVaky_3,8.50
rājñaḥ putrasya napteti na rājñi vyatiricyate putrasyārthaḥ pradhānatvaṃ na cāsya vinivartate // BVaky_3,8.51
mṛgo dhāvati paśyeti sādhyasādhanarūpatā tathā viṣayabhedena saraṇasyopapadyate // BVaky_3,8.52
lakṛtyaktakhalarthānāṃ tathāvyayakṛtām api rūḍhiniṣṭhāghañādinām dhātuḥ sādhyasya vācakaḥ // BVaky_3,8.53
sādhyasyāpariniṣpatteḥ so 'yam ity anupagrahaḥ tiṅantair antareṇevam upamānaṃ tato na taiḥ // BVaky_3,8.54
sādhanatvaṃ prasiddhaṃ ca tiṅkṣu saṃbandhināṃ yataḥ tenādhyāropa eva syād upamā tu na vidyate // BVaky_3,8.55
nyūneṣu ca samāptārtham upamānaṃ vidhīyate kriyā caivāśraye sarvā tatra tatra samāpyate // BVaky_3,8.56
yenaiva hetunā haṃsaḥ patatīty abhidhīyate ātau tasya samāptatvād upamārtho na vidyate // BVaky_3,8.57
kriyāṇāṃ jātibhinnānāṃ sādṛśyaṃ nāvadhāryate siddheś ca prakrame sādhyam upamātum na śakyate // BVaky_3,8.58
vanam vṛkṣā iti yathā bhedābhedavyapāśrayāt arthātmā bhidyate bhāve sa bāhyābhyantare kramaḥ // BVaky_3,8.59
sāmānye bhāva ity atra yal liṅgam upalabhyate bhedānāṃ anumeyatvān na tat teṣu vivakṣyate // BVaky_3,8.60
nirdeśe caritārthatvāl liṅgaṃ bhāve 'vivaksitam upamānavidhitvāc ca bhāvād anyat pacādisu // BVaky_3,8.61
bhavatau yat pacādināṃ tāvad atropadiśyate na ca liṅgam pacādināṃ bhavatau samavasthitam // BVaky_3,8.62
ekaś ca so 'rthaḥ sattākhyaḥ katham cit kaiś cid ucyate liṅgāni cāsya bhidyante pacirūpādibhedavat // BVaky_3,8.63
ācāryo mātulaś ceti yathaiko vyapadiśyate sambandhibhedād arthātmā sa vidhiḥ paktibhāvayoḥ // BVaky_3,8.64 3,9: kālasamuddeśaḥ vyāpāravyatirekeṇa kālam eke pracakṣate nityam ekaṃ vibhu dravyaṃ parimāṇaṃ kriyāvatām // BVaky_3,9.1
diṣṭiprasthasuvarṇādi mūrtibhedāya kalpate kriyābhedāya kālas tu saṃkhyā sarvasya bhedikā // BVaky_3,9.2
utpattau ca sthitau caiva vināśe cāpi tadvatām nimittaṃ kālam evāhur vibhaktenātmanā sthitam // BVaky_3,9.3
tam asya lokayantrasya sūtradhāraṃ pracakṣate pratibandhābhyanujñābhyāṃ tena viśvaṃ vibhajyate // BVaky_3,9.4
yadi na pratibadhnīyāt pratibandhaṃ ca notsṛjet avasthā vyatikīryeran paurvāparyavinākṛtāḥ // BVaky_3,9.5
tasyātmā bahudhā bhinno bhedair dharmāntarāśrayaiḥ na hi bhinnam abhinnaṃ vā vastu kiṃ cana vidyate // BVaky_3,9.6
naiko na cāpy aneko 'sti na śuklo nāpi cāsitaḥ dravyātmā sa tu saṃsargād evaṃrūpaḥ prakāśate // BVaky_3,9.7
saṃsargināṃ tu ye bhedā viśeṣās tasya te matāḥ sa bhinnas tair vyavasthānāṃ kālo bhedāya kalpate // BVaky_3,9.8
viśiṣṭakālasaṃbandhād vṛttilābhaḥ prakalpate śaktīnāṃ saṃprayogasya hetutvenāvatiṣṭhate // BVaky_3,9.9
janmābhivyaktiniyamāḥ prayogopanibandhanāḥ nityādhīnasthititvāc ca sthitir niyamapūrvikā // BVaky_3,9.10
sthitasyānugrahas tais tair dharmaiḥ saṃsargibhis tataḥ pratibandhas tirobhāvaḥ prahāṇam iti cātmanaḥ // BVaky_3,9.11
pratyavasthaṃ tu kālasya vyāpāro 'tra vyavasthitaḥ kāla eva hi viśvātmā vyāpāra iti kathyate // BVaky_3,9.12
mūrtīnāṃ tena bhinnānām ācayāpacayāḥ pṛthak lakṣyante pariṇāmena sarvāsāṃ bhedayoginā // BVaky_3,9.13
jalayantrabhramāveśasadṛśībhiḥ pravṛttibhiḥ sa kalāḥ kalayan sarvāḥ kālākhyāṃ labhate vibhuḥ // BVaky_3,9.14
pratibhaddhāś ca yās tena citrā viśvasya vṛttayaḥ tāḥ sa evānujānāti yathā tantuḥ śakuntikāḥ // BVaky_3,9.15
viśiṣṭakālasaṃbandhāl labdhapākāsu śaktiṣu kriyābhivyajyate nityā prayogākhyena karmaṇā // BVaky_3,9.16
jātiprayuktā tasyāṃ tu phalavyaktiḥ prajāyate kuto 'py adbhutayā vṛttyā śaktibhiḥ sā niyamyate // BVaky_3,9.17
tatas tu samavāyākhyā śaktir bhedasya bādhikā ekatvam iva tā vyaktīr āpādayati kāraṇaiḥ // BVaky_3,9.18
athāsmān niyamād ūrdhvaṃ jātayo yāḥ prayojikāḥ tāḥ sarvā vyaktim āyānti svacche chāyā ivāmbhasi // BVaky_3,9.19
kāraṇānuvidhāyitvād atha kāraṇa pūrvakāḥ guṇās tatropajāyante svajātivyaktihetavaḥ // BVaky_3,9.20
āśrayāṇāṃ ca nityatvam āśritānāṃ ca nityatā tā vyaktīr anugṛhṇāti sthitis tena prakalpate // BVaky_3,9.21
anityasya yathotpāde pāratantryaṃ tathā sthitau vināśāyaiva tat śṛṣṭam asvādhīnasthitiṃ viduḥ // BVaky_3,9.22
sthitaḥ saṃsargibhir bhāvaiḥ svakriyāsv anugṛhyate naiṣāṃ sattām anudgṛhya vṛttir janmavatāṃ smṛtā // BVaky_3,9.23
jarākhyā kālaśaktir yā śaktyantaravirodhinī sā śaktīḥ pratibadhnāti jāyante ca virodhinaḥ // BVaky_3,9.24
prayojakās tu ye bhāvāḥ sthitibhāgasya hetavaḥ tirobhavanti te sarve yata ātmā prahīyate // BVaky_3,9.25
yathaivādbutayā vṛttyā niṣkramaṃ nirnibandhanam apadaṃ jāyate sarvaṃ tathāsyātmā prahīyate // BVaky_3,9.26
kriyayor apavargiṇyor nānārthasamavetayoḥ saṃbandhinā vinaikena paricchedaḥ kathaṃ bhavet // BVaky_3,9.27
yathā tulāyāṃ haste vā nānādravyavyavasthitam gurutvaṃ parimīyeta kālād evaṃ kriyāgatiḥ // BVaky_3,9.28
jahāti sahavṛttāś ca kriyāḥ sa samavasthitāḥ vrīhir yathodakaṃ tena hāyanākhyāṃ prapadyate // BVaky_3,9.29
pratibandhābhyanujñābhyāṃ vṛttir yā tasya śāsvatī tayā vibhajyamāno 'sau bhajate kramarūpatāṃ // BVaky_3,9.30
kartṛbhedāt tadartheṣu pracayāpacayau gataḥ samatvaṃ viṣamatvaṃ vā sa ekaḥ pratipadyate // BVaky_3,9.31
kriyābhedād yathaikasmiṃs takṣādyākhyā pravartate kriyābhedāt tathaikasminn ṛtvādyākhyopajāyate // BVaky_3,9.32
ārambhaś ca kriyā caiva niṣṭhā cety abhidhīyate dharmāntarāṇām adhyāsabhedāt sadasadātmanaḥ // BVaky_3,9.33
yāvāṃś ca dvyaṇukādīnāṃ tāvān himavato 'py asau na hy ātmā kasya cid bhettuṃ pracetuṃ vāpi śakyate // BVaky_3,9.34
anyais tu bhāvair anyeṣāṃ pracayaḥ parikalpyate śanair idam idaṃ kṣipram iti tena pratīyate // BVaky_3,9.35
asataś ca kramo nāsti sa hi bhettuṃ na śakyate sato 'pi cātmatattvaṃ yat tat tathaivāvatiṣṭhate // BVaky_3,9.36
kriyopādhiś ca san bhūtabhaviṣyadvartamānatāḥ ekādaśābhir ākārair vibhaktāḥ pratipadyate // BVaky_3,9.37
bhūtaḥ pañcavidhas tatra bhaviṣyaṃś ca caturvidhaḥ vartamāno dvidhākhyāta ity ekādaśa kalpanāḥ // BVaky_3,9.38
kāle nidhāya svaṃ rūpaṃ prajñayā yan nigṛhyate bhāvās tato nivartante tatra saṃkrāntaśaktayaḥ // BVaky_3,9.39
bhāvināṃ caiva yad rūpaṃ tasya ca pratibimbakam sunirmṛṣṭa ivādarśe kāla evopapadyate // BVaky_3,9.40
tṛṇaparṇalatādīni yathā sroto 'nukarṣati pravartayati kālo 'pi mātrā mātrāvatāṃ tathā // BVaky_3,9.41
āviśyevānusaṃdhatte yathā gatimatāṃ gatīḥ vāyus tatraiva kālātmā vidhatte kramarūpatām // BVaky_3,9.42
ayanapravibhāgaś ca gatīś ca jyotiṣāṃ dhruvā nivṛttiprabhavāś caiva bhūtānāṃ tannibandhanāḥ // BVaky_3,9.43
mātrāṇāṃ pariṇāmā ye kālavṛttyanupātinaḥ nakṣatrākhyā pṛthak teṣu cihnamātraṃ tu tārakāḥ // BVaky_3,9.44
rutair mṛgaśakuntānāṃ sthāvarāṇāṃ ca vṛttibhiḥ chāyādipariṇāmaiś ca ṛtudhāmā nirūpyate // BVaky_3,9.45
nirbhāsopagamo yo 'yaṃ kramavān iva dṛśyate akramasyāpi viśvasya tat kālasya viceṣṭitam // BVaky_3,9.46
dūrāntikavyavasthānam adhvādhikaraṇaṃ yathā cirakṣipravyavasthānaṃ kālādhikaraṇaṃ tathā // BVaky_3,9.47
tasyābhinnasya kālasya vyavahāre kriyākṛtāḥ bhedā iva trayaḥ siddhā yāṃl loko nātivartate // BVaky_3,9.48
ekasya śaktayas tisraḥ kālasya samavasthitāḥ yatsaṃbandhena bhāvānāṃ darśanādarśane satām // BVaky_3,9.49
dvābhyāṃ sa kila śaktibhyāṃ bhāvānāṃ varaṇātmakaḥ śaktis tu vartamānākhyā bhāvarūpaprakāśinī // BVaky_3,9.50
anāgatā janmaśakteḥ śaktir apratibandhikā atītākhyā tu yā śaktis tayā janma virudhyate // BVaky_3,9.51
tamaḥprakāśavat tv ete trayo 'dhvāno vyavasthitāḥ akramās teṣu bhāvānāṃ kramaḥ samupalabhyate // BVaky_3,9.52
dvau tu tatra tamorūpāv ekasyālokavat sthitiḥ atītam api keṣāṃ cit punar viparivartate // BVaky_3,9.53
yugapad vartamānatvaṃ taddharmā pratipadyate keṣāṃ cid vartamānatvāc caiti tadvad atītatām // BVaky_3,9.54
hetupakārād ākṣipto vartamānatvam āgataḥ śāntahetūpakāraḥ san punar nopaiti darśanam // BVaky_3,9.55
dve eva kālasya vibhoḥ keṣāṃ cic chaktivartmanī karoti yābhyāṃ bhāvānām unmīlananimīlane // BVaky_3,9.56
kalābhiḥ pṛthagarthābhiḥ pravibhaktaṃ svabhāvataḥ ke cid buddhyanusaṃhāralakṣaṇaṃ taṃ pracakṣate // BVaky_3,9.57
jñānānugataśaktiṃ vā bāhyaṃ vā satyataḥ sthitam kālātmānam anāśritya vyavahartuṃ na śakyate // BVaky_3,9.58
tisro bhāvasya bhāvasya keṣāṃ cid bhāvaśaktayaḥ tābhiḥ svaśaktibhiḥ sarvaṃ sadaivāsti ca nāsti ca // BVaky_3,9.59
sattvād avyatirekeṇa tās tisro 'pi vyavasthitāḥ kramas tās tadabhedāc ca sadasattvaṃ na bhidyate // BVaky_3,9.60
darśanādarśanenaikaṃ dṛṣṭādṛṣṭaṃ tad eva tu adhvanām ekatā nāsti na ca kiṃ cin nivartate // BVaky_3,9.61
śaktyātmadevatāpakṣair bhinnaṃ kālasya darśanam prathamaṃ tad avidyāyāṃ yad vidyāyāṃ na vidyate // BVaky_3,9.62
abhede yadi kālasya hrasvadīrghaplutādiṣu dṛśyate bhedanirbhāsaḥ sa cirakṣiprabuddhivat // BVaky_3,9.63
hrasvadīrghaplutāvṛttyā nālikāsalilādiṣu kathaṃ pracayayogaḥ syāt kalpanāmātrahetukaḥ // BVaky_3,9.64
abhivyaktinimittasya pracayena pracīyate abhinnam api śabdasya tattvam apracayātmakam // BVaky_3,9.65
evaṃ mātrāturīyasya bhedo dāśatayasya vā parimāṇavikalpena śabdātmani na vidyate // BVaky_3,9.66
anuniṣpādikalpena ye 'ntarāla iva sthitāḥ śabdās te pratipattṝṇām upāyāḥ pratipattaye // BVaky_3,9.67
viśiṣṭam avadhiṃ taṃ tam upādāya prakalpate kālaḥ kālavatām ekaḥ kṣaṇamāsartubhedabhāk // BVaky_3,9.68
buddhyavagrahabhedāc ca vyavahārātmani sthitaḥ tāvān eva kṣaṇaḥ kālo yugamanvantarāṇi vā // BVaky_3,9.69
pratibandhābhyanujñābhyāṃ nālikāvivarāśrite yad ambhasi prakṣaraṇaṃ tat kālasyaiva ceṣṭitam // BVaky_3,9.70
alpe mahati vā chidre tatsaṃbandhe na bhidyate kālasya vṛttir ātmāpi tam evāsyānuvartate // BVaky_3,9.71
ākrīḍa iva kālasya dṛśyate yaḥ svaśaktibhiḥ bahurūpasya bhāveṣu bahudhā tena bhidyate // BVaky_3,9.72
tvacisārasya vā vṛddhiṃ tṛṇarājasya vā dadhat tāvat tadvṛddhiyogena kālatattvaṃ vikalpate // BVaky_3,9.73
vyatikrame 'pi mātrāṇāṃ tasya nāsti vyatikramaḥ na gantṛgatibhedena mārgabhedo 'sti kaś cana // BVaky_3,9.74
udayāstamayāvṛttyā jyotiṣāṃ lokasiddhayā kālasyāvyatipāte 'pi tāddharmyam iva lakṣyate // BVaky_3,9.75
ādityagrahanakṣatraparispandam athāpare bhinnam āvṛttibhedena kālaṃ kālavido viduḥ // BVaky_3,9.76
kriyāntaraparicchedapravṛttā yā kriyāṃ prati nirjñātaparimāṇā sā kāla ity abhidhīyate // BVaky_3,9.77
jñāne rūpasya saṃkrāntir jñānenaivānusaṃhṛtiḥ ataḥ kriyāntarābhāve sā kriyā kāla iṣyate // BVaky_3,9.78
bhūto ghaṭa itīyaṃ ca sattāyā eva bhūtatā bhūtā satteti sattāyāḥ sattā bhūtābhidhīyate // BVaky_3,9.79
parato bhidyate sarvam ātmā tu na vikalpyate parvatādisthitis tasmāt pararūpeṇa bhidyate // BVaky_3,9.80
prasiddhabhedā vyāpārā virūpāvayavakriyāḥ sāhacaryeṇa bhidyante sarūpāvayavakriyāḥ // BVaky_3,9.81
*vyavadhānam ivopaiti nivṛtta iva dṛśyate kriyāsamūho bhujyādir antarālapravṛttibhiḥ // BVaky_3,9.82*
*na ca vicchinnarūpo 'pi so 'virāmān nivartate sarvaiva hi kriyānyena samkīrṇevopalabhyate // BVaky_3,9.83*
*tadantarāladṛṣṭā vā sarvaivāvayavakriyā * sādṛśyāt sati bhede tu tadaṅgatvena gṛhyate // BVaky_3,9.84
sad asad vāpi vastu syāt tṛtīyaṃ nāsti kiṃ cana tena bhūtabhaviṣyantau muktvā madhyaṃ na vidyate // BVaky_3,9.85
nirvṛttirūpam ekasya bhedābhāvān na kalpate sad asad vāpi tenaikaṃ kramarūpaṃ kathaṃ bhavet // BVaky_3,9.86
bahūnāṃ cānavasthānād ekam evopalabhyate yathopalabdhi smaraṇaṃ tatra cāpy upapadyate // BVaky_3,9.87
sadasadrūpam ekaṃ syād sarvasyaikatvakalpane nirvṛttirūpaṃ nirvṛtteḥ sāmānyam atha vā bhavet // BVaky_3,9.88
kāryotpattau samarthaṃ vā svena dharmeṇa tat tathā ātmatattvena gṛhyeta sā cāsmin vartamānatā // BVaky_3,9.89
kriyāprabandharūpaṃ yad adhyātmaṃ vinigṛhyate saṃkrāntarūpam ekatra tām āhur vartamānatām // BVaky_3,9.90
kriyātipattir atyantaṃ kriyānutpattilakṣaṇā na ca bhūtam anutpannaṃ na bhaviṣyat tathāvidham // BVaky_3,9.91
prāg viruddhakriyotpādān nirvṛtte vā virodhini vyāpāre 'vadhibhedena viṣayas tatra bhidyate // BVaky_3,9.92
vyabhicāre nimittasya sādhutvaṃ na prakalpate bhāvy āsīd iti sūtreṇa tat kāle 'nyatra śiṣyate // BVaky_3,9.93
svakāla eva sādhutve kālabhede gatiḥ katham vākyārthād atadartheṣu viśiṣṭatvaṃ na sidhyati // BVaky_3,9.94
tadarthaś ced avayavo bhāvino bhūtatāgatiḥ na syād atyantabhūtatvam evaikaṃ tatra saṃbhavet // BVaky_3,9.95
viśiṣṭakālatā pūrvaṃ tathāpi tu viśeṣaṇe āśrayāt so 'ntaraṅgatvāt tatra sādhur bhaviṣyati // BVaky_3,9.96
āmiśra eva prakrāntaḥ sa padārthas tathāvidhaḥ kevalasya vimiśratvaṃ nitye 'rthe nopapadyate // BVaky_3,9.97
śuddhe ca kāle vyākhyātam āmiśre na prasidhyati sādhutvam ayathākālaṃ tat sūtreṇopadiśyate // BVaky_3,9.98
ākhyātapadavācye 'rthe nirvartyatvāt pradhānatā viśeṣaṇaṃ tadākṣepāt tatkāle vyavatiṣṭhate // BVaky_3,9.99
saṃpratyayānukāro vā śabdavyāpāra eva vā adhyasyate viruddhe 'rthe na ca tena virudhyate // BVaky_3,9.100
bhūtaṃ bhaviṣyad ity etau pratyayau vartamānatām atyajantau prapadyete viruddhāśrayarūpatām // BVaky_3,9.101
adhvano vartamānasya viṣayeṇa bhaviṣyatā bhāṣye bhaviṣyatkāleti kāryārthaṃ vyapadiśyate // BVaky_3,9.103
icchā cikīrśatīty atra svakālam anurudhyate bhaviṣyati prakṛtyarthe tatkālaṃ nānurudhyate // BVaky_3,9.104
āśāsyamānatantratvād āśaṃsāyāṃ viparyayaḥ prayoktṛdharmaḥ śabdārthe śabdair evānuśajyate // BVaky_3,9.105
apchālibījasaṃyoge vartate niṣpadir yadā tatrāvayavavṛttitvād bhaviṣyatpratiṣedhanam // BVaky_3,9.106
phalaprasavarūpe tu niṣpadau bhūtakālatā dharmāntareṣu tad rūpam adhyasya parikalpyate // BVaky_3,9.107
upayukte nimittānāṃ vyāpāre phalasiddhaye tatra rūpaṃ yad adhyastaṃ tatkālaṃ tat pratīyate // BVaky_3,9.108
niṣpattāv avadhiḥ kaś cit kaś cit prativivakṣitaḥ hetujanmavyapekṣātaḥ phalajanmeti cocyate // BVaky_3,9.109
abahiḥsādhanādhīnā siddhir yatra vivakṣitā tat sādhanāntarābhāvāt siddham ity apadiśyate // BVaky_3,9.110
tasmād avadhibhedena siddhā mukhyaiva bhūtatā anāgatatvam astitvaṃ hetudharmavyapekṣaṇe // BVaky_3,9.111
satām indriyasaṃbandhāt saiva sattā viśiṣyate bhedena vyavahāro hi vastvantaranibandhanaḥ // BVaky_3,9.112
astitvaṃ vastumātrasya buddhyā tu parigṛhyate yaḥ samāsādanād bhedaḥ sa tatra na vivakṣitaḥ // BVaky_3,9.113
yogād vā strītvapuṃstvābhyāṃ na kiṃ cid avatiṣṭhate svasminn ātmani tatrānyad bhūtaṃ bhāvi ca kathyate // BVaky_3,9.114 3,10: puruṣasamuddeśa pratyaktā parabhāvaś cāpy upādhī kartṛkarmanoḥ tayoḥ śrutiviśeṣeṇa vācakau madhyamottamau // BVaky_3,10.1
sad asad vāpi caitanyam etābhyām avagamyate caitanyabhāge prathamaḥ puruṣo na tu vartate // BVaky_3,10.2
budhijānāticitibhiḥ prathame puruṣe sati samjñānārthair na caitanyasyopayogaḥ prakāśyate // BVaky_3,10.3
saṃbodhanārthaḥ sarvatra madhyame kaiś cid iṣyate tathā saṃbodhane sarvāṃ prathamāṃ yuṣmado viduḥ // BVaky_3,10.4
saṃbodhanaṃ na loke 'sti vidhātavyena vastunā svāhendraśatrur vardhasva yathā rājā bhaveti ca // BVaky_3,10.5
yuṣmadarthasya siddhatvān niyatā cādyudāttatā yuṣmadaḥ prathamāntasya paraś cen na padād asau // BVaky_3,10.6
guṇapradhānatābhedaḥ puruśādiviparyayaḥ nirdeśaś cānyathā śāstre nityatvān na virudhyate // BVaky_3,10.7
yathānirdeśam arthāḥ syur yesāṃ śāstraṃ vidhāyakam kim cit sāmānyam āśritya sthite tu pratipādanam // BVaky_3,10.8
yo 'śve yaḥ pīṭha ity atra bhūtayor aśvapīṭhayoḥ yathopalakṣaṇārthatvaṃ tathārtheṣv anuśāsanam // BVaky_3,10.9 3,11: saṃkhyāsamuddeśa saṃkhyāvān sattvabhūto 'rthaḥ sarva evābhidhīyate bhedābhedavibhāgo hi loke saṃkhyānibandhanaḥ // BVaky_3,11.1
sa dharmo vyatirikto vā teṣāṃ ātmaiva vā tathā bhedahetutvam āśritya saṃkhyeti vyapadiśyate // BVaky_3,11.2
samavetā paricchedye kva cid anyatra sā sthitā prakalpayati bhāvānāṃ saṃkhyā bhedaṃ tathātmanaḥ // BVaky_3,11.3
paratve cāparatve ca bhede tulyā śrutir yathā saṃkhyāśabdābhidheyatvaṃ bhedahetos tathā guṇe // BVaky_3,11.4
asvatantre svatantratvaṃ paradharmo yathā guṇe abhedye bhedyabhāvo 'pi dravyadharmas tathā guṇe // BVaky_3,11.5
svabuddhyā tam apoddhṛtya loko 'py āgamam āśritaḥ svadharmād anyadharmeṇa vyācaṣṭe pratipattaye // BVaky_3,11.6
paropakāratattvānāṃ svātantryenābhidhāyakaḥ śabdaḥ sarvapadārthānā svadharmad viprakṛṣyate // BVaky_3,11.7
yathaivāviṣayaṃ jñānaṃ na kiṃ cid avabhāsate tathā bhāvo 'py asaṃsṛṣṭo na kaś cid upalabhyate // BVaky_3,11.8
bhedena tu samākhyātaṃ yal loko 'py anuvartate āgamāc chāstrasadṛśo vyavahāraḥ sa varṇyate // BVaky_3,11.9
buddhau sthiteṣu teṣv evam adhyāropo na durlabhaḥ paradharmasya na hy atra sadasattvaṃ prayojakam // BVaky_3,11.10
sāmānyeṣv api sāmānyaṃ viśeṣeṣu viśiṣṭatā saṃkhyāsu saṃkhyā liṅgeṣu liṅgam evaṃ prakalpate // BVaky_3,11.11
ato dravyāśritāṃ saṃkhyām āhuḥ saṃsargavādinaḥ bhedābhedavyatīteṣu bhedābhedavidhāyinīm // BVaky_3,11.12
ātmāntarānāṃ yenātmā tadrūpa iva lakṣyate atadrūpeṇa saṃsargāt sā nimittasarūpatā // BVaky_3,11.13
saṃsṛṣṭeṣv api nirbhāge bhūteṣv arthakriyā yathā sattvādiṣu ca mātrāsu sarvāsv evaṃ pratīyate // BVaky_3,11.14
dvitvādiyonir ekatvaṃ bhedās tatpūrvakā yataḥ vinā tena na saṃkhyānām anyāsām asti saṃbhavaḥ // BVaky_3,11.15
ekatve buddhisahite nimittaṃ dvitvajanmani ekatvābhyāṃ samutpannam evaṃ vā tat pratīyate // BVaky_3,11.16
ekatvasamudāyo vā sāpekṣe vā pṛthak pṛthak ekatve dvitvam ity evaṃ tayor dvivacanaṃ bhavet // BVaky_3,11.17
eko 'pi guṇabhedena saṅgho bhedaṃ prakalpayet āśrayāśrayibhedo hi tadāśrayanibandhanaḥ // BVaky_3,11.18
saṃkhyeyasaṅghasaṃkhyānasaṅghaḥ saṃkhyeti kathyate vimśatyādisu sānyasva dravyasaṅghasya bhedikā // BVaky_3,11.19
ekaviṃśatisaṃkhvāvāṃ saṃkhyāntarasarūpayoḥ ekasyāṃ buddhyanāvṛttyā, bhāgayor iva kalpanā // BVaky_3,11.20
asaṃkhyāsamudāyatvāt saṃkhyākāryaṃ vidhīyate samūhatve tu tan na syāt svāṅgādisamudāyavat // BVaky_3,11.21
saṃkhyeyāntaratantrāsu yā saṃkhyāsu pravartate āvṛttivargasaṃkhyeyā tāṃ saṃkhyāṃ tādṛśīṃ viduḥ // BVaky_3,11.22
na saṃkhyāyāṃ na saṃkhyeye dvau daśety asti saṃbhavaḥ bhedābhāvān na saṃkhyāyāṃ virodhān na tadāśraye // BVaky_3,11.23
saṃkhyāyete daśadvargau dvidaśā iti saṃkhyayā tadrūpe vāpi saṃkhyeya āvṛttiḥ parigaṇyate // BVaky_3,11.24
saṃkhyā nāma na saṃkhyāsti saṃjñaiṣeti yathocyate rūpaṃ na rūpam apy evaṃ samjñā sā hi sitādiṣu // BVaky_3,11.25
saṃkhyānajātiyogāt tu saṃkhyā saṃkhyeti kathyate rūpatvajātiyogāc ca rūpe rūpam iti smṛtam // BVaky_3,11.26
nimittam ekam ity atra vibhaktyā nābhidhīyate tadvatas tu yad ekatvaṃ vibhaktis tatra vartate // BVaky_3,11.27
ekasya pracayo dṛṣṭaḥ samūhaś ca dvayos tathā nimittavyatirekeṇa saṃkhyānyā bhedikā tataḥ // BVaky_3,11.28
tad ekam api caikatvaṃ vibhaktiśravaṇād ṛte nocyate tena śabdena vibhaktyā tu sahocyate // BVaky_3,11.29
anvayavyatirekau ca yadi syād vacanāntaram syātām asati tasmimś ca prakṛtyartho na kalpyate // BVaky_3,11.30
ekatvam eka ity atra śuddhadravyaviśeṣaṇam saguṇas tu prakṛtyartho vibhaktyarthena bhidyate // BVaky_3,11.31
dvyekayor iti nirdeśāt saṃkhyāmātre 'pi saṃbhavaḥ ekādīnāṃ prasiddhyā tu saṃkhyeyārthatvam ucyate // BVaky_3,11.32 3,12: upagrahasamuddeśa ya ātmanepadād bhedaḥ kva cid arthasya gamyate anyataś cāpi lādeśān manyante tam upagraham // BVaky_3,12.1
kva cit sādhanam evāsau kva cit tasya viśeṣaṇam sādhanaṃ tatra karmādi vyaktavāco viśeṣaṇam // BVaky_3,12.2
kriyā viṣayabhedena jīvikādiṣu bhidyate lādeśaiḥ sa kriyābhedo vākyeṣv api niyamyate // BVaky_3,12.3
dhātvarthas tadviśeṣaś cāpy uktaḥ kva cid upagrahaḥ dhātvartho gandhanādiḥ syād vyatihāro viśeṣaṇam // BVaky_3,12.4
kriyāpravṛttāv ākhyātā kaiś cit svārthaparārthatā asati vā sati vāpi vivakṣitanibandhanā // BVaky_3,12.5
kesāṃ cit kartrabhiprāye ṇicā saha vikalpate ātmanepadam anyesāṃ tadarthā prakṛtir yathā // BVaky_3,12.6
krīṇīṣva vapate dhatte cinoti cinute 'pi ca āptaprayogā dṛśyante yeṣu ṇyartho 'bhidhīyate // BVaky_3,12.7
saṃvidhānaṃ pacādināṃ kva cid arthaḥ pratīyate tannimittā yathānyāpi kriyādhiśrayaṇādikā // BVaky_3,12.8
kartrabhiprāyatā sūtre kriyābhedopalakṣaṇam tathābhūtā kriyā yā hi tatkartā phalabhāg yataḥ // BVaky_3,12.9
yathopalakṣyate kālas tārakādarśanādibhiḥ tathā phalaviśeṣeṇa kriyābhedo nidarśyate // BVaky_3,12.10
kriyāviśeṣavacane sāmarthyam uparudhyate kesāṃ cid anye tu kṛtāḥ svariteto ñitas tathā // BVaky_3,12.11
anubandhaś ca siddhe 'rthe smṛtyartham anuṣajyate tulyārtheṣv api cāvaśyaṃ na sarveṣv ekadharmatā // BVaky_3,12.12
dṛśīkṣyoḥ sadṛśe 'py arthe nābhedaḥ pratipūrvayoḥ ṇyarthopādāyinas tasmān na tulyārthāḥ pacādibhiḥ // BVaky_3,12.13
umbhyarthe vartamānasya karoter bhinnadharmaṇaḥ ṇyarthopādāyitā tasmān niyatāḥ śabdaśaktayaḥ // BVaky_3,12.14
tathā hy anuprayogasya karoter ātmanepade pūrvavadgrahaṇaṃ prāpte svaritaṃ samupasthitam // BVaky_3,12.15
ekatve 'pi kriyākhyāte sādhanāśrayasaṃkhyayā bhidyate na tu liṅgākhyo bhedas tatra tadāśritaḥ // BVaky_3,12.16
tasmād avasthite 'py arthe kasya cit pratibadhyate śabdasya śaktiḥ sa tv eṣa śāstre 'nvākhyāyate vidhiḥ // BVaky_3,12.17
yasyārthasya prasiddhyartham ārabhyante pacādayaḥ tat pradhānaṃ phalaṃ teṣāṃ na lābhādi prayojanam // BVaky_3,12.18
yatrobhau svāmidāsau tu prārabhete saha kriyām yugapad dharmabhedena dhātus tatra na vartate // BVaky_3,12.19
yatra pratividhānārthaḥ pacis tatrātmanepadam parasmaipadam anyatra saṃskārādyabhidhāyini // BVaky_3,12.20
saṃvidhātuś ca sāṃnidhyād dāse dharmo 'nusajyate plakṣaśabdasya sāṃnidhyān nyagrodhe plakṣatā yathā // BVaky_3,12.21
puroḍāśābhidhānaṃ ca dhānādiṣu yathā sthitam chattriṇā cābhisaṃbandhāc chattriśabdābhidheyatā // BVaky_3,12.22
arthāt pratītam anyonyaṃ pārārthyam avivakṣitam ity ayaṃ śeṣaviṣayaḥ kaiś cid atrānuvarṇyate // BVaky_3,12.23
atha pratividhātā yo halaiḥ kṛṣati pañcabhiḥ bhāṣye nodāhṛtaṃ kasmāt prāptaṃ tatrātmanepadam // BVaky_3,12.24
pratītatvāt tadarthasya śeṣatvaṃ yadi kalpyate na syāt prāptavibhāṣāsau svaritetāṃ nivartikā // BVaky_3,12.25
śuddhe tu saṃvidhānārthe kaiś cid atreṣyate kṛṣiḥ taddharmā yajir ity evaṃ na syāt tatrātmanepadam // BVaky_3,12.26
atra tūpapadenāyam arthabhedaḥ pratīyate prāpte vibhāṣā kriyate tasmān nātrātmanepadam // BVaky_3,12.27 3,13: liṅgasamuddeśa stanakeśādisaṃbandho viśiṣṭā vā stanādayaḥ tadupavyañjanā jātir guṇāvasthā guṇās tathā // BVaky_3,13.1
śabdopajanito 'rthātmā śabdasaṃskāra ity api liṅgānāṃ liṅgatattvajñair vikalpāḥ sapta darśitāḥ // BVaky_3,13.2
upādānavikalpāś ca liṅgānāṃ sapta varṇitāḥ vikalpasaṃniyogābhyāṃ ye śabdeṣu vyavasthitāḥ // BVaky_3,13.3
tisro jātaya evaitāḥ kesāṃ cit samavasthitāḥ aviruddhā, viruddhābhir gomahiṣyādijātibhiḥ // BVaky_3,13.4
hastinyāṃ vaḍavāyāṃ ca strīti buddheḥ samanvayaḥ atas tāṃ jātim icchanti dravyādisamavāyinīm // BVaky_3,13.5
paratantrasya yal liṅgam apoddhāre vivakṣite tatrāsau śabdasaṃskāraḥ śabdair eva vyapāśritaḥ // BVaky_3,13.6
buddhyā kalpitarūpeṣu liṅgeṣv api ca saṃbhavaḥ strītvādīnāṃ vyavasthā hi sā liṅgair vyapadiśyate // BVaky_3,13.7
yathā salilanirbhāsā mṛgatṛṣṇāsu jāyate jalopalabdhyanuguṇād bījād buddhir jale 'sati // BVaky_3,13.8
tathaivāvyapadeśyebhyo hetubhyas tārakādiṣu mukhyebhya iva liṅgebhyo bhedā loke vyavasthitāḥ // BVaky_3,13.9
vyakteṣu vyaktarūpāṇāṃ stanādīnāṃ tu darśanāt avyaktavyañjanāvyakter jātir na parikalpyate // BVaky_3,13.10
astitvaṃ ca pratijñāya sadādarśanam icchataḥ atyantādarśane na syād asattvaṃ prati niścayaḥ // BVaky_3,13.11
na cālam anumānāya śabdo 'darśanapūrvakaḥ siddhe hi darśane kiṃ syād anumānaprayojanam // BVaky_3,13.12
āvirbhāvas tirobhāvaḥ sthitiś cety anapāyinaḥ dharmā mūrtiṣu sarvāsu liṅgatvenānudarśitāḥ // BVaky_3,13.13
sarvamūrtyātmabhūtānāṃ śabdādināṃ guṇe guṇe trayaḥ sattvādidharmās te sarvatra samavasthitāḥ // BVaky_3,13.14
rūpasya cātmamātrānāṃ śuklādināṃ pratikṣaṇam kā cit pralīyate kā cit kathaṃ cid abhivardhate // BVaky_3,13.15
kvathitodakavac caiṣām anavasthitavṛttitā ajasraṃ sarvabhāvānāṃ bhāṣya evopavarṇitā // BVaky_3,13.16
pravṛtter ekarūpatvaṃ sāmyaṃ vā sthitir ucyate avirbhāvatirobhāvapravṛttyā vāvatiṣṭhate // BVaky_3,13.17
guṇā ity eva buddher vā nimittatvaṃ sthitir matā sthiteś ca sarvaliṅgānāṃ sarvanāmatvam ucyate // BVaky_3,13.18
sthiteṣu sarvaliṅgeṣu vivakṣāniyamāśrayaḥ kasya cic chabdasaṃskāre vyāpāraḥ kva cid iṣyate // BVaky_3,13.19
saṃnidhāne nimittānāṃ kiṃ cid eva pravartakam yathā takṣādiśabdānāṃ lingeṣu niyamas tathā // BVaky_3,13.20
bhāvatattvadṛśaḥ śiṣṭāḥ śabdārtheṣu vyavasthitāḥ yad yad dharme 'ṅgatām eti liṅgaṃ tat tat pracakṣate // BVaky_3,13.21
svarabhedād yathā śabdāḥ sādhavo viṣayāntare liṅgabhedāt tathā siddhāt sādhutvam anugamyate // BVaky_3,13.22
prayogo viprayogaś ca loke yatropalabhyate śāstram ārabhyate tatra na prayogāviparyaye // BVaky_3,13.23
upādhibhedād artheṣu guṇadharmasya kasya cit nimittabhāvaḥ sādhutve vivakṣā ca vyavasthitā // BVaky_3,13.24
himāraṇye mahattvena yukte strītvam avasthitam hrasvopādhiviśiṣṭāyāḥ kuṭyāḥ prasavayogitā // BVaky_3,13.25
śabdāntarānāṃ bhinne 'rtha upāyāḥ pratipattaye ekatām iva niścitya laghvartham upadarśitāḥ // BVaky_3,13.26
utpattiḥ prasavo 'nyeṣāṃ nāśaḥ saṃstyānam ity api ātmarūpaṃ tu bhāvānāṃ sthitir ity apadiśyate // BVaky_3,13.27
dṛṣṭaṃ nimittaṃ kesāṃ cij jātyādivad avasthitam dṛṣṭavac chabdasaṃskāramātraṃ tu parikalpitam // BVaky_3,13.28
yathā prasiddhe 'py ekatve nānātvābhiniveśinaḥ nānātvaṃ janayantīva śabdā liṅge 'pi sa kramaḥ // BVaky_3,13.29
idaṃ veyam ayaṃ veti śabdasaṃskāramātrakam nimittadarśanād arthe kaiś cit sarvatra varṇyate // BVaky_3,13.30
nāvaśyaṃ viṣayatvena nimittaṃ vyavatiṣṭhate indriyādi yathādṛṣṭaṃ bhedahetus tad iṣyate // BVaky_3,13.31 3,14: vṛttisamuddeśa kutsāpraśaṃsātiśayaiḥ samāptārthaṃ tu yujyate padaṃ svārthādayaḥ sarve yasmāt kutsādihetavaḥ // BVaky_3,14.1
devadattādikutsāyāṃ vartate kutsitaśrutiḥ kutsitasthā tu yā kutsā tadarthaḥ ko vidhīyate // BVaky_3,14.2
prakṛṣṭa iti śuklādiprakarṣasyābhidhāyakaḥ prakṛṣṭasya prakarṣe tu tarabādir vidhīyate // BVaky_3,14.3
kutsitatvena kutsyo vā na samyag vāpi kutsitaḥ svaśabdābhihite kena viśiṣṭo 'rthaḥ pratīyate // BVaky_3,14.4
na ca sāṃpratikī kutsā bhedābhāvāt pratīyate pūjyate kutsitatvena praśastatvena kutsyate // BVaky_3,14.5
viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ padayor upajāyate na prātipadikārthaś ca tatraiva vyatiricyate // BVaky_3,14.6
viśeṣyaṃ syād anirjñātaṃ nirjñāto 'rtho viśeṣaṇam parārthatvena śeṣatvaṃ sarveṣām upakāriṇām // BVaky_3,14.7
vibhaktibhedo niyamād guṇaguṇyabhidhāyinoḥ sāmānādhikaraṇyasya prasiddhir dravyaśabdayoḥ // BVaky_3,14.8
dravye 'nirjñātajātīye kṛṣṇaśabdaḥ prayujyate anirjñātaguṇe caivaṃ tilaśabdaḥ pravartate // BVaky_3,14.9
sāmānyānām asaṃbandhāt tau viśeṣe vyavasthitau rūpābhedād viśeṣaṃ tam abhivyaṅktuṃ na śaknutaḥ // BVaky_3,14.10
tāv eva saṃnipatitau bhedena pratipādane avacchedam ivādhāya saṃśayaṃ vyapakarṣataḥ // BVaky_3,14.11
dravyātmā guṇasaṃsargabhedād āśrīyate pṛthak jātisaṃbandhabhedāc ca dvitīya iva gṛhyate // BVaky_3,14.12
nimittair abhisaṃbandhād yā nimittasarūpatā tayaikasyāpi nānātvaṃ rūpabhedāt prakalpate // BVaky_3,14.13
dravyāvasthā tṛtīyā tu yasyāṃ saṃsṛjyate dvayam tayor avasthayor bhedād āśrayatve niyujyate // BVaky_3,14.14
buddhyaikaṃ bhidyate bhinnam ekatvaṃ copagacchati buddhyāvasthā vibhajyante sā hy arthasya vidhāyikā // BVaky_3,14.15
vyapadeśivad ekasmin buddhyā nānātvakalpanā tayā kalpitabhedaḥ sann arthātmā vyapadiśyate // BVaky_3,14.16
kriyābhedena dṛṣṭānām aśmādīnāṃ punaḥ punaḥ kiṃ cid darśanam anyena darśanenāpadiśyate // BVaky_3,14.17
prayogabhedād dhātūnāṃ prakalpya bahurūpatām bhedābhedāv upādāya kva cid ekāctvam ucyate // BVaky_3,14.18
anvayavyatirekābhyām arthavān parikalpitaḥ eko dhātvarthavigamād varṇatvenopacaryate // BVaky_3,14.19
dravyātmānas trayas tasmād buddhau nānā vyavasthitāḥ āśrayāśrayidharmeṇety ayaṃ pūrvebhya āgamaḥ // BVaky_3,14.20
sāmānādhikaraṇyaṃ ca śabdayoḥ kaiś cid iṣyate viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ saṃjñāsaṃjñitvam eva ca // BVaky_3,14.21
keṣāṃ cij jātiguṇayor ekārthasamavetayoḥ vṛttiḥ kṛṣṇatileṣv iṣṭā śabde dravyābhidhāyini // BVaky_3,14.22
saṃs tu rūparasādinām āśrayo nābhidhīyate dravyābhidhānena vinā tatas te dvandvabhāvinaḥ // BVaky_3,14.23
dravyābhidhāyī kṛṣṇādir ākāṅkṣāvān pravartate nimittānuvidhāyitvāt tat tilādau na vidyate // BVaky_3,14.24
evaṃ jātimati dravye pratyāsanne kriyāṃ prati guṇadharma guṇāviṣṭaṃ dravyaṃ bhedāya kalpate // BVaky_3,14.25
guṇamātrābhidhāyitvaṃ ke cid icchanti vṛttiṣu ajāśvādiṣu saṃbandhād rūḍhīnām iva rūḍhibhiḥ // BVaky_3,14.26
tile pūrvam upātte vā tatraiva matub iṣyate sa ca dharmaḥ samāseṣu guṇas tasmād viśeṣaṇam // BVaky_3,14.27
[paṭvīmṛdvyoḥ samāse tu yady apy ekārthavṛttitā bhinnam atrādhikaraṇaṃ prāg vṛttes tac ca gṛhyate // BVaky_3,14.28*
anusyūteva bhedābhyām ekā prakhyopajāyate yadā sahavivakṣāṃ tām āhur dvandvaikaśeṣayoḥ // BVaky_3,14.29
itaretarayogas tu bhinnasaṅghābhidhāyinām pratyekaṃ ca samūho 'sau samūhiṣu samāpyate // BVaky_3,14.30
vyāpārasamudāyasya yathādhiśrayaṇādiṣu pratyekaṃ jātivad vṛttis tathā dvandvapadeṣv api // BVaky_3,14.31
śauṇḍārdharcapuroḍāśacchattriṇo 'tra nidarśanam te viṣṇumitrā iti ca bhinneṣu sahacāriṣu // BVaky_3,14.32
arthāntarābhidhāyitvaṃ tathārthāntaravartinām yābhyāṃ caikam anekārthaṃ tābhyām evāparaṃ padam // BVaky_3,14.33
samudāyāntaratvāc ca tādṛśo 'rtho na laukikaḥ anvayavyatirekābhyāṃ śāstrārtho 'pi na dṛśyate // BVaky_3,14.34
duḥkhā durupapādā ca tasmād bhāṣye 'py udāhṛtā yugapadvācitā sā tu vyavahārārtham āśritā // BVaky_3,14.35
samudāyam upakramya padaṃ tasyāṃ prayujyate vibhāgena samākhyāne tatas tad dvyartham ucyate // BVaky_3,14.36
vākye 'pi niyatā dharmāḥ ke cid vṛttau dvayos tathā te tv abhedena sāmarthyamātra evopavarṇitāḥ // BVaky_3,14.37
vṛttau viśeṣavṛttitvād bhede sāmānyavācitā upamānasamāsādau śyāmādīnām udāhṛtā // BVaky_3,14.38
vṛttir anyapadārthe yā tasyā vākyeṣv asaṃbhavaḥ cārthe dvandvapadānāṃ ca bhede vṛttir na vidyate // BVaky_3,14.39
bhede sati nirādīnāṃ krāntādyartheṣv asaṃbhavaḥ prāg vṛtter jātivācitvaṃ na ca gaurakharādiṣu // BVaky_3,14.40
krīḍāyā, jīvikāyāś ca vākyenāvacanāt tathā na nityagrahaṇaṃ yuktaṃ kauṭilye yaṅvidhau yathā // BVaky_3,14.41
nirdhāraṇādiviṣaye vyapekṣaiva yataḥ sthitā samāsapratiṣedhānāṃ tato nāsti prayojanam // BVaky_3,14.42
vidhibhiḥ pratiṣedhaiś ca bhedābhedanidarśanam kṛtaṃ dvandvaikavadbhāve saṅghavṛttyupadeśavat // BVaky_3,14.43
sāmarthyam aviśeṣoktam api lokavyavasthayā vṛttyavṛttyoḥ prayogajñair vibhaktaṃ pratipattṛbhiḥ // BVaky_3,14.44
arthasya vinivṛttatvāl lugādi na virudhyate ekārthībhāva evātaḥ samāsākhyā vidhīyate // BVaky_3,14.45
vyavasthitavibhāṣā ca sāmānye kaiś cid iṣyate tathā vākyaṃ vyapekṣāyāṃ samāso 'nyatra śiṣyate // BVaky_3,14.46
tulyaśrutitvāt tattve 'pi rājādīnām upāśrite vṛttau viśeṣaṇākāṅkṣāgamakatvān nivartate // BVaky_3,14.47
saṃbandhiśabdaḥ sāpekṣo nityaṃ sarvaḥ prayujyate svārthavat sā vyapekṣāsya vṛttāv api na hīyate // BVaky_3,14.48
samudāyena saṃbandho yesāṃ gurukulādinā saṃspṛśyāvayavāṃs te 'pi yujyante tadvatā saha // BVaky_3,14.49
abudhān praty upāyāś ca vicitrāḥ pratipattaye śabdāntaratvād atyantabhedo vākyasamāsayoḥ // BVaky_3,14.50
asamāse samāse ca gorathādiṣv adarśanāt yuktādināṃ na śāstreṇa nivṛttyanugamaḥ kṛtaḥ // BVaky_3,14.51
śabdāntaratvād yuktādiḥ kva cid vākye prayujyate praparṇaprapalāśādau gataśabdaś ca vṛttiṣu // BVaky_3,14.52
viśeṣaṇaviśesyatvaṃ kaiś cid ekas tathāśrayaḥ upāye tattvadarśitvād iṣyate vṛttivākyayoḥ // BVaky_3,14.53
padaṃ yathaiva vṛkṣādi viśiṣṭe 'rthe vyavasthitam nīlotpalādy api tathā bhāgābhyāṃ vartate vinā // BVaky_3,14.54
śrotriyakṣetriyādināṃ na ca vāsiṣṭhagārgyavat bhedena pratyayo loke tulyarūpāsamanvayāt // BVaky_3,14.55
saptaparṇādivad bhedo na vṛttau vidyate kva cit rūḍhyarūḍhivibhāgo 'pi kriyate pratipattaye // BVaky_3,14.56
yā sāmānyāśrayā saṃjñā viśeṣaviṣayā ca yā bahulagrahaṇān nāsti pravṛttir ubhayos tayoḥ // BVaky_3,14.57
susūkṣmajaṭakeśādau samāso 'vayave yadi syāt syāt tatrāntaraṅgatvād bādhako 'vayavasvaraḥ // BVaky_3,14.58
samudāyasya vṛttau ca naikadeśo vibhāṣyate bheda eva vibhāṣāyā niyato viṣayo yataḥ // BVaky_3,14.59
yataś cāviṣayaḥ so 'syās tasmān nāsty akṛtārthatā abhedaprakrame 'tyantaṃ bhedānām apasāraṇāt // BVaky_3,14.60
mahākaṣṭaśritety evaṃ na syād bhedaḥ padatraye vṛttāv avayavasyāttvaṃ yasmān na pratiṣidhyate // BVaky_3,14.61
mahāraṇyam atīte tu tripadād bhidyate svaraḥ yasmāt tatrāntaraṅgatvād bādhako 'vayavasvaraḥ // BVaky_3,14.62
satiśiṣṭabaliyastvāt thāthādisvara eva tu dvipade tena yagapat tritayaṃ na samasyate // BVaky_3,14.63
yeṣām apūjyamānatvaṃ parārthānugamātmake viśeṣaṇaviśeṣyatvam api teṣāṃ na kalpate // BVaky_3,14.64
viśeṣaḥ śrūyamāṇo 'pi pradhāneṣu guṇeṣu vā śabdāntaratvād vākye tu vṛttau nityaṃ na vidyate // BVaky_3,14.65
viśeṣakarmasaṃbandhe nirbhukte 'pi kṛtādibhiḥ viśeṣanirapekṣo 'nyaḥ kṛtaśabdaḥ pravartate // BVaky_3,14.66
akarmakatve saty evaṃ ktāntaṃ bhāvābhidhāyi tat tataḥ kriyāvatā kartrā yogo bhavati karmaṇām // BVaky_3,14.67
avigrahā gatādisthā yathā grāmādikarmabhiḥ saṃbadhyate kriyā tadvat kṛtapūrvyādiṣu sthitā // BVaky_3,14.68
muṇḍisūtrvādayo 'sadbhir bhāgair anugatā iva vibhaktāḥ kalpitātmāno dhātavaḥ kuṭṭicarcivat // BVaky_3,14.69
putrīyatau na putro 'sti viśeṣecchā tu tādṛśī vinaiva putrānugamād yā putre vyavatiṣṭhate // BVaky_3,14.70
prāṇair vinā yathā dhārir jīvatau prāṇakarmakaḥ na cātra dhārir na prāṇā jīvatis tu kriyāntaram // BVaky_3,14.71
tathā vineṣiputrābhyāṃ putrīyāyāṃ kriyāntaram anvākhyānāya bhedās tu sadṛśāḥ pratipādakāḥ // BVaky_3,14.72
ākṣepāc ca prayoge.na viṣayāntaravartinā sad apīcchākyacaḥ karma vākya eva prayujyate // BVaky_3,14.73
prasiddhena hṛtaḥ śabdo bhāvagarhābhidhāyinā abhyāse tulyarūpatvān na yaṅantaḥ prayujyate // BVaky_3,14.74
śabdā yathā vibhajyante bhāgair iva vikalpitaiḥ anvākhyeyās tathā śāstram atidūre vyavasthitam // BVaky_3,14.75
arthasyānugamaṃ kaṃ cid dṛṣṭvaiva parikalpitam padaṃ vākye pade dhātur dhātau bhāgaś ca muṇḍivat // BVaky_3,14.76
aviprayogaḥ sādhutve vyutpattir anavasthitā upāyān pratipattīnāṃ nābhimanyeta satyataḥ // BVaky_3,14.77
yathaiva ḍitthe davatiḥ pācake pacatis tathā ḍayatiś ca paciś caiva dvāv apy etāv alaukikau // BVaky_3,14.78
prakṛtipratyayāv ūhyau padāt tābhyāṃ padaṃ tathā anubandhasvarādibhyaḥ śiṣṭaiḥ śāstraṃ na tān prati // BVaky_3,14.79
śāstradṛṣṭis tu śāstrasya prāptimātre 'py aniścite yujyate pratyavāyena śāstraṃ cakṣur apaśyatām // BVaky_3,14.80
arthāntarābhidhānāc ca paurvāparyaṃ na bhidyate rājadantāhitāgnyādirājāśvādiṣu sarvathā // BVaky_3,14.81
vinaiva pratyayair vṛttau ye bhinnārthābhidhāyinaḥ gargādayo lukā teṣāṃ sādhutvam anugamyate // BVaky_3,14.82
[so 'yam ity abhisaṃbandhāt pratyayena vinā yadi bhṛgvādayaḥ prayujyeran nāpatye niyamo bhavet // BVaky_3,14.83*
so 'yam ity abhisaṃbandhe liṅgopavyañjanād ṛte praṣṭhādiṣu na jāyaiva niyamena pratīyate // BVaky_3,14.84
mānameyābhisaṃbandhaviśeṣe 'ṅgīkṛte tathā prasthādīnām asādhutvaṃ taddhitena vinā bhavet // BVaky_3,14.85
taddhito yogabhedena vākyaṃ vā syād vibhāṣitam parimāṇādhike tatra prathamā śiṣyate punaḥ // BVaky_3,14.86
vyatiriktasya sādhutve tad eva ca nidarśanam yujyate 'ṅgīkṛtādhikyaṃ tat sarvābhir vibhaktibhiḥ // BVaky_3,14.87
śuklādiṣu matublopo vyatirekasya darśanāt asādhutvanivṛttyarthaṃ sādhavas te bidādivat // BVaky_3,14.88
viśeṣaṇād viśeṣye 'rthe tadbhāvābhyuccaye sati punaś ca pratisaṃhāre vṛttim eke pracakṣate // BVaky_3,14.89
nimitte pratyayaḥ pūrvo nānuprāpto nimittinā nimittavati buddheś ca na nimittasarūpatā // BVaky_3,14.90
saṃskārasahitāj jñānān nopaślesaḥ smṛter api vyāpāre tannimittānāṃ na grāhyaṃ syāt tathā sthitam // BVaky_3,14.91
antaḥkaraṇavṛttau ca vyarthā bāhyārthakalpanā tasmād anupakāre vā grāhyaṃ vā na tathā sthitam // BVaky_3,14.92
anusyūteva saṃsṛṣṭair arthe buddhiḥ pravartate vyākhyātāro vibhajyārthāṃs tān bhedena pracakṣate // BVaky_3,14.93
tadātmany avibhakte ca buddhyantaram upāśritāḥ vibhāgam iva manyante viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ // BVaky_3,14.94
abudhān prati vṛttiṃ ca vartayantaḥ prakalpitām āhuḥ parārthavacane tyāgābhyuccayadharmatām // BVaky_3,14.95
anvayād gamyate so 'rtho virodhī vā nivartate dvyartham arthāntare vāpi tatrāhur upasarjanam // BVaky_3,14.96
upāyamātraṃ nānātvaṃ samūhas tv eka eva saḥ vikalpābhyuccayābhyāṃ vā bhedasaṃsargakalpanā // BVaky_3,14.97
vṛttiṃ vartayatām evam abudhapratipattaye bhinnāḥ saṃbodhanopāyāḥ puruṣeṣv anavasthitāḥ // BVaky_3,14.98
vācikā dyotikā vāpi saṃkhyānāṃ vā vibhaktayaḥ tadrūpe 'vayave vṛttau saṃkhyābhedo nivartate // BVaky_3,14.99
abhedaikatvasaṃkhyā vā tatrānyaivopajāyate saṃsargarupaṃ saiṃkhyānām avibhaktaṃ tad ucyate // BVaky_3,14.100
yathauṣadhirasāḥ sarve madhuny āhitaśaktayaḥ avibhāgena vartante tāṃ saṃkhyāṃ tādṛśīṃ viduḥ // BVaky_3,14.101
bhedānāṃ vā parityāgāt saṃkhyātmā sa tathāvidhaḥ vyāpārāj jātibhāgasya bhedāpohena vartate // BVaky_3,14.102
agṛhītaviśeṣeṇa yathā rūpeṇa rūpavān prakhyāyate na śuklādibhedarūpas tu gṛhyate // BVaky_3,14.103
bhedarūpasamāveśe tathā saty avivakṣite bhāgaḥ prakāśitaḥ kaś cic chāstre 'ṅgatvena gṛhyate // BVaky_3,14.104
saṃkḥyāsāmānyarūpeṇa tadā so 'mśaḥ pratīyate arthasyānekaśaktitve śabdair niyataśaktibhiḥ // BVaky_3,14.105
avyayānāṃ ca yo dharmo yaś ca bhedavatāṃ kramaḥ abhinnavyapadeśārham antarālaṃ tad etayoḥ // BVaky_3,14.106
alukaś caikavadbhāvas tasmin sati na śiṣyate sa ca goṣucarādīnāṃ dharmo 'sti vacanāntare // BVaky_3,14.107
jātau dvivacanābhāvāt tad vṛttiṣu na vidyate pratyākhyāne tu yogasya dravye goṣucarādayaḥ // BVaky_3,14.108
āśrayād bhedavattāyāḥ sarvabhedasamanvayaḥ dravyābhidhānapakṣo 'pi jātyākhyāyāṃ na vidyate // BVaky_3,14.109
sarvadravyagatiś caivam ekaśeṣaś ca nocyate pratyākhyāte 'nyathā sūtre bhinnadravyagatir bhavet // BVaky_3,14.110
vṛttau yo yuktavadbhāvo varaṇādiṣu śiṣyate abhedaikatvasaṃkhyāyāṃ godau tatra na sidhyati // BVaky_3,14.111
prāg vṛtter yuktavadbhāve ṣaṣṭhī bhedāśrayā bhavet vṛttau saṃkhyāviśeṣāṇāṃ tyāgād bhedo nivartate // BVaky_3,14.112
vidyamānāsu saṃkhyāsu ke cit saṃkhyāntaraṃ viduḥ abhedākhyam upagrāhi vṛttau tac copajāyate // BVaky_3,14.113
vyāpāraṃ yāti bhedākhyais tat svair avayavaiḥ kva cit ātmā bhedānapekṣo 'sya kva cid eti nimittatām // BVaky_3,14.114
dāsyāḥ patir iti vyakto godāv iti ca dṛśyate vyāpārabhedaḥ saṃkhyāyās tasmād eva vyavasthitaḥ // BVaky_3,14.115
dvyādināṃ ca dviputrādau bāhyo bhedo nivartate vibhaktivācyaḥ svārthatvān nimittaṃ tv avatiṣṭhate // BVaky_3,14.116
dvitvopasarjane saṅghe dviśabdas tatra vartate so 'yam ity abhisaṃbandhād ubhaśabde na tat tathā // BVaky_3,14.117
ubhayas tatra tulyārtho vṛttau nityaṃ prayujyate sūtre 'pi nityagrahaṇaṃ tadartham abhidhīyate // BVaky_3,14.118
āpi ke cāparārthatvān nābheda upajāyate ubhe iti tataḥ svārthe bhede vṛttiḥ prayujyate // BVaky_3,14.119
strītvābhidhānapakṣe 'pi guṇabhāvaviparyayaḥ svabhāvād aparārthatvāt tatra bhedo na hīyate // BVaky_3,14.120
tasmād dvivacanāṭ ṭāpaś cobhayo 'nyatra dṛśyate pratyayaṃ tayapaṃ hitvā nāsty uttarapade punaḥ // BVaky_3,14.121
prāptiḥ pragṛhyasaṃjñāyā na syāt pratyayalakṣaṇāt kumāryagāre na hy asti samāso vacanāntare // BVaky_3,14.122
ekadvayor yañādināṃ vibhāṣā luṅ na kalpate yauṣmākas tāvakaś ceti bhedābhāvān na sidhyati // BVaky_3,14.123
dṛṣṭo gārgyatare bhedas tathā gargatarā iti yuṣmatpitā tvatpiteti tathādeśau vyavasthitau // BVaky_3,14.124
upādhibhūtā yā saṃkhyā prakṛtau samavasthitā ādeśaiḥ samjnayā vāpi vibhaktyā vyajyate vinā // BVaky_3,14.125
śaurpike māsajāte ca parimāṇaṃ svabhāvataḥ upādhibhūtām āśritya saṃkhyāṃ bhedena vartate // BVaky_3,14.1.26
vayasvini paricchedaḥ krīte cāpi na gamyate iṣṭo 'bhedād ṛte tatra patimāṇam anarthakam // BVaky_3,14.127
bhinnasyābhedavacanāt prasthādibhyaḥ śaso vidhiḥ taddharmatvād abhedāt tu ghaṭādibhyo na dṛśyate // BVaky_3,14.128
śrūyate vacanaṃ yatra bhāvas tatra viśiṣyate nivartate yad vacanaṃ tasya bhāvo na vidyate // BVaky_3,14.129
kāryaṃ sattāśrayaṃ śāstrād apravṛttir adarśanam vākye dṛṣṭaṃ yad atyantam abhāvas tasya vṛttiṣu // BVaky_3,14.130
samjñāviṣayabhedārthaṃ prasaktādarśanaṃ smṛtam śrūyamānaṃ tu vacanaṃ viśiṣṭam upalabhyate // BVaky_3,14.131
abhāvo vā luko yatra rūpavān vā vidhīyate vyabhicārān nimittasya tatrāsādhuḥ prasajyate // BVaky_3,14.132
bhedaḥ saṃkhyāviśeṣo vā vyākhyāto vṛttivākyayoḥ sarvatraiva viśeṣas tu nāvaśyaṃ tādṛśo bhavet // BVaky_3,14.133
āteś ca bhedahetutvān na liṅgena viśeṣyate pradhānaṃ mṛgadugdhādau gārgīputre na sa kramaḥ // BVaky_3,14.134
abhede liṅgasaṃkhyābhyāṃ yogāc chuklaṃ paṭā iti prasakte śāstram ārabdhaṃ siddhaye liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.135
parārthaṃ śeṣabhāvaṃ yo vṛttiṣu pratipadyate guṇo viśeṣaṇatvena sa sūtre vyapadiśyate // BVaky_3,14.136
śabdāntaratvād vākyeṣu viśeṣā yady api śrutāḥ vṛtter abhinnarūpatvāt teṣu vṛttir na vidyate // BVaky_3,14.137
rūpāc ca śabdasaṃskāraḥ sāmānyaviṣayo yataḥ tasmāt tadāśrayaṃ liṅgaṃ vacanaṃ ca prasajyate // BVaky_3,14.138
saliṅgaṃ ca sasaṃkhyaṃ ca tato dravyābhidhāyinā saṃbadhyate padaṃ tatra tayor bhinnā śrutir bhavet // BVaky_3,14.139
bhāvino bahiraṅgasya vacanād āśrayasya ye liṅgasaṃkhye guṇānāṃ te sūtreṇa pratipādite // BVaky_3,14.140
viśeṣavṛtter api ca rūpābhedād alakṣitaḥ yasmād viśeṣas tenātra bhedakāryaṃ na kalpate // BVaky_3,14.141
viśeṣa eva sāmānyaṃ viśesād bhidyate yataḥ abhedo hi viśeṣāṇām āśrito vinivartakaḥ // BVaky_3,14.142
yad yad āśrīyate tat tad anyasya vinivartakam bhedābhedavibhāgas tu sāmānye na nirūpyate // BVaky_3,14.143
apoddhāraś ca sāmānyam iti tasyopakārinaḥ nimittāvastham evātas tat svadharmeṇa gṛhyate // BVaky_3,14.144
anirdhāritadharmatvād bhedā eva vikalpitāḥ nimittair vyapadiśyante sāmānyākhyāviśesitāḥ // BVaky_3,14.145
yadā tu vyapadiśyete liṅgasaṃkhye svabhāvataḥ prayogeṣv eva sādhutvaṃ vākye prakramyate tadā // BVaky_3,14.146
tatra prayogo 'niyato guṇānām āśrayaiḥ saha sāmānyaṃ yat tad atyantaṃ tatraiva samavasthitam // BVaky_3,14.147
na gotvaṃ śābaleyasya gaur iti vyapadiśyate śuklatvaṃ bāhuleyasya śukla ity apadiśyate // BVaky_3,14.148
vyatireke ca saty evaṃ matupaḥ śravanaṃ bhavet lug anvākhyāyate tasmād rasādibhyaś ca nāsti saḥ // BVaky_3,14.149
yat so 'yam iti saṃbandhād rūpābhedena vartate śuklādivat tato lopas tad rasādau na vidyate // BVaky_3,14.150
āveśo liṅgasaṃkhyābhyāṃ kva cin mañcādivat sthitah so 'yam ity abhisaṃbandhe sa prasthādau na vidyate // BVaky_3,14.151
liṅgam liṅgaparityāge sūtraṃ pratyayaśāsanam so 'yam ity abhisaṃbandhāt puṃśabde stryabhidhāyini // BVaky_3,14.152
āśraye liṅgasaṃkhyābhyām āśritaṃ vyapadiśyate viśeṣaṇānāṃ cājāter iti śāstravyavasthayā // BVaky_3,14.153
nimittānuvidhāyitvād ye dharmā bhedahetuṣu ta āśraye 'pi vidyanta iti buddhir nivartyate // BVaky_3,14.154
ākhyāyate ca śāstreṇa lokarūḍhā svabhāvataḥ nimittatulyā godādau pravṛttir liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.155
haritakyādiṣu vyaktiḥ saṃkhyā khalatikādiṣu manuṣyalubviśeṣāṇām abhidheyāśrayaṃ dvayam // BVaky_3,14.156
jātiprayoge jātyā cet saṃbandham upagacchati viśeṣaṇaṃ tato dharmāñ jātes tat pratipadyate // BVaky_3,14.157
lubante saṃnipatitaṃ jāter anyad viśeṣaṇam lubantasya pradhānatvāt taddharmair vyapadiśyate // BVaky_3,14.158
nañsamāsabahuvrīhidvandvastryatiśayeṣu ye bhedā bhāṣyānusāreṇa vācyās te liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.159
yadi ṣaṣṭhīdvitīyāntān nikṛṣṭāt tamabādayaḥ nyakkāriṇi syur utkṛṣṭe prakṛteḥ syād viliṅgatā // BVaky_3,14.160
kālyāṃ kālād dvitīyāntāt kāle kālyās tarab bhavet nyakkāriṇi tathā gārgye gargebhyaḥ pratyayo bhavet // BVaky_3,14.161
nyakkartṛṣu ca gargeṣu gārgyāt syāt tac ca neṣyate kumāryāḥ svārthike ṅīp syāt prakṛtyartho hi nādhikaḥ // BVaky_3,14.162
ṣaṣṭhyantād adhike tasmād guṇe svāśrayavartini utkṛṣṭasamavetāyāṃ kriyāyāṃ vā vidhīyate // BVaky_3,14.163
upāttaṃ ca prakṛtyartho dravyam evāśrayas tayoḥ so 'yam ity abhisaṃbandhād abhedena pratīyate // BVaky_3,14.164
rūpābhedāc ca tad dravyam ākāṅkṣāvat pratīyate viśeṣair bhinnarūpais tad āśrayair iva yujyate // BVaky_3,14.165
bhinnarūpesu yal liṅgaṃ viśeṣesu vyavasthitam saṃkhyā ca tābhyām dravyātmā so 'bhinno vyapadiśyate // BVaky_3,14.166
āśrayaḥ samavāyi ca nimittaṃ liṅgasaṃkhyayoḥ kartṛsthabhāvakaḥ śetir ato bhāṣya udāhṛtaḥ // BVaky_3,14.167
nimittam āśrayatvena gṛhyeta yadi sādhanam karmāpadiṣṭayoḥ prāptis tatra syāl liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.168
śāstre nimittabhāvena samudāyād apoddhṛtaḥ stryarthas tasyecchayā yogaḥ prakṛtyā pratyayena vā // BVaky_3,14.169
strīśabdo guṇaśabdatvāt tulyadharmā sitādibhiḥ guṇamātre prayujyeta saṃstyānavati vāśraye // BVaky_3,14.170
stryarthaḥ saṃstyānavad dravyaṃ prakṛtyarthaś ca yady asau dravyopalakṣaṇārthatvaṃ saṃstyānasya tathā sati // BVaky_3,14.171
saṃstyānena kva cid dravyaṃ dṛṣṭaṃ yady upalakṣitam anaṅgīkṛtasaṃstyānāt tadvṛtteḥ pratyayo bhavet // BVaky_3,14.172
bhūtādayaḥ ṣaḍākhyāś ca saṃstyānenopalakṣite brāhmaṇyādau yadā vṛttās tebhyaḥ syuḥ pratyayās tadā // BVaky_3,14.173
tadvanto hi pradhānatvāt pratyayāṇām prayojakāḥ sāmānādhikaraiṇye 'pi tasmāṭ ṭābādisaṃbhavaḥ // BVaky_3,14.174
guṇamātrābhidhāyitvaṃ strīśabde varṇyate yadā prakṛtyarthaś ca saṃstyānaṃ svārthikāḥ pratyayās tadā // BVaky_3,14.175
saṃstyāne kevale vṛttiḥ prakṛtīnām na vidyate tadāviṣṭe tato dravye gṛhyante samavasthitāḥ // BVaky_3,14.176
upakāri ca saṃstyānaṃ yeṣu śabdeṣv apekṣitam tebhyaṣ ṭābādayas tac ca bhūtādiṣv avivakṣitam // BVaky_3,14.177
saṃstyānaṃ pratyayasyārthaḥ śuddham āśrīyate yadā tadā dvivacanānekapratyayatvaṃ na sidhyati // BVaky_3,14.178
jātiś cet strītvam evāsau bhedo 'nyatrāvivakṣitaḥ yasmād bhinnair api dravyais tad ekaṃ sad viśiṣyate // BVaky_3,14.179
mātrāṇām hi tirobhāve parimāṇam na vidyate kumārya iti tena syāt kumāryāṃ bhedasaṃbhavāt // BVaky_3,14.180
jātisaṃkhyāsamāhārair yathaiva sahacāriṇi dravye kriyāḥ pravartanta ekātmatve vyapekṣite // BVaky_3,14.181
mūrtibhyo mūrtidharmāṇām tathābhedasya darśanāt sāmānādhikaraṇyaṃ ca kriyāyogaś ca kalpate // BVaky_3,14.182
sāmānādhikaraṇye tu matublopād apekṣite luk taddhitalukīti syāl luk tatrāpy upalakṣaṇam // BVaky_3,14.183
kesāṃ cit tyaktabhedeṣu dravyeṣv eva vidhīyate saṃstyānavatsu ṭābādir abhedena samanvayāt // BVaky_3,14.184
sāmānyabhūto dravyātmā paricchinnaparigrahaḥ kriyābhir yujyate bhedair bhāgaśaś cāvatiṣṭhate // BVaky_3,14.185
śuklādiṣv āśrayadravyaṃ prādhānyenābhidhīyate strītvaṃ tu pratyayārthatvād abhidhāviṣayo yataḥ // BVaky_3,14.186
so 'yam ity abhisaṃbandhād āśrayaṃ pratipadyate strītvaṃ svabhāvasiddho vā guṇabhāvaviparyayaḥ // BVaky_3,14.187
sākāṅkṣatvād guṇatvena sāmānyaṃ vopadiśyate vyaktīnām ātmadharmo 'sāv ekaprakhyānibandhanaḥ // BVaky_3,14.188
evambhūtā ca sāvasthā bhāgabhedaparigrahe kṛte buddhyaiva bhedānām āśrayatve ca kalpite // BVaky_3,14.189
niskṛṣṭeṣv api bhedeṣu vyaktirūpāśraye tataḥ liṅgapratyavamarśena liṅgasaṃkhye prapadyate // BVaky_3,14.190
antarena caśabdasya prayogaṃ dvandvabhāvinām aviśiṣṭārthavṛttitvaṃ rūpābhedāt pratīyate // BVaky_3,14.191
vikalpavati vā vṛttir nivartye 'tha samuccite teṣām ajñātaśaktīnāṃ dyotakena niyamyate // BVaky_3,14.192
vṛttau viśiṣṭarūpatvāc caśabdo vinivartate arthabhede 'pi sārūpyāt tac cārthenāpadiśyate // BVaky_3,14.193
casya cāsattvabhūto 'rthaḥ sa evāśriyate yadi taddharmatvaṃ tato dvandve cādiṣv arthakṛtaṃ hi tat // BVaky_3,14.194
cārthaḥ śabde kva cid bhedāt kathaṃ cit samavasthitaḥ dyotakāś cādayas tasya vaktā dvandvas tu tadvatām // BVaky_3,14.195
vikalpādyabhidheyasya cārthasyānyapadārthatā dyotakatvān na kalpeta tasmāt sad upalakṣyate // BVaky_3,14.196
tatra svābhāvikaṃ liṅgaṃ śabdadharme vyapekṣite śabdaḥ kaś cit tam evārthaṃ kathaṃ cit pratipadyate // BVaky_3,14.197
śabdād arthāḥ pratāyante sa bhedānāṃ vidhāyakaḥ anumānaṃ vivakṣāyāḥ śabdād anyan na vidyate // BVaky_3,14.198
samuccitaḥ syād dvandvārtho guṇabhūtasamuccayaḥ samuccayo vāpi bhaved guṇabhūtasamuccitaḥ // BVaky_3,14.199
samuccitasya prādhānye liṅgasaṃkhye svabhāvataḥ samuccayasya prādhānye śāstraṃ syāt pratipādakam // BVaky_3,14.200
samuccayavato 'rthasya prādhānye 'py apare viduḥ nimittānuvidhāyitvād asiddhim liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.201
samuccayo nimittaṃ cet syān nimittānuvartanam anvayavyatirekābhyāṃ cārtho dvandvanibandhanaḥ // BVaky_3,14.202
samuccitanimittatve cārthasyāpagame 'pi vā svabhāvasiddhe dvandvasya liṅgasaṃkhye vyavasthite // BVaky_3,14.203
padāntarasthasyārthasya dyotakatvān na yujyate nipāto liṅgasaṃkhyābhyāṃ dvandvas tv arthasya vācakaḥ // BVaky_3,14.204
nimittānuvidhāne ca dravyadharmānapekṣaṇāt guṇapradhānabhāvena kriyāyogo na kalpate // BVaky_3,14.205
yasya nāsti kriyāyogaḥ svatantro 'sau na vidyate artho dvandvasya tatra syād upādānam anarthakam // BVaky_3,14.206
samuccayavato 'rthasya vācako nānuvartate nimittam api cāsyārthaḥ svadharmair yujyate tataḥ // BVaky_3,14.207
bāhyo nāsty āśrayo dvandve viśeṣau tatra hi śrutau samuccayas tadādhāras taddharmair vyapadiśyate // BVaky_3,14.208
yo vāvayavabhedābhyāṃ bhedavadbhyām ivānvitaḥ ekaḥ samūho dharmān sa bhāgayoḥ pratipadyate // BVaky_3,14.209
ekaś ca dvyātmako 'rtho 'sau bhedābhedasamanvitaḥ yau bhedāv āśritas tatsthe liṅgasaṃkhye prapadyate // BVaky_3,14.210
yathā svaśabdābhihite caitrārthe na prayujyate caitraśabdo bahuvrihāv aprayogas tathā bhavet // BVaky_3,14.211
yathā gaur iti śuklāder abhidhānaṃ na vidyate evaṃ yasyābhisaṃbandho gobhis tāvat pratīyate // BVaky_3,14.212
saṃbandhī niyato rūḍhaś citrāṇāṃ na ca vidyate gavāṃ yathā vajrapāṇis tryakṣe vā 'pi vyavasthitaḥ // BVaky_3,14.213
śabdāntaratvād vākyeṣu viśeṣā yady api śrutāḥ vṛttiśabdo 'nya evāyaṃ sāmānyasyābhidhāyakaḥ // BVaky_3,14.214
agor acitragoś caiva rūpabhedān nivartakaḥ na citragur viśeṣāṇāṃ rūpābhedāt tu vācakaḥ // BVaky_3,14.215
yathā citragur ity etat prayukte na prayujyate evaṃ yadi syāt sāmānyaṃ tasya na syāt pratiśrutiḥ // BVaky_3,14.216
sarvādayo viśeṣās tu pradeśānāṃ nivartakāḥ yathā pradeśāḥ sāmānyapradeśāntarabādhakāḥ // BVaky_3,14.217
vibhaktyarthābhidhānād vā ṣaṣṭhī nānuprayujyate dravyasyānabhidhānāt tu tacchabdo 'nuprayujyate // BVaky_3,14.218
sāmānādhikaraṇyaṃ cen matublopāt prakalpate matupo 'pi tadarthatvād anavasthā prasajyate // BVaky_3,14.219
saṃbandhasya ca saṃbandī saṃbandho 'nyaḥ prasajyate vibhaktyarthapradhāne ca kriyāyogo na kalpate // BVaky_3,14.220
vibhaktyarthapradhānatvāt tatas tatreti na kriyā dṛśyādiḥ karmakartrādinimittatvāya kalpate // BVaky_3,14.221
antarbhavec ca saṃbandhaḥ prādhānyābhihitaḥ katham sa prātipadikārthaś ca tathābhūtaḥ kathaṃ bhatvet // BVaky_3,14.222
asaṃbhavāt tu saṃbandhe saṃbandhasahacāriṇi jātisaṃkhyāsamāhārakāryāṇām iva saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.223
so 'yam ity abhisaṃbandhād viśiṣṭāśrayavācinām śuklādival liṅgasaṃkhye śāstrārambhād bhaviṣyataḥ // BVaky_3,14.224
bhedena tu vivakṣāyāṃ sāmānye vā vivakṣite saliṅgasya sasaṃkhyasya padārthasyāgatir bhavet // BVaky_3,14.225
sādhutvaṃ na vibhaktyarthamātre vṛttasya dṛśyate kṛtsnārthavṛtteḥ sādhutvam ity arthagrahaṇaṃ kṛtam // BVaky_3,14.226
so 'yam ity abhisaṃbandhād dravyavṛttir ayaṃ yadā saliṅgasya sasaṃkhyasya tadā sādhutvam ucyate // BVaky_3,14.227
antarbhūtavibhaktyarthe ṣaṣṭhī na śrūyate yathā tathāśrutiḥ prasajyeta liṅgasaṃkhyābhidhāyinām // BVaky_3,14.228
sādharmyam avyayena syād bahuvrīhes tathā sati liṅgasaṃkhyānimittasya saṃskārasyāpavartanāt // BVaky_3,14.229
prayuktena ca saṃbandhāc caitrādiśravanaṃ bhavet vinā vibhaktyā saṃbandho vibhaktyā vidyate vinā // BVaky_3,14.230
abhidhāne 'pi saṃkhyāyāḥ saṃkhyātvaṃ na nivartate ṣaṣṭhyarthasyābhidhāne tu syāt prātipadikārthatā // BVaky_3,14.231
anuprayogasiddhyarthaṃ na vibhaktyarthakalpanā vastvantaram upakṣiptam iti ke cit pracakṣate // BVaky_3,14.232
saṃbandibhir viśiṣṭānām saṃbandhānāṃ nimittatā saṃbandhair vā viśiṣṭānāṃ tadvatāṃ syān nimittatā // BVaky_3,14.233
ke cit saṃyogino daṇḍād viṣāṇāt samavāyinaḥ tadvati pratyayān āhur bahuvrīhiṃ tathaiva ca // BVaky_3,14.234
bhinnaṃ saṃbandhibhedena saṃbandham apare viduḥ nimittaṃ sa vibhaktyarthaḥ samāsenābhidhīyate // BVaky_3,14.235
pradhānam anyārthatayā bhinnaṃ svair upasarjanaiḥ nimittam abbidheyaṃ vā sarvapaścād apekṣyate // BVaky_3,14.236
svāmini vyatirekaś ca vākye yady api dṛśyate prādhānya eva tasyeṣṭo bahuvrīhir vivakṣite // BVaky_3,14.237
gavāṃ viśeṣaṇatvena yadā tadvān pravartate asyaitā iti tatrārthe bahuvrīhir na vidyate // BVaky_3,14.238
yadā pratyavamarśas tu tāsāṃ svāmī gavām iti gobhis tadābhisaṃbandho nimittatvāya kalpate // BVaky_3,14.239
apekṣamānaḥ saṃbandhaṃ rūḍhitvasya nivṛttaye nimittānuvidhāyitvāt taddharmārthaḥ prasajyate // BVaky_3,14.240
nānā citrā iti yathā nimittam anurudhyate nānābhūte 'pi vṛttaḥ san bahuvrīhis tathā bhavet // BVaky_3,14.241
saṃbandhini nimitte tu dravyadharmo na hīyate liṅgābhāvo hi liṅgasya virodhitvena vartate // BVaky_3,14.242
saṃkhvāvāṃl liṅgavāmś cārtho 'bhinnadharmā, nimittataḥ āsanna eva dravyatvāt taddharmair na virudhyate // BVaky_3,14.243
vibhaktyarthena cāviṣṭaṃ śuddhaṃ ceti dvidhā sthitam dravyaṃ śuddhasya yo dharmaḥ sa na syād anyadharmaṇaḥ // BVaky_3,14.244
dravyamātrasya nirdeśe bhedo 'yam avivakṣitaḥ granthe pūrvatra bhedas tu dvitīye 'nupradarśitaḥ // BVaky_3,14.245
dravyasya grahaṇaṃ cātra liṅgasaṃkhyāviśeṣaṇam dravyāśritatvaṃ hi tayos tato 'nyasya na sidhyataḥ // BVaky_3,14.246
saṃbandhibhinnasaṃbandhaparichinne pravartate samāso dravyasāmānye viśiṣṭārthānupātini // BVaky_3,14.247
dravyadharmānatikrānto bhedadharmeṣv avasthitaḥ bhaviṣyadāśrayāpekṣe liṅgasaṃkhye prapadyate // BVaky_3,14.248
śāstrapravṛttibhede 'pi laukiko 'rtho na bhidyate nañsamase yatas tatra trayaḥ pakṣā vicāritāḥ // BVaky_3,14.249
śabdāntare 'pi caikatvam āśrityaivaṃ vicāraṇā abrahmaṇādiṣu nañaḥ prayogo na hi vidyate // BVaky_3,14.250
prāk samāsāt padārthānāṃ nivṛttir dyotyate nañā svabhāvato nivṛttānāṃ rūpābhedād alakṣitā // BVaky_3,14.251
brāhmaṇādisthayā vākyeṣv ākhyātapadavācyayā kriyayā yasya saṃbandho vṛttis tasya na vidyate // BVaky_3,14.252
pācakādipadasthā cen nañā saṃbadhyate kriyā tatra sattānupādānāt tripakṣī nopapadyate // BVaky_3,14.253
sattayaivābhisaṃbandho yadi sarvatra kalpyate asann iti samāse 'smin sattānyā parikalpyatām // BVaky_3,14.254
ktvānte ca tumunante ca nañsamāse na dṛśyate viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ nañāsattābhidhāyinā // BVaky_3,14.255
kriyāyāḥ sādhanādhārasāmānye nañ vyavasthitaḥ tato viśiṣṭair ādhārair yujyate brāhmaṇādibhiḥ // BVaky_3,14.256
vṛttau yathā gatādyartham upādāya nirādayaḥ yujyante sādhanādhārair nañsamāse 'pi sa kramaḥ // BVaky_3,14.257
tatrāsati naño vṛtter brāhmaṇakṣatriyādibhiḥ viśeṣaṇaviśeṣyatvaṃ kalpyate kubjakhañjavat // BVaky_3,14.258
kāmacāre ca saty evam asataḥ syāt pradhānatā, guṇatvam itareṣāṃ ca teṣāṃ vā syāt pradhānatā // BVaky_3,14.259
prādhānyenāśritāḥ pūrvaṃ śruteḥ sāmānyavṛttayaḥ viśeṣa eva prakrāntā brāhmaṇakṣatrivādavaḥ // BVaky_3,14.260
yathā gaurādibhis teṣām avacchedo vidhīyate asatāpy anabhivyaktaṃ tādātmyaṃ vyajyate tathā // BVaky_3,14.261
yathā sattābhidhānāya sann arthaḥ parikalpyate tathāsattābhidhānāya nirupākhyo 'pi kalpate // BVaky_3,14.262
kṣatriyādau padaṃ kṛtvā buddhiḥ sattāntarāśrayā jātyā bhinnāṃ tataḥ sattāṃ prasaktām apakarṣati // BVaky_3,14.263
abhāva iti bhāvasya pratiṣedhe vivakṣite sopākhyatvam anāśritya pratiṣedho na kalpate // BVaky_3,14.264
anekadharmavacanāḥ śabdāḥ saṅghābhidhāyinaḥ ekadeśeṣu vartante tulyarūpāḥ svabhāvataḥ // BVaky_3,14.265
yathaikadeśakaraṇāt kṛta itv abhidhīyate akṛtaś ceti saṃghātaḥ sa evābrāhmaṇe kramaḥ // BVaky_3,14.266
brāhmaṇo 'brāhmaṇas tasmād upanyāsāt prasajyate akṛte vā kṛtāsaṅgād aviśiṣṭaṃ kṛtākṛtāt // BVaky_3,14.267
amukhyasaṃbhave tatra mukhyasya vinivṛttaye śāstrānvākhyānasamaye nañ prayukto viśeṣakaḥ // BVaky_3,14.268
padārthānupaghātena dṛśyate 'nyaviśeṣaṇam atha jātimato 'rthasya kaś cid dharmo nivartitaḥ // BVaky_3,14.269
avaśyaṃ brāhmaṇe kaś cit kva cid dharmo na vidyate viśeṣāvacanāt tatra nañaḥ śrutir anarthikā // BVaky_3,14.270
aviśiṣṭasya paryāyo nañviśiṣṭaḥ prasajyate anvākhyānād dhi sādhutvam evaṃbhūte pratīyate // BVaky_3,14.271
padārthānupaghātena yady apy atra viśeṣaṇam upacārasato 'rthasya sāvasthā dyotyate nañā // BVaky_3,14.272
viśeṣyeṣu yathābhūtaḥ padārthaḥ samavasthitaḥ tathābhūte tathābhāvo gamyate bhedahetubhiḥ // BVaky_3,14.273
nivṛtte 'vayavas tasmin padārthe vartate katham nānimittā hi śabdasya pravṛttir upapadyate // BVaky_3,14.274
ārāc chabdavad ekasya viruddhe 'rthe svabhāvataḥ śabdasya vṛttir yady asti nañaḥ śrutir anarthikā // BVaky_3,14.275
atha svabhāvo vacanād anvākhyeyatvam arhati tad vācyam aprasiddhatvān nañārtho vinivartyate // BVaky_3,14.276
yady apy ubhayavṛttitvaṃ pradhānaṃ tu pratīyate prasthānaṃ gamyate śuddhe tadarthe 'pi na tiṣṭhatau // BVaky_3,14.277
kimartham atathābhūte 'sati mukhyārthasaṃbhave bhede brāhmaṇaśabdasya vṛttir abhyupagamyate // BVaky_3,14.278
ayaṃ padārtha etasmin kṣatriyādau na vidyate iti tadvacanaḥ śabdaḥ pratyayāya prayujyate // BVaky_3,14.279
buddher viṣayatāṃ prāpte śabdād arthe pratīyate pravṛttir vā nivṛttir vā grutyā hy artho 'nusajyate // BVaky_3,14.280
asamyagupadeśād vā nimittāt saṃśayasya vā śabdapravṛttir na tv asti loṣṭādiṣu viparyayāt // BVaky_3,14.281
anekasmād asa iti prādhānye sati sidhyati sāpekṣatvaṃ pradhānānām evaṃ yuktaṃ tvatalvidhau // BVaky_3,14.282
ekasya ca pradhānatvāt tadviśeṣaṇasaṃnidhau pradhānadharmāvyāvṛttir ato na vacanāntaram // BVaky_3,14.283
pradhānam atra bhedyatvād ekārtho vikṛto nañā hitvā svadharmān vartante dvyādayo 'py ekatāṃ gatāḥ // BVaky_3,14.284
brāhmaṇatvaṃ yathāpannā nañyuktāḥ kṣatriyādayaḥ dvitvādiṣu tathaikatvaṃ nañyogād upacaryate // BVaky_3,14.285
ekatvayogam āsādya sa dharmaḥ pratiṣidhyate dvyādibhyas teṣu tacchabdo vartate brāhmaṇādivat // BVaky_3,14.286
āviṣṭasaṃkhyo vākye 'sau yathā dvyādau prayujyate vṛttau tasya pradhānatvāt sā saṃkhyā na nivartate // BVaky_3,14.287
pratiṣedhyo yathābhūtas tathābhūto 'nuṣajyate vacanāntarayoge hi na so 'rthaḥ pratiṣidhyate // BVaky_3,14.288
aśukla iti kṛṣṇādir yathārthaḥ saṃpratīyate saṃkhyāntaraṃ tathāneka ity atrāpy abhidhīyate // BVaky_3,14.289
kriyāprasaṅgāt sarveṣu karmasv aṅgīkṛteṣu ca ekasmin pratiṣiddhe 'pi prāptam anyat pratīyate // BVaky_3,14.290
kriyāśrutiś ca prakrānte prasajyapratiṣedhane paryudāse tu niyataṃ saṃkhyeyāntaram ucyate // BVaky_3,14.291
dhātvarthaḥ karmaviṣayo vyapadiṣṭaḥ svasādhanaiḥ arthāt sarvāṇi karmāṇi prāg ākṣipyāvatiṣṭhate // BVaky_3,14.292
nirjñātasādhanādhāre yatrākhyāte prayujyate aneka iti paścāc ca tiṣṭhatīty anuṣajyate // BVaky_3,14.293
sādhyatvāt tatra siddhena kriyā dravyeṇa lakṣyate prāg evāṅgīkṛtaṃ dravyam ataḥ pūrveṇa bhidyate // BVaky_3,14.294
saṃkhyaiva pratiṣedhena saṃkhyāntaram apekṣate vākye 'pi tena naikatvamātram eva nivartyate // BVaky_3,14.295
snehāntarād avacchedas tathāsatteḥ pratīyate tailena bhojane 'prāpte na tv anyad upasecanam // BVaky_3,14.296
ekārthe vartamānābhyām asatā brāhmaṇena ca yadā jātyantaraṃ bāhyaṃ kṣatriyādy apadiśyate // BVaky_3,14.297
śyāmeva śastrī kanyeti yathānyad vyapadiśyate asan brāhmaṇa ity ābhyāṃ tathānye kṣatriyādayaḥ // BVaky_3,14.298
asāsno gaur iti yathā, gavayo vyapadiśyate jātyantaraṃ na gor eva sasnābhāvaḥ pratīyate // BVaky_3,14.299
tulyarūpaṃ yathākhyātaṃ kaṇṭakair bhedahetubhiḥ khadiraṃ jātibhedena kharjūrāt pratipadyate // BVaky_3,14.300
avidyamānabrāhmaṇyo yādṛśo brāhmaṇo bhavet aṅgīkṛtopamānena tathānyo 'rtho 'bhidhīyate // BVaky_3,14.301
avṛṣṭayo yathā varsā nīhārābhrasamāvṛtāḥ tadrūpatvāt sa hemanta ity abhinnaḥ pratīyate // BVaky_3,14.302
apare brāhmaṇādīnāṃ sarveṣāṃ jātivācinām dravyasyānyapadārthatve nañā yogaṃ pracakṣate // BVaky_3,14.303
na caivaṃviṣayaḥ kaś cid bahuvrīhiḥ prakalpate agur aśva iti vyāptir nañsamāsena yasya na // BVaky_3,14.304
dvandvaikadeśinor uktā paravalliṅgatā yataḥ avarṣāsu tato 'siddhir iṣṭayor liṅgasaṃkhyayoḥ // BVaky_3,14.305
viśeṣaṇaṃ brāhmaṇādi kriyāsaṃbandhino 'sataḥ yadā viṣayabhinnaṃ tat tadāsattvam pratīyate // BVaky_3,14.306
brāhmaṇatvena cāsattvād ucyate sat tad anyathā asad ity api sattvena sataḥ sattā nivartyate // BVaky_3,14.307
samanyadravyavṛttitvān nimittānuvidhāyinaḥ ayogo liṅgasaṃkhyābhyāṃ syād vā sāmānyadharmatā // BVaky_3,14.308
prāg asattvābhidhāyitvaṃ samāse dravyavācitā nimittānuvidhānaṃ ca na sarvatra svabhāvataḥ // BVaky_3,14.309
nimittānuvidhāne ca kriyāyogo na kalpate tathā cāvyapadeśyatvād upādānam anarthakam // BVaky_3,14.310
asatsāmānyavṛttir vā viśeṣaiḥ kṣatriyādibhiḥ prayuktair āśrayair bhinno yāti talliṅgasaṃkhyatām // BVaky_3,14.311
prāg āśrayo hi bhedāya pradhāne 'bhyantarīkṛtaḥ punaḥ pratyavamarśena vibhakta iva dṛśyate // BVaky_3,14.312
samāse śrūyate svārtho yena tadvāṃs tadāśrayaḥ dravyaṃ tu liṅgasaṃkhyāvad asatābhyantarīkṛtam // BVaky_3,14.313
ekārthaviṣayau śabdau tasminn anyārthavartinau asataiva tu bhedānāṃ sarveṣām upasaṃgrahaḥ // BVaky_3,14.314
te kṣatriyādibhir vācyā vācyā vā sarvanāmabhiḥ yāntīvānyapadārthatvaṃ naño rūpāvikalpanāt // BVaky_3,14.315
viśeṣasyāprayoge tu liṅgasaṃkhye na sidhyataḥ avarṣādiṣu dosaś ca hemanto 'nyāśrayo yataḥ // BVaky_3,14.316
ākṛtiḥ sarvaśabdānāṃ yadā vācyā pratīyate ekatvād ekaśabdatvaṃ nyāyyaṃ tasyāś ca varṇyate // BVaky_3,14.317
āviṣṭaliṅgatā tasyāṃ syād grāmyapagusaṅghavat dravyabhede 'pi caikatvāt tatraikavacanaṃ bhavet // BVaky_3,14.318
āśrayāṇāṃ hi liṅgaiḥ sā niyatair eva yujyate tathā ca yuktavadbhāve pratiṣedho nirarthakaḥ // BVaky_3,14.319
sarvatrāviṣṭaliṅgatvaṃ lokaliṅgaparigrahe virodhitvāt prasajyeta nāśritaṃ tac ca laukikam // BVaky_3,14.320
sāmānyam ākṛtir bhāvo jātir ity atra laukikam liṅgaṃ na saṃbhavaty eva tenānyat parigṛhyate // BVaky_3,14.321
pravṛttir iti sāmānyaṃ lakṣaṇaṃ tasya kathyate āvirbhāvas tirobhāvaḥ sthitiś cety atha bhidyate // BVaky_3,14.322
pravṛttimantaḥ sarve 'rthās tisṛbhiś ca pravṛttibhiḥ satataṃ na viyujyante vācaś caivātra saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.323
yaś cāpravṛttidharmārthaś citirūpeṇa gṛhyate anuyātīva so 'nyeṣāṃ pravṛttīr viśvagāśrayāḥ // BVaky_3,14.324
tenāsya citirūpaṃ ca citikālaś ca bhidyate tasya svarūpabhedas tu na kaś cid api vidyate // BVaky_3,14.325
acetaneṣu caitanyaṃ saṃkrāntam iva dṛśyate pratibimbakadharmeṇa yat tac chabdanibandhanam // BVaky_3,14.326
avasthā tādṛśī nāsti yā liṅgena na yujyate kva cit tu śabdasaṃskāro liṅgasyānāśraye sati // BVaky_3,14.327
kṛttaddhitābhidheyānāṃ bhāvānāṃ na virudhyate śāstre liṅgaṃ guṇāvasthā tathā cākṛtir iṣyate // BVaky_3,14.328
liṅgaṃ prati na bhedo 'sti dravyapakṣe 'pi kaś cana tasmāt sapta vikalpā ye saivātrāviṣṭaliṅgatā // BVaky_3,14.329
vacane niyamaḥ śāstrād dravyasyābhyupagamyate yatas tad ākṛtau śāstram anyathaiva samarthyate // BVaky_3,14.330
vartate yo bahuṣv artho 'bhede tasya vivakṣite svāśrayair vyapadiṣṭasya śāstre vacanam ucyate // BVaky_3,14.331
yadā tv āśrayabhedena bheda eva pratīyate ākṛter dravyapakṣena tadā bhedo na vidyate // BVaky_3,14.332
abhede tv ekaśabdatvāc chāstrāc ca vacane sati ekaśeṣo na vaktavyo vacanānāṃ ca saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.333
nanu cānabhidheyatve dravyasya tadapāśrayaḥ ākṛter upakāro 'yaṃ dravyābhāvān na kalpate // BVaky_3,14.334
vyapadeśo 'bhidheyena na śāstre kaś cid āśritaḥ dravyaṃ nāma padārtho yo na ca sa pratiṣidhyate // BVaky_3,14.335
guṇabhāvo 'bhidheyatvaṃ prati dravyasya nāśritaḥ upakāri guṇaḥ śeṣaḥ parārtha iti kalpanā // BVaky_3,14.336
dravye na guṇabhāvo 'sti vinādravyābhidhāyitām ākṛtau vā pradhānatvam ata evaṃ samarthyate // BVaky_3,14.337
kaiś cid guṇapradhānatvaṃ nāmākhyātavad iṣyate na vṛttivat parārthasya guṇabhāvas tu varṇyate // BVaky_3,14.338
guṇabhūtasya nānātvād ākṛter ekaśabdatā siddho vacanabhedaś ca dravyabhedasamanvayāt // BVaky_3,14.339
sādhanaṃ guṇabhāvena kriyāyā bhedakaṃ yathā ākhyāteṣv ekaśabdāyā jāter dravyaṃ tathocyate // BVaky_3,14.340
ekatve tulyarūpatvāc chabdānāṃ pratipādane nimittāt tadvato 'rthasya viśiṣṭagrahaṇe sati // BVaky_3,14.341
so 'yam ity abhisaṃbandhād āśrayair ākṛteḥ saha pravṛttau bhinnaśabdāyāṃ liṅgasaṃkhye prasidhyataḥ // BVaky_3,14.342
prāk ca jātyabhisaṃbandhāt sarvanāmābhidheyatā vastūpalakṣaṇaṃ sattve prayujyante tyadādayaḥ // BVaky_3,14.343
pākau pākā iti yathā bhedakaḥ kaiś cid āśrayaḥ iṣyate cānupādāno dharmo 'sau guṇavācinām // BVaky_3,14.344
āśrayasyānupādāne kevalaṃ labhate yadi ādhāradharmān sāmānyaṃ purastāt tad vicāritam // BVaky_3,14.345
jātau pūrvaṃ pravṛttānāṃ śabdānāṃ jātivācinām aśabdavācyāt saṃbandhād vyaktir apy upajāyate // BVaky_3,14.346
so 'yam ity abhisaṃbandhāj jātidharmopacaryate dravyaṃ tadāśrayo bhedo jāteś cābhyupagamyate // BVaky_3,14.347
mañcaśabdo yathādheyaṃ mañceṣv eva vyavasthitaḥ tattvenāha tathā jātiśabdo dravyeṣu vartate // BVaky_3,14.348
tatra jātipadārthatvaṃ tathaivābhyupagamyate jātir utsṛṣṭasaṃkhyā tu dravyātmany anuṣajyate // BVaky_3,14.349
asyedam iti vā yatra so 'yam ity api vā śrutiḥ vartate paradharmeṇa tad anyad abhidhīyate // BVaky_3,14.350
yat pradhānaṃ na tasyāsti svarūpam anirūpanāt guṇasya cātmanā dravyaṃ tadbhāvenopalakṣyate // BVaky_3,14.351
guṇasya bhedakāle tu prādhānyam upajāyate saṃsargaśrutir artheṣu sākṣād eva na vartate // BVaky_3,14.352
jātau vṛtto yadā dravye sa śabdo vartate punaḥ jāter eva padārthatvaṃ na tadābhyupagamyate // BVaky_3,14.353
pravṛttānāṃ punar vṛttir ekatvenopavarṇyate pratipatter upāyeṣu na tattvam anugamyate // BVaky_3,14.354
apṛthakśabdavācyasya jātir āśrīyate yadā dravyasya sati saṃsparśe tadā jātipadārthatā // BVaky_3,14.355
dravyasya sati saṃsparśe dravyam āśrīyate yadā vācyaṃ tenaiva śabdena tadā dravyapadārthatā // BVaky_3,14.356
apṛthakśabdavācyāpi bhedamātre pravartate yadā saṃbandhavaj jātiḥ sāpi dravyapadārthatā // BVaky_3,14.357
atyantabhinnayor eva jātidravyābhidhāyinoḥ avācyasyopakāritva āśrite tūbhayārthatā // BVaky_3,14.358
āśrite tv āśrayakṛtaṃ bhedam abhyupagacchatā punaś cāpy ekaśabdatvaṃ jātiśabde 'nuvarṇitam // BVaky_3,14.359
anirjātasya nirjñānaṃ yena tan mānam ucyate prasthādi tena meyātmā sākalyenāvadhāryate // BVaky_3,14.360
anirjñātaṃ prasiddhena yena taddharma gamyate sākalyenāparijñānād upamānaṃ tad ucyate // BVaky_3,14.361
dvayoḥ samānayor dharma upamānopameyayoḥ samāsa upamānānāṃ śabdais tadabhidhāyibhiḥ // BVaky_3,14.362
ādhārabhedād bhedo yaḥ śyāmatve so 'vivakṣitaḥ guṇo 'sāv āśritaikatvo bhinnādhāraḥ pratīyate // BVaky_3,14.363
guṇayor niyato bhedo guṇajātes tathaikatā ekatve 'tyantabhede vā, nopamānasya saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.364
jātimātravyapekṣāyām upamārtho na kaś cana śyāmatvam ekaṃ guṇayor ubhayor api vartate // BVaky_3,14.365
yenaiva hetunā śyāmā śastrī tatra pratīyate sa hetur devadattāyāḥ pratyaye na viśiṣyate // BVaky_3,14.366
āśrayād yo guṇe bhedo jāter yā cāviśiṣṭatā tābhyām ubhābhyāṃ dravyātmā savyāpāraḥ pratīyate // BVaky_3,14.367
so 'yam ekatvanānātve vyavahāraḥ samāśritaḥ bhedābhedavimarśena vyatikīrṇena vartate // BVaky_3,14.368
śyāmety evābhidhiyeta jātimātre vivakṣite śastryādinām upādāne tatra nāsti prayojanam // BVaky_3,14.369
aśabdavācyo yo bhedaḥ śyāmamātre na vartate śyāmeṣu keṣu cid vṛttir yasya so 'tra vyapekṣyate // BVaky_3,14.370
śyāmeṣu keṣu cit kiṃ cit kiṃ cit sarvatra vartate sāmānyaṃ kaś cid ekasmiñ chyāme bhedo vyavasthitaḥ // BVaky_3,14.371
tathā hi sati saurabhye bhedo jātyutpalādiṣu gandhānāṃ sati bhede tu sādṛśyam upalabhyate // BVaky_3,14.372
guṇānām āśrayād bhedaḥ svato vāpy anugamyate anirdeśyād viśeṣād vā saṃkarād vā guṇāntaraiḥ // BVaky_3,14.373
upamānaṃ prasiddhatvāt sarvatra vyatiricyate upameyatvam ādhikye sāmye vā na nivartate // BVaky_3,14.374
anyais tu mānaṃ jātyādi bhedyasyārthasya varṇyate anirjñātasvarūpo hi jñeyo 'rthas tena mīyate // BVaky_3,14.375
mitas tu svena mānena prasiddho yo guṇāśrayaḥ āśrayāntaramānāya svadharmeṇa pravartate // BVaky_3,14.376
rūpāntareṇa saṃsparśo rūpāntaravatāṃ satām bhinnena yasya bhedyānām upamānaṃ tad ucyate // BVaky_3,14.377
dharmaḥ samānaḥ śyāmādir upamānopameyayoḥ āśriyamānaprādhānyo dharmeṇānyena bhidyate // BVaky_3,14.378
śastrīkumāryoḥ sadṛśaḥ śyāma ity evam āśrite vyapadeśyam aneneti nimittaṃ guṇayoḥ sthitam // BVaky_3,14.379
yadā nimittais tadvanto gacchantīva tadātmatām bhedāśrayaṃ tadākhyānam upamānopameyayoḥ // BVaky_3,14.380
tattvāsaṅgavivakṣāyāṃ yeṣu bhedo nivartate luptopamāni tāny āhus taddharmeṇa samāśrayāt // BVaky_3,14.381
śastryāṃ prasiddhaṃ śyāmatvaṃ mānaṃ sā tena mīyate anyā śyāmā tu tadrūpā tenātyantaṃ na mīyate // BVaky_3,14.382
śastriṃ svena guṇenāto mimānām āśrayāntaram asamāptaguṇaṃ siddher upamānaṃ pracakṣate // BVaky_3,14.383
upameye sthito dharmaḥ śruto 'nyatrānumīyate śruto 'tha vopamānastha upameye 'numiyate // BVaky_3,14.384
adhīyate brāhmaṇavat kṣatriyā iti dṛśyate upameyasya bhinnatvād vacanaṃ kṣatriyāśrayam // BVaky_3,14.385
sādhāraṇaṃ bruvan dharma kva cid eva vyavasthitam sāmānyavacanaḥ śabda iti sūtre 'padiśyate // BVaky_3,14.386
nābhedena na bhedena guṇo dviṣṭho 'bhidhīyate bhinnayor dharmayor ekaḥ śrūyate 'nyaḥ pratīyate // BVaky_3,14.387
nātyantāya mimīte yat sāmānye samavasthitam sādṛśyād upameyārthasamīpe parikalpyate // BVaky_3,14.388
mānaṃ prati samīpaṃ vā sādṛśyena pratīyate paricchedād dhi sādṛśyam iha mānopamānayoḥ // BVaky_3,14.389
ekajātivyapekṣāyāṃ tad evety avasīyate bhedasyaiva vyapekṣāyām anyad eveti gamyate // BVaky_3,14.390
karmatvaṃ karaṇatvaṃ ca bhedenaivāśritaṃ yataḥ atyantaikatvaviṣayo na syāt tenātra samśayaḥ // BVaky_3,14.391
bhede 'pi tulyarūpatvāc chālīmṃ tān iti dṛśyate jātyabhedāt sa evāyam iti bhinno 'bhidhīyate // BVaky_3,14.392
kathaṃ hy avayavo 'nyasya syād anya iti cocyate atyantabhede nānātvaṃ yatra tattvaṃ na vidyate // BVaky_3,14.393
abhedasya vivakṣāyām ekatvaṃ saṅghasaṅghinoḥ saṅghinor na tv abhedo 'sti tathānyatvam udāhṛtam // BVaky_3,14.394
tatrābhinnavyapekṣāyām upamārtho na vidyate yo hi gaur iti vijñāne hetuḥ so 'sti gavāntare // BVaky_3,14.395
vyāvṛttānāṃ viśeṣāṇāṃ vyāpāre tu vivakṣite na kaś cid upakāro 'sti buddher buddhyantaraṃ prati // BVaky_3,14.396
kiṃ cid yatrāsti sāmānyaṃ yadi bhedāś ca ke cana gotvaṃ goṣv asti sāmānyaṃ bhedāś ca śabalādayaḥ // BVaky_3,14.397
sāmānyaṃ śyāmatānyaiva tad dhi sādhāraṇaṃ dvayoḥ tad eva siddhyasiddhibhyāṃ bheda ity apadiśyate // BVaky_3,14.398
śyāmatvam eva sāmānyam anyeṣām ubhayoḥ sthitam saṃpūrnatvāt tad anyasmād viśeṣa iti gamyate // BVaky_3,14.399
ākṛtau vāpi sāmānye kva cid eva vyavasthitāḥ śyāmādau ye 'vasīyante viśeṣās ta ihāśritāḥ // BVaky_3,14.400
jāter abhede bhede vā sādṛśyaṃ tat pracakṣate kaś cit kadā cit arthātmā tathābhūto 'padiśyate // BVaky_3,14.401
yatrārthe pratyayābhedo na kadā cid vikalpate avidyamānabhedatvāt sa eka iti gamyate // BVaky_3,14.402
yo 'rtha āśritanānātvaḥ sa evety apadiśyate vyāpāraṃ jātibhāgasya tatrāpi pratijānate // BVaky_3,14.403
jātibhāgāśrayā prakhyā tatrābhinnā pravartate vyaktibhāgāśrayā buddhis tatra bhedena jāyate // BVaky_3,14.404
anyatra vartamānaṃ sad bhedābhedasamanvitam nimittaṃ punar anyatra nānātveneva gṛhyate // BVaky_3,14.405
ādhāreṣu padanyāsaṃ kṛtvopaiti tadāśrayam sa sādṛśyasya viṣaya ity anyair apadiśyate // BVaky_3,14.406
parāpekṣe yathā bhāve kāraṇākhyā pravartate tathānyādhigamāpekṣam upamānaṃ pracakṣate // BVaky_3,14.407
gurugiśyapitāputrakriyākālādayo yathā vyavahārās tathaupamyam apy apekṣānibandhanam // BVaky_3,14.408
śyāmatvam upamāne ced vṛttaṃ vṛttau prayujyate upameyaṃ samāsena bāhyaṃ tatrābhidhīyate // BVaky_3,14.409
ṭābanta eva caitrādau śyāmāśabdas tathā bhavet sūtre ca prathamābhāvān na śyāmādyupasarjanam // BVaky_3,14.410
atha tv ekavibhaktitvād guṇatvād vopasarjanam naivaṃ tittirikalmāṣyām iṣṭaḥ strīpratyayo bhavet // BVaky_3,14.411
satiśiṣṭabalīyastvād bāhye ṅiṣi ca saty api upamānasvaro na syāt tasmāt stryantaḥ samasyate // BVaky_3,14.412
guṇe na copamānasthe sāpekṣatvaṃ prakalpate pradhānasya tathā na syād vyāghrādau liṅgadarśanam // BVaky_3,14.413
tasmāt sati guṇatve 'pi prādhānyaṃ vigrahāntare naivaṃjātīyakaṃ śāstre saṃbhavaty upasarjanam // BVaky_3,14.414
upameyātmani śyāmo vartamāno 'bhidhīyate upamāneṣv anirdiṣṭaḥ sāmarthyāt sa pratīyate // BVaky_3,14.415
dravyamātre 'pi nirdiṣṭe candravaktre 'nugamyate viśiṣṭa eva candrastho guṇo nopaplavādayaḥ // BVaky_3,14.416
bhedabhāvanayaitac ca samāse 'py upavarṇyate viśiṣṭaguṇabhinne 'rthe padam anyat prayujyate // BVaky_3,14.417
yadi bhinnādhikaraṇo vacanād anugamyate mṛgīva capalety atra puṃvadbhāvo na sidhyati // BVaky_3,14.418
astrīpūrvapadatvāt tu puṃvadbhāvo bhaviṣyati yathaiva mṛgadugdhādau na cet stryartho vivakṣyate // BVaky_3,14.419
śastrīva śastrīśyāmeti devadattaiva kathyate tasyām evobhayaṃ tasmād ucyate śāstravigrahe // BVaky_3,14.420
puṃvadbhāvasya siddhyarthaṃ pakṣe strīpratyayasya ca bahv apekṣyam atas tasyām ubhayapratipādanam // BVaky_3,14.421
śyāmā śastrī yathā śyāmā śastrīkalpeti cocyate tatropamānetarayoḥ śyāmety etad apekṣyate // BVaky_3,14.422
atha śyāmeva śastrīyaṃ śyāmety evaṃ prayujyate śastrī yatheyam śyāmeti tāvad eva pratīyate // BVaky_3,14.423
upalakṣaṇamātrārthā guṇasyāsya yadi śrutiḥ pṛthag dvayoḥ śruto 'py eṣa neṣṭasvārthasya vācakaḥ // BVaky_3,14.424
upameyaṃ tu yad vācyaṃ tasya cet pratipādane savyāpārā guṇās tatra sarvasyoktiḥ sakṛcchrutau // BVaky_3,14.425
prakārādhārabhedena viśeṣe samavasthitaḥ śabdāntarābhisaṃbandhe sāmānyavacanaḥ katham // BVaky_3,14.426
sādṛśyamātraṃ sāmānyaṃ dviṣṭhaṃ kaiś cit pratīyate guṇo bhede 'py abhedena dvivṛttir vā vivakṣitaḥ // BVaky_3,14.427
vyāpāro jātibhāgasya dravyayor vābhidhitsitaḥ rūpāt sāmānyavācitvaṃ prāg vā vṛtter udāhṛtam // BVaky_3,14.428
vyāghraśabdo yadā śauryāt puruṣārthe 'vatiṣṭhate tadādhikaraṇābhedāt samāsasyāsti saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.429
śūraśabdaprayoge tu vyāghraśabdo mṛge sthitaḥ bhinne 'dhikaraṇe vṛttes tatra naivāsti saṃbhavaḥ // BVaky_3,14.430
sāmānādhikaraṇye 'pi guṇabhedasya saṃbhavāt prayogaḥ śūraśabdasya samāse 'py anuṣajyate // BVaky_3,14.431
pūjopādhiś ca yo dṛṣṭaḥ kutsanopādhayaś ca ye teṣāṃ bhinnanimittatvān niyamārthā punaḥ śrutiḥ // BVaky_3,14.432
asaṃbhave 'pi vā vṛtteḥ syād etal liṅgadarśanam acver iti yathā liṅgam abhāve 'pi bhṛśādiṣu // BVaky_3,14.433
vatyantāvayave vākye yad aupamyaṃ pratīyate tatpratyayavidhau sūtre nirdeśo 'yaṃ vicāryate // BVaky_3,14.434
kriyety upādhiḥ prāthamyāt prakṛtyarthasya yady api na prātipadikaṃ tatra kriyāvācy upapadyate // BVaky_3,14.435
sattvavṛttasya śeṣe vā tṛtīyā sādhane 'pi vā tiṅām asattvavācitvād ubhayaṃ tan na vidyate // BVaky_3,14.436
pākādayas tṛtīyāntāḥ sattvadharmasamanvayāt na kriyety apadiśyante kṛtvo 'rthapratyaye yathā // BVaky_3,14.437
ye cāvyayakṛtaḥ ke cit kriyādharmasamanvitāḥ teṣām asattvavācitvaṃ tiṅantair na viśiṣyate // BVaky_3,14.438
kṛtvasujviṣayā yāpi śayitavyādiṣu kriyā upamānopameyatvaṃ tatrātyantam asaṃbhavi // BVaky_3,14.439
na kevalau dravyaguṇau tadvān vāpy upamīyate śayitavyādibhis teṣu nopamārtho 'sti kaś cana // BVaky_3,14.440
upamānopameyatve dravye cānuktadharmiṇi nimittatvena gamyante rūḍhayogāḥ kriyāguṇāḥ // BVaky_3,14.441
hotavyasadṛśo hotety atrāpy artho na vidyate virodhāt kriyayā tasmāt kriyāvān nopamīyate // BVaky_3,14.442
kriyā samānajātiyā tadbhāvān nopamīyate jātibhede 'pi pākena bhinnāḥ pākādayaḥ kriyāḥ // BVaky_3,14.443
ādhārabhedād bhinnāyām upamānasya saṃbhavaḥ adhyetavyena viprāṇāṃ tulyam adhyayanaṃ viśām // BVaky_3,14.444
arthāt prakaraṇād vāpi yatrāpekṣyaṃ pratīyate sāmarthyād anapekṣasya tasya vṛttiḥ prasajyate // BVaky_3,14.445
tailapākena tulye ca ghṛtapāke vivakṣite kriyāvad api kāryāṇāṃ darśanāt pratyayo bhavet // BVaky_3,14.446
atiṅgrahaṇam evaṃ tu samāsasya nivartakam gamanaṃ kārakasyeti ṇvuly anyasmin na saṃbhavet // BVaky_3,14.447
sarvasya parihārārthaṃ samudāyatvam āśritam śuddhāyāḥ saṃbhavān na syāt kriyāyā brāhmaṇādiṣu // BVaky_3,14.448
upamānavivakṣāyāṃ svadharmaś ca nivartate kriyāyā na śrutād yasmād upamānaṃ samāpyate // BVaky_3,14.449
tṛtīyo 'py āśrito bhedo dharmaḥ sādhāraṇo dvayoḥ vyāpāravān na kṛtsnasya sāmyaṃ kṛtsnena vidyate // BVaky_3,14.450
dravye vāpi kriyāyāṃ vā nimittāt tat prakalpate kriyāṇāṃ vidyamānatvād vṛttir na syād gavādiṣu // BVaky_3,14.451
abhāvāt kevalāyās tu tadvān arthaḥ pratīyate pradhānāsaṃbhave yuktā lakṣaṇārthā kriyāśrutiḥ // BVaky_3,14.452
kriyāntareṣu sāpekṣāḥ kriyāśabdāḥ kriyāntare upakārāya gṛhyante yathaiva brāhmaṇādayaḥ // BVaky_3,14.453
yathā prakarṣaḥ sarvatra nimittāntarahetukaḥ dravyavad guṇaśabde 'pi sa nimittam apekṣate // BVaky_3,14.454
yo ya uccāryate śabdaḥ sa svarūpanibandhanaḥ yathā tathopamāneṣu vyapekṣa na nivartate // BVaky_3,14.455
kriyāvṛttes tṛtīyāntasyaivaṃ cāsaṃbhave sati prasiddhanyāyakaraṇo bhāṣye yujir udāhṛtaḥ // BVaky_3,14.456
antarbhūte tu karaṇe prayogo na punar bhavet nyāyenāyuktam ity atra jīvatau prāṇakarmavat // BVaky_3,14.457
śāstrābhyāsāc ca bhedo 'yam ayuktam iti varṇyate aśobhanam asaṃbaddham iti rūḍhir vyavasthitā // BVaky_3,14.458
vivibhaktiḥ prakṛtyarthaṃ praty upādhiḥ kathaṃ bhavet vibhaktipariṇāme ca prakalpyaṃ viṣayāntaram // BVaky_3,14.459
vibhaktyantarayogo hi yasya tad viṣayāntare vibhaktyantarasaṃbandhaḥ sāmarthyād anumīyate // BVaky_3,14.460
sārūpyāt tu tad evedam iti tatropacaryate śabdāntaraṃ vibhaktyā tu yuktaṃ śāstre tad aśrutam // BVaky_3,14.461
prakṛtiś cet tṛtīyāntā tenety asmāt pratīyate kriyeti prathamāntā sā kathaṃ bhavitum arhati // BVaky_3,14.462
kriyayeti tṛtīyā ca prayoge kasya kalpyatām tenety asya hi saṃbandhaḥ sūtrasthena na vidyate // BVaky_3,14.463
sopaskāreṣu sūtreṣu vākyaśeṣaḥ samarthyate tena yat tat tṛtīyāntaṃ kriyā cet seti gamyate // BVaky_3,14.464
upādheḥ kasya cid vākye prayoga upalabhyate pratīyamānadharmānyo na kadā cit prayujyate // BVaky_3,14.465
nīlam utpalam ity atra na viśeṣye na bhedake kaś cit taddharmavacano vākye śabdaḥ prayujyate // BVaky_3,14.466
atyantānugamāt tatra na sūtre na ca vigrahe vibhaktipariṇāmena kiṃ cid asti prayojanam // BVaky_3,14.467
tṛtīyāntaṃ kriyety etad vigrahe na prayujyate yathā daṇḍaḥ praharaṇaṃ krīḍāyām iti dṛśyate // BVaky_3,14.468
ghavidhau yac ca saṃjñāyām iti sūtra udāhṛtam upādānaṃ prayogeṣu tasyātyantaṃ na vidyate // BVaky_3,14.469
yair aprayuktaiḥ saṃskāraḥ pradhāneṣu pratīyate te bhede 'pi vibhaktīnāṃ nirdiśyanta upādhayaḥ // BVaky_3,14.470
samudāyeṣu vartante bhāvānāṃ sahacāriṇām śabdās tat tv avivakṣāyāṃ samuccayavikalpayoḥ // BVaky_3,14.471
samuccayas tu kriyate yeṣu pratyarthavṛttiṣu bhedādhiṣṭhānayā yogas tesāṃ bhavati saṃkhyayā // BVaky_3,14.472
sarvair viśiṣṭās tair arthair janyante sahacāribhiḥ buddhayaḥ pratipattṝṇāṃ śabdārthāṃs tān ato viduḥ // BVaky_3,14.473
saṃsṛṣṭāḥ pratyayeṣv arthāḥ sarva evopakārinaḥ teṣāṃ pratyayarūpeṇa sarveṣāṃ śabdavācyatā // BVaky_3,14.474
kevalānāṃ tu bhāvānāṃ na rūpam avadhāryate anirūpitarūpeṣu teṣu śabdo na vartate // BVaky_3,14.475
pūrvaśabdaprayogāc ca samūhān na nivartate vartate 'vayave nāpi nopāttaṃ tyajate kva cit // BVaky_3,14.476
samudāyābhidhāyi ca yadi bhedaṃ viśeṣayet tatrātulyavibhaktitvaṃ pūrvakāyādivad bhavet // BVaky_3,14.477
samūhe ca pradeśe ca pañcālā iti dṛśyate tathā viśeṣaṇaṃ sarva ity etad upapadyate // BVaky_3,14.478
tathārdhapippalīty atra jātyantaranivṛttaye ardhaṃ ca pippalī ceti khande śabdaḥ pratīyate // BVaky_3,14.479
pañcālānāṃ pradeśo 'pi bhinno janapadāntarāt tatrānyasya nivṛttyarthe śabde bhedo na gamyate // BVaky_3,14.480
prasiddhās tu viśeṣeṇa samudāye vyavasthitāḥ pradeśe darśanaṃ teṣām arthaprakaraṇādibhiḥ // BVaky_3,14.481
yad upavyañjanaṃ jāteḥ sahacāri ca karmasu tatra vā rūḍhasaṃbandhaṃ yat prāyeṇopalakṣitam // BVaky_3,14.482
samudāyaḥ pradeśo vety evaṃ tasminn anāśrite arthātmany aviśeṣeṇa vartante brāhmaṇādayaḥ // BVaky_3,14.483
yaś ca tulyaśrutir dṛṣṭaḥ samudāye vyavasthitaḥ tenopacaritaikatvaṃ pradeśe 'py upalabhyate // BVaky_3,14.484
saṃskārād upaghātād vā vṛtto 'ktaparimāṇake tailādau jātiśabdo 'tra sāmarthyād avasīyate // BVaky_3,14.485
na jātiguṇaśabdeṣu mūrtibhedo vivakṣitaḥ te jātiguṇasaṃbandhabhedamātranibandhanāḥ // BVaky_3,14.486
kṛṣṇādivyapadeśaś ca sarvāvayavavṛttibhiḥ guṇais te 'py ekadeśasthāḥ paṭādīnāṃ viśeṣakāḥ // BVaky_3,14.487
paṭāvayavavṛttās tu yadā tatra paṭādayaḥ tadā tailādivat teṣāṃ jātiśabdatvam ucyate // BVaky_3,14.488
nivṛttyarthā śrutir yeṣāṃ bhedas teṣv anapekṣitaḥ pradeśe samudāye vā guṇo 'nyeṣāṃ nivartakaḥ // BVaky_3,14.489
brāhmaṇādhyayane tatra vartate brāhmaṇaśrutiḥ sādṛśyaṃ tatra dṛṣṭaṃ hi kṣatriyādhyayanādibhiḥ // BVaky_3,14.490
brāhmaṇādhyayane vṛttir yadi syād brāhmaṇaśruteḥ vaktavyaṃ kena dharmeṇa tulyatvaṃ kriyayor iti // BVaky_3,14.491
adhyetari yadā vṛttir ucyate brāhmaṇaśruteḥ nimittatvaṃ tadopaiti kriyaivādhyetari sthitā // BVaky_3,14.492
simhaśabdena saṃbandhe gauryamātrābhidhāyinā caitrāt ṣaṣṭhī prasajyeta yoge śattryādibhir yathā // BVaky_3,14.493
brāhmaṇāyeva dātavyaṃ vaiśyāyety evamādiṣu saṃpradānādiyogaś ca kriyāmātre na kalpate // BVaky_3,14.494
kriyāmātrābhidhāyitvād avyayeṣu vater na ca pāṭhaḥ kadā cit kartavyas tulyau pakṣāv ubhau yataḥ // BVaky_3,14.495
jahāti jātiṃ dravyaṃ vā tasmān nāvayave sthitaḥ kriyāyās tu śrutir yasmāt tadvaty arthe 'vatiṣṭhate // BVaky_3,14.496
akriyāṇāṃ nivṛttyarthā, yataś cātra kriyāśrutiḥ kriyopalakṣite tasmāt kriyāśabdaḥ pratīyate // BVaky_3,14.497
hotavyādiṣu yasmāc ca kriyānyā brāhmaṇādivat apekṣaṇīyā śuddhe 'rthe tasmād vṛttir na kasya cit // BVaky_3,14.498
sarvaṃ vāpy ekadeśo vā yasminn āśriyate kva cit viśeṣavṛttiṃ taṃ sarvam āhur bhede vyavasthitam // BVaky_3,14.499
samuccayo vikalpo vā prakārāḥ sarva eva vā viśeṣā iti varṇyante sāmānyaṃ vāvikalpitam // BVaky_3,14.500
na hi brāhmaṇa ity atra bhedaḥ kaś cid apāśritaḥ apākṛto vā tenāyaṃ samudāye vyavasthitaḥ // BVaky_3,14.501
kriyā tv āśrīyate yasmin sa bhedo 'dhyavasīyate tathānyathā sarvathā cety aprayoge na vidyate // BVaky_3,14.502
upamāne kriyāvṛttim upameye kriyāśrutiḥ pratyāyayantī bhedasya karotīva padārthatām // BVaky_3,14.503
vyāpāreṇaiva sādṛśye vyāpārasya vivakṣite kriyāvadvacanāc chabdāt pratyayaḥ pratipādyate // BVaky_3,14.504
kriyāvato 'pi sādṛśye vaktum iṣṭe kriyāvatā adhyetā brāhmaṇa iva pratyayo na nivartate // BVaky_3,14.505
adhīte tulya ity evaṃ puṃlliṅgena viśeṣaṇam kriyāvati kriyāyāṃ tu tulyaśabde napuṃsakam // BVaky_3,14.506
prakṛtyarthe viśiṣṭe 'pi pratyayārthāviśeṣaṇāt putreṇa tulyaḥ kapila iti vṛttiḥ prasajyate // BVaky_3,14.507
yāḥ putre rūḍhasaṃbandhāḥ kriyā loke vivakṣitāḥ tābhiḥ kriyāvataḥ putrād guṇatulye vatir bhavet // BVaky_3,14.508
antarbhūtaṃ nimittaṃ ca rūḍhiśabdeṣu yady api kriyās tu sahacāriṇyo rūḍhāḥ santi padārthavat // BVaky_3,14.509
kramaṃ tu yadi bādhitvā pratyayārthaviśeṣaṇam pradhānānugrahāt sāmyād vibhakteś cāvatiṣṭhate // BVaky_3,14.510
prakṛter aviśiṣṭatvāt kriyātulye prasajyate putrādau guṇaśabdebhyaḥ pūrvoktasya viparyaye // BVaky_3,14.511
sthūlena tulyo yātīti bahiraṅgā kriyāśrutiḥ animittaṃ vates tulyaṃ yātīty atreṣyate vatiḥ // BVaky_3,14.512
dvayaṃ viśeṣyate tena yad ekatra viśeṣaṇaṃ tulyaśabdo hi taṃ dharmam ubhayastham apekṣate // BVaky_3,14.513
ekaḥ samāno dharmaś ced upamānopameyayoḥ tulayā saṃmitaṃ tulyam iti tatropapadyate // BVaky_3,14.514
sūtre śrutaś ca dviṣṭho 'sāv abhedena pratīyate na ca sāmānyaśabdatvād aśrutā gamyate kriyā // BVaky_3,14.515
aśrutāś ca pratīyante nideśasthāyitādayaḥ ye dharmā niyatās teṣāṃ putrādiṣu na vidyate // BVaky_3,14.516
anāśritakriyas tasmān na tulyo 'sti kriyāvatā kriyāyāḥ śravaṇe sāpi kriyāvattā pratīyate // BVaky_3,14.517
dvayoḥ pratividhānāc ca jyāyastvam abhidhīyate nityāsattvābhidhāyitvāt pratyayārthaviśeṣaṇe // BVaky_3,14.518
asattvabhūto vyāpāraḥ kevalaḥ pratyaye yataḥ vidyate lakṣaṇārthatvaṃ nāsti tena kriyāśruteḥ // BVaky_3,14.519
kriyāvatas tu grahaṇāt prakṛtyarthaviśeṣaṇe kriyāmātrena tulyatve siddhāsattvābhidhāyitā // BVaky_3,14.520
yadā kriyānimittaṃ tu sādṛśyaṃ syāt kriyāvatoḥ kriyāvato 'bhidheyatvāt tadā dravyābhidhāyitā // BVaky_3,14.521
avyayeṣu vateḥ pāṭhaḥ kāryas tatra svarādivat brāhmaṇena samo 'dhyetety atra ca pratyayo bhavet // BVaky_3,14.522
sāmānādhikaraṇyaṃ ca vatyarthenāpadiśyate tulyam ity anyathā kalpyo vākyaśeṣo 'śruto bhavet // BVaky_3,14.523
kriyāvatoś ca sādṛśye pratyayārthaviśeṣaṇe adhyetrā sadṛśo 'dhyetety atra nāsti vater vidhiḥ // BVaky_3,14.524
tulyārthair iti yā tasyās tṛtīyāyā na bhidyate artho bhede 'pi sarvābhir itarābhir vibhaktibhiḥ // BVaky_3,14.525
bhojyate brāhmaṇa iva tulyaṃ bhuktaṃ dvijātinā paśyati brāhmaṇam iva tulyaṃ vipreṇa paśyati // BVaky_3,14.526
brāhmaṇeneva vijñātaṃ tulyaṃ jñātaṃ dvijātinā dīyatāṃ brāhmaṇāyeva tulyaṃ vipreṇa dīyatām // BVaky_3,14.527
brāhmaṇād iva vaiśyāt tvam adhīṣvādhyayanaṃ bahu ity evamādibhir bhedas tṛtīyāyā na kaś cana // BVaky_3,14.528
tulyaṃ madhurayādhīye mātrā tulyaṃ smarāmi tām madhurāyāś ca mātuś ca kathaṃ sādṛśyakalpanā // BVaky_3,14.529
madhurāviṣayaḥ pāṭhaḥ smaraṇaṃ mātṛkarmakam madhurāmātṛśabdābhyām abhedenābhidhīyate // BVaky_3,14.530
uṣṭrāvayavatulyeṣu mukheṣūṣṭraśrutir yathā vartate gṛhatulye ca prāsāde madhurāśrutiḥ // BVaky_3,14.531
yathādhyayanayoḥ sāmyam adhyetror apadiśyate tathā kriyāgatair dharmair ucyante sādhanāśrayāḥ // BVaky_3,14.532
ivārthe yac ca vacanaṃ pūrvasūtre ca yo vidhiḥ kriyāśabdaśrutau bhedo na kaś cid vidyate tayoḥ // BVaky_3,14.533
yady apy upādhir anyatra niyato na prayujyate rūpābhedāt tv anirjñātā kriyātra śrūyate punaḥ // BVaky_3,14.534
yathā vyutparayaḥ pucchau kyaṅante sudurādayaḥ saty api pratyayārthatve bhedābhāvād udāhṛtāḥ // BVaky_3,14.535
evaṃ ca sati pūrveṇa siddho 'trāpi vater vidhiḥ niyame vābhidhāne vā bhidyate na kriyāśrutiḥ // BVaky_3,14.536
ive dravyādiviṣayaḥ pratyayaḥ punar ucyate kriyāṇām eva sadṛśve pūrvasūtre vidhīyate // BVaky_3,14.537
madhurāyām iva gṛhā brāhmaṇasyeva pāṇḍurāḥ ity atra dravyaguṇayoḥ pūrveṇa na vatir bhavet // BVaky_3,14.538
ārambhasyākriyārthatve nārtho yogena vidyate ṛte kriyāyā grahaṇāt pūrvayogena sidhyati // BVaky_3,14.539
madhurāvayave vṛttir vvākhyātā madhurāśruteḥ brāhmaṇāvayavān dantān vakṣyati brāhmaṇaśrutiḥ // BVaky_3,14.540
na kā cid ivayoge tu bāhyāt saṃbandhino ṣaṣṭhī vidhīyate tatra pūrveṇa pratyayo bhavet // BVaky_3,14.541
ādhikyaṃ tulyaśabdena saṃbandha upajāyate ṣaṣṭhītṛtīye tatra stas tulyaśabdo hi vācakaḥ // BVaky_3,14.542
ivaśabdaprayoge tu bāhyāt saṃbandhino vinā nādhikyam upamāne 'sti dyotakaḥ sa prayujyate // BVaky_3,14.543
ive yo vyatireko 'tra sa prāsādādihetukaḥ tulye tadviṣayāpekṣam ādhikyam upajāyate // BVaky_3,14.544
gavayena samo 'nadvān iti vṛttis tathā bhavet na tv asti gaur ivety atra vyatireka ivāśrayaḥ // BVaky_3,14.545
upameyena saṃbandhāt prāk prāsādādihetuke vyatireke vater bhāvo na tulyārthatvahetuke // BVaky_3,14.546
ivaśabdena saṃbandhe na tṛtīyā vidhīyate prakṛtāṃ tām atas tyaktvā vibhaktyantaraṃ āśritam // BVaky_3,14.547
saptamy api na tatrāsti jñāpakārthā tu sā kṛtā iṣṭā sā śeṣaviṣaye niyatāsu vibhaktiṣu // BVaky_3,14.548
yadi tu vyatirekeṇa viṣaye 'smin vibhaktayaḥ pravarteraṃs tṛtīyaiva vyabhicāraṃ pradarśayet // BVaky_3,14.549
vyabhicāre tathā siddhe saptamīgrahaṇād vinā saptamy evocyate sarvā na santy anyā vibhaktayaḥ // BVaky_3,14.550
atyantam atra viṣaye saptamyā jñāpakārthayā bādhitā vinivarteta ṣaṣṭhī sā gṛhyate punaḥ // BVaky_3,14.551
pūrvābhyām eva yogābhyāṃ vigrahāntarakalpanāt arhārthe 'pi vatiḥ siddhaḥ sa tv ekena nidarśyate // BVaky_3,14.552
tena tulyam iti prāpte kriyopādhiḥ prasidhyati rājavad vartate rājety atra bhede vivakṣite // BVaky_3,14.553
rājatvena prasiddhā ye pṛthuprabhṛtayo nṛpāḥ yudhiṣṭhirāntās te 'nyeṣām upamānaṃ mahīkṣitām // BVaky_3,14.554
siddhyasiddhikṛto bheda upamānopameyayoḥ sarvatraiva yato 'siddhaṃ prasiddhenopamīyate // BVaky_3,14.555
rājavad rūpam asyeti rājany eva vivakṣite akriyārthena yogena dvitīyena bhaviṣyati // BVaky_3,14.556
upamānāvivakṣāyāṃ niyamārtho 'yam ucyate dharmo 'rhatikriyākartā tadarthaṃ vacanaṃ punaḥ // BVaky_3,14.557
kṛtahastavad ity etat prasiddheṣv eva dṛśyate rājatvena prasiddhe ca rājñi rājavad ity api // BVaky_3,14.558
arājñi yeṣāṃ dharmāṇāṃ dṛṣṭo 'tyantam asaṃbhavaḥ te rājani niyamyante tyajyante vyabhicāriṇaḥ // BVaky_3,14.559
arhateś ca kriyā kartrī yā tasyāṃ vatir iṣyate rājānam arhati cchattram iti na tv evamādiṣu // BVaky_3,14.560
prayuktānāṃ hi śabdānāṃ śāstreṇānugamaḥ satām chattrādyarthe tu vacane pratyākhyānaṃ na saṃbhavet // BVaky_3,14.561
tadarham iti nārabdhaṃ sūtraṃ vyākaraṇāntare saṃbhavaty upamātrāpi bhedasya parikalpanāt // BVaky_3,14.562
ekasya kāryanirjñānāt siddhasya viṣayāntare taddharmatvavivakṣāyāṃ buddhyā bhedaḥ prakalpyate // BVaky_3,14.563
sūtrārambhān na caitasmād ivaśabdasya vidyate prayogaḥ so 'pi caitasya viṣaye vidyate vateḥ // BVaky_3,14.564
dasyuhendra ivety etad aindramantre prayujyate anyatra dṛṣṭakarmendro yathety asmin vivakṣite // BVaky_3,14.565
pūrvām avasthām āśritya yāvasthā vyapadiśyate sadṛśas tvaṃ tavaiveti tatraivam abhidhīyate // BVaky_3,14.566
prasiddhabhedaṃ yatrānyad upamānaṃ na vidyate upameyasya tatrātmā svabuddhyā pravibhajyate // BVaky_3,14.567
yo 'pi svābhāviko bhedaḥ so 'pi buddhinibandhanaḥ tenāsmin viṣaye bhinnam abhinnaṃ vā na vidyate // BVaky_3,14.568
aṅgadī kuṇḍalī ceti darśayan bhedahetubhiḥ caitram īdṛśam ity āha buddhyavasthāparigrahāt // BVaky_3,14.569
etaiḥ śabdair yathābhūtaḥ pratyayātmopajāyate tatpratyayānukāreṇa viṣayo 'py upapadyate // BVaky_3,14.570
buddhyavasthāvibhāgena bhedakāryaṃ pratīyate janyanta iva śabdānām arthāḥ sarve vivakṣayā // BVaky_3,14.571
tathāvidhe 'pi bāhye 'rthe bhidyante yatra buddhayaḥ na tatra kaś cit sādṛśyaṃ sad api pratipadyate // BVaky_3,14.572
atyantaṃ viṣaye bhinne yāvat prakhyā na bhidyate na tāvat pratyabhijñānaṃ kasya cid vinivartate // BVaky_3,14.573
ayam eva tu sūtreṇa bhedo bhedena darśitaḥ prasiddham api durjñānam abudhaḥ pratipadyate // BVaky_3,14.574
vaiyākaraṇavad brūte na vaiyākaraṇaḥ sadā vaiyākaraṇavad brūṣvety ataḥ so 'py abhidhīyate // BVaky_3,14.575
ke cit pumāṃso bhāṣante strīvat puṃvac ca yoṣitaḥ vyabhicāre svadharmo 'pi punas tenopadiśyate // BVaky_3,14.576
sadṛśas tvaṃ tavaiveti loke yad abhidhīyate upamānāntaraṃ tatra prasaktaṃ vinivartate // BVaky_3,14.577
yuktam aupayikaṃ rājña ity arthasya nidarśane upamānāvivakṣāyāṃ tadarham iti paṭhyate // BVaky_3,14.578
prasaktānuprasaktas tu vatiśeṣo 'bhidhīyate upamānābhisaṃbandhād asmin vatir udāhṛtaḥ // BVaky_3,14.579
pradhānakalpanābhāve guṇaśabdasya darśanāt upasargād vatau siddhā dhātau dhātvarthakalpanā // BVaky_3,14.580
svaṃ rūpam iti caitasminn arthasyāpi parigrahaḥ rūpavaj jñāpitas tasmād āsanno 'rtho grahīṣyate // BVaky_3,14.581
dhātvarthenopajanitaṃ sādhanatvena sādhanam dhātunā kṛtam ity evam asmin sūtre pratīyate // BVaky_3,14.582
yaḥ śabdaś caritārthatvād atyantaṃ na prayujyate viṣaye 'darśanāt tatra lopas tasyābhidhīyate // BVaky_3,14.583
kriyāyāṃ sādhane dravye prādayo ye vyavasthitāḥ tebhyaḥ sattvābhidhāyibhyo vatiḥ svārthe vidhīyate // BVaky_3,14.584
pratyayena vinā prādis tatrārthe na prayujyate bhedena tu samākhyāne vibhāgaḥ parikalpitaḥ // BVaky_3,14.585
anaṅgīkṛtasattvaṃ tu yadi gṛhyeta sādhanam vibhaktibhir niyogaḥ syād yathaiva tasilādiṣu // BVaky_3,14.586
pāṭhād yair avibhaktitvaṃ vatyanteṣv anugamyate teṣām udvata ity atra vaktavyā savibhaktitā // BVaky_3,14.587
vatyarthaṃ nāvagāhete puṃvad ity asya darśanāt nañsnañāv apavādasya bādhakaṃ tan nipātanam // BVaky_3,14.588
etam utkrāmato nūnaṃ vatyarthaṃ nañsnañāv iti tayoḥ pravṛttāv utsargo bādhanān nopapadyate // BVaky_3,14.589
nañsnañau vihitau yena sa yogo nāvagāhate vatiprakaraṇaṃ tad dhi liṅgam evaṃ samarthyate // BVaky_3,14.590
abhedenopamānasya bhinnārthopanipātitā ūhas tathopamānānām aṅgavan nopalabhyate // BVaky_3,14.591
gāvedhuke carau dṛṣṭā govikartākṣavāpayoḥ paśū rudra iva hy etāv ity ekavacanaśrutiḥ // BVaky_3,14.592
upamānasya bhedāc ca bahuṣu syād año vidhiḥ kāśyapā iti lopaḥ syāt tathā pratikṛtiṣv api // BVaky_3,14.593
evaṃ tu yuktavadbhāvād atraikavacanaṃ bhavet lum manuṣye tathoktaṃ syāl liṅgasyaikasya siddhaye // BVaky_3,14.594
upameyeṣu bhinneṣu kiṃ cid ekaṃ pravartate pratyayasya vidhau tatra nityaṃ yuktavad iṣyate // BVaky_3,14.595
yadā pratyupameyaṃ tu tad ekaikam avasthitam tadā bāhyārthabhedena taddhitāntaṃ pracīyate // BVaky_3,14.596
yathā samūhapracaye dvigūnāṃ bhinnasaṃkhyatā pañcapūlyādiṣu tathā lubantapracayo bhavet // BVaky_3,14.597
pracaye bhidyamāne tu saṃkhyā pūleṣu bhidyate arthabhedo lubanteṣu naivaṃ kaś cana dṛśyate // BVaky_3,14.598
yeṣūpameyavacanaḥ śabdo 'nyo na prayujyate upamānasya tatrānyaiḥ saṃkhyāyā bheda iṣyate // BVaky_3,14.599
yathā guḍatilādīnāṃ prayogād ekasaṃkhyatā pākāder aprayoge tu bhinnā saṃkhyābhidhīyate // BVaky_3,14.600
yaḥ saṃbandhigato bhedaḥ sa prayoge pratīyate saṃbandhinām ato bheda upameye na gamyate // BVaky_3,14.601
tasmāt sāmānyaśabdatvaprasaṅgavinivṛttaye upameyagato bheda upamāneṣu dṛśyate // BVaky_3,14.602
upamānaṃ samastānām abhinnam śrūyate kva cit bhinnānām upameyanām ekaikam vopamīyate // BVaky_3,14.603
yathā garuḍa ity etad vyūhāpekṣaṃ prayujyate ekena yatra sādṛśyaṃ vainateyena hastinām // BVaky_3,14.604
ekasyāpi pratīyeta bhinnā pratikṛtiḥ saha kāśyapasyeti tenāyaṃ pratyekam avatiṣṭhate // BVaky_3,14.605
meghāḥ śaila ivety ukte samastānāṃ pratīyate sādṛśyam giriṇaikena pratyekaṃ tena bhidyate // BVaky_3,14.606
chāpekṣā tadviṣayatā vidheyatvān na gamyate kākatālīyam ity atra prasiddham hy upalakṣaṇam // BVaky_3,14.607
rājāśvādiś ca viṣayaḥ syād anyo vety aniścitam tena cchasya vidhānāt prāg vyapadeśo na vidyate // BVaky_3,14.608
dvayor ivārthayor atra nimittatvaṃ pratīyate ekenāvayavo yuktaḥ pratyayo 'nyena yujyate // BVaky_3,14.609
caitrasya tatrāgamanaṃ kākasyāgamanaṃ yathā dasyor abhinipātas tu tālasya patanaṃ yathā // BVaky_3,14.610
saṃnipāte tayor yānyā kriyā tatropajāyate vadhādir upameye 'rthe tayā chavidhir iṣyate // BVaky_3,14.611
kriyāyāṃ samavetāyāṃ dravyaśabdo 'vatiṣṭhate pātāgamanayoḥ kākatālaśabdau tathā sthitau // BVaky_3,14.612
yad anvākhyāyakaṃ vākyaṃ tad evaṃ parikalpyate prayogavākvaṃ yal loke tad evaṃ na prayujyate // BVaky_3,14.613
yayor atarkitā prāptir dṛśyate kākatālavat tayoḥ samāsaprakṛter vṛttir abhyupagamyate // BVaky_3,14.614
kākasya tālena yathā vadho yasya tu dasyunā tatra citrīkṛte 'nyasminn upameye cha iṣyate // BVaky_3,14.615
cañcatprakāraś cañcatko bṛhatka iti cāpare maṇimaḍḍūkakhadyotān sādṛśvena pracakṣate // BVaky_3,14.616
tatronmeṣanimeṣābhyāṃ khadyota upamīyate śvāsaprabandhair maṇḍūkaḥ spandamānaprabho maṇiḥ // BVaky_3,14.617
pravikāsiprabho 'lpo 'pi mahān ya upalabhyate bṛhatka iti tatraiṣa maṇau śabdaḥ prayujyate // BVaky_3,14.618
sādṛśyam eva sarvatra prakāraḥ kaiś cid iṣyate bhede 'pi tu prakārākhyā kaiś cid abhyupagamyate // BVaky_3,14.619
prakāravacanaḥ kaś cit prakāravati saṃsthitaḥ prakāramātre vartitvā kaś cit tadvati vartate // BVaky_3,14.620
sādṛśyagrahaṇaṃ sūtre sadṛśasyopalakṣaṇam tulyayor avyayībhāve sahaśabdo 'bhidhāyakaḥ // BVaky_3,14.621
vipsāsādṛśyayor vṛttir yā yathārthābhidhāyinaḥ sa cāyam avyayībhāve bhedo bhedena darśitaḥ // BVaky_3,14.622
sādṛśyaṃ yogyatā kaiś cid anāv abhyupagamyate yat tu mūrtigataṃ sāmyaṃ tat sahenābhidhīyate // BVaky_3,14.623
itthaṃbhāve 'pi sādṛśyaṃ buddhyavasthānibandhanam grahaṇe bhedamātrasya tatrānyaivābhidhīyate // BVaky_3,14.624
gaur vāhīka iti dvitve sādṛśyaṃ pratyudāhṛtam śuklādau sati niṣpanne vāhīko na dvir ucyate // BVaky_3,14.625
iti bhartṛharikṛtaṃ vākyapadīyam samāptam